Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi

৫. অনুমানপঞ্হো

5. Anumānapañho

১. বুদ্ধৰগ্গো

1. Buddhavaggo

১. দ্ৰিন্নং বুদ্ধানং অনুপ্পজ্জমানপঞ্হো

1. Dvinnaṃ buddhānaṃ anuppajjamānapañho

. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৰতা ‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৰে অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধো অপুব্বং অচরিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি। দেসেন্তা চ, ভন্তে নাগসেন, সব্বেপি তথাগতা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে দেসেন্তি, কথযমানা চ চত্তারি অরিযসচ্চানি কথেন্তি, সিক্খাপেন্তা চ তীসু সিক্খাসু সিক্খাপেন্তি, অনুসাসমানা চ অপ্পমাদপ্পটিপত্তিযং অনুসাসন্তি। যদি, ভন্তে নাগসেন, সব্বেসম্পি তথাগতানং একা দেসনা একা কথা একা সিক্খা একা অনুসিট্ঠি, কেন কারণেন দ্ৰে তথাগতা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি? একেনপি তাৰ বুদ্ধুপ্পাদেন অযং লোকো ওভাসজাতো, যদি দুতিযো বুদ্ধো ভৰেয্য, দ্ৰিন্নং পভায অযং লোকো ভিয্যোসোমত্তায ওভাসজাতো ভৰেয্য, ওৰদমানা চ দ্ৰে তথাগতা সুখং ওৰদেয্যুং, অনুসাসমানা চ সুখং অনুসাসেয্যুং, তত্থ মে কারণং ব্রূহি, যথাহং নিস্সংসযো ভৰেয্য’’ন্তি।

1. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddho apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’ti. Desentā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṃ anusāsanti. Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti? Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto, yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya, ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ, anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ, tattha me kāraṇaṃ brūhi, yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyya’’nti.

‘‘অযং, মহারাজ, দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধারণী, একস্সেৰ তথাগতস্স গুণং ধারেতি, যদি দুতিযো বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, নাযং দসসহস্সী লোকধাতু ধারেয্য, চলেয্য কম্পেয্য নমেয্য ওনমেয্য ৰিনমেয্য ৰিকিরেয্য ৰিধমেয্য ৰিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্য।

‘‘Ayaṃ, mahārāja, dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.

‘‘যথা, মহারাজ, নাৰা একপুরিসসন্ধারণী 1 ভৰেয্য, একস্মিং পুরিসে অভিরূল়্হে সা নাৰা সমুপাদিকা 2 ভৰেয্য। অথ দুতিযো পুরিসো আগচ্ছেয্য তাদিসো আযুনা ৰণ্ণেন ৰযেন পমাণেন কিসথূলেন সব্বঙ্গপচ্চঙ্গেন, সো তং নাৰং অভিরূহেয্য, অপি নু সা, মহারাজ, নাৰা দ্ৰিন্নম্পি ধারেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, চলেয্য কম্পেয্য নমেয্য ওনমেয্য ৰিনমেয্য ৰিকিরেয্য ৰিধমেয্য ৰিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্য, ওসীদেয্য উদকে’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, অযং দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধারণী, একস্সেৰ তথাগতস্স গুণং ধারেতি, যদি দুতিযো বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, নাযং দসসহস্সী লোকধাতু ধারেয্য, চলেয্য কম্পেয্য নমেয্য ওনমেয্য ৰিনমেয্য ৰিকিরেয্য ৰিধমেয্য ৰিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্য।

‘‘Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī 3 bhaveyya, ekasmiṃ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā 4 bhaveyya. Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṃ nāvaṃ abhirūheyya, api nu sā, mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya, osīdeyya udake’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.

‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, পুরিসো যাৰদত্থং ভোজনং ভুঞ্জেয্য ছাদেন্তং যাৰ কণ্ঠমভিপূরযিত্ৰা, সো ধাতো পীণিতো পরিপুণ্ণো নিরন্তরো তন্দিকতো অনোনমিতদণ্ডজাতো পুনদেৰ তত্তকং ভোজনং ভুঞ্জেয্য, অপি নু খো সো, মহারাজ, পুরিসো সুখিতো ভৰেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, সকিং ভুত্তোৰ মরেয্যা’’তি 5। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, অযং দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধারণী, একস্সেৰ তথাগতস্স গুণং ধারেতি, যদি দুতিযো বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, নাযং দসসহস্সী লোকধাতু ধারেয্য, চলেয্য কম্পেয্য নমেয্য ওনমেয্য ৰিনমেয্য ৰিকিরেয্য ৰিধমেয্য ৰিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্যা’’তি।

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya, api nu kho so, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, sakiṃ bhuttova mareyyā’’ti 6. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyyā’’ti.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, অতিধম্মভারেন পথৰী চলতী’’তি? ‘‘ইধ, মহারাজ, দ্ৰে সকটা রতনপরিপূরিতা ভৰেয্যুং যাৰ মুখসমা, একস্মা সকটতো রতনং গহেত্ৰা একস্মিং সকটে আকিরেয্যুং, অপি নু খো তং, মহারাজ, সকটং দ্ৰিন্নম্পি সকটানং রতনং ধারেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, নাভিপি তস্স ফলেয্য, অরাপি তস্স ভিজ্জেয্যুং, নেমিপি তস্স ওপতেয্য, অক্খোপি তস্স ভিজ্জেয্যা’’তি। ‘‘কিং নু খো, মহারাজ, অতিরতনভারেন সকটং ভিজ্জতী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, অতিধম্মভারেন পথৰী চলতি।

‘‘Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatī’’ti? ‘‘Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā, ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ, api nu kho taṃ, mahārāja, sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṃ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calati.

‘‘অপি চ, মহারাজ, ইমং কারণং বুদ্ধবলপরিদীপনায ওসারিতং। অঞ্ঞম্পি তত্থ অভিরূপং কারণং সুণোহি, যেন কারণেন দ্ৰে সম্মাসম্বুদ্ধো একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি। যদি, মহারাজ, দ্ৰে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, তেসং পরিসায ৰিৰাদো উপ্পজ্জেয্য ‘তুম্হাকং বুদ্ধো, অম্হাকং বুদ্ধো’তি, উভতো পক্খজাতা ভৰেয্যুং, যথা, মহারাজ, দ্ৰিন্নং বলৰামচ্চানং পরিসায ৰিৰাদো উপ্পজ্জেয্য ‘তুম্হাকং অমচ্চো, অম্হাকং অমচ্চো’তি, উভতো পক্খজাতা হোন্তি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যদি দ্ৰে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, তেসং পরিসায ৰিৰাদো উপ্পজ্জেয্য ‘তুম্হাকং বুদ্ধো, অম্হাকং বুদ্ধো’তি, উভতো পক্খজাতা ভৰেয্যুং । ইদং তাৰ, মহারাজ, একং কারণং, যেন কারণেন দ্ৰে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি।

‘‘Api ca, mahārāja, imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ. Aññampi tattha abhirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddho ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ buddho, amhākaṃ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ, yathā, mahārāja, dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ amacco, amhākaṃ amacco’ti, ubhato pakkhajātā honti, evameva kho, mahārāja, yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ buddho, amhākaṃ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ . Idaṃ tāva, mahārāja, ekaṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.

