| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៤. ធនិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា
4. Dhaniyattheragāthāvaṇṇanā
សុខញ្ចេ ជីវិតុំ ឥច្ឆេតិ អាយស្មតោ ធនិយត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ នឡមាលាយ បូជំ អកាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ កុម្ភការកុលេ និព្ពត្តិត្វា ធនិយោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ កុម្ភការកម្មេន ជីវតិ។ តេន ច សមយេន សត្ថា ធនិយស្ស កុម្ភការស្ស សាលាយំ និសីទិត្វា បុក្កុសាតិស្ស កុលបុត្តស្ស ឆធាតុវិភង្គសុត្តំ (ម. និ. ៣.៣៤២ អាទយោ) ទេសេសិ។ សោ តំ សុត្វា កតកិច្ចោ អហោសិ។ ធនិយោ តស្ស បរិនិព្ពុតភាវំ សុត្វា ‘‘និយ្យានិកំ វត ពុទ្ធសាសនំ, យត្ថ ឯករត្តិបរិចយេនាបិ វដ្ដទុក្ខតោ មុញ្ចិតុំ សក្កា’’តិ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កុដិមណ្ឌនានុយុត្តោ វិហរន្តោ កុដិករណំ បដិច្ច ភគវតា គរហិតោ សង្ឃិកេ សេនាសនេ វសន្តោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៨.១-៧) –
Sukhañcejīvituṃ iccheti āyasmato dhaniyattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso naḷamālāya pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe kumbhakārakule nibbattitvā dhaniyoti laddhanāmo vayappatto kumbhakārakammena jīvati. Tena ca samayena satthā dhaniyassa kumbhakārassa sālāyaṃ nisīditvā pukkusātissa kulaputtassa chadhātuvibhaṅgasuttaṃ (ma. ni. 3.342 ādayo) desesi. So taṃ sutvā katakicco ahosi. Dhaniyo tassa parinibbutabhāvaṃ sutvā ‘‘niyyānikaṃ vata buddhasāsanaṃ, yattha ekarattiparicayenāpi vaṭṭadukkhato muñcituṃ sakkā’’ti paṭiladdhasaddho pabbajitvā kuṭimaṇḍanānuyutto viharanto kuṭikaraṇaṃ paṭicca bhagavatā garahito saṅghike senāsane vasanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.48.1-7) –
‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ;
‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, āhutīnaṃ paṭiggahaṃ;
វិបិនគ្គេន គច្ឆន្តំ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ។
Vipinaggena gacchantaṃ, addasaṃ lokanāyakaṃ.
‘‘នឡមាលំ គហេត្វាន, និក្ខមន្តោ ច តាវទេ;
‘‘Naḷamālaṃ gahetvāna, nikkhamanto ca tāvade;
តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវំ។
Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ.
‘‘បសន្នចិត្តោ សុមនោ, នឡមាលមបូជយិំ;
‘‘Pasannacitto sumano, naḷamālamapūjayiṃ;
ទក្ខិណេយ្យំ មហាវីរំ, សព្ពលោកានុកម្បកំ។
Dakkhiṇeyyaṃ mahāvīraṃ, sabbalokānukampakaṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ មាលមភិរោបយិំ;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ mālamabhiropayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា យេ ភិក្ខូ ធុតង្គសមាធានេន អត្តានំ ឧក្កំសេត្វា សង្ឃភត្តាទិំ សាទិយន្តេ អញ្ញេ ភិក្ខូ អវជានន្តិ, តេសំ ឱវាទទានមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –
Arahattaṃ pana patvā ye bhikkhū dhutaṅgasamādhānena attānaṃ ukkaṃsetvā saṅghabhattādiṃ sādiyante aññe bhikkhū avajānanti, tesaṃ ovādadānamukhena aññaṃ byākaronto –
២២៨.
228.
‘‘សុខញ្ចេ ជីវិតុំ ឥច្ឆេ, សាមញ្ញស្មិំ អបេក្ខវា;
‘‘Sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā;
សង្ឃិកំ នាតិមញ្ញេយ្យ, ចីវរំ បានភោជនំ។
Saṅghikaṃ nātimaññeyya, cīvaraṃ pānabhojanaṃ.
២២៩.
229.
សុខញ្ចេ ជីវិតុំ ឥច្ឆេ, សាមញ្ញស្មិំ អបេក្ខវា;
Sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā;
អហិ មូសិកសោព្ភំវ, សេវេថ សយនាសនំ។
Ahi mūsikasobbhaṃva, sevetha sayanāsanaṃ.
២៣០.
230.
