| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৪৫৭] ৩. ধম্মদেৰপুত্তজাতকৰণ্ণনা
[457] 3. Dhammadevaputtajātakavaṇṇanā
যসোকরো পুঞ্ঞকরোহমস্মীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স পথৰিপৰেসনং আরব্ভ কথেসি। তদা হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তো তথাগতেন সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝিত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো’’তি। সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন ইদানেৰেস, ভিক্খৰে, মম জিনচক্কে পহারং দত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো, পুব্বেপি ধম্মচক্কে পহারং দত্ৰা পথৰিং পৰিসিত্ৰা অৰীচিপরাযণো জাতোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Yasokaro puññakarohamasmīti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattassa pathavipavesanaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, devadatto tathāgatena saddhiṃ paṭivirujjhitvā pathaviṃ paviṭṭho’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na idānevesa, bhikkhave, mama jinacakke pahāraṃ datvā pathaviṃ paviṭṭho, pubbepi dhammacakke pahāraṃ datvā pathaviṃ pavisitvā avīciparāyaṇo jātoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কামাৰচরদেৰলোকে ধম্মো নাম দেৰপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, দেৰদত্তো অধম্মো নাম। তেসু ধম্মো দিব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতো দিব্বরথৰরমভিরুয্হ অচ্ছরাগণপরিৰুতো মনুস্সেসু সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৰা অত্তনো অত্তনো ঘরদ্ৰারে সুখকথায নিসিন্নেসু পুণ্ণমুপোসথদিৰসে গামনিগমজনপদরাজধানীসু আকাসে ঠত্ৰা ‘‘পাণাতিপাতাদীহি দসহি অকুসলকম্মপথেহি ৰিরমিত্ৰা মাতুপট্ঠানধম্মং পিতুপট্ঠানধম্মং তিৰিধসুচরিতধম্মঞ্চ পূরেথ , এৰং সগ্গপরাযণা হুত্ৰা মহন্তং যসং অনুভৰিস্সথা’’তি মনুস্সে দস কুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো জম্বুদীপং পদক্খিণং করোতি। অধম্মো পন দেৰপুত্তো ‘‘পাণং হনথা’’তিআদিনা নযেন দস অকুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো জম্বুদীপং ৰামং করোতি। অথ তেসং আকাসে রথা সম্মুখা অহেসুং। অথ নেসং পরিসা ‘‘তুম্হে কস্স, তুম্হে কস্সা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘মযং ধম্মস্স, মযং অধম্মস্সা’’তি ৰত্ৰা মগ্গা ওক্কমিত্ৰা দ্ৰিধা জাতা। ধম্মোপি অধম্মং আমন্তেত্ৰা ‘‘সম্ম, ত্ৰং অধম্মো, অহং ধম্মো, মগ্গো ময্হং অনুচ্ছৰিকো, তৰ রথং ওক্কামেত্ৰা ময্হং মগ্গং দেহী’’তি পঠমং গাথমাহ –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāmāvacaradevaloke dhammo nāma devaputto hutvā nibbatti, devadatto adhammo nāma. Tesu dhammo dibbālaṅkārapaṭimaṇḍito dibbarathavaramabhiruyha accharāgaṇaparivuto manussesu sāyamāsaṃ bhuñjitvā attano attano gharadvāre sukhakathāya nisinnesu puṇṇamuposathadivase gāmanigamajanapadarājadhānīsu ākāse ṭhatvā ‘‘pāṇātipātādīhi dasahi akusalakammapathehi viramitvā mātupaṭṭhānadhammaṃ pitupaṭṭhānadhammaṃ tividhasucaritadhammañca pūretha , evaṃ saggaparāyaṇā hutvā mahantaṃ yasaṃ anubhavissathā’’ti manusse dasa kusalakammapathe samādapento jambudīpaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Adhammo pana devaputto ‘‘pāṇaṃ hanathā’’tiādinā nayena dasa akusalakammapathe samādapento jambudīpaṃ vāmaṃ karoti. Atha tesaṃ ākāse rathā sammukhā ahesuṃ. Atha nesaṃ parisā ‘‘tumhe kassa, tumhe kassā’’ti pucchitvā ‘‘mayaṃ dhammassa, mayaṃ adhammassā’’ti vatvā maggā okkamitvā dvidhā jātā. Dhammopi adhammaṃ āmantetvā ‘‘samma, tvaṃ adhammo, ahaṃ dhammo, maggo mayhaṃ anucchaviko, tava rathaṃ okkāmetvā mayhaṃ maggaṃ dehī’’ti paṭhamaṃ gāthamāha –
২৬.