‘‘অপরম্পি, মহারাজ, উত্তরিং কারণং সুণোহি, যেন কারণেন দ্ৰে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি। যদি, মহারাজ, দ্ৰে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, ‘অগ্গো বুদ্ধো’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা ভৰেয্য, ‘জেট্ঠো বুদ্ধো’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা ভৰেয্য, ‘সেট্ঠো বুদ্ধো’তি, ‘ৰিসিট্ঠো বুদ্ধো’তি, ‘উত্তমো বুদ্ধো’তি, ‘পৰরো বুদ্ধো’তি, ‘অসমো বুদ্ধো’তি, ‘অসমসমো বুদ্ধো’তি, ‘অপ্পটিমো বুদ্ধো’তি, ‘অপ্পটিভাগো বুদ্ধো’তি, ‘অপ্পটিপুগ্গলো বুদ্ধো’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা ভৰেয্য। ইদম্পি খো ত্ৰং, মহারাজ, কারণং অত্থতো সম্পটিচ্ছ, যেন কারণেন দ্ৰে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি।

‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, ‘aggo buddho’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya, ‘jeṭṭho buddho’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya, ‘seṭṭho buddho’ti, ‘visiṭṭho buddho’ti, ‘uttamo buddho’ti, ‘pavaro buddho’ti, ‘asamo buddho’ti, ‘asamasamo buddho’ti, ‘appaṭimo buddho’ti, ‘appaṭibhāgo buddho’ti, ‘appaṭipuggalo buddho’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Idampi kho tvaṃ, mahārāja, kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.

‘‘অপি চ খো, মহারাজ, বুদ্ধানং ভগৰন্তানং সভাৰপকতি এসাযং, একো যেৰ বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জতি। কস্মা কারণা? মহন্ততায সব্বঞ্ঞুবুদ্ধগুণানং। অঞ্ঞম্পি, মহারাজ, যং লোকে মহন্তং, তং একং যেৰ হোতি। পথৰী, মহারাজ, মহন্তী, সা একা যেৰ। সাগরো মহন্তো, সো একো যেৰ। সিনেরু গিরিরাজা মহন্তো, সো একো যেৰ। আকাসো মহন্তো, সো একো যেৰ। সক্কো মহন্তো, সো একো যেৰ। মারো মহন্তো, সো একো যেৰ। মহাব্রহ্মা মহন্তো, সো একো যেৰ। তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো মহন্তো, সো একো যেৰ লোকস্মিং। যত্থ তে উপ্পজ্জন্তি, তত্থ অঞ্ঞস্স ওকাসো ন হোতি, তস্মা, মহারাজ, তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো একো যেৰ লোকস্মিং উপ্পজ্জতী’’তি।

‘‘Api ca kho, mahārāja, buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esāyaṃ, eko yeva buddho loke uppajjati. Kasmā kāraṇā? Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ. Aññampi, mahārāja, yaṃ loke mahantaṃ, taṃ ekaṃ yeva hoti. Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekā yeva. Sāgaro mahanto, so eko yeva. Sineru girirājā mahanto, so eko yeva. Ākāso mahanto, so eko yeva. Sakko mahanto, so eko yeva. Māro mahanto, so eko yeva. Mahābrahmā mahanto, so eko yeva. Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto, so eko yeva lokasmiṃ. Yattha te uppajjanti, tattha aññassa okāso na hoti, tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho eko yeva lokasmiṃ uppajjatī’’ti.

‘‘সুকথিতো, ভন্তে নাগসেন, পঞ্হো ওপম্মেহি কারণেহি। অনিপুণোপেতং সুত্ৰা অত্তমনো ভৰেয্য, কিং পন মাদিসো মহাপঞ্ঞো। সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৰমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি।

‘‘Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehi. Anipuṇopetaṃ sutvā attamano bhaveyya, kiṃ pana mādiso mahāpañño. Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

দ্ৰিন্নং বুদ্ধানং অনুপ্পজ্জমানপঞ্হো পঠমো।

Dvinnaṃ buddhānaṃ anuppajjamānapañho paṭhamo.







Footnotes:
1. একপুরিসসন্তারণী (সী॰ পী॰)
2. সমুদকা (ক॰)
3. ekapurisasantāraṇī (sī. pī.)
4. samudakā (ka.)
5. ভুত্তো ৰমেয্যাতি (ক॰)
6. bhutto vameyyāti (ka.)

© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact