| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទំ
10. Dantaponasikkhāpadaṃ
២៦៣. ទសមេ ទន្តកដ្ឋន្តិ ទន្តបោនំ។ តញ្ហិ ទន្តោ កសីយតិ វិលេខីយតិ អនេនាតិ ‘‘ទន្តកដ្ឋ’’ន្តិ វុច្ចតិ។ ‘‘សព្ព’’ន្តិ អាទិនា សព្ពមេវ បំសុកូលំ សព្ពបំសុកូលំ, តមស្សត្ថីតិ ‘‘សព្ពបំសុកូលិកោ’’តិ អត្ថំ ទស្សេតិ។ សោតិ ភិក្ខុ បរិភុញ្ជតិ កិរាតិ សម្ពន្ធោ។ សុសានេតិ អាឡហនេ។ តញ្ហិ ឆវានំ សយនដ្ឋានត្តា ‘‘សុសាន’’ន្តិ វុច្ចតិ និរុត្តិនយេន។ តត្ថាតិ សុសានេ។ បុន តត្ថាតិ ឯវមេវ។ អយ្យសរូបញ្ច វោសាដិតកសរូបញ្ច ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អយ្យវោសាដិតកានីតិ ឯត្ថា’’តិ។ តត្ថ ‘‘អយ្យា…បេ.… បិតាមហា’’តិឥមិនា អយ្យសរូបំ ទស្សេតិ។ ‘‘វោ…បេ.… ភោជនីយានី’’តិឥមិនា វោសាដិតកសរូបំ។ អយ្យសង្ខាតានំ បិតិបិតាមហានំ អត្ថាយ, តេ វា ឧទ្ទិស្ស ឆឌ្ឌិតានិ វោសាដិតកសង្ខតានិ ខាទនីយភោជនីយានិ អយ្យវោសាដិតកានីតិ វិគ្គហោ កាតព្ពោ។ មនុស្សា ឋបេន្តិ កិរាតិ សម្ពន្ធោ។ យន្តិ ខាទនីយភោជនីយំ។ តេសន្តិ ញាតកានំ។ បិណ្ឌំ បិណ្ឌំ កត្វាតិ សង្ឃាដំ សង្ឃាដំ កត្វា។ អញ្ញន្តិ វុត្តខាទនីយភោជនីយតោ អញ្ញំ។ ឧម្មារេបីតិ សុសានស្ស ឥន្ទខីលេបិ។ សោ ហិ ឧទ្ធដោ កិលេសមារោ ឯត្ថាតិ ‘‘ឧម្មារោ’’តិ វុច្ចតិ។ ពោធិសត្តោ ហិ អភិនិក្ខមនកាលេ បុត្តំ ចុម្ពិស្សាមីតិ ឱវរកស្ស ឥន្ទខីលេ ឋត្វា បស្សន្តោ មាតរំ បុត្តស្ស នលាដេ ហត្ថំ ឋបេត្វា សយន្តិំ ទិស្វា ‘‘សចេ មេ បុត្តំ គណ្ហេយ្យំ, មាតា តស្ស បពុជ្ឈេយ្យ, បពុជ្ឈមានាយ អន្តរាយោ ភវេយ្យា’’តិ អភិនិក្ខមនន្តរាយភយេន បុត្តទារេ បរិច្ចជិត្វា ឥន្ទខីលតោ និវត្តិត្វា មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិ។ តស្មា ពោធិសត្តស្ស ឋត្វា បុត្តទារេសុ អបេក្ខាសង្ខាតស្ស មារស្ស ឧទ្ធដដ្ឋានត្តា សោ ឥន្ទខីលោ និប្បរិយាយេន ‘‘ឧម្មារោ’’តិ វុច្ចតិ, អញ្ញេ បន រូឡ្ហីវសេន។ ថិរោតិ ថទ្ធោ។ ឃនពទ្ធោតិ ឃនេន ពទ្ធោ។ កថិនេន មំសេន អាពទ្ធោតិ អត្ថោ។ វឋតិ ថូលោ ភវតីតិ វឋោ, មុទ្ធជទុតិយោយំ, សោ អស្សត្ថីតិ វឋរោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វឋរោតិ ថូលោ’’តិ។ ‘‘សល្លក្ខេមា’’តិឥមិនា ‘‘មញ្ញេ’’តិ ឯត្ថ មនធាតុ សល្លក្ខណត្ថោ, មការស្សេការោតិ ទស្សេតិ។ ហីតិ សច្ចំ។ តេសន្តិ មនុស្សានំ។
263. Dasame dantakaṭṭhanti dantaponaṃ. Tañhi danto kasīyati vilekhīyati anenāti ‘‘dantakaṭṭha’’nti vuccati. ‘‘Sabba’’nti ādinā sabbameva paṃsukūlaṃ sabbapaṃsukūlaṃ, tamassatthīti ‘‘sabbapaṃsukūliko’’ti atthaṃ dasseti. Soti bhikkhu paribhuñjati kirāti sambandho. Susāneti āḷahane. Tañhi chavānaṃ sayanaṭṭhānattā ‘‘susāna’’nti vuccati niruttinayena. Tatthāti susāne. Puna tatthāti evameva. Ayyasarūpañca vosāṭitakasarūpañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ayyavosāṭitakānīti etthā’’ti. Tattha ‘‘ayyā…pe… pitāmahā’’tiiminā ayyasarūpaṃ dasseti. ‘‘Vo…pe… bhojanīyānī’’tiiminā vosāṭitakasarūpaṃ. Ayyasaṅkhātānaṃ pitipitāmahānaṃ atthāya, te vā uddissa chaḍḍitāni vosāṭitakasaṅkhatāni khādanīyabhojanīyāni ayyavosāṭitakānīti viggaho kātabbo. Manussā ṭhapenti kirāti sambandho. Yanti khādanīyabhojanīyaṃ. Tesanti ñātakānaṃ. Piṇḍaṃ piṇḍaṃ katvāti saṅghāṭaṃ saṅghāṭaṃ katvā. Aññanti vuttakhādanīyabhojanīyato aññaṃ. Ummārepīti susānassa indakhīlepi. So hi uddhaṭo kilesamāro etthāti ‘‘ummāro’’ti vuccati. Bodhisatto hi abhinikkhamanakāle puttaṃ cumbissāmīti ovarakassa indakhīle ṭhatvā passanto mātaraṃ puttassa nalāṭe hatthaṃ ṭhapetvā sayantiṃ disvā ‘‘sace me puttaṃ gaṇheyyaṃ, mātā tassa pabujjheyya, pabujjhamānāya antarāyo bhaveyyā’’ti abhinikkhamanantarāyabhayena puttadāre pariccajitvā indakhīlato nivattitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhami. Tasmā bodhisattassa ṭhatvā puttadāresu apekkhāsaṅkhātassa mārassa uddhaṭaṭṭhānattā so indakhīlo nippariyāyena ‘‘ummāro’’ti vuccati, aññe pana rūḷhīvasena. Thiroti thaddho. Ghanabaddhoti ghanena baddho. Kathinena maṃsena ābaddhoti attho. Vaṭhati thūlo bhavatīti vaṭho, muddhajadutiyoyaṃ, so assatthīti vaṭharoti dassento āha ‘‘vaṭharoti thūlo’’ti. ‘‘Sallakkhemā’’tiiminā ‘‘maññe’’ti ettha manadhātu sallakkhaṇattho, makārassekāroti dasseti. Hīti saccaṃ. Tesanti manussānaṃ.
