| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೫೦೨] ೬. ಚೂಳಹಂಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[502] 6. Cūḷahaṃsajātakavaṇṇanā
ಏತೇ ಹಂಸಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆನನ್ದಥೇರಸ್ಸ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆನನ್ದೇನ ಮಮತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Ete haṃsā pakkamantīti idaṃ satthā veḷuvane viharanto ānandatherassa jīvitapariccāgameva ārabbha kathesi. Tadāpi hi dhammasabhāyaṃ therassa guṇakathaṃ kathentesu bhikkhūsu satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi ānandena mamatthāya jīvitaṃ pariccattamevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬಹುಪುತ್ತಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಖೇಮಾ ನಾಮಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಅಹೋಸಿ। ತದಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸುವಣ್ಣಹಂಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನವುತಿಹಂಸಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ಚಿತ್ತಕೂಟೇ ವಸಿ। ತದಾಪಿ ದೇವೀ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸುಪಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಹಂಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸವನದೋಹಳಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ರಾಜಾಪಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಹಂಸಾ ನಾಮ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತೇ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾ ಖೇಮಂ ನಾಮ ಸರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ನಿವಾಪಧಞ್ಞಾನಿ ರೋಪಾಪೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ಕಣ್ಣೇಸು ದೇವಸಿಕಂ ಅಭಯಘೋಸನಂ ಘೋಸಾಪೇಸಿ, ಏಕಞ್ಚ ಲುದ್ದಪುತ್ತಂ ಹಂಸಾನಂ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಪಯೋಜೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಪಯೋಜಿತಾಕಾರೋ ಚ, ತೇನ ತತ್ಥ ಸಕುಣಾನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಭಾವೋ ಚ, ಸುವಣ್ಣಹಂಸಾನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪಾಸಾನಂ ಓಡ್ಡಿತನಿಯಾಮೋ ಚ, ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧನಿಯಾಮೋ ಚ, ಸುಮುಖಸ್ಸ ಹಂಸಸೇನಾಪತಿನೋ ತೀಸು ಹಂಸಘಟಾಸು ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಮಹಾಹಂಸಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೨೧.೮೯ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಇಧಾಪಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಯಟ್ಠಿಪಾಸೇ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಾಸಯಟ್ಠಿಯಂ ಓಲಮ್ಬನ್ತೋಯೇವ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಹಂಸಾನಂ ಗತಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸುಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಆಗತಕಾಲೇ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Atīte bārāṇasiyaṃ bahuputtako nāma rājā rajjaṃ kāresi. Khemā nāmassa aggamahesī ahosi. Tadā mahāsatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbattitvā navutihaṃsasahassaparivuto cittakūṭe vasi. Tadāpi devī vuttanayeneva supinaṃ disvā rañño suvaṇṇavaṇṇahaṃsassa dhammadesanāsavanadohaḷaṃ ārocesi. Rājāpi amacce pucchitvā ‘‘suvaṇṇavaṇṇahaṃsā nāma cittakūṭapabbate vasantī’’ti ca sutvā khemaṃ nāma saraṃ kāretvā nānappakārāni nivāpadhaññāni ropāpetvā catūsu kaṇṇesu devasikaṃ abhayaghosanaṃ ghosāpesi, ekañca luddaputtaṃ haṃsānaṃ gahaṇatthāya payojesi. Tassa payojitākāro ca, tena tattha sakuṇānaṃ upaparikkhitabhāvo ca, suvaṇṇahaṃsānaṃ āgatakāle rañño ārocetvā pāsānaṃ oḍḍitaniyāmo ca, mahāsattassa pāse baddhaniyāmo ca, sumukhassa haṃsasenāpatino tīsu haṃsaghaṭāsu taṃ adisvā nivattanañca sabbaṃ mahāhaṃsajātake (jā. 2.21.89 ādayo) āvi bhavissati. Idhāpi mahāsatto yaṭṭhipāse bajjhitvā pāsayaṭṭhiyaṃ olambantoyeva gīvaṃ pasāretvā haṃsānaṃ gatamaggaṃ olokento sumukhaṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘āgatakāle naṃ vīmaṃsissāmī’’ti cintetvā tasmiṃ āgate tisso gāthā abhāsi –
೧೩೩.