សុខញ្ចេ ជីវិតុំ ឥច្ឆេ, សាមញ្ញស្មិំ អបេក្ខវា;
Sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā;
ឥតរីតរេន តុស្សេយ្យ, ឯកធម្មញ្ច ភាវយេ’’តិ។ – តិស្សោ គាថា អភាសិ;
Itarītarena tusseyya, ekadhammañca bhāvaye’’ti. – tisso gāthā abhāsi;
តត្ថ សុខញ្ចេ ជីវិតុំ ឥច្ឆេ, សាមញ្ញស្មិំ អបេក្ខវាតិ សាមញ្ញស្មិំ សមណភាវេ អបេក្ខវា សិក្ខាយ តិព្ពគារវោ ហុត្វា សុខំ ជីវិតុំ ឥច្ឆេយ្យ ចេ, អនេសនំ បហាយ សាមញ្ញសុខេន សចេ ជីវិតុកាមោតិ អត្ថោ ។ សង្ឃិកំ នាតិមញ្ញេយ្យ, ចីវរំ បានភោជនន្តិ សង្ឃតោ អាភតំ ចីវរំ អាហារំ ន អវមញ្ញេយ្យ, សង្ឃស្ស ឧប្បជ្ជនកលាភោ នាម បរិសុទ្ធុប្បាទោ ហោតីតិ តំ បរិភុញ្ជន្តស្ស អាជីវបារិសុទ្ធិសម្ភវេន សាមញ្ញសុខំ ហត្ថគតមេវាតិ អធិប្បាយោ។ អហិ មូសិកសោព្ភំវាតិ អហិ វិយ មូសិកាយ ខតពិលំ សេវេថ សេវេយ្យ សេនាសនំ។ យថា នាម សប្បោ សយមត្តនោ អាសយំ អកត្វា មូសិកាយ អញ្ញេន វា កតេ អាសយេ វសិត្វា យេន កាមំ បក្កមតិ, ឯវមេវំ ភិក្ខុ សយំ សេនាសនករណា សំកិលេសំ អនាបជ្ជិត្វា យត្ថ កត្ថចិ វសិត្វា បក្កមេយ្យាតិ អត្ថោ។
Tattha sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavāti sāmaññasmiṃ samaṇabhāve apekkhavā sikkhāya tibbagāravo hutvā sukhaṃ jīvituṃ iccheyya ce, anesanaṃ pahāya sāmaññasukhena sace jīvitukāmoti attho . Saṅghikaṃ nātimaññeyya, cīvaraṃ pānabhojananti saṅghato ābhataṃ cīvaraṃ āhāraṃ na avamaññeyya, saṅghassa uppajjanakalābho nāma parisuddhuppādo hotīti taṃ paribhuñjantassa ājīvapārisuddhisambhavena sāmaññasukhaṃ hatthagatamevāti adhippāyo. Ahi mūsikasobbhaṃvāti ahi viya mūsikāya khatabilaṃ sevetha seveyya senāsanaṃ. Yathā nāma sappo sayamattano āsayaṃ akatvā mūsikāya aññena vā kate āsaye vasitvā yena kāmaṃ pakkamati, evamevaṃ bhikkhu sayaṃ senāsanakaraṇā saṃkilesaṃ anāpajjitvā yattha katthaci vasitvā pakkameyyāti attho.
ឥទានិ វុត្តេ អវុត្តេ ច បច្ចយេ យថាលាភសន្តោសេនេវ សាមញ្ញសុខំ ហោតិ, ន អញ្ញថាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥតរីតរេន តុស្សេយ្យា’’តិ, យេន កេនចិ ហីនេន វា បណីតេន វា យថាលទ្ធេន បច្ចយេន សន្តោសំ អាបជ្ជេយ្យាតិ អត្ថោ។ ឯកធម្មន្តិ អប្បមាទភាវំ, តញ្ហិ អនុយុញ្ជន្តស្ស អនវជ្ជំ សព្ពំ លោកិយសុខំ លោកុត្តរសុខញ្ច ហត្ថគតមេវ ហោតិ។ តេនាហ ភគវា – ‘‘អប្បមត្តោ ហិ ឈាយន្តោ, បប្បោតិ វិបុលំ សុខ’’ន្តិ (ម. និ. ២.៣៥២; ធ. ប. ២៧)។
Idāni vutte avutte ca paccaye yathālābhasantoseneva sāmaññasukhaṃ hoti, na aññathāti dassento āha ‘‘itarītarena tusseyyā’’ti, yena kenaci hīnena vā paṇītena vā yathāladdhena paccayena santosaṃ āpajjeyyāti attho. Ekadhammanti appamādabhāvaṃ, tañhi anuyuñjantassa anavajjaṃ sabbaṃ lokiyasukhaṃ lokuttarasukhañca hatthagatameva hoti. Tenāha bhagavā – ‘‘appamatto hi jhāyanto, pappoti vipulaṃ sukha’’nti (ma. ni. 2.352; dha. pa. 27).
ធនិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dhaniyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៤. ធនិយត្ថេរគាថា • 4. Dhaniyattheragāthā