២៦៤. សម្មាតិ អវិបរីតំ។ អសល្លក្ខេត្វាតិ អាហារសទ្ទស្ស ខាទនីយភោជនីយាទីសុ និរូឡ្ហភាវំ អមញ្ញិត្វា។ ភគវា បន ឋបេសីតិ សម្ពន្ធោ។ យថាឧប្បន្នស្សាតិ យេនាការេន ឧប្បន្នស្ស ។ បិតា បុត្តសង្ខាតេ ទារកេ សញ្ញាបេន្តោ វិយ ភគវា តេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេន្តោតិ យោជនា។
264.Sammāti aviparītaṃ. Asallakkhetvāti āhārasaddassa khādanīyabhojanīyādīsu nirūḷhabhāvaṃ amaññitvā. Bhagavā pana ṭhapesīti sambandho. Yathāuppannassāti yenākārena uppannassa . Pitā puttasaṅkhāte dārake saññāpento viya bhagavā te bhikkhū saññāpentoti yojanā.
២៦៥. ឯតទេវាតិ តិណ្ណមាការានមញ្ញតរវសេន អទិន្នមេវ សន្ធាយាតិ សម្ពន្ធោ។ ហីតិ សច្ចំ។ មាតិកាយំ ‘‘ទិន្ន’’ន្តិ វុត្តដ្ឋានំ នត្ថិ, អថ កស្មា បទភាជនេយេវ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ទិន្នន្តិ ឥទ’’ន្តិអាទិ។ ‘‘ទិន្ន’’ន្តិ ឥទំ ឧទ្ធដន្តិ សម្ពន្ធោ។ អស្សាតិ ‘‘ទិន្ន’’ន្តិ បទស្ស។ និទ្ទេសេ ច ‘‘កាយេន…បេ.… ទេន្តេ’’តិ ឧទ្ធដន្តិ យោជនា។ ឯវន្តិ ឥមេហិ តីហាការេហិ ទទមានេតិ សម្ពន្ធោ។ ឯវន្តិ ឥមេហិ ទ្វីហាការេហិ ។ អាទីយមានន្តិ សម្ពន្ធោ។ រថរេណុម្បីតិ រថិកវីថិយំ ឧដ្ឋិតបំសុម្បិ។ បុព្ពេតិ បឋមបវារណសិក្ខាបទេ។ ឯវំ បដិគ្គហិតំ ឯតំ អាហារំ ទិន្នំ នាម វុច្ចតីតិ យោជនា។ ‘‘ឯតមេវា’’តិ ឯវស្ស សម្ភវតោ តស្ស ផលំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ន ឥទ’’ន្តិអាទិ។ និស្សដ្ឋំ ន វុច្ចតីតិ យោជនា។
265.Etadevāti tiṇṇamākārānamaññataravasena adinnameva sandhāyāti sambandho. Hīti saccaṃ. Mātikāyaṃ ‘‘dinna’’nti vuttaṭṭhānaṃ natthi, atha kasmā padabhājaneyeva vuttanti āha ‘‘dinnanti ida’’ntiādi. ‘‘Dinna’’nti idaṃ uddhaṭanti sambandho. Assāti ‘‘dinna’’nti padassa. Niddese ca ‘‘kāyena…pe… dente’’ti uddhaṭanti yojanā. Evanti imehi tīhākārehi dadamāneti sambandho. Evanti imehi dvīhākārehi . Ādīyamānanti sambandho. Rathareṇumpīti rathikavīthiyaṃ uṭṭhitapaṃsumpi. Pubbeti paṭhamapavāraṇasikkhāpade. Evaṃ paṭiggahitaṃ etaṃ āhāraṃ dinnaṃ nāma vuccatīti yojanā. ‘‘Etamevā’’ti evassa sambhavato tassa phalaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘na ida’’ntiādi. Nissaṭṭhaṃ na vuccatīti yojanā.
តត្ថាតិ ‘‘កាយេនា’’តិអាទិវចនេ។ ហីតិ សច្ចំ។ នត្ថុ ករីយតិ ឥមាយាតិ នត្ថុករណី, តាយ។ នាសាបុដេន បដិគ្គណ្ហាតីតិ សម្ពន្ធោ។ អកល្លកោតិ គិលានោ។ ហីតិ សច្ចំ។ កាយេន បដិពទ្ធោ កាយបដិពទ្ធោ កដច្ឆុអាទីតិ អាហ ‘‘កដច្ឆុអាទីសូ’’តិអាទិ។ ហីតិ សច្ចំ។ បាតិយមានន្តិ បាតាបិយមានំ។
Tatthāti ‘‘kāyenā’’tiādivacane. Hīti saccaṃ. Natthu karīyati imāyāti natthukaraṇī, tāya. Nāsāpuṭena paṭiggaṇhātīti sambandho. Akallakoti gilāno. Hīti saccaṃ. Kāyena paṭibaddho kāyapaṭibaddho kaṭacchuādīti āha ‘‘kaṭacchuādīsū’’tiādi. Hīti saccaṃ. Pātiyamānanti pātāpiyamānaṃ.
ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ។ ‘‘បញ្ចហង្គេហី’’តិ បទស្ស វិត្ថារំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ថាមមជ្ឈិមស្សា’’តិអាទិ។ តន្តិ ទាតព្ពវត្ថុំ។
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Pañcahaṅgehī’’ti padassa vitthāraṃ dassento āha ‘‘thāmamajjhimassā’’tiādi. Tanti dātabbavatthuṃ.
តត្ថាតិ ‘‘ហត្ថបាសោ បញ្ញាយតី’’តិវចនេ។ គច្ឆន្តោបិ ឋិតេនេវ សង្គហិតោ។ ភូមដ្ឋស្សាតិ ភូមិយំ ឋិតស្ស។ អាកាសដ្ឋស្សាតិ អាកាសេ ឋិតស្ស។ ‘‘ហត្ថំ អង្គ’’ន្តិ បទេហិ អវយវិសម្ពន្ធោ កាតព្ពោ។ វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘ភូមដ្ឋស្ស ច សីសេនា’’តិអាទិនា វុត្តនយេនេវ។ បក្ខីតិ សកុណោ។ សោ ហិ បក្ខយុត្តត្តា បក្ខីតិ វុច្ចតិ។ ហត្ថីតិ កុញ្ជរោ។ សោ ហិ សោណ្ឌសង្ខាតហត្ថយុត្តត្តា ហត្ថីតិ វុច្ចតិ។ អទ្ធេន អដ្ឋមំ រតនមស្សាតិ អទ្ធដ្ឋមរតនោ, ហត្ថី, តស្ស។ តេនាតិ ហត្ថិនា។
Tatthāti ‘‘hatthapāso paññāyatī’’tivacane. Gacchantopi ṭhiteneva saṅgahito. Bhūmaṭṭhassāti bhūmiyaṃ ṭhitassa. Ākāsaṭṭhassāti ākāse ṭhitassa. ‘‘Hatthaṃ aṅga’’nti padehi avayavisambandho kātabbo. Vuttanayenevāti ‘‘bhūmaṭṭhassa ca sīsenā’’tiādinā vuttanayeneva. Pakkhīti sakuṇo. So hi pakkhayuttattā pakkhīti vuccati. Hatthīti kuñjaro. So hi soṇḍasaṅkhātahatthayuttattā hatthīti vuccati. Addhena aṭṭhamaṃ ratanamassāti addhaṭṭhamaratano, hatthī, tassa. Tenāti hatthinā.