133.
‘‘ಏತೇ ಹಂಸಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ವಕ್ಕಙ್ಗಾ ಭಯಮೇರಿತಾ।
‘‘Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;
ಹರಿತ್ತಚ ಹೇಮವಣ್ಣ, ಕಾಮಂ ಸುಮುಖ ಪಕ್ಕಮ॥
Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama.
೧೩೪.
134.
‘‘ಓಹಾಯ ಮಂ ಞಾತಿಗಣಾ, ಏಕಂ ಪಾಸವಸಂ ಗತಂ।
‘‘Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ;
ಅನಪೇಕ್ಖಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕಿಂ ಏಕೋ ಅವಹಿಯ್ಯಸಿ॥
Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eko avahiyyasi.
೧೩೫.
135.
‘‘ಪತೇವ ಪತತಂ ಸೇಟ್ಠ, ನತ್ಥಿ ಬದ್ಧೇ ಸಹಾಯತಾ।
‘‘Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā;
ಮಾ ಅನೀಘಾಯ ಹಾಪೇಸಿ, ಕಾಮಂ ಸುಮುಖ ಪಕ್ಕಮಾ’’ತಿ॥
Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkamā’’ti.
ತತ್ಥ ಭಯಮೇರಿತಾತಿ ಭಯೇರಿತಾ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಭಯಚಲಿತಾ। ಹರಿತ್ತಚ ಹೇಮವಣ್ಣಾತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಚನೇಹಿ ತಮೇವಾಲಪತಿ। ಕಾಮನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣತ್ತಚ, ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣ, ಸುನ್ದರಮುಖ ಏಕಂಸೇನ ಪಕ್ಕಮಾಹಿಯೇವ, ಕಿಂ ತೇ ಇಧಾಗಮನೇನಾತಿ ವದತಿ। ಓಹಾಯಾತಿ ಮಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತಾ। ಅನಪೇಕ್ಖಮಾನಾತಿ ತೇ ಮಮ ಞಾತಕಾ ಮಯಿ ಅನಪೇಕ್ಖಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಪತೇವಾತಿ ಉಪ್ಪತೇವ। ಮಾ ಅನೀಘಾಯಾತಿ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಬ್ಬಾಯ ನಿದ್ದುಕ್ಖಭಾವಾಯ ವೀರಿಯಂ ಮಾ ಹಾಪೇಸಿ।
Tattha bhayameritāti bhayeritā bhayatajjitā bhayacalitā. Harittaca hemavaṇṇāti dvīhipi vacanehi tamevālapati. Kāmanti suvaṇṇattaca, suvaṇṇavaṇṇa, sundaramukha ekaṃsena pakkamāhiyeva, kiṃ te idhāgamanenāti vadati. Ohāyāti maṃ jahitvā uppatitā. Anapekkhamānāti te mama ñātakā mayi anapekkhāva gacchanti. Patevāti uppateva. Mā anīghāyāti ito gantvā pattabbāya niddukkhabhāvāya vīriyaṃ mā hāpesi.
ತತೋ ಸುಮುಖೋ ಪಙ್ಕಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –
Tato sumukho paṅkapiṭṭhe nisīditvā gāthamāha –
೧೩೬.
136.
‘‘ನಾಹಂ ದುಕ್ಖಪರೇತೋತಿ, ಧತರಟ್ಠ ತುವಂ ಜಹೇ।
‘‘Nāhaṃ dukkhaparetoti, dhataraṭṭha tuvaṃ jahe;
ಜೀವಿತಂ ಮರಣಂ ವಾ ಮೇ, ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissatī’’ti.
ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಪರೇತೋತಿ ಮಹಾರಾಜ, ‘‘ತ್ವಂ ಮರಣದುಕ್ಖಪರೇತೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ನಾಹಂ ತಂ ಜಹಾಮಿ।
Tattha dukkhaparetoti mahārāja, ‘‘tvaṃ maraṇadukkhapareto’’ti ettakeneva nāhaṃ taṃ jahāmi.
