| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៥. ទ្វារបាលកវិមានវណ្ណនា
5. Dvārapālakavimānavaṇṇanā
ឧច្ចមិទំ មណិថូណន្តិ ទ្វារបាលកវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ។ តេន ច សមយេន រាជគហេ អញ្ញតរោ ឧបាសកោ ចត្តារិ និច្ចភត្តានិ សង្ឃស្ស ទេតិ។ តស្ស បន គេហំ បរិយន្តេ ឋិតំ ចោរភយេន យេភុយ្យេន បិហិតទ្វារមេវ ហោតិ។ ភិក្ខូ គន្ត្វា កទាចិ ទ្វារស្ស បិហិតត្តា ភត្តំ អលទ្ធាវ បដិគច្ឆន្តិ។ ឧបាសកោ ភរិយំ អាហ ‘‘កិំ, ភទ្ទេ, អយ្យានំ សក្កច្ចំ ភិក្ខា ទីយតី’’តិ? សា អាហ ‘‘ឯកេសុ ទិវសេសុ អយ្យា នាគមិំសូ’’តិ។ ‘‘កិំ ការណ’’ន្តិ? ‘‘ទ្វារស្ស បិហិតត្តា មញ្ញេ’’តិ។ តំ សុត្វា ឧបាសកោ សំវេគប្បត្តោ ហុត្វា ឯកំ បុរិសំ ទ្វារបាលំ កត្វា ឋបេសិ ‘‘ត្វំ អជ្ជតោ បដ្ឋាយ ទ្វារំ រក្ខន្តោ និសីទ, យទា ច អយ្យា អាគមិស្សន្តិ, តទា តេ បវេសេត្វា បវិដ្ឋានំ នេសំ បត្តបដិគ្គហណអាសនបញ្ញាបនាទិ សព្ពំ យុត្តបយុត្តំ ជានាហី’’តិ។ សោ ‘‘សាធូ’’តិ តថា ករោន្តោ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា ឧប្បន្នសទ្ធោ កម្មផលំ សទ្ទហិត្វា សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋហិ, សក្កច្ចំ ភិក្ខូ ឧបដ្ឋហិ។
Uccamidaṃmaṇithūṇanti dvārapālakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena ca samayena rājagahe aññataro upāsako cattāri niccabhattāni saṅghassa deti. Tassa pana gehaṃ pariyante ṭhitaṃ corabhayena yebhuyyena pihitadvārameva hoti. Bhikkhū gantvā kadāci dvārassa pihitattā bhattaṃ aladdhāva paṭigacchanti. Upāsako bhariyaṃ āha ‘‘kiṃ, bhadde, ayyānaṃ sakkaccaṃ bhikkhā dīyatī’’ti? Sā āha ‘‘ekesu divasesu ayyā nāgamiṃsū’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇa’’nti? ‘‘Dvārassa pihitattā maññe’’ti. Taṃ sutvā upāsako saṃvegappatto hutvā ekaṃ purisaṃ dvārapālaṃ katvā ṭhapesi ‘‘tvaṃ ajjato paṭṭhāya dvāraṃ rakkhanto nisīda, yadā ca ayyā āgamissanti, tadā te pavesetvā paviṭṭhānaṃ nesaṃ pattapaṭiggahaṇaāsanapaññāpanādi sabbaṃ yuttapayuttaṃ jānāhī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti tathā karonto bhikkhūnaṃ santike dhammaṃ sutvā uppannasaddho kammaphalaṃ saddahitvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi, sakkaccaṃ bhikkhū upaṭṭhahi.
អបរភាគេ និច្ចភត្តទាយកោ ឧបាសកោ កាលំ កត្វា យាមេសុ និព្ពត្តិ។ ទ្វារបាលោ បន សក្កច្ចំ ភិក្ខូនំ ឧបដ្ឋហិត្វា បរស្ស បរិច្ចាគេ វេយ្យាវច្ចករណេន អនុមោទនេន ច តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិ។ តស្ស ទ្វាទសយោជនិកំ កនកវិមានន្តិអាទិ សព្ពំ កក្កដកវិមានេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ។ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនគាថា ឯវមាគតា –
Aparabhāge niccabhattadāyako upāsako kālaṃ katvā yāmesu nibbatti. Dvārapālo pana sakkaccaṃ bhikkhūnaṃ upaṭṭhahitvā parassa pariccāge veyyāvaccakaraṇena anumodanena ca tāvatiṃsesu uppajji. Tassa dvādasayojanikaṃ kanakavimānantiādi sabbaṃ kakkaṭakavimāne vuttanayeneva veditabbaṃ. Pucchāvissajjanagāthā evamāgatā –
៩១៨.
918.
‘‘ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានំ, សមន្តតោ ទ្វាទស យោជនានិ;
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni;
កូដាគារា សត្តសតា ឧឡារា, វេឡុរិយថម្ភា រុចកត្ថតា សុភា។
Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
៩១៩.
919.