ឯកោ ទាយកោ វទតីតិ សម្ពន្ធោ។ ឱណមតីតិ ហេដ្ឋា នមតិ។ ឯត្តាវតាតិ ឯកទេសសម្បដិច្ឆនមត្តេន។ តតោតិ សម្បដិច្ឆនតោ។ ឧគ្ឃាដេត្វាតិ វិវរិត្វា។ កាជេនាតិ ព្យាភង្គិយា។ សា ហិ កចតិ ពន្ធតិ វិវិធំ ភារំ អស្មិន្តិ កាចោតិ វុច្ចតិ, ចការស្ស ជការេ កតេ កាជោបិ យុត្តោយេវ។ តិំស ហត្ថា រតនានិ ឥមស្សាតិ តិំសហត្ថោ, វេណុ។ គុឡកុម្ភោតិ ផាណិតេន បូរិតោ ឃដោ។ បដិគ្គហិតមេវាតិ កុម្ភេសុ ហត្ថបាសតោ ពហិ ឋិតេសុបិ អភិហារកស្ស ហត្ថបាសេ ឋិតត្តា បដិគ្គហិតមេវាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឧច្ឆុយន្តទោណិតោតិ ឧច្ឆុំ បីឡនយន្តស្ស អម្ពណតោ។
Eko dāyako vadatīti sambandho. Oṇamatīti heṭṭhā namati. Ettāvatāti ekadesasampaṭicchanamattena. Tatoti sampaṭicchanato. Ugghāṭetvāti vivaritvā. Kājenāti byābhaṅgiyā. Sā hi kacati bandhati vividhaṃ bhāraṃ asminti kācoti vuccati, cakārassa jakāre kate kājopi yuttoyeva. Tiṃsa hatthā ratanāni imassāti tiṃsahattho, veṇu. Guḷakumbhoti phāṇitena pūrito ghaṭo. Paṭiggahitamevāti kumbhesu hatthapāsato bahi ṭhitesupi abhihārakassa hatthapāse ṭhitattā paṭiggahitamevāti vuttaṃ hoti. Ucchuyantadoṇitoti ucchuṃ pīḷanayantassa ambaṇato.
ពហូ បត្តា ឋបិតា ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ។ ឋិតស្ស ភិក្ខុនោ ហត្ថបាសេតិ យោជនា។ ឋត្វា ផុសិត្វា ‘‘និសិន្នស្ស ភិក្ខុនោ’’តិ បាឋសេសេន យោជេតព្ពំ។ ឋិតេន វា និសិន្នេន វា និបន្នេន វា ទាយកេន ទិយ្យតីតិ សម្ពន្ធោ។
Bahū pattā ṭhapitā hontīti sambandho. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Ṭhitassa bhikkhuno hatthapāseti yojanā. Ṭhatvā phusitvā ‘‘nisinnassa bhikkhuno’’ti pāṭhasesena yojetabbaṃ. Ṭhitena vā nisinnena vā nipannena vā dāyakena diyyatīti sambandho.
បថវិយំ ឋិតា ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ យំ យន្តិ យំ យំ បត្តំ។ យត្ថ កត្ថចីតិ យេសុ កេសុចីតិ សម្ពន្ធោ។ តន្តិ តំ វចនំ។
Pathaviyaṃ ṭhitā hontīti sambandho. Yaṃ yanti yaṃ yaṃ pattaṃ. Yattha katthacīti yesu kesucīti sambandho. Tanti taṃ vacanaṃ.
តត្ថ តស្មិំ ឋានេ ជាតោ តត្ថជាតោ, អលុត្តសមាសោយំ, សោយេវ តត្ថជាតកោ, តស្មិំ។ ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា។ តត្ថជាតកេ ន រុហតិ យថា, ឯវំ ន រុហតិយេវាតិ យោជនា។ ថាមមជ្ឈិមេន បុរិសេន សុដ្ឋុ ហរិតព្ពន្តិ សំហារិយំ, តំយេវ សំហារិមំ យការស្ស មការំ កត្វា, ន សំហារិមំ អសំហារិមំ, តស្មិំ។ តេបីតិ តេ អសំហារិមាបិ។ ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា។ តត្ថជាតកសង្ខេបូបគាតិ តត្ថជាតកេ សមោធានេត្វា ខេបំ បក្ខេបំ ឧបគតា។ ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា។ ឥទញ្ហិ វាក្យន្តរត្តា បុនប្បុនំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ តានីតិ តិន្តិណិកាទិបណ្ណានិ។ សន្ធារេតុន្តិ សម្មា ធារេតុំ។ ឋិតោ ទាយកោតិ សម្ពន្ធោ។
Tattha tasmiṃ ṭhāne jāto tatthajāto, aluttasamāsoyaṃ, soyeva tatthajātako, tasmiṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tatthajātake na ruhati yathā, evaṃ na ruhatiyevāti yojanā. Thāmamajjhimena purisena suṭṭhu haritabbanti saṃhāriyaṃ, taṃyeva saṃhārimaṃ yakārassa makāraṃ katvā, na saṃhārimaṃ asaṃhārimaṃ, tasmiṃ. Tepīti te asaṃhārimāpi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tatthajātakasaṅkhepūpagāti tatthajātake samodhānetvā khepaṃ pakkhepaṃ upagatā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Idañhi vākyantarattā punappunaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tānīti tintiṇikādipaṇṇāni. Sandhāretunti sammā dhāretuṃ. Ṭhito dāyakoti sambandho.
លទ្ធស្ស លទ្ធស្ស វត្ថុស្ស សន្និធិដ្ឋានត្តា, បក្ខិត្តដ្ឋានត្តា វា ថវីយតិ បសំសីយតីតិ ថវិកា, តតោ។ បុញ្ឆិត្វា បដិគ្គហេត្វាតិ ‘‘បុញ្ឆិត្វា វា បដិគ្គហេត្វា វា’’តិ អនិយមវិកប្បត្ថោ វាសទ្ទោ អជ្ឈាហរិតព្ពោ។ តេសុ តេសុ វត្ថូសុ រញ្ជតិ លគ្គតីតិ រជោ, តំ។ វិនយេ បញ្ញត្តំ ទុក្កដំ វិនយទុក្កដំ។ តំ បនាតិ ភិក្ខំ បន។ បដិគ្គហេត្វា ទេថាតិ មំ បដិគ្គហាបេត្វា មម ទេថាតិ អធិប្បាយោ។
Laddhassa laddhassa vatthussa sannidhiṭṭhānattā, pakkhittaṭṭhānattā vā thavīyati pasaṃsīyatīti thavikā, tato. Puñchitvā paṭiggahetvāti ‘‘puñchitvā vā paṭiggahetvā vā’’ti aniyamavikappattho vāsaddo ajjhāharitabbo. Tesu tesu vatthūsu rañjati laggatīti rajo, taṃ. Vinaye paññattaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Taṃ panāti bhikkhaṃ pana. Paṭiggahetvā dethāti maṃ paṭiggahāpetvā mama dethāti adhippāyo.
តតោ តតោតិ តស្មា តស្មា ឋានា ឧដ្ឋាបេត្វាតិ សម្ពន្ធោ។ តន្តិ ភិក្ខំ។ តស្សាតិ អនុបសម្បន្នស្ស។
Tato tatoti tasmā tasmā ṭhānā uṭṭhāpetvāti sambandho. Tanti bhikkhaṃ. Tassāti anupasampannassa.