26.
‘‘যসোকরো পুঞ্ঞকরোহমস্মি, সদাত্থুতো সমণব্রাহ্মণানং।
‘‘Yasokaro puññakarohamasmi, sadātthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ;
মগ্গারহো দেৰমনুস্সপূজিতো, ধম্মো অহং দেহি অধম্ম মগ্গ’’ন্তি॥
Maggāraho devamanussapūjito, dhammo ahaṃ dehi adhamma magga’’nti.
তত্থ যসোকরোতি অহং দেৰমনুস্সানং যসদাযকো। দুতিযপদেপি এসেৰ নযো। সদাত্থুতোতি সদা থুতো নিচ্চপসত্থো। ততো পরা –
Tattha yasokaroti ahaṃ devamanussānaṃ yasadāyako. Dutiyapadepi eseva nayo. Sadātthutoti sadā thuto niccapasattho. Tato parā –
২৭.
27.
‘‘অধম্মযানং দল়্হমারুহিত্ৰা, অসন্তসন্তো বলৰাহমস্মি।
‘‘Adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā, asantasanto balavāhamasmi;
স কিস্স হেতুম্হি তৰজ্জ দজ্জং, মগ্গং অহং ধম্ম অদিন্নপুব্বং॥
Sa kissa hetumhi tavajja dajjaṃ, maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ.
২৮.
28.
‘‘ধম্মো হৰে পাতুরহোসি পুব্বে, পচ্ছা অধম্মো উদপাদি লোকে।
‘‘Dhammo have pāturahosi pubbe, pacchā adhammo udapādi loke;
জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ সনন্তনো চ, উয্যাহি জেট্ঠস্স কনিট্ঠ মগ্গা॥
Jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca, uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā.
২৯.
29.
‘‘ন যাচনায নপি পাতিরূপা, ন অরহতা তেহং দদেয্যং মগ্গং।
‘‘Na yācanāya napi pātirūpā, na arahatā tehaṃ dadeyyaṃ maggaṃ;
যুদ্ধঞ্চ নো হোতু উভিন্নমজ্জ, যুদ্ধম্হি যো জেস্সতি তস্স মগ্গো॥
Yuddhañca no hotu ubhinnamajja, yuddhamhi yo jessati tassa maggo.
৩০.
30.
‘‘সব্বা দিসা অনুৰিসটোহমস্মি, মহব্বলো অমিতযসো অতুল্যো।
‘‘Sabbā disā anuvisaṭohamasmi, mahabbalo amitayaso atulyo;
গুণেহি সব্বেহি উপেতরূপো, ধম্মো অধম্ম ত্ৰং কথং ৰিজেস্সসি॥
Guṇehi sabbehi upetarūpo, dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi.
৩১.
31.
‘‘লোহেন ৰে হঞ্ঞতি জাতরূপং, ন জাতরূপেন হনন্তি লোহং।
‘‘Lohena ve haññati jātarūpaṃ, na jātarūpena hananti lohaṃ;
সচে অধম্মো হঞ্ছতি ধম্মমজ্জ, অযো সুৰণ্ণং ৰিয দস্সনেয্যং॥
Sace adhammo hañchati dhammamajja, ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ.
৩২.
32.
‘‘সচে তুৰং যুদ্ধবলো অধম্ম, ন তুয্হ ৰুড্ঢা চ গরূ চ অত্থি।
‘‘Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma, na tuyha vuḍḍhā ca garū ca atthi;
মগ্গঞ্চ তে দম্মি পিযাপ্পিযেন, ৰাচাদুরুত্তানিপি তে খমামী’’তি॥ –
Maggañca te dammi piyāppiyena, vācāduruttānipi te khamāmī’’ti. –
ইমা ছ গাথা তেসঞ্ঞেৰ ৰচনপটিৰচনৰসেন কথিতা।
Imā cha gāthā tesaññeva vacanapaṭivacanavasena kathitā.