ಏವಂ ಸುಮುಖೇನ ಸೀಹನಾದೇ ಕಥಿತೇ ಧತರಟ್ಠೋ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ sumukhena sīhanāde kathite dhataraṭṭho gāthamāha –
೧೩೭.
137.
‘‘ಏತದರಿಯಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಸುಮುಖ ಭಾಸಸಿ।
‘‘Etadariyassa kalyāṇaṃ, yaṃ tvaṃ sumukha bhāsasi;
ತಞ್ಚ ವೀಮಂಸಮಾನೋಹಂ, ಪತತೇತಂ ಅವಸ್ಸಜಿ’’ನ್ತಿ॥
Tañca vīmaṃsamānohaṃ, patatetaṃ avassaji’’nti.
ತತ್ಥ ಏತದರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ‘‘ನಾಹಂ ತಂ ಜಹೇ’’ತಿ ಭಾಸಸಿ, ಏತಂ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅರಿಯಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಉತ್ತಮವಚನಂ। ಪತತೇತನ್ತಿ ಅಹಞ್ಚ ನ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಕಾಮೋವ ಏವಂ ಅವಚಂ, ಅಥ ಖೋ ತಂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ‘‘ಪತತೂ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ಅವಸ್ಸಜಿಂ, ಗಚ್ಛಾತಿ ತಂ ಅವೋಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha etadariyassāti yaṃ tvaṃ ‘‘nāhaṃ taṃ jahe’’ti bhāsasi, etaṃ ācārasampannassa ariyassa kalyāṇaṃ uttamavacanaṃ. Patatetanti ahañca na taṃ vissajjetukāmova evaṃ avacaṃ, atha kho taṃ vīmaṃsamāno ‘‘patatū’’ti etaṃ vacanaṃ avassajiṃ, gacchāti taṃ avocanti attho.
ಏವಂ ತೇಸಂ ಕಥೇನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಲುದ್ದಪುತ್ತೋ ದಣ್ಡಮಾದಾಯ ವೇಗೇನಾಗತೋ। ಸುಮುಖೋ ಧತರಟ್ಠಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹಂಸರಞ್ಞೋ ಗುಣೇ ಕಥೇಸಿ। ತಾವದೇವ ಲುದ್ದೋ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಮುದುಚಿತ್ತಕಂ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಹಂಸರಾಜಮೇವ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಲುದ್ದೋಪಿ ಹಂಸರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ tesaṃ kathentānaññeva luddaputto daṇḍamādāya vegenāgato. Sumukho dhataraṭṭhaṃ assāsetvā tassābhimukho gantvā apacitiṃ dassetvā haṃsarañño guṇe kathesi. Tāvadeva luddo muducitto ahosi. So tassa muducittakaṃ ñatvā puna gantvā haṃsarājameva assāsento aṭṭhāsi. Luddopi haṃsarājānaṃ upasaṅkamitvā chaṭṭhaṃ gāthamāha –
೧೩೮.
138.
‘‘ಅಪದೇನ ಪದಂ ಯಾತಿ, ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ ದಿಜೋ।
‘‘Apadena padaṃ yāti, antalikkhacaro dijo;
ಆರಾ ಪಾಸಂ ನ ಬುಜ್ಝಿ ತ್ವಂ, ಹಂಸಾನಂ ಪವರುತ್ತಮಾ’’ತಿ॥
Ārā pāsaṃ na bujjhi tvaṃ, haṃsānaṃ pavaruttamā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಪದೇನ ಪದನ್ತಿ ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾದಿಸೋ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ ದಿಜೋ ಅಪದೇ ಆಕಾಸೇ ಪದಂ ಕತ್ವಾ ಯಾತಿ। ನ ಬುಜ್ಝಿ ತ್ವನ್ತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಏವರೂಪೋ ದೂರತೋವ ಇಮಂ ಪಾಸಂ ನ ಬುಜ್ಝಿ ನ ಜಾನೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
Tattha apadena padanti mahārāja, tumhādiso antalikkhacaro dijo apade ākāse padaṃ katvā yāti. Na bujjhi tvanti so tvaṃ evarūpo dūratova imaṃ pāsaṃ na bujjhi na jānīti pucchati.
ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –
Mahāsatto āha –
೧೩೯.
139.