សោ វត្តព្ពោតិ សោ ទិយ្យមានោ ភិក្ខុ ទាយកេន ភិក្ខុនា វត្តព្ពោតិ យោជនា។ ឥមន្តិ សរជបត្តំ។ តេនាតិ ទិយ្យមានភិក្ខុនា។ តថា កាតព្ពន្តិ យថា ទាយកេន ភិក្ខុនា វុត្តំ, តថា កាតព្ពន្តិ អត្ថោ។ ឧប្លវតីតិ ឧបរិ គច្ឆតិ, ប្លុ គតិយន្តិ ហិ ធាតុបាឋេសុ (សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៦ ឡការន្តធាតុ) វុត្តំ។ ឯត្ថ ឧឥតិ ឧបសគ្គស្ស អត្ថទស្សនត្ថំ ‘‘ឧបរី’’តិ វុត្តំ, បការលការសំយោគោ ទដ្ឋព្ពោ។ បោត្ថកេសុ បន ‘‘ឧប្បិលវតី’’តិ លិខន្តិ, សោ អបាឋោ។ កញ្ជិកន្តិ ពិលង្គំ។ តញ្ហិ កេន ជលេន អញ្ជិយំ អភិព្យត្តំ អស្សាតិ ‘‘កញ្ជិយ’’ន្តិ វុច្ចតិ, តមេវ កញ្ជិកំ យការស្ស កការំ កត្វា។ តំ បវាហេត្វា, អបនេត្វាតិ អត្ថោ។ យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ។ សុក្ខមេវ ភត្តំ ភជិតព្ពដ្ឋេន សេវិតព្ពដ្ឋេនាតិ សុក្ខភត្តំ, តស្មិំ។ បុរតោតិ ភិក្ខុស្ស បុរតោ, បុព្ពេ វា។ ផុសិតានីតិ ពិន្ទូនិ។ តានិ ហិ សម្ពាធដ្ឋានេសុបិ ផុសន្តីតិ ផុសិតានីតិ វុច្ចន្តិ។
So vattabboti so diyyamāno bhikkhu dāyakena bhikkhunā vattabboti yojanā. Imanti sarajapattaṃ. Tenāti diyyamānabhikkhunā. Tathākātabbanti yathā dāyakena bhikkhunā vuttaṃ, tathā kātabbanti attho. Uplavatīti upari gacchati, plu gatiyanti hi dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 ḷakārantadhātu) vuttaṃ. Ettha uiti upasaggassa atthadassanatthaṃ ‘‘uparī’’ti vuttaṃ, pakāralakārasaṃyogo daṭṭhabbo. Potthakesu pana ‘‘uppilavatī’’ti likhanti, so apāṭho. Kañjikanti bilaṅgaṃ. Tañhi kena jalena añjiyaṃ abhibyattaṃ assāti ‘‘kañjiya’’nti vuccati, tameva kañjikaṃ yakārassa kakāraṃ katvā. Taṃ pavāhetvā, apanetvāti attho. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Sukkhameva bhattaṃ bhajitabbaṭṭhena sevitabbaṭṭhenāti sukkhabhattaṃ, tasmiṃ. Puratoti bhikkhussa purato, pubbe vā. Phusitānīti bindūni. Tāni hi sambādhaṭṭhānesupi phusantīti phusitānīti vuccanti.
ឧឡុង្កោតិ កោសិយសកុណនាមោ ទីឃទណ្ឌកោ ឯកោ ភាជនវិសេសោ, តេន។ ថេវាតិ ផុសិតានិ។ តានិ ហិ សម្ពាធដ្ឋានេសុបិ ផុសិតត្តា ថវីយន្តិ បសំសីយន្តីតិ ‘‘ថេវា’’តិ វុច្ចន្តិ។ ចរុកេនាតិ ចរីយតិ ភក្ខីយតីតិ ចរុ, ហព្យបាកោ, តំ ករោតិ អនេនាតិ ចរុកំ, ថាល្យាទិកំ ខុទ្ទកភាជនំ, តេន អាកិរិយមានេតិ សម្ពន្ធោ។ កាឡវណ្ណកាមេហិ មានីយតីតិ មសិ។ ខាទតីតិ ឆារោ ខការស្ស ឆការំ, ទការស្ស ច រការំ កត្វា, ខាររសោ, សោ ឥមិស្សត្ថីតិ ឆារិកា។ ឧប្បតិត្វាតិ ឧទ្ធំ គន្ត្វា។ ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា។
Uḷuṅkoti kosiyasakuṇanāmo dīghadaṇḍako eko bhājanaviseso, tena. Thevāti phusitāni. Tāni hi sambādhaṭṭhānesupi phusitattā thavīyanti pasaṃsīyantīti ‘‘thevā’’ti vuccanti. Carukenāti carīyati bhakkhīyatīti caru, habyapāko, taṃ karoti anenāti carukaṃ, thālyādikaṃ khuddakabhājanaṃ, tena ākiriyamāneti sambandho. Kāḷavaṇṇakāmehi mānīyatīti masi. Khādatīti chāro khakārassa chakāraṃ, dakārassa ca rakāraṃ katvā, khāraraso, so imissatthīti chārikā. Uppatitvāti uddhaṃ gantvā. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
ផាលេត្វាតិ ឆិន្ទិត្វា។ ទេន្តានំ អនុបសម្បន្នានន្តិ សម្ពន្ធោ។ បាយាសស្សាតិ បាយាសេន។ តថាបីតិ តេន មុខវដ្ដិយា គហណាការេនបិ។
Phāletvāti chinditvā. Dentānaṃ anupasampannānanti sambandho. Pāyāsassāti pāyāsena. Tathāpīti tena mukhavaṭṭiyā gahaṇākārenapi.
អាភោគំ កត្វាតិ ‘‘បដិគ្គហេស្សាមី’’តិ មនសិការំ កត្វា។ សោតិ និទ្ទំ ឱក្កន្តោ ភិក្ខុ។ វដ្ដតិយេវាតិ អាភោគស្ស កតត្តា វដ្ដតិយេវ។ អនាទរន្តិ អនាទរេន, ករណត្ថេ ចេតំ ឧបយោគវចនំ, អនាទរំ ហុត្វាតិ វា យោជេតព្ពំ។ កេចីតិ អភយគិរិវាសិនោ។ កាយេន បដិពទ្ធោ កាយបដិពទ្ធោ, តេន បដិពទ្ធោ កាយបដិពទ្ធបដិពទ្ធោ , តេន។ វចនមត្តមេវាតិ ‘‘បដិពទ្ធបដិពទ្ធ’’ន្តិ ឯកំ អតិរេកំ បដិពទ្ធវចនមត្តមេវ នានំ, អត្ថតោ បន កាយបដិពទ្ធមេវាតិ អធិប្បាយោ។ យម្បីតិ យម្បិ វត្ថុ។ តត្រាតិ តស្មិំ វដ្ដនេ។ តន្តិ អនុជាននំ។
Ābhogaṃ katvāti ‘‘paṭiggahessāmī’’ti manasikāraṃ katvā. Soti niddaṃ okkanto bhikkhu. Vaṭṭatiyevāti ābhogassa katattā vaṭṭatiyeva. Anādaranti anādarena, karaṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ, anādaraṃ hutvāti vā yojetabbaṃ. Kecīti abhayagirivāsino. Kāyena paṭibaddho kāyapaṭibaddho, tena paṭibaddho kāyapaṭibaddhapaṭibaddho, tena. Vacanamattamevāti ‘‘paṭibaddhapaṭibaddha’’nti ekaṃ atirekaṃ paṭibaddhavacanamattameva nānaṃ, atthato pana kāyapaṭibaddhamevāti adhippāyo. Yampīti yampi vatthu. Tatrāti tasmiṃ vaṭṭane. Tanti anujānanaṃ.
