Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā

៥. មាតង្គបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

5. Mātaṅgaputtattheragāthāvaṇṇanā

អតិសីតន្តិ អាយស្មតោ មាតង្គបុត្តត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហិមវន្តសមីបេ មហតោ ជាតស្សរស្ស ហេដ្ឋា មហតិ នាគភវនេ មហានុភាវោ នាគរាជា ហុត្វា និព្ពត្តោ ឯកទិវសំ នាគភវនតោ និក្ខមិត្វា វិចរន្តោ សត្ថារំ អាកាសេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អត្តនោ សីសមណិនា បូជំ អកាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ មាតង្គស្ស នាម កុដុម្ពិកស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តោ មាតង្គបុត្តោត្វេវ បញ្ញាយិត្ថ។ សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ អលសជាតិកោ ហុត្វា កិញ្ចិ កម្មំ អករោន្តោ ញាតកេហិ អញ្ញេហិ ច គរហិតោ ‘‘សុខជីវិនោ ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា’’តិ សុខជីវិតំ អាកង្ខន្តោ ភិក្ខូហិ កតបរិចយោ ហុត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា អញ្ញេ ភិក្ខូ ឥទ្ធិមន្តេ ទិស្វា ឥទ្ធិពលំ បត្ថេត្វា សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ភាវនំ អនុយុញ្ជន្តោ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៨.៨-២៩) –

Atisītanti āyasmato mātaṅgaputtattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle himavantasamīpe mahato jātassarassa heṭṭhā mahati nāgabhavane mahānubhāvo nāgarājā hutvā nibbatto ekadivasaṃ nāgabhavanato nikkhamitvā vicaranto satthāraṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso attano sīsamaṇinā pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe mātaṅgassa nāma kuṭumbikassa putto hutvā nibbatto mātaṅgaputtotveva paññāyittha. So viññutaṃ patto alasajātiko hutvā kiñci kammaṃ akaronto ñātakehi aññehi ca garahito ‘‘sukhajīvino ime samaṇā sakyaputtiyā’’ti sukhajīvitaṃ ākaṅkhanto bhikkhūhi kataparicayo hutvā satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā aññe bhikkhū iddhimante disvā iddhibalaṃ patthetvā satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā bhāvanaṃ anuyuñjanto chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.48.8-29) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū;

វិវេកកាមោ សម្ពុទ្ធោ, គច្ឆតេ អនិលញ្ជសេ។

Vivekakāmo sambuddho, gacchate anilañjase.

‘‘អវិទូរេ ហិមវន្តស្ស, មហាជាតស្សរោ អហុ;

‘‘Avidūre himavantassa, mahājātassaro ahu;

តត្ថ មេ ភវនំ អាសិ, បុញ្ញកម្មេន សំយុតំ។

Tattha me bhavanaṃ āsi, puññakammena saṃyutaṃ.

‘‘ភវនា អភិនិក្ខម្ម, អទ្ទសំ លោកនាយកំ;

‘‘Bhavanā abhinikkhamma, addasaṃ lokanāyakaṃ;

ឥន្ទីវរំវ ជលិតំ, អាទិត្តំវ ហុតាសនំ។

Indīvaraṃva jalitaṃ, ādittaṃva hutāsanaṃ.

‘‘វិចិនំ នទ្ទសំ បុប្ផំ, បូជយិស្សន្តិ នាយកំ;

‘‘Vicinaṃ naddasaṃ pupphaṃ, pūjayissanti nāyakaṃ;

សកំ ចិត្តំ បសាទេត្វា, អវន្ទិំ សត្ថុនោ អហំ។

Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, avandiṃ satthuno ahaṃ.

‘‘មម សីសេ មណិំ គយ្ហ, បូជយិំ លោកនាយកំ;

‘‘Mama sīse maṇiṃ gayha, pūjayiṃ lokanāyakaṃ;

ឥមាយ មណិបូជាយ, វិបាកោ ហោតុ ភទ្ទកោ។

Imāya maṇipūjāya, vipāko hotu bhaddako.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

អន្តលិក្ខេ ឋិតោ សត្ថា, ឥមំ គាថំ អភាសថ។

Antalikkhe ṭhito satthā, imaṃ gāthaṃ abhāsatha.

‘‘សោ តេ ឥជ្ឈតុ សង្កប្បោ, លភស្សុ វិបុលំ សុខំ;

‘‘So te ijjhatu saṅkappo, labhassu vipulaṃ sukhaṃ;

ឥមាយ មណិបូជាយ, អនុភោហិ មហាយសំ។

Imāya maṇipūjāya, anubhohi mahāyasaṃ.