‘‘តត្ថច្ឆសិ បិវសិ ខាទសិ ច, ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ;
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ;
ទិព្ពា រសា កាមគុណេត្ថ បញ្ច, នារិយោ ច នច្ចន្តិ សុវណ្ណឆន្នា។
Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
៩២០. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ.… វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។
920. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
៩២២. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ.… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’។
922. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
៩២៣.
923.
‘‘ទិព្ពំ មមំ វស្សសហស្សមាយុ, វាចាភិគីតំ មនសា បវត្តិតំ;
‘‘Dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyu, vācābhigītaṃ manasā pavattitaṃ;
ឯត្តាវតា ឋស្សតិ បុញ្ញកម្មោ, ទិព្ពេហិ កាមេហិ សមង្គិភូតោ។
Ettāvatā ṭhassati puññakammo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.
៩២៤.
924.
‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ.…
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…
វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
៩២៣. តត្ថ ទិព្ពំ មមំ វស្សសហស្សមាយូតិ យស្មិំ ទេវនិកាយេ សយំ ឧប្បន្នោ, តេសំ តាវតិំសទេវានំ អាយុប្បមាណមេវ វទតិ។ តេសញ្ហិ មនុស្សានំ គណនាយ វស្សសតំ ឯកោ រត្តិទិវោ, តាយ រត្តិយា តិំសរត្តិកោ មាសោ, តេន មាសេន ទ្វាទសមាសិកោ សំវច្ឆរោ, តេន សំវច្ឆរេន សហស្សសំវច្ឆរានិ អាយុ, តំ មនុស្សានំ គណនាយ តិស្សោ វស្សកោដិយោ សដ្ឋិ ច វស្សសតសហស្សានិ ហោន្តិ។ វាចាភិគីតន្តិ វាចាយ អភិគីតំ, ‘‘អាគច្ឆន្តុ អយ្យា, ឥទំ អាសនំ បញ្ញត្តំ, ឥធ និសីទថា’’តិអាទិនា, ‘‘កិំ អយ្យានំ សរីរស្ស អារោគ្យំ, កិំ វសនដ្ឋានំ ផាសុក’’ន្តិអាទិនា បដិសន្ថារវសេន ច វាចាយ កថិតមត្តំ ។ មនសា បវត្តិតន្តិ ‘‘ឥមេ អយ្យា បេសលា ព្រហ្មចារិនោ ធម្មចារិនោ’’តិអាទិនា ចិត្តេន បវត្តិតំ បសាទមត្តំ, ន បន មម សន្តកំ កិញ្ចិ បរិច្ចត្តំ អត្ថីតិ ទស្សេតិ។ ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន ឯវំ កថនមត្តេន បសាទមត្តេនបិ។ ឋស្សតិ បុញ្ញកម្មោតិ កតបុញ្ញោ នាម ហុត្វា ទេវលោកេ ឋស្សតិ ចិរំ បវត្តិស្សតិ, តិដ្ឋន្តោ ច ទិព្ពេហិ កាមេហិ សមង្គីភូតោ តស្មិំ ទេវនិកាយេ ទេវានំ វលញ្ជនិយាមេនេវ ទិព្ពេហិ បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមង្គីភូតោ សមន្នាគតោ ហុត្វា ឥន្ទ្រិយានិ បរិចារេន្តោ វិហរតីតិ អត្ថោ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
923. Tattha dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyūti yasmiṃ devanikāye sayaṃ uppanno, tesaṃ tāvatiṃsadevānaṃ āyuppamāṇameva vadati. Tesañhi manussānaṃ gaṇanāya vassasataṃ eko rattidivo, tāya rattiyā tiṃsarattiko māso, tena māsena dvādasamāsiko saṃvaccharo, tena saṃvaccharena sahassasaṃvaccharāni āyu, taṃ manussānaṃ gaṇanāya tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni honti. Vācābhigītanti vācāya abhigītaṃ, ‘‘āgacchantu ayyā, idaṃ āsanaṃ paññattaṃ, idha nisīdathā’’tiādinā, ‘‘kiṃ ayyānaṃ sarīrassa ārogyaṃ, kiṃ vasanaṭṭhānaṃ phāsuka’’ntiādinā paṭisanthāravasena ca vācāya kathitamattaṃ . Manasā pavattitanti ‘‘ime ayyā pesalā brahmacārino dhammacārino’’tiādinā cittena pavattitaṃ pasādamattaṃ, na pana mama santakaṃ kiñci pariccattaṃ atthīti dasseti. Ettāvatāti ettakena evaṃ kathanamattena pasādamattenapi. Ṭhassati puññakammoti katapuñño nāma hutvā devaloke ṭhassati ciraṃ pavattissati, tiṭṭhanto ca dibbehi kāmehi samaṅgībhūto tasmiṃ devanikāye devānaṃ valañjaniyāmeneva dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūto samannāgato hutvā indriyāni paricārento viharatīti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
ទ្វារបាលកវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dvārapālakavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ៥. ទ្វារបាលវិមានវត្ថុ • 5. Dvārapālavimānavatthu