នេយ្យោ អធិប្បាយំ នេត្វា ញាតោ អត្ថោ ឥមស្សាតិ នេយ្យត្ថំ។ ឯត្ថាតិ សុត្តេ, សុត្តស្ស វា។ យន្តិ វត្ថុ បតតីតិ សម្ពន្ធោ។ បរិគឡិត្វាតិ ភស្សិត្វា។ សុទ្ធាយាតិ និរជាយ។ សាមន្តិ សយំ។ បុញ្ឆិត្វា វាតិអាទីសុ តយោ វាសទ្ទា អនិយមវិកប្បត្ថា។ បុញ្ឆិតាទីសុ ហិ ឯកស្មិំ កិច្ចេ កតេ ឥតរកិច្ចំ កាតព្ពំ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ។ តេនាតិ តេន ភិក្ខុនា, ‘‘អាហរាបេតុម្បី’’តិបទេ ការិតកម្មំ។ ‘‘កស្មា ន វដ្ដតី’’តិ បុច្ឆា។ ហីតិ វិត្ថារោ។ វទន្តេន ភគវតាតិ សម្ពន្ធោ។ ឯត្ថាតិ សុត្តវចនេសុ។ ‘‘បរិច្ចត្តំ តំ ភិក្ខវេ ទាយកេហី’’តិ វចនេនាតិ យោជនា។ អធិប្បាយោតិ នីតត្ថោ អធិប្បាយោ, និប្បរិយាយេន ឥតត្ថោ ញាតត្ថោ អធិប្បាយោតិ វុត្តំ ហោតិ។
Neyyo adhippāyaṃ netvā ñāto attho imassāti neyyatthaṃ. Etthāti sutte, suttassa vā. Yanti vatthu patatīti sambandho. Parigaḷitvāti bhassitvā. Suddhāyāti nirajāya. Sāmanti sayaṃ. Puñchitvā vātiādīsu tayo vāsaddā aniyamavikappatthā. Puñchitādīsu hi ekasmiṃ kicce kate itarakiccaṃ kātabbaṃ natthīti adhippāyo. Tenāti tena bhikkhunā, ‘‘āharāpetumpī’’tipade kāritakammaṃ. ‘‘Kasmā na vaṭṭatī’’ti pucchā. Hīti vitthāro. Vadantena bhagavatāti sambandho. Etthāti suttavacanesu. ‘‘Pariccattaṃ taṃ bhikkhave dāyakehī’’ti vacanenāti yojanā. Adhippāyoti nītattho adhippāyo, nippariyāyena itattho ñātattho adhippāyoti vuttaṃ hoti.
ឯវំ នីតត្ថមធិប្បាយំ ទស្សេត្វា នេយ្យត្ថ, មធិប្បាយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្មា ចា’’តិ អាទិ។ តន្តិ បរិភុញ្ជនំ អនុញ្ញាតន្តិ សម្ពន្ធោ។ ទុតិយទិវសេបីតិ បិសទ្ទោ សម្បិណ្ឌនត្ថោ, អបរទិវសេបីតិ អត្ថោ។ អធិប្បាយោតិ នេយ្យត្ថោ អធិប្បាយោ នេត្វា ឥយ្យត្ថោ ញាតត្ថោ អធិប្បាយោតិ វុត្តំ ហោតិ។
Evaṃ nītatthamadhippāyaṃ dassetvā neyyattha, madhippāyaṃ dassento āha ‘‘yasmā cā’’ti ādi. Tanti paribhuñjanaṃ anuññātanti sambandho. Dutiyadivasepīti pisaddo sampiṇḍanattho, aparadivasepīti attho. Adhippāyoti neyyattho adhippāyo netvā iyyattho ñātattho adhippāyoti vuttaṃ hoti.
ភុញ្ជន្តានំ ភិក្ខូនន្តិ សម្ពន្ធោ។ ហីតិ វិត្ថារោ។ ទន្តាតិ ទសនា។ តេ ហិ ទំសីយន្តិ ភក្ខីយន្តិ ឯតេហីតិ ‘‘ទន្តា’’តិ វុច្ចន្តិ។ សត្ថំយេវ សត្ថកំ ខុទ្ទកដ្ឋេន, តេន បដិគ្គហិតេន សត្ថកេន។ ឯតន្តិ មលំ។ តន្តិ លោហគន្ធមត្តំ។ បរិហរន្តីតិ បដិគ្គហេត្វា ហរន្តិ។ ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា។ តំ សត្ថកំ បរិភោគត្ថាយ យស្មា ន បរិហរន្តិ, តស្មា ឯសេវ នយោតិ អត្ថោ។ ឧគ្គហិតបច្ចយា, សន្និធិបច្ចយា វា ទោសោ នត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ។ តត្ថាតិ តេសុ តក្កខីរេសុ។ នីលិកាតិ នីលវណ្ណា ស្នេហា។ អាមកតក្កាទីសូតិ អបក្កេសុ តក្កខីរេសុ។
Bhuñjantānaṃ bhikkhūnanti sambandho. Hīti vitthāro. Dantāti dasanā. Te hi daṃsīyanti bhakkhīyanti etehīti ‘‘dantā’’ti vuccanti. Satthaṃyeva satthakaṃ khuddakaṭṭhena, tena paṭiggahitena satthakena. Etanti malaṃ. Tanti lohagandhamattaṃ. Pariharantīti paṭiggahetvā haranti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Taṃ satthakaṃ paribhogatthāya yasmā na pariharanti, tasmā eseva nayoti attho. Uggahitapaccayā, sannidhipaccayā vā doso natthīti vuttaṃ hoti. Tatthāti tesu takkakhīresu. Nīlikāti nīlavaṇṇā snehā. Āmakatakkādīsūti apakkesu takkakhīresu.
កិលិដ្ឋឧទកន្តិ សមលំ ឧទកំ។ តស្សាតិ សាមណេរស្ស។ បត្តគតំ ឱទនន្តិ សម្ពន្ធោ។ អស្សាតិ សាមណេរស្ស។ ឧគ្គហិតកោតិ អវគហិតកោ។ ‘‘ឧញ្ញាតោ’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ១.១១២) វិយ ឧការោ ឱការវិបរីតោ ហោតិ, អបដិគ្គហេត្វា គហិតត្តា ទុគ្គហិតកោតិ វុត្តំ ហោតិ។
Kiliṭṭhaudakanti samalaṃ udakaṃ. Tassāti sāmaṇerassa. Pattagataṃ odananti sambandho. Assāti sāmaṇerassa. Uggahitakoti avagahitako. ‘‘Uññāto’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.112) viya ukāro okāraviparīto hoti, apaṭiggahetvā gahitattā duggahitakoti vuttaṃ hoti.
ឯតេនាតិ ឱទនេន។ បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ ហត្ថតោ អមុត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ។
Etenāti odanena. Paṭiggahitameva hoti hatthato amuttattāti adhippāyo.
បុន បដិគ្គហេតព្ពំ សាបេក្ខេ សតីតិ អធិប្បាយោ។ ឯត្តោតិ ឥតោ បត្តតោ។ សាមណេរោ បក្ខិបតីតិ សម្ពន្ធោ។ តតោតិ បត្តតោ។ កេចីតិ អភយគិរិវាសិនោ។ តន្តិ ‘‘បុន បដិគ្គហេតព្ព’’ន្តិ វទន្តានំ កេសញ្ចិ អាចរិយានំ វចនំ វេទិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ។ យន្តិ បូវភត្តាទិ។
Puna paṭiggahetabbaṃ sāpekkhe satīti adhippāyo. Ettoti ito pattato. Sāmaṇero pakkhipatīti sambandho. Tatoti pattato. Kecīti abhayagirivāsino. Tanti ‘‘puna paṭiggahetabba’’nti vadantānaṃ kesañci ācariyānaṃ vacanaṃ veditabbanti sambandho. Yanti pūvabhattādi.
អត្តនោ វាតិ សាមណេរស្ស វា។ សាមណេរាតិ អាមន្តនំ។ តស្សាតិ សាមណេរស្ស។ ភាជនេតិ យាគុបចនកភាជនេ។ យាគុកុដន្តិ យាគុយា បូរិតំ កុដំ។ តន្តិ យាគុកុដំ។ ‘‘ភិក្ខុនា បដិគ្គណ្ហាបេតុ’’ន្តិ ការិតកម្មំ ឧបនេតព្ពំ។ គីវំ ឋបេត្វា អាវជ្ជេតីតិ សម្ពន្ធោ។ អាវជ្ជេតីតិ បរិណាមេតិ។
Attanovāti sāmaṇerassa vā. Sāmaṇerāti āmantanaṃ. Tassāti sāmaṇerassa. Bhājaneti yāgupacanakabhājane. Yāgukuṭanti yāguyā pūritaṃ kuṭaṃ. Tanti yāgukuṭaṃ. ‘‘Bhikkhunā paṭiggaṇhāpetu’’nti kāritakammaṃ upanetabbaṃ. Gīvaṃ ṭhapetvā āvajjetīti sambandho. Āvajjetīti pariṇāmeti.
បដិគ្គហណូបគំ ភារន្តិ ថាមមជ្ឈិមេន បុរិសេន សំហារិមំ ភារំ។ ពលវតា សាមណេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។ តេលឃដំ វាតិ តេលេន បក្ខិត្តំ ឃដំ វា។ លគ្គេន្តីតិ លម្ពេន្តិ។ អយមេវ វា បាឋោ។
Paṭiggahaṇūpagaṃ bhāranti thāmamajjhimena purisena saṃhārimaṃ bhāraṃ. Balavatā sāmaṇerenāti sambandho. Telaghaṭaṃ vāti telena pakkhittaṃ ghaṭaṃ vā. Laggentīti lambenti. Ayameva vā pāṭho.
នាគស្ស ទន្តោ វិយាតិ នាគទន្តកោ, សទិសត្ថេ កោ។ អង្កីយតេ លក្ខីយតេ អនេនាតិ អង្កុសោ, គជមត្ថកម្ហិ វិជ្ឈនកណ្ឌកោ។ អង្កុសោ វិយាតិ អង្កុសកោ, តស្មិំ អង្កុសកេ វា លគ្គិតា ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ គណ្ហតោតិ គណ្ហន្តស្ស។ មញ្ចស្ស ហេដ្ឋា ហេដ្ឋាមញ្ចោ, តស្មិំ។ តន្តិ តេលថាលកំ។
Nāgassa danto viyāti nāgadantako, sadisatthe ko. Aṅkīyate lakkhīyate anenāti aṅkuso, gajamatthakamhi vijjhanakaṇḍako. Aṅkuso viyāti aṅkusako, tasmiṃ aṅkusake vā laggitā hontīti sambandho. Gaṇhatoti gaṇhantassa. Mañcassa heṭṭhā heṭṭhāmañco, tasmiṃ. Tanti telathālakaṃ.
អារោហន្តេហិ ច ឱរោហន្តេហិ ច និច្ចំ សេវីយតីតិ និស្សេណី, តស្សា មជ្ឈំ និស្សេណិមជ្ឈំ, តស្មិំ។ កណ្ណេ ឧដ្ឋិតំ កណ្ណិកំ, កណ្ណមលំ, កណ្ណិកំ វិយ កណ្ណិកំ, យថា ហិ កណ្ណមលំ កណ្ណតោ ឧដ្ឋហិត្វា សយំ បវត្តតិ, ឯវំ តេលាទិតោ ឧដ្ឋហិត្វា សយំ បវត្តតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឃនចុណ្ណន្តិ កថិនចុណ្ណំ។ តំសមុដ្ឋានមេវ នាមាតិ តតោ តេលាទិតោ សមុដ្ឋានមេវ នាម ហោតីតិ អត្ថោ។ ឯតន្តិ កណ្ណិកាទិ។ ឥទំ បទំ បុព្ពាបរាបេក្ខំ។
Ārohantehi ca orohantehi ca niccaṃ sevīyatīti nisseṇī, tassā majjhaṃ nisseṇimajjhaṃ, tasmiṃ. Kaṇṇe uṭṭhitaṃ kaṇṇikaṃ, kaṇṇamalaṃ, kaṇṇikaṃ viya kaṇṇikaṃ, yathā hi kaṇṇamalaṃ kaṇṇato uṭṭhahitvā sayaṃ pavattati, evaṃ telādito uṭṭhahitvā sayaṃ pavattatīti vuttaṃ hoti. Ghanacuṇṇanti kathinacuṇṇaṃ. Taṃsamuṭṭhānameva nāmāti tato telādito samuṭṭhānameva nāma hotīti attho. Etanti kaṇṇikādi. Idaṃ padaṃ pubbāparāpekkhaṃ.
យោត្តេនាតិ រជ្ជុនា។ អញ្ញោ ទេតីតិ សម្ពន្ធោ។
Yottenāti rajjunā. Añño detīti sambandho.
បវិសន្តេ ច និក្ខមន្តេ ច វរតិ អាវរតិ ឥមាយាតិ វតិ, តំ។ ឧច្ឆូតិ រសាលោ។ សោ ហិ ឧសតិ វិសំ ទាហេតីតិ ឧច្ឆូតិ វុច្ចតិ, តំ។ តិម្ពរុសកន្តិ តិន្ទុកំ។ តញ្ហិ តេមេតិ ភុញ្ជន្តំ បុគ្គលំ អទ្ទេតិ រសេនាតិ តិម្ពោ, រុសតិ ខុទ្ទិតំ នាសេតីតិ រុសកោ, តិម្ពោ ច សោ រុសកោ ចាតិ ‘‘តិម្ពរុសកោ’’តិ វុច្ចតិ, តំ។ វតិទណ្ឌកេសូតិ វតិយា អត្ថាយ និក្ខណិតេសុ ទណ្ឌកេសុ។ មយំ បនាតិ សង្គហការាចរិយភូតា ពុទ្ធឃោសនាមកា មយំ បន, អត្តានំ សន្ធាយ ពហុវចនវសេន វុត្តំ។ ន បុថុលោ បាការោតិ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថបាសានតិក្កមំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ហត្ថសតម្បីតិ រតនសតម្បិ។
Pavisante ca nikkhamante ca varati āvarati imāyāti vati, taṃ. Ucchūti rasālo. So hi usati visaṃ dāhetīti ucchūti vuccati, taṃ. Timbarusakanti tindukaṃ. Tañhi temeti bhuñjantaṃ puggalaṃ addeti rasenāti timbo, rusati khudditaṃ nāsetīti rusako, timbo ca so rusako cāti ‘‘timbarusako’’ti vuccati, taṃ. Vatidaṇḍakesūti vatiyā atthāya nikkhaṇitesu daṇḍakesu. Mayaṃ panāti saṅgahakārācariyabhūtā buddhaghosanāmakā mayaṃ pana, attānaṃ sandhāya bahuvacanavasena vuttaṃ. Na puthulo pākāroti aḍḍhateyyahatthapāsānatikkamaṃ sandhāya vuttaṃ. Hatthasatampīti ratanasatampi.
សោតិ សាមណេរោ។ ភិក្ខុស្ស ទេតីតិ យោជនា។ អបរោតិ សាមណេរោ។
Soti sāmaṇero. Bhikkhussa detīti yojanā. Aparoti sāmaṇero.