‘‘ឥទំ វត្វាន ភគវា, ជលជុត្តមនាមកោ;

‘‘Idaṃ vatvāna bhagavā, jalajuttamanāmako;

អគមាសិ ពុទ្ធសេដ្ឋោ, យត្ថ ចិត្តំ បណីហិតំ។

Agamāsi buddhaseṭṭho, yattha cittaṃ paṇīhitaṃ.

‘‘សដ្ឋិកប្បានិ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជមការយិំ;

‘‘Saṭṭhikappāni devindo, devarajjamakārayiṃ;

អនេកសតក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ។

Anekasatakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.

‘‘បុព្ពកម្មំ សរន្តស្ស, ទេវភូតស្ស មេ សតោ;

‘‘Pubbakammaṃ sarantassa, devabhūtassa me sato;

មណិ និព្ពត្តតេ មយ្ហំ, អាលោកករណោ មមំ។

Maṇi nibbattate mayhaṃ, ālokakaraṇo mamaṃ.

‘‘ឆឡសីតិសហស្សានិ , នារិយោ មេ បរិគ្គហា;

‘‘Chaḷasītisahassāni , nāriyo me pariggahā;

វិចិត្តវត្ថាភរណា, អាមុក្កមណិកុណ្ឌលា។

Vicittavatthābharaṇā, āmukkamaṇikuṇḍalā.

‘‘អឡារបម្ហា ហសុលា, សុសញ្ញា តនុមជ្ឈិមា;

‘‘Aḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā;

បរិវារេន្តិ មំ និច្ចំ, មណិបូជាយិទំ ផលំ។

Parivārenti maṃ niccaṃ, maṇipūjāyidaṃ phalaṃ.

‘‘សោណ្ណមយា មណិមយា, លោហិតង្កមយា តថា;

‘‘Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅkamayā tathā;

ភណ្ឌា មេ សុកតា ហោន្តិ, យទិច្ឆសិ បិឡន្ធនា។

Bhaṇḍā me sukatā honti, yadicchasi piḷandhanā.

‘‘កូដាគារា គហា រម្មា, សយនញ្ច មហារហំ;

‘‘Kūṭāgārā gahā rammā, sayanañca mahārahaṃ;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, និព្ពត្តន្តិ យទិច្ឆកំ។

Mama saṅkappamaññāya, nibbattanti yadicchakaṃ.

‘‘លាភា តេសំ សុលទ្ធញ្ច, យេ លភន្តិ ឧបស្សុតិំ;

‘‘Lābhā tesaṃ suladdhañca, ye labhanti upassutiṃ;

បុញ្ញក្ខេត្តំ មនុស្សានំ, ឱសធំ សព្ពបាណិនំ។

Puññakkhettaṃ manussānaṃ, osadhaṃ sabbapāṇinaṃ.

‘‘មយ្ហម្បិ សុកតំ កម្មំ, យោហំ អទក្ខិ នាយកំ;

‘‘Mayhampi sukataṃ kammaṃ, yohaṃ adakkhi nāyakaṃ;

វិនិបាតា បមុត្តោម្ហិ, បត្តោម្ហិ អចលំ បទំ។

Vinipātā pamuttomhi, pattomhi acalaṃ padaṃ.

‘‘យំ យំ យោនូបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;

‘‘Yaṃ yaṃ yonūpapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ;

ទិវសញ្ចេវ រត្តិញ្ច, អាលោកោ ហោតិ មេ សទា។

Divasañceva rattiñca, āloko hoti me sadā.

‘‘តាយេវ មណិបូជាយ, អនុភោត្វាន សម្បទា;

‘‘Tāyeva maṇipūjāya, anubhotvāna sampadā;

ញាណាលោកោ មយា ទិដ្ឋោ, បត្តោម្ហិ អចលំ បទំ។

Ñāṇāloko mayā diṭṭho, pattomhi acalaṃ padaṃ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ មណិំ អភិបូជយិំ;

‘‘Satasahassito kappe, yaṃ maṇiṃ abhipūjayiṃ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, មណិបូជាយិទំ ផលំ។

Duggatiṃ nābhijānāmi, maṇipūjāyidaṃ phalaṃ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា បុគ្គលាធិដ្ឋានវសេន កោសជ្ជំ គរហន្តោ អត្តនោ ច វីរិយារម្ភំ កិត្តេន្តោ –

Chaḷabhiñño pana hutvā puggalādhiṭṭhānavasena kosajjaṃ garahanto attano ca vīriyārambhaṃ kittento –

២៣១.

231.

