| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៧. ធម្មសវត្ថេរគាថាវណ្ណនា
7. Dhammasavattheragāthāvaṇṇanā
បព្ពជិំ តុលយិត្វានាតិ អាយស្មតោ ធម្មសវត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ សុវច្ឆោ នាម ព្រាហ្មណោ ហុត្វា តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ឃរាវាសេ ទោសំ ទិស្វា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញាយតនេ បព្ពតន្តរេ អស្សមំ ការេត្វា ពហូហិ តាបសេហិ សទ្ធិំ វសិ។ អថស្ស កុសលពីជំ រោបេតុកាមោ បទុមុត្តរោ ភគវា អស្សមសមីបេ អាកាសេ ឋត្វា ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សេសិ។ សោ តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បូជេតុកាមោ នាគបុប្ផានិ ឱចិនាបេសិ។ សត្ថា, ‘‘អលំ ឥមស្ស តាបសស្ស ឯត្តកំ កុសលពីជ’’ន្តិ បក្កាមិ។ សោ បុប្ផានិ គហេត្វា សត្ថុ គមនមគ្គំ ឱកិរិត្វា ចិត្តំ បសាទេន្តោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ធម្មសវោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ហេតុសម្បត្តិយា ចោទិយមានោ ឃរាវាសេ អាទីនវំ បព្ពជ្ជាយ អានិសំសញ្ច ទិស្វា ទក្ខិណាគិរិស្មិំ វិហរន្តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.៣៩-៤៥) –
Pabbajiṃtulayitvānāti āyasmato dhammasavattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle suvaccho nāma brāhmaṇo hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū gharāvāse dosaṃ disvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane pabbatantare assamaṃ kāretvā bahūhi tāpasehi saddhiṃ vasi. Athassa kusalabījaṃ ropetukāmo padumuttaro bhagavā assamasamīpe ākāse ṭhatvā iddhipāṭihāriyaṃ dassesi. So taṃ disvā pasannamānaso pūjetukāmo nāgapupphāni ocināpesi. Satthā, ‘‘alaṃ imassa tāpasassa ettakaṃ kusalabīja’’nti pakkāmi. So pupphāni gahetvā satthu gamanamaggaṃ okiritvā cittaṃ pasādento añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā dhammasavoti laddhanāmo viññutaṃ patto hetusampattiyā codiyamāno gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ānisaṃsañca disvā dakkhiṇāgirismiṃ viharantaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.16.39-45) –
‘‘សុវច្ឆោ នាម នាមេន, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;
‘‘Suvaccho nāma nāmena, brāhmaṇo mantapāragū;
បុរក្ខតោ សសិស្សេហិ, វសតេ បព្ពតន្តរេ។
Purakkhato sasissehi, vasate pabbatantare.
‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;
‘‘Padumuttaro nāma jino, āhutīnaṃ paṭiggaho;
មមុទ្ធរិតុកាមោ សោ, អាគច្ឆិ មម សន្តិកំ។
Mamuddharitukāmo so, āgacchi mama santikaṃ.
‘‘វេហាសម្ហិ ចង្កមតិ, ធូបាយតិ ជលតេ តថា;
‘‘Vehāsamhi caṅkamati, dhūpāyati jalate tathā;
ហាសំ មមំ វិទិត្វាន, បក្កាមិ បាចិនាមុខោ។
Hāsaṃ mamaṃ viditvāna, pakkāmi pācināmukho.
‘‘តញ្ច អច្ឆរិយំ ទិស្វា, អព្ភុតំ លោមហំសនំ;
‘‘Tañca acchariyaṃ disvā, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
នាគបុប្ផំ គហេត្វាន, គតមគ្គម្ហិ ឱកិរិំ។
Nāgapupphaṃ gahetvāna, gatamaggamhi okiriṃ.
‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផំ ឱកិរិំ អហំ;
‘‘Satasahassito kappe, yaṃ pupphaṃ okiriṃ ahaṃ;
តេន ចិត្តប្បសាទេន, ទុគ្គតិំ នុបបជ្ជហំ។
Tena cittappasādena, duggatiṃ nupapajjahaṃ.
‘‘ឯកតិំសេ កប្បសតេ, រាជា អាសិ មហារហោ;
‘‘Ekatiṃse kappasate, rājā āsi mahāraho;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សោមនស្សប្បត្តោ ឧទានវសេន –
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā somanassappatto udānavasena –
១០៧.
107.
‘‘បព្ពជិំ តុលយិត្វាន, អគារស្មានគារិយំ;
‘‘Pabbajiṃ tulayitvāna, agārasmānagāriyaṃ;
តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។ – គាថំ អភាសិ;
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. – gāthaṃ abhāsi;
តត្ថ បព្ពជិំ តុលយិត្វានាតិ ‘‘សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ’’តិអាទិនា (ទី. និ. ១.១៩១; ម. និ. ២.១០; សំ. និ. ២.១៥៤) ឃរាវាសេ, ‘‘អប្បស្សាទា កាមា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា’’តិអាទិនា (បាចិ. ៤១៧; ម. និ. ១.១៧៧) កាមេសុ អាទីនវំ តប្បដិបក្ខតោ នេក្ខម្មេ ច អានិសំសំ តុលភូតាយ បញ្ញាយ វិចារេត្វា វីមំសិត្វាតិ អត្ថោ។ សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ។ ឥទមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសីតិ។
Tattha pabbajiṃ tulayitvānāti ‘‘sambādho gharāvāso rajāpatho’’tiādinā (dī. ni. 1.191; ma. ni. 2.10; saṃ. ni. 2.154) gharāvāse, ‘‘appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā’’tiādinā (pāci. 417; ma. ni. 1.177) kāmesu ādīnavaṃ tappaṭipakkhato nekkhamme ca ānisaṃsaṃ tulabhūtāya paññāya vicāretvā vīmaṃsitvāti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Idameva ca therassa aññābyākaraṇaṃ ahosīti.
ធម្មសវត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dhammasavattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៧. ធម្មសវត្ថេរគាថា • 7. Dhammasavattheragāthā