ផលំ ឥមិស្សត្ថីតិ ផលិនី, ឥនបច្ចយោ ឥត្ថិលិង្គជោតកោ ឦ, តំ សាខន្តិ យោជនា។ ផលិនិសាខន្តិ សមាសតោបិ បាឋោ អត្ថិ។ មច្ឆិកវារណត្ថន្តិ មធុផាណិតាទីហិ មក្ខនដ្ឋានេ និលីយន្តីតិ មក្ខិកា, តាយេវ មច្ឆិកា ខការស្ស ឆការំ កត្វា, តាសំ និវារណាយ។ មូលបដិគ្គហមេវាតិ មូលេ បដិគ្គហណមេវ, បឋមបដិគ្គហមេវាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Phalaṃ imissatthīti phalinī, inapaccayo itthiliṅgajotako ī, taṃ sākhanti yojanā. Phalinisākhanti samāsatopi pāṭho atthi. Macchikavāraṇatthanti madhuphāṇitādīhi makkhanaṭṭhāne nilīyantīti makkhikā, tāyeva macchikā khakārassa chakāraṃ katvā, tāsaṃ nivāraṇāya. Mūlapaṭiggahamevāti mūle paṭiggahaṇameva, paṭhamapaṭiggahamevāti vuttaṃ hoti.
ភិក្ខុ គច្ឆតីតិ សម្ពន្ធោ។ អរិត្តេនាតិ កេនិបាតេន។ តញ្ហិ អរតិ នាវា គច្ឆតិ អនេនាតិ អរិត្តំ, តេន។ តន្តិ បដិគ្គហណារហំ ភណ្ឌំ ។ អនុបសម្បន្នេនាតិ ការិតកម្មំ។ តស្មិម្បីតិ ចាដិកុណ្ឌកេបិ។ តន្តិ អនុបសម្បន្នំ។
Bhikkhu gacchatīti sambandho. Arittenāti kenipātena. Tañhi arati nāvā gacchati anenāti arittaṃ, tena. Tanti paṭiggahaṇārahaṃ bhaṇḍaṃ . Anupasampannenāti kāritakammaṃ. Tasmimpīti cāṭikuṇḍakepi. Tanti anupasampannaṃ.
បាថេយ្យតណ្ឌុលេតិ បថស្ស ហិតេ តណ្ឌុលេ។ តេសន្តិ សាមណេរានំ។ ឥតរេហីតិ ភិក្ខូហិ គហិតតណ្ឌុលេហិ។ សព្ពេហិ ភិក្ខូហិ ភុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។ ឯត្ថាតិ ភិក្ខូហិ គហិតេហិ សាមណេរស្ស តណ្ឌុលេហិ យាគុបចនេ ន ទិស្សតីតិ សម្ពន្ធោ។ ការណន្តិ បរិវត្តេត្វា ភុត្តស្ស ច អបរិវត្តេត្វា ភុត្តស្ស ច ការណំ។
Pātheyyataṇḍuleti pathassa hite taṇḍule. Tesanti sāmaṇerānaṃ. Itarehīti bhikkhūhi gahitataṇḍulehi. Sabbehi bhikkhūhi bhuttanti sambandho. Etthāti bhikkhūhi gahitehi sāmaṇerassa taṇḍulehi yāgupacane na dissatīti sambandho. Kāraṇanti parivattetvā bhuttassa ca aparivattetvā bhuttassa ca kāraṇaṃ.
ភត្តំ បចិតុកាមោ សាមណេរោតិ យោជនា។ ភិក្ខុនា អារោបេតព្ពំ, អគ្គិ ន កាតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ។ បុន បដិគ្គហណកិច្ចំ នត្ថិ មូលេ បដិគ្គហិតត្តាតិ អធិប្បាយោ។
Bhattaṃ pacitukāmo sāmaṇeroti yojanā. Bhikkhunā āropetabbaṃ, aggi na kātabboti sambandho. Puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi mūle paṭiggahitattāti adhippāyo.
អស្សាតិ សាមណេរស្ស។ តតោតិ អគ្គិជាលនតោ។
Assāti sāmaṇerassa. Tatoti aggijālanato.
តត្តេ ឧទកេតិ ឧទកេ តាបេ។ តតោតិ តណ្ឌុលបក្ខិបនតោ។
Tatte udaketi udake tāpe. Tatoti taṇḍulapakkhipanato.
បិធានន្តិ ឧក្ខលិបិធានំ។ តស្សេវាតិ ហត្ថកុក្កុច្ចកស្ស ភិក្ខុនោ ឯវ។ ទព្ពិំ វាតិ កដច្ឆុំ វា។ សោ ហិ ទរីយតិ វិលោឡីយតិ ឥមាយាតិ ទព្ពីតិ វុច្ចតិ។
Pidhānanti ukkhalipidhānaṃ. Tassevāti hatthakukkuccakassa bhikkhuno eva. Dabbiṃ vāti kaṭacchuṃ vā. So hi darīyati viloḷīyati imāyāti dabbīti vuccati.
តត្រាតិ តស្មិំ ឋបនេ។ តស្សេវាតិ លោលភិក្ខុស្សេវ។ តតោតិ បត្តតោ។ បុន តតោតិ សាខាទិតោ។ តត្ថាតិ ផលរុក្ខេ។
Tatrāti tasmiṃ ṭhapane. Tassevāti lolabhikkhusseva. Tatoti pattato. Puna tatoti sākhādito. Tatthāti phalarukkhe.
វិតក្កំ សោធេតុន្តិ ‘‘មយ្ហម្បិ ទស្សតី’’តិ វិតក្កំ សោធេតុំ។ តតោតិ អម្ពផលាទិតោ។
Vitakkaṃ sodhetunti ‘‘mayhampi dassatī’’ti vitakkaṃ sodhetuṃ. Tatoti ambaphalādito.
បុន តតោតិ មាតាបិតូនមត្ថាយ គហិតតេលាទិតោ។ តេតិ មាតាបិតរោ។ តតោយេវាតិ តេហិយេវ តណ្ឌុលេហិ សម្បាទេត្វាតិ សម្ពន្ធោ។
Puna tatoti mātāpitūnamatthāya gahitatelādito. Teti mātāpitaro. Tatoyevāti tehiyeva taṇḍulehi sampādetvāti sambandho.
ឯត្ថាតិ តាបិតឧទកេ។ អមុញ្ចន្តេនេវ ហត្ថេនាតិ យោជនា។ អង្គន្តិ វិនាសំ គច្ឆន្តីតិ អង្គារា។ ទរីយន្តិ ផលីយន្តីតិ ទារូនិ។
Etthāti tāpitaudake. Amuñcanteneva hatthenāti yojanā. Aṅganti vināsaṃ gacchantīti aṅgārā. Darīyanti phalīyantīti dārūni.
វុត្តោ សាមណេរោតិ យោជនា។
Vutto sāmaṇeroti yojanā.
គវតិ បរិភុញ្ជន្តានំ វិស្សដ្ឋំ សទ្ទំ ករោតីតិ គុឡោ, គុឡតិ វិសតោ ជីវិតំ រក្ខតីតិ វា គុឡោ, តំ ភាជេន្តោ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ។ តស្សាតិ លោលសាមណេរស្ស។
Gavati paribhuñjantānaṃ vissaṭṭhaṃ saddaṃ karotīti guḷo, guḷati visato jīvitaṃ rakkhatīti vā guḷo, taṃ bhājento bhikkhūti sambandho. Tassāti lolasāmaṇerassa.