‘‘អតិសីតំ អតិឧណ្ហំ, អតិសាយមិទំ អហុ;

‘‘Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu;

ឥតិ វិស្សដ្ឋកម្មន្តេ, ខណា អច្ចេន្តិ មាណវេ។

Iti vissaṭṭhakammante, khaṇā accenti māṇave.

២៣២.

232.

‘‘យោ ច សីតញ្ច ឧណ្ហញ្ច, តិណា ភិយ្យោ ន មញ្ញតិ;

‘‘Yo ca sītañca uṇhañca, tiṇā bhiyyo na maññati;

ករំ បុរិសកិច្ចានិ, សោ សុខា ន វិហាយតិ។

Karaṃ purisakiccāni, so sukhā na vihāyati.

២៣៣.

233.

‘‘ទព្ពំ កុសំ បោដកិលំ, ឧសីរំ មុញ្ជបព្ពជំ;

‘‘Dabbaṃ kusaṃ poṭakilaṃ, usīraṃ muñjapabbajaṃ;

ឧរសា បនុទិស្សាមិ, វិវេកមនុព្រូហយ’’ន្តិ។ – គាថាត្តយមាហ;

Urasā panudissāmi, vivekamanubrūhaya’’nti. – gāthāttayamāha;

តត្ថ អតិសីតន្តិ ហិមបាតវទ្ទលាទិនា អតិវិយ សីតំ, ឥទំ អហូតិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ។ អតិឧណ្ហន្តិ ធម្មបរិតាបាទិនា អតិវិយ ឧណ្ហំ, ឧភយេនបិ ឧតុវសេន កោសជ្ជវត្ថុមាហ។ អតិសាយន្តិ ទិវសស្ស បរិណតិយា អតិសាយំ, សាយគ្គហណេនេវ ចេត្ថ បាតោបិ សង្គយ្ហតិ , តទុភយេន កាលវសេន កោសជ្ជវត្ថុមាហ។ ឥតីតិ ឥមិនា បការេន។ ឯតេន ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា កម្មំ កត្តព្ពំ ហោតី’’តិអាទិនា (អ. និ. ៨.៨០; ទី. និ. ៣.៣៣៤) វុត្តំ កោសជ្ជវត្ថុំ សង្គណ្ហាតិ។ វិស្សដ្ឋកម្មន្តេតិ បរិច្ចត្តយោគកម្មន្តេ។ ខណាតិ ពុទ្ធុប្បាទាទយោ ព្រហ្មចរិយវាសស្ស ឱកាសា។ អច្ចេន្តីតិ អតិក្កមន្តិ។ មាណវេតិ សត្តេ។ តិណា ភិយ្យោ ន មញ្ញតីតិ តិណតោ ឧបរិ ន មញ្ញតិ, តិណំ វិយ មញ្ញតិ, សីតុណ្ហានិ អភិភវិត្វា អត្តនា កត្តព្ពំ ករោតិ។ ករន្តិ ករោន្តោ។ បុរិសកិច្ចានីតិ វីរបុរិសេន កត្តព្ពានិ អត្តហិតបរហិតានិ។ សុខាតិ សុខតោ, និព្ពានសុខតោតិ អធិប្បាយោ។ តតិយគាថាយ អត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ។

Tattha atisītanti himapātavaddalādinā ativiya sītaṃ, idaṃ ahūti ānetvā sambandho. Atiuṇhanti dhammaparitāpādinā ativiya uṇhaṃ, ubhayenapi utuvasena kosajjavatthumāha. Atisāyanti divasassa pariṇatiyā atisāyaṃ, sāyaggahaṇeneva cettha pātopi saṅgayhati , tadubhayena kālavasena kosajjavatthumāha. Itīti iminā pakārena. Etena ‘‘idha, bhikkhave, bhikkhunā kammaṃ kattabbaṃ hotī’’tiādinā (a. ni. 8.80; dī. ni. 3.334) vuttaṃ kosajjavatthuṃ saṅgaṇhāti. Vissaṭṭhakammanteti pariccattayogakammante. Khaṇāti buddhuppādādayo brahmacariyavāsassa okāsā. Accentīti atikkamanti. Māṇaveti satte. Tiṇā bhiyyo na maññatīti tiṇato upari na maññati, tiṇaṃ viya maññati, sītuṇhāni abhibhavitvā attanā kattabbaṃ karoti. Karanti karonto. Purisakiccānīti vīrapurisena kattabbāni attahitaparahitāni. Sukhāti sukhato, nibbānasukhatoti adhippāyo. Tatiyagāthāya attho heṭṭhā vuttoyeva.

មាតង្គបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Mātaṅgaputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៥. មាតង្គបុត្តត្ថេរគាថា • 5. Mātaṅgaputtattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact