| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
৮. ধম্মাভিসমযপঞ্হো
8. Dhammābhisamayapañho
৮. ‘‘ভন্তে নাগসেন, যে তে সম্মা পটিপজ্জন্তি, তেসং সব্বেসং যেৰ ধম্মাভিসমযো হোতি, উদাহু কস্সচি ন হোতী’’তি? ‘‘কস্সচি, মহারাজ, হোতি, কস্সচি ন হোতী’’তি। ‘‘কস্স ভন্তে হোতি, কস্স ন হোতী’’তি? ‘‘তিরচ্ছানগতস্স, মহারাজ, সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি, পেত্তিৰিসযূপপন্নস্স…পে॰… মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স…পে॰… কুহকস্স…পে॰… মাতুঘাতকস্স…পে॰… পিতুঘাতকস্স…পে॰… অরহন্তঘাতকস্স…পে॰… সঙ্ঘভেদকস্স…পে॰… লোহিতুপ্পাদকস্স…পে॰… থেয্যসংৰাসকস্স…পে॰… তিত্থিযপক্কন্তস্স…পে॰… ভিক্খুনিদূসকস্স…পে॰… তেরসন্নং গরুকাপত্তীনং অঞ্ঞতরং আপজ্জিত্ৰা অৰুট্ঠিতস্স…পে॰… পণ্ডকস্স…পে॰… উভতোব্যঞ্জনকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি…পে॰… যোপি মনুস্সদহরকো ঊনকসত্তৰস্সিকো, তস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি। ইমেসং খো, মহারাজ, সোল়সন্নং পুগ্গলানং সুপ্পটিপন্নানম্পি ধম্মাভিসমযো ন হোতী’’তি।
8. ‘‘Bhante nāgasena, ye te sammā paṭipajjanti, tesaṃ sabbesaṃ yeva dhammābhisamayo hoti, udāhu kassaci na hotī’’ti? ‘‘Kassaci, mahārāja, hoti, kassaci na hotī’’ti. ‘‘Kassa bhante hoti, kassa na hotī’’ti? ‘‘Tiracchānagatassa, mahārāja, suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti, pettivisayūpapannassa…pe… micchādiṭṭhikassa…pe… kuhakassa…pe… mātughātakassa…pe… pitughātakassa…pe… arahantaghātakassa…pe… saṅghabhedakassa…pe… lohituppādakassa…pe… theyyasaṃvāsakassa…pe… titthiyapakkantassa…pe… bhikkhunidūsakassa…pe… terasannaṃ garukāpattīnaṃ aññataraṃ āpajjitvā avuṭṭhitassa…pe… paṇḍakassa…pe… ubhatobyañjanakassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti…pe… yopi manussadaharako ūnakasattavassiko, tassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti. Imesaṃ kho, mahārāja, soḷasannaṃ puggalānaṃ suppaṭipannānampi dhammābhisamayo na hotī’’ti.
‘‘ভন্তে নাগসেন, যে তে পন্নরস পুগ্গলা ৰিরুদ্ধা যেৰ, তেসং ধম্মাভিসমযো হোতু ৰা মা ৰা হোতু, অথ কেন কারণেন মনুস্সদহরকস্স ঊনকসত্তৰস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি? এত্থ তাৰ পঞ্হো ভৰতি ‘ননু নাম দহরকস্স ন রাগো হোতি, ন দোসো হোতি, ন মোহো হোতি, ন মানো হোতি, ন মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি, ন অরতি হোতি, ন কামৰিতক্কো হোতি, অমিস্সিতো কিলেসেহি, সো নাম দহরকো যুত্তো চ পত্তো চ অরহতি চ চত্তারি সচ্চানি একপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝিতু’’’ন্তি।
‘‘Bhante nāgasena, ye te pannarasa puggalā viruddhā yeva, tesaṃ dhammābhisamayo hotu vā mā vā hotu, atha kena kāraṇena manussadaharakassa ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti? Ettha tāva pañho bhavati ‘nanu nāma daharakassa na rāgo hoti, na doso hoti, na moho hoti, na māno hoti, na micchādiṭṭhi hoti, na arati hoti, na kāmavitakko hoti, amissito kilesehi, so nāma daharako yutto ca patto ca arahati ca cattāri saccāni ekapaṭivedhena paṭivijjhitu’’’nti.
‘‘তঞ্ঞেৰেত্থ , মহারাজ, কারণং, যেনাহং কারণেন ভণামি ‘ঊনকসত্তৰস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতী’তি। যদি, মহারাজ, ঊনকসত্তৰস্সিকো রজনীযে রজ্জেয্য, দুস্সনীযে দুস্সেয্য, মোহনীযে মুয্হেয্য, মদনীযে মজ্জেয্য, দিট্ঠিং ৰিজানেয্য, রতিঞ্চ অরতিঞ্চ ৰিজানেয্য, কুসলাকুসলং ৰিতক্কেয্য, ভৰেয্য তস্স ধম্মাভিসমযো, অপি চ, মহারাজ, ঊনকসত্তৰস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পরিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৰিভূতং, অসঙ্খতা নিব্বানধাতু গরুকা ভারিকা ৰিপুলা মহতী। ঊনকসত্তৰস্সিকো, মহারাজ, তেন দুব্বলেন চিত্তেন পরিত্তকেন মন্দেন অৰিভূতেন ন সক্কোতি গরুকং ভারিকং ৰিপুলং মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৰিজ্ঝিতুং।
‘‘Taññevettha , mahārāja, kāraṇaṃ, yenāhaṃ kāraṇena bhaṇāmi ‘ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hotī’ti. Yadi, mahārāja, ūnakasattavassiko rajanīye rajjeyya, dussanīye dusseyya, mohanīye muyheyya, madanīye majjeyya, diṭṭhiṃ vijāneyya, ratiñca aratiñca vijāneyya, kusalākusalaṃ vitakkeyya, bhaveyya tassa dhammābhisamayo, api ca, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu garukā bhārikā vipulā mahatī. Ūnakasattavassiko, mahārāja, tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti garukaṃ bhārikaṃ vipulaṃ mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ.
‘‘যথা, মহারাজ, সিনেরুপব্বতরাজা গরুকো ভারিকো ৰিপুলো মহন্তো, অপি নু খো তং, মহারাজ, পুরিসো অত্তনো পাকতিকেন থামবলৰীরিযেন সক্কুণেয্য সিনেরুপব্বতরাজানং উদ্ধরিতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি। ‘‘কেন কারণেন মহারাজা’’তি? ‘‘দুব্বলত্তা, ভন্তে, পুরিসস্স, মহন্তত্তা সিনেরুপব্বতরাজস্সা’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, ঊনকসত্তৰস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পরিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৰিভূতং, অসঙ্খতা নিব্বানধাতু গরুকা ভারিকা ৰিপুলা মহতী। ঊনকসত্তৰস্সিকো তেন দুব্বলেন চিত্তেন পরিত্তেন মন্দেন অৰিভূতেন ন সক্কোতি গরুকং ভারিকং ৰিপুলং মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৰিজ্ঝিতুং, তেন কারণেন ঊনকসত্তৰস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি।
‘‘Yathā, mahārāja, sinerupabbatarājā garuko bhāriko vipulo mahanto, api nu kho taṃ, mahārāja, puriso attano pākatikena thāmabalavīriyena sakkuṇeyya sinerupabbatarājānaṃ uddharitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Dubbalattā, bhante, purisassa, mahantattā sinerupabbatarājassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu garukā bhārikā vipulā mahatī. Ūnakasattavassiko tena dubbalena cittena parittena mandena avibhūtena na sakkoti garukaṃ bhārikaṃ vipulaṃ mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, অযং মহাপথৰী দীঘা আযতা পুথুলা ৰিত্থতা ৰিসালা ৰিত্থিণ্ণা ৰিপুলা মহন্তা, অপি নু খো তং, মহারাজ, মহাপথৰিং সক্কা পরিত্তকেন উদকবিন্দুকেন তেমেত্ৰা উদকচিক্খল্লং কাতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি। ‘‘কেন কারণেন, মহারাজা’’তি? ‘‘পরিত্তত্তা, ভন্তে, উদকবিন্দুস্স, মহন্তত্তা মহাপথৰিযা’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, ঊনকসত্তৰস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পরিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৰিভূতং, অসঙ্খতা নিব্বানধাতু দীঘা আযতা পুথুলা ৰিত্থতা ৰিসালা ৰিত্থিণ্ণা ৰিপুলা মহন্তা। ঊনকসত্তৰস্সিকো তেন দুব্বলেন চিত্তেন পরিত্তকেন মন্দেন অৰিভূতেন ন সক্কোতি মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৰিজ্ঝিতুং, তেন কারণেন ঊনকসত্তৰস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, ayaṃ mahāpathavī dīghā āyatā puthulā vitthatā visālā vitthiṇṇā vipulā mahantā, api nu kho taṃ, mahārāja, mahāpathaviṃ sakkā parittakena udakabindukena temetvā udakacikkhallaṃ kātu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, udakabindussa, mahantattā mahāpathaviyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu dīghā āyatā puthulā vitthatā visālā vitthiṇṇā vipulā mahantā. Ūnakasattavassiko tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, অবলদুব্বলপরিত্তঅপ্পথোকমন্দগ্গি ভৰেয্য, অপি নু খো, মহারাজ, তাৰতকেন মন্দেন অগ্গিনা সক্কা সদেৰকে লোকে অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকং দস্সেতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি। ‘‘কেন কারণেন মহারাজা’’তি? ‘‘মন্দত্তা, ভন্তে, অগ্গিস্স, লোকস্স মহন্তত্তা’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, ঊনকসত্তৰস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পরিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৰিভূতং, মহতা চ অৰিজ্জন্ধকারেন পিহিতং। তস্মা দুক্করং ঞাণালোকং দস্সযিতুং, তেন কারণেন ঊনকসত্তৰস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, abaladubbalaparittaappathokamandaggi bhaveyya, api nu kho, mahārāja, tāvatakena mandena agginā sakkā sadevake loke andhakāraṃ vidhamitvā ālokaṃ dassetu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Mandattā, bhante, aggissa, lokassa mahantattā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, mahatā ca avijjandhakārena pihitaṃ. Tasmā dukkaraṃ ñāṇālokaṃ dassayituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, আতুরো কিসো অণুপরিমিতকাযো সালককিমি হত্থিনাগং তিধা পভিন্নং নৰাযতং তিৰিত্থতং দসপরিণাহং অট্ঠরতনিকং সকট্ঠানমুপগতং দিস্ৰা গিলিতুং পরিকড্ঢেয্য, অপি নু খো সো, মহারাজ, সালককিমি সক্কুণেয্য তং হত্থিনাগং গিলিতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি। ‘‘কেন কারণেন, মহারাজা’’তি? ‘‘পরিত্তত্তা, ভন্তে, সালককিমিস্স, মহন্তত্তা হত্থিনাগস্সা’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, ঊনকসত্তৰস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পরিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৰিভূতং, মহতী অসঙ্খতা নিব্বানধাতু। সো তেন দুব্বলেন চিত্তেন পরিত্তকেন মন্দেন অৰিভূতেন ন সক্কোতি মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৰিজ্ঝিতুং, তেন কারণেন ঊনকসত্তৰস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতী’’তি। ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৰমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, āturo kiso aṇuparimitakāyo sālakakimi hatthināgaṃ tidhā pabhinnaṃ navāyataṃ tivitthataṃ dasapariṇāhaṃ aṭṭharatanikaṃ sakaṭṭhānamupagataṃ disvā gilituṃ parikaḍḍheyya, api nu kho so, mahārāja, sālakakimi sakkuṇeyya taṃ hatthināgaṃ gilitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, sālakakimissa, mahantattā hatthināgassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, mahatī asaṅkhatā nibbānadhātu. So tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hotī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
ধম্মাভিসমযপঞ্হো অট্ঠমো।
Dhammābhisamayapañho aṭṭhamo.