ធូមស្សត្ថាយ វដ្ដីយតិ វដ្ដិត្វា ករីយតីតិ ធូមវដ្ដិ, តំ។ មុខីយតិ វិបរីយតីតិ មុខំ។ កំ វុច្ចតិ សីសំ, តំ តិដ្ឋតិ ឯត្ថាតិ កណ្ឋោ។
Dhūmassatthāya vaṭṭīyati vaṭṭitvā karīyatīti dhūmavaṭṭi, taṃ. Mukhīyati viparīyatīti mukhaṃ. Kaṃ vuccati sīsaṃ, taṃ tiṭṭhati etthāti kaṇṭho.
ភត្តុគ្គារោតិ ឧទ្ធំ គិរតិ និគ្គិរតីតិ ឧគ្គារោ, ភត្តមេវ ឧគ្គារោ ភត្តុគ្គារោ, ឧគ្គារភត្តន្តិ អត្ថោ។ ទន្តន្តរេតិ ទន្តវិវរេ។
Bhattuggāroti uddhaṃ girati niggiratīti uggāro, bhattameva uggāro bhattuggāro, uggārabhattanti attho. Dantantareti dantavivare.
ឧបកដ្ឋេ កាលេតិ អាសន្នេ មជ្ឈន្ហិកេ កាលេ។ កក្ខារេត្វាតិ សញ្ចិត្វា។ តស្ស អត្ថំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ទ្វេ តយោ ខេឡបិណ្ឌេ បាតេត្វា’’តិ។ ផឡុសង្ខាតំ សិង្គំ វិសាណំ អស្មិំ អត្ថីតិ សិង្គី, សោយេវ កដុកភយេហិ វិរមិតព្ពត្តា សិង្គីវេរោតិ វុច្ចតិ។ អង្កីយតិ រុក្ខោ នវំ ឧគ្គតោតិ លក្ខីយតិ ឯតេហីតិ អង្កុរា, សមំ លោណេន ឧទកំ, សមំ វា ឧទកេន លោណំ អស្មិន្តិ សមុទ្ទោ, តស្ស ឧទកំ អវយវីអវយវភាវេនាតិ សមុទ្ទោទកំ, តេន អបដិគ្គហិតេនាតិ សម្ពន្ធោ។ ផាណតិ គុឡតោ ថទ្ធភាវំ គច្ឆតីតិ ផាណិតំ។ ករេន ហត្ថេន គហិតព្ពាតិ ករកា, វស្សោបលំ, ករេន គណ្ហិតុមរហាតិ អត្ថោ។ កតកដ្ឋិនាតិ កតកនាមកស្ស ឯកស្ស រុក្ខវិសេសស្ស អដ្ឋិនា។ តន្តិ ឧទកំ។ កបិត្ថោតិ ឯកស្ស អម្ពិលផលស្ស រុក្ខវិសេសស្ស នាមំ។
Upakaṭṭhe kāleti āsanne majjhanhike kāle. Kakkhāretvāti sañcitvā. Tassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘dve tayo kheḷapiṇḍe pātetvā’’ti. Phaḷusaṅkhātaṃ siṅgaṃ visāṇaṃ asmiṃ atthīti siṅgī, soyeva kaṭukabhayehi viramitabbattā siṅgīveroti vuccati. Aṅkīyati rukkho navaṃ uggatoti lakkhīyati etehīti aṅkurā, samaṃ loṇena udakaṃ, samaṃ vā udakena loṇaṃ asminti samuddo, tassa udakaṃ avayavīavayavabhāvenāti samuddodakaṃ, tena apaṭiggahitenāti sambandho. Phāṇati guḷato thaddhabhāvaṃ gacchatīti phāṇitaṃ. Karena hatthena gahitabbāti karakā, vassopalaṃ, karena gaṇhitumarahāti attho. Katakaṭṭhināti katakanāmakassa ekassa rukkhavisesassa aṭṭhinā. Tanti udakaṃ. Kapitthoti ekassa ambilaphalassa rukkhavisesassa nāmaṃ.
ពហលន្តិ អាវិលំ។ សន្ទិត្វាតិ វិសន្ទិត្វា។ កកុធសោព្ភាទយោតិ កកុធរុក្ខសមីបេ ឋិតា សោព្ភាទយោ។ រុក្ខតោតិ កកុធរុក្ខតោ។ បរិត្តន្តិ អប្បកំ។
Bahalanti āvilaṃ. Sanditvāti visanditvā. Kakudhasobbhādayoti kakudharukkhasamīpe ṭhitā sobbhādayo. Rukkhatoti kakudharukkhato. Parittanti appakaṃ.
បានីយឃដេ បក្ខិត្តានិ ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ តន្តិ វាសមត្តំ ឧទកំ។ តត្ថេវាតិ ឋបិតបុប្ផវាសិតបានីយេយេវ ។ ឋបិតំ ទន្តកដ្ឋន្តិ សម្ពន្ធោ។ អជានន្តស្ស ភិក្ខុស្សាតិ យោជនា។ អនាទរេ ចេតំ សាមិវចនំ។ ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា។
Pānīyaghaṭe pakkhittāni hontīti sambandho. Tanti vāsamattaṃ udakaṃ. Tatthevāti ṭhapitapupphavāsitapānīyeyeva . Ṭhapitaṃ dantakaṭṭhanti sambandho. Ajānantassa bhikkhussāti yojanā. Anādare cetaṃ sāmivacanaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
កិំ មហាភូតំ វដ្ដតិ, កិំ ន វដ្ដតីតិ យោជនា។ យំ បនាតិ មហាភូតំ បន។ អង្គលគ្គន្តិ អង្គេសុ លគ្គំ, មហាភូតន្តិ សម្ពន្ធោ។ ឯត្ថាតិ សេទេ។ សុឈាបិតន្តិ អង្គារសទិសំ កត្វា សុដ្ឋុ ឈាបិតំ។
Kiṃ mahābhūtaṃ vaṭṭati, kiṃ na vaṭṭatīti yojanā. Yaṃ panāti mahābhūtaṃ pana. Aṅgalagganti aṅgesu laggaṃ, mahābhūtanti sambandho. Etthāti sede. Sujhāpitanti aṅgārasadisaṃ katvā suṭṭhu jhāpitaṃ.
ចត្តារីតិ បថវី ឆារិកា គូថំ មុត្តន្តិ ចត្តារិ។ មហាវិកដានីតិ មហន្តានិ សប្បទដ្ឋក្ខណសង្ខាតេ វិការកាលេ កត្តព្ពានិ ឱសធានិ។ ឯត្ថាតិ ‘‘អសតិ កប្បិយការកេ’’តិ វចនេ។ កាលោទិស្សំ នាមាតិ ព្យាធោទិស្ស, បុគ្គលោទិស្ស, កាលោទិស្ស, សមយោទិស្ស, ទេសោទិស្ស, វសោទិស្ស, ភេសជ្ជោទិស្សសង្ខាតេសុ សត្តសុ ឱទិស្សេសុ កាលោទិស្សំ នាមាតិ អត្ថោ។ ទសមំ។
Cattārīti pathavī chārikā gūthaṃ muttanti cattāri. Mahāvikaṭānīti mahantāni sappadaṭṭhakkhaṇasaṅkhāte vikārakāle kattabbāni osadhāni. Etthāti ‘‘asati kappiyakārake’’ti vacane. Kālodissaṃ nāmāti byādhodissa, puggalodissa, kālodissa, samayodissa, desodissa, vasodissa, bhesajjodissasaṅkhātesu sattasu odissesu kālodissaṃ nāmāti attho. Dasamaṃ.
ភោជនវគ្គោ ចតុត្ថោ។
Bhojanavaggo catuttho.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៤. ភោជនវគ្គោ • 4. Bhojanavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