তত্থ স কিস্স হেতুম্হি তৰজ্জ দজ্জন্তি সোম্হি অহং অধম্মো অধম্মযানং রথং আরুল়্হো অভীতো বলৰা। কিংকারণা অজ্জ ভো ধম্ম, কস্সচি অদিন্নপুব্বং মগ্গং তুয্হং দম্মীতি। পুব্বেতি পঠমকপ্পিককালে ইমস্মিং লোকে দসকুসলকম্মপথধম্মো চ পুব্বে পাতুরহোসি, পচ্ছা অধম্মো। জেট্ঠো চাতি পুরে নিব্বত্তভাৰেন অহং জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ পোরাণকো চ, ত্ৰং পন কনিট্ঠো, তস্মা মগ্গা উয্যাহীতি ৰদতি। নপি পাতিরূপাতি অহঞ্হি তে নেৰ যাচনায ন পতিরূপৰচনেন মগ্গারহতায মগ্গং দদেয্যং। অনুৰিসটোতি অহং চতস্সো দিসা চতস্সো অনুদিসাতি সব্বা দিসা অত্তনো গুণেন পত্থটো পঞ্ঞাতো পাকটো। লোহেনাতি অযমুট্ঠিকেন। হঞ্ছতীতি হনিস্সতি। তুৰং যুদ্ধবলো অধম্মাতি সচে ত্ৰং যুদ্ধবলোসি অধম্ম। ৰুড্ঢা চ গরূ চাতি যদি তুয্হং ‘‘ইমে ৰুড্ঢা, ইমে গরূ পণ্ডিতা’’তি এৰং নত্থি। পিযাপ্পিযেনাতি পিযেনাপি অপ্পিযেনাপি দদন্তো পিযেন ৰিয তে মগ্গং দদামীতি অত্থো।
Tattha sa kissa hetumhi tavajja dajjanti somhi ahaṃ adhammo adhammayānaṃ rathaṃ āruḷho abhīto balavā. Kiṃkāraṇā ajja bho dhamma, kassaci adinnapubbaṃ maggaṃ tuyhaṃ dammīti. Pubbeti paṭhamakappikakāle imasmiṃ loke dasakusalakammapathadhammo ca pubbe pāturahosi, pacchā adhammo. Jeṭṭho cāti pure nibbattabhāvena ahaṃ jeṭṭho ca seṭṭho ca porāṇako ca, tvaṃ pana kaniṭṭho, tasmā maggā uyyāhīti vadati. Napi pātirūpāti ahañhi te neva yācanāya na patirūpavacanena maggārahatāya maggaṃ dadeyyaṃ. Anuvisaṭoti ahaṃ catasso disā catasso anudisāti sabbā disā attano guṇena patthaṭo paññāto pākaṭo. Lohenāti ayamuṭṭhikena. Hañchatīti hanissati. Tuvaṃ yuddhabalo adhammāti sace tvaṃ yuddhabalosi adhamma. Vuḍḍhā ca garū cāti yadi tuyhaṃ ‘‘ime vuḍḍhā, ime garū paṇḍitā’’ti evaṃ natthi. Piyāppiyenāti piyenāpi appiyenāpi dadanto piyena viya te maggaṃ dadāmīti attho.
বোধিসত্তেন পন ইমায গাথায কথিতক্খণেযেৰ অধম্মো রথে ঠাতুং অসক্কোন্তো অৰংসিরো পথৰিযং পতিত্ৰা পথৰিযা ৰিৰরে দিন্নে গন্ত্ৰা অৰীচিম্হিযেৰ নিব্বত্তি। এতমত্থং ৰিদিত্ৰা ভগৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা সেসগাথা অভাসি –
Bodhisattena pana imāya gāthāya kathitakkhaṇeyeva adhammo rathe ṭhātuṃ asakkonto avaṃsiro pathaviyaṃ patitvā pathaviyā vivare dinne gantvā avīcimhiyeva nibbatti. Etamatthaṃ viditvā bhagavā abhisambuddho hutvā sesagāthā abhāsi –
৩৩.
33.
‘‘ইদঞ্চ সুত্ৰা ৰচনং অধম্মো, অৰংসিরো পতিতো উদ্ধপাদো।
‘‘Idañca sutvā vacanaṃ adhammo, avaṃsiro patito uddhapādo;
যুদ্ধত্থিকো চে ন লভামি যুদ্ধং, এত্তাৰতা হোতি হতো অধম্মো॥
Yuddhatthiko ce na labhāmi yuddhaṃ, ettāvatā hoti hato adhammo.
৩৪.
34.
‘‘খন্তীবলো যুদ্ধবলং ৰিজেত্ৰা, হন্ত্ৰা অধম্মং নিহনিত্ৰ ভূম্যা।
‘‘Khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā, hantvā adhammaṃ nihanitva bhūmyā;
পাযাসি ৰিত্তো অভিরুয্হ সন্দনং, মগ্গেনেৰ অতিবলো সচ্চনিক্কমো॥
Pāyāsi vitto abhiruyha sandanaṃ, maggeneva atibalo saccanikkamo.
৩৫.
35.
