| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / कङ्खावितरणी-अभिनव-टीका • Kaṅkhāvitaraṇī-abhinava-ṭīkā |
४. दुट्ठुल्लसिक्खापदवण्णना
4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā
चत्तारि पाराजिकानि अत्थुद्धारवसेन पदभाजनियं दस्सितानीति आह ‘‘दुट्ठुल्लन्ति सङ्घादिसेसं अधिप्पेत’’न्ति। येन केनचि उपायेनाति ‘‘सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेती’’ति (पाचि॰ ३९९) वुत्तेसु येन केनचि उपायेन। पाचित्तियं धुरं निक्खित्तमत्तेयेवाति अधिप्पायो। सचे पच्छापि आरोचेति, धुरनिक्खेपने आपत्तितो न मुच्चति। तेनाह ‘‘सचेपी’’तिआदि। समणसतम्पि आपज्जतियेवाति समणसतम्पि सुत्वा यदि छादेति, पाचित्तियं आपज्जतियेवाति अत्थो। येनस्स आरोचितन्ति येन दुतियेन अस्स ततियस्स आरोचितं। तस्सेवाति तस्स दुतियस्सेव। आरोचेतीति पटिच्छादनत्थमेव ‘‘मा कस्सचि आरोचेसी’’ति वदति। कोटिछिन्ना होतीति (सारत्थ॰ टी॰ पाचित्तिय ३.३९९) यस्मा पटिच्छादनपच्चया आपत्तिं आपज्जित्वाव दुतियेन ततियस्स आरोचितं, तस्मा तप्पच्चया पुन तेन आपज्जितब्बापत्तिया अभावतो आपत्तिया कोटि छिन्ना नाम होति।
Cattāri pārājikāni atthuddhāravasena padabhājaniyaṃ dassitānīti āha ‘‘duṭṭhullanti saṅghādisesaṃ adhippeta’’nti. Yena kenaci upāyenāti ‘‘sāmaṃ vā jānāti, aññe vā tassa ārocenti, so vā ārocetī’’ti (pāci. 399) vuttesu yena kenaci upāyena. Pācittiyaṃ dhuraṃ nikkhittamatteyevāti adhippāyo. Sace pacchāpi āroceti, dhuranikkhepane āpattito na muccati. Tenāha ‘‘sacepī’’tiādi. Samaṇasatampi āpajjatiyevāti samaṇasatampi sutvā yadi chādeti, pācittiyaṃ āpajjatiyevāti attho. Yenassa ārocitanti yena dutiyena assa tatiyassa ārocitaṃ. Tassevāti tassa dutiyasseva. Ārocetīti paṭicchādanatthameva ‘‘mā kassaci ārocesī’’ti vadati. Koṭichinnā hotīti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.399) yasmā paṭicchādanapaccayā āpattiṃ āpajjitvāva dutiyena tatiyassa ārocitaṃ, tasmā tappaccayā puna tena āpajjitabbāpattiyā abhāvato āpattiyā koṭi chinnā nāma hoti.
आदिपदेति दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, वेमतिको, अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञीति इमेसु तीसु ‘‘दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी पटिच्छादेती’’ति (पाचि॰ ४००) इमस्मिं पठमपदे। इतरेसु द्वीसूति ‘‘वेमतिको पटिच्छादेति, अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी पटिच्छादेती’’ति इमेसु पदेसु। अदुट्ठुल्लायाति अवसेसपञ्चापत्तिक्खन्धे। अनुपसम्पन्नस्स दुट्ठुल्ले वा अदुट्ठुल्ले वा अज्झाचारेति अनुपसम्पन्नस्स पुरिमपञ्चसिक्खापदवीतिक्कमसङ्खाते दुट्ठुल्ले वा इतरस्मिं अदुट्ठुल्ले वा अज्झाचारे। यं पन समन्तपासादिकायं ‘‘अनुपसम्पन्नस्स सुक्कविसट्ठि च कायसंसग्गो चाति अयं दुट्ठुल्लअज्झाचारो नामा’’ति (पाचि॰ अट्ठ॰ ४००) वुत्तं, तं दुट्ठुल्लारोचनसिक्खापदट्ठकथाय (पाचि॰ अट्ठ॰ ७८ आदयो) न समेति, न चापि एवं वत्तुं युज्जति ‘‘आरोचने अनुपसम्पन्नस्स दुट्ठुल्लं अञ्ञथा अधिप्पेतं, पटिच्छादने अञ्ञथा’’ति (सारत्थ॰ टी॰ पाचित्तिय ४००) विसेसकारणस्सानुपलब्भनतो, तस्मा तं उपपरिक्खितब्बं।
Ādipadeti duṭṭhullāpattisaññī, vematiko, aduṭṭhullāpattisaññīti imesu tīsu ‘‘duṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti (pāci. 400) imasmiṃ paṭhamapade. Itaresu dvīsūti ‘‘vematiko paṭicchādeti, aduṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti imesu padesu. Aduṭṭhullāyāti avasesapañcāpattikkhandhe. Anupasampannassa duṭṭhulle vā aduṭṭhulle vā ajjhācāreti anupasampannassa purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhāte duṭṭhulle vā itarasmiṃ aduṭṭhulle vā ajjhācāre. Yaṃ pana samantapāsādikāyaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavisaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 400) vuttaṃ, taṃ duṭṭhullārocanasikkhāpadaṭṭhakathāya (pāci. aṭṭha. 78 ādayo) na sameti, na cāpi evaṃ vattuṃ yujjati ‘‘ārocane anupasampannassa duṭṭhullaṃ aññathā adhippetaṃ, paṭicchādane aññathā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 400) visesakāraṇassānupalabbhanato, tasmā taṃ upaparikkhitabbaṃ.
दुट्ठुल्लसिक्खापदवण्णना निट्ठिता।
Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