‘‘মাতা পিতা সমণব্রাহ্মণা চ, অসম্মানিতা যস্স সকে অগারে।
‘‘Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, asammānitā yassa sake agāre;
ইধেৰ নিক্খিপ্প সরীরদেহং, কাযস্স ভেদা নিরযং ৰজন্তি তে।
Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti te;
যথা অধম্মো পতিতো অৰংসিরো॥
Yathā adhammo patito avaṃsiro.
৩৬.
36.
‘‘মাতা পিতা সমণব্রাহ্মণা চ, সুসম্মানিতা যস্স সকে অগারে।
‘‘Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, susammānitā yassa sake agāre;
ইধেৰ নিক্খিপ্প সরীরদেহং, কাযস্স ভেদা সুগতিং ৰজন্তি তে।
Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti te;
যথাপি ধম্মো অভিরুয্হ সন্দন’’ন্তি॥
Yathāpi dhammo abhiruyha sandana’’nti.
তত্থ যুদ্ধত্থিকো চেতি অযং তস্স ৰিলাপো, সো কিরেৰং ৰিলপন্তোযেৰ পতিত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো । এত্তাৰতাতি ভিক্খৰে, যাৰতা পথৰিং পৰিট্ঠো, তাৰতা অধম্মো হতো নাম হোতি। খন্তীবলোতি ভিক্খৰে, এৰং অধম্মো পথৰিং পৰিট্ঠো অধিৰাসনখন্তীবলো তং যুদ্ধবলং ৰিজেত্ৰা ৰধিত্ৰা ভূমিযং নিহনিত্ৰা পাতেত্ৰা ৰিত্তজাততায ৰিত্তো অত্তনো রথং আরুয্হ মগ্গেনেৰ সচ্চনিক্কমো তথপরক্কমো ধম্মদেৰপুত্তো পাযাসি। অসম্মানিতাতি অসক্কতা। সরীরদেহন্তি ইমস্মিংযেৰ লোকে সরীরসঙ্খাতং দেহং নিক্খিপিত্ৰা। নিরযং ৰজন্তীতি যস্স পাপপুগ্গলস্স এতে সক্কারারহা গেহে অসক্কতা, তথারূপা যথা অধম্মো পতিতো অৰংসিরো, এৰং অৰংসিরা নিরযং ৰজন্তীতি অত্থো। সুগতিং ৰজন্তীতি যস্স পনেতে সক্কতা, তাদিসা পণ্ডিতা যথাপি ধম্মো সন্দনং অভিরুয্হ দেৰলোকং গতো, এৰং সুগতিং ৰজন্তীতি।
Tattha yuddhatthiko ceti ayaṃ tassa vilāpo, so kirevaṃ vilapantoyeva patitvā pathaviṃ paviṭṭho . Ettāvatāti bhikkhave, yāvatā pathaviṃ paviṭṭho, tāvatā adhammo hato nāma hoti. Khantībaloti bhikkhave, evaṃ adhammo pathaviṃ paviṭṭho adhivāsanakhantībalo taṃ yuddhabalaṃ vijetvā vadhitvā bhūmiyaṃ nihanitvā pātetvā vittajātatāya vitto attano rathaṃ āruyha maggeneva saccanikkamo tathaparakkamo dhammadevaputto pāyāsi. Asammānitāti asakkatā. Sarīradehanti imasmiṃyeva loke sarīrasaṅkhātaṃ dehaṃ nikkhipitvā. Nirayaṃ vajantīti yassa pāpapuggalassa ete sakkārārahā gehe asakkatā, tathārūpā yathā adhammo patito avaṃsiro, evaṃ avaṃsirā nirayaṃ vajantīti attho. Sugatiṃ vajantīti yassa panete sakkatā, tādisā paṇḍitā yathāpi dhammo sandanaṃ abhiruyha devalokaṃ gato, evaṃ sugatiṃ vajantīti.
সত্থা এৰং ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো মযা সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝিত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অধম্মো দেৰপুত্তো দেৰদত্তো অহোসি, পরিসাপিস্স দেৰদত্তপরিসা, ধম্মো পন অহমেৰ, পরিসা বুদ্ধপরিসাযেৰা’’তি।
Satthā evaṃ dhammaṃ desetvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto mayā saddhiṃ paṭivirujjhitvā pathaviṃ paviṭṭho’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā adhammo devaputto devadatto ahosi, parisāpissa devadattaparisā, dhammo pana ahameva, parisā buddhaparisāyevā’’ti.
ধম্মদেৰপুত্তজাতকৰণ্ণনা ততিযা।
Dhammadevaputtajātakavaṇṇanā tatiyā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৪৫৭. ধম্মদেৰপুত্তজাতকং • 457. Dhammadevaputtajātakaṃ