‘‘ಯದಾ ಪರಾಭವೋ ಹೋತಿ, ಪೋಸೋ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಯೇ।
‘‘Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye;
ಅಥ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ, ಆಸಜ್ಜಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥
Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhatī’’ti.
ತತ್ಥ ಯದಾ ಪರಾಭವೋತಿ ಸಮ್ಮ ಲುದ್ದಪುತ್ತ, ಯದಾ ಪರಾಭವೋ ಅವುಡ್ಢಿ ವಿನಾಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ಪೋಸೋ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಯೇ ಪತ್ತೇ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha yadā parābhavoti samma luddaputta, yadā parābhavo avuḍḍhi vināso sampatto hoti, atha poso jīvitasaṅkhaye patte jālañca pāsañca patvāpi na jānātīti attho.
ಲುದ್ದೋ ಹಂಸರಞ್ಞೋ ಕಥಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಮುಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Luddo haṃsarañño kathaṃ abhinanditvā sumukhena saddhiṃ sallapanto tisso gāthā abhāsi –
೧೪೦.
140.
‘‘ಏತೇ ಹಂಸಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ವಕ್ಕಙ್ಗಾ ಭಯಮೇರಿತಾ।
‘‘Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;
ಹರಿತ್ತಚ ಹೇಮವಣ್ಣ, ತ್ವಞ್ಞೇವ ಅವಹಿಯ್ಯಸಿ॥
Harittaca hemavaṇṇa, tvaññeva avahiyyasi.
೧೪೧.
141.
‘‘ಏತೇ ಭುತ್ವಾ ಚ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ, ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ ವಿಹಙ್ಗಮಾ।
‘‘Ete bhutvā ca pivitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā;
ಅನಪೇಕ್ಖಮಾನಾ ವಕ್ಕಙ್ಗಾ, ತ್ವಞ್ಞೇವೇಕೋ ಉಪಾಸಸಿ॥
Anapekkhamānā vakkaṅgā, tvaññeveko upāsasi.
೧೪೨.
142.
‘‘ಕಿಂ ನು ತ್ಯಾಯಂ ದಿಜೋ ಹೋತಿ, ಮುತ್ತೋ ಬದ್ಧಂ ಉಪಾಸಸಿ।
‘‘Kiṃ nu tyāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi;
ಓಹಾಯ ಸಕುಣಾ ಯನ್ತಿ, ಕಿಂ ಏಕೋ ಅವಹಿಯ್ಯಸೀ’’ತಿ॥
Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahiyyasī’’ti.
ತತ್ಥ ತ್ವಞ್ಞೇವಾತಿ ತ್ವಮೇವ ಓಹಿಯ್ಯಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಉಪಾಸಸೀತಿ ಪಯಿರುಪಾಸಸಿ।
Tattha tvaññevāti tvameva ohiyyasīti pucchati. Upāsasīti payirupāsasi.
ಸುಮುಖೋ ಆಹ –
Sumukho āha –
೧೪೩.
143.
‘‘ರಾಜಾ ಮೇ ಸೋ ದಿಜೋ ಮಿತ್ತೋ, ಸಖಾ ಪಾಣಸಮೋ ಚ ಮೇ।
‘‘Rājā me so dijo mitto, sakhā pāṇasamo ca me;
ನೇವ ನಂ ವಿಜಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾವ ಕಾಲಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯ’’ನ್ತಿ॥
Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāya’’nti.
ತತ್ಥ ಯಾವ ಕಾಲಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಲುದ್ದಪುತ್ತ, ಯಾವ ಜೀವಿತಕಾಲಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅಹಂ ಏತಂ ನ ವಿಜಹಿಸ್ಸಾಮಿಯೇವ।
Tattha yāva kālassa pariyāyanti luddaputta, yāva jīvitakālassa pariyosānaṃ ahaṃ etaṃ na vijahissāmiyeva.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಲುದ್ದೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏವಂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೇಸು ಇಮೇಸು ಅಪರಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಥವೀಪಿ ಮೇ ವಿವರಂ ದದೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ಮೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧೇನ ಧನೇನ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –
Taṃ sutvā luddo pasannacitto hutvā ‘‘sacāhaṃ evaṃ sīlasampannesu imesu aparajjhissāmi, pathavīpi me vivaraṃ dadeyya, kiṃ me rañño santikā laddhena dhanena, vissajjessāmi na’’nti cintetvā gāthamāha –
೧೪೪.
144.
‘‘ಯೋ ಚ ತ್ವಂ ಸಖಿನೋ ಹೇತು, ಪಾಣಂ ಚಜಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ।
‘‘Yo ca tvaṃ sakhino hetu, pāṇaṃ cajitumicchasi;
ಸೋ ತೇ ಸಹಾಯಂ ಮುಞ್ಚಾಮಿ, ಹೋತು ರಾಜಾ ತವಾನುಗೋ’’ತಿ॥
So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo’’ti.
ತತ್ಥ ಯೋ ಚ ತ್ವನ್ತಿ ಯೋ ನಾಮ ತ್ವಂ। ಸೋತಿ ಸೋ ಅಹಂ। ತವಾನುಗೋತಿ ಏಸ ಹಂಸರಾಜಾ ತವ ವಸಂ ಅನುಗತೋ ಹೋತು, ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ವಸತು।
Tattha yo ca tvanti yo nāma tvaṃ. Soti so ahaṃ. Tavānugoti esa haṃsarājā tava vasaṃ anugato hotu, tayā saddhiṃ ekaṭṭhāne vasatu.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಧತರಟ್ಠಂ ಯಟ್ಠಿಪಾಸತೋ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಸರತೀರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮುದುಚಿತ್ತೇನ ಲೋಹಿತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ನ್ಹಾರುಆದೀನಿ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಮುದುಚಿತ್ತತಾಯ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾರಮಿತಾನುಭಾವೇನ ಚ ತಾವದೇವ ಪಾದೋ ಸಚ್ಛವಿ ಅಹೋಸಿ, ಬದ್ಧಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಸುಮುಖೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –
Evañca pana vatvā dhataraṭṭhaṃ yaṭṭhipāsato otāretvā saratīraṃ netvā pāsaṃ muñcitvā muducittena lohitaṃ dhovitvā nhāruādīni paṭipādesi. Tassa muducittatāya mahāsattassa pāramitānubhāvena ca tāvadeva pādo sacchavi ahosi, baddhaṭṭhānampi na paññāyi. Sumukho bodhisattaṃ oloketvā tuṭṭhacitto anumodanaṃ karonto gāthamāha –
೧೪೫.
145.
‘‘ಏವಂ ಲುದ್ದಕ ನನ್ದಸ್ಸು, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭಿ।
‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;
ಯಥಾಹಮಜ್ಜ ನನ್ದಾಮಿ, ಮುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದಿಜಾಧಿಪ’’ನ್ತಿ॥
Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā dijādhipa’’nti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಲುದ್ದೋ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಸಮ್ಮ, ಮಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಬನ್ಧಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಆರೋಚಿತೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಇತೋವ ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಗನ್ತುಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಉದಾಹು ನಗರ’’ನ್ತಿ ವಿಮಂಸನ್ತೋ ‘‘ಮಯಿ ನಗರಂ ಗತೇ ಲುದ್ದಪುತ್ತೋ ಧನಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಿಯಾ ದೋಹಳೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿಸ್ಸತಿ, ಸುಮುಖಸ್ಸ ಮಿತ್ತಧಮ್ಮೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಮಮ ಞಾಣಬಲಂ, ಖೇಮಞ್ಚ ಸರಂ ಅಭಯದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ನಗರಮೇವ ಗನ್ತುಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಲುದ್ದ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇ ಕಾಜೇನಾದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಹಿ, ಸಚೇ ನೋ ರಾಜಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಸಾಮಿ, ಕಕ್ಖಳಾ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇತಿ। ಮಯಂ ತಾದಿಸಂ ಲುದ್ದಮ್ಪಿ ಮುದುಕಂ ಕರಿಮ್ಹ, ರಞ್ಞೋ ಆರಾಧನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಾರೋ, ನೇಹಿಯೇವ ನೋ, ಸಮ್ಮಾತಿ। ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ರಾಜಾ ಹಂಸೇ ದಿಸ್ವಾವ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ಹಂಸೇ ಕಞ್ಚನಪೀಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಮಧುಲಾಜೇ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಮಧುರೋದಕಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಆಯಾಚಿ। ಹಂಸರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸೋತುಕಾಮತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮಕಾಸಿ । ತತ್ರಿಮಾ ಹಂಸಸ್ಸ ಚ ರಞ್ಞೋ ಚ ವಚನಪಟಿವಚನಗಾಥಾಯೋ ಹೋನ್ತಿ –
Taṃ sutvā luddo ‘‘gacchatha, sāmī’’ti āha. Atha naṃ mahāsatto ‘‘kiṃ pana tvaṃ samma, maṃ attano atthāya bandhi, udāhu aññassa āṇattiyā’’ti pucchitvā tena tasmiṃ kāraṇe ārocite ‘‘kiṃ nu kho me itova cittakūṭaṃ gantuṃ seyyo, udāhu nagara’’nti vimaṃsanto ‘‘mayi nagaraṃ gate luddaputto dhanaṃ labhissati, deviyā dohaḷo paṭippassambhissati, sumukhassa mittadhammo pākaṭo bhavissati, tathā mama ñāṇabalaṃ, khemañca saraṃ abhayadakkhiṇaṃ katvā labhissāmi, tasmā nagarameva gantuṃ seyyo’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā ‘‘ludda, tvaṃ amhe kājenādāya rañño santikaṃ nehi, sace no rājā vissajjetukāmo bhavissati, vissajjessatī’’ti āha. Rājāno nāma sāmi, kakkhaḷā, gacchatha tumheti. Mayaṃ tādisaṃ luddampi mudukaṃ karimha, rañño ārādhane amhākaṃ bhāro, nehiyeva no, sammāti. So tathā akāsi. Rājā haṃse disvāva somanassajāto hutvā dvepi haṃse kañcanapīṭhe nisīdāpetvā madhulāje khādāpetvā madhurodakaṃ pāyetvā añjaliṃ paggayha dhammakathaṃ āyāci. Haṃsarājā tassa sotukāmataṃ viditvā paṭhamaṃ tāva paṭisanthāramakāsi . Tatrimā haṃsassa ca rañño ca vacanapaṭivacanagāthāyo honti –
೧೪೬.
146.
‘‘ಕಚ್ಚಿನ್ನು ಭೋತೋ ಕುಸಲಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ರಟ್ಠಮಿದಂ ಫೀತಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಮನುಸಾಸಸಿ॥
Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi.
೧೪೭.
147.
‘‘ಕುಸಲಂ ಚೇವ ಮೇ ಹಂಸ, ಅಥೋ ಹಂಸ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kusalaṃ ceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ;
ಅಥೋ ರಟ್ಠಮಿದಂ ಫೀತಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಮನುಸಾಸಹಂ॥
Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ.
೧೪೮.
148.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಅಮಚ್ಚೇಸು, ದೋಸೋ ಕೋಚಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।
‘‘Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati;
ಕಚ್ಚಿ ಆರಾ ಅಮಿತ್ತಾ ತೇ, ಛಾಯಾ ದಕ್ಖಿಣತೋರಿವ॥
Kacci ārā amittā te, chāyā dakkhiṇatoriva.
೧೪೯.
149.
‘‘ಅಥೋಪಿ ಮೇ ಅಮಚ್ಚೇಸು, ದೋಸೋ ಕೋಚಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।
‘‘Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati;
ಅಥೋ ಆರಾ ಅಮಿತ್ತಾ ಮೇ, ಛಾಯಾ ದಕ್ಖಿಣತೋರಿವ॥
Atho ārā amittā me, chāyā dakkhiṇatoriva.
೧೫೦.
150.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಸಾದಿಸೀ ಭರಿಯಾ, ಅಸ್ಸವಾ ಪಿಯಭಾಣಿನೀ।
‘‘Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;
ಪುತ್ತರೂಪಯಸೂಪೇತಾ, ತವ ಛನ್ದವಸಾನುಗಾ॥
Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā.
೧೫೧.
151.
‘‘ಅಥೋ ಮೇ ಸಾದಿಸೀ ಭರಿಯಾ, ಅಸ್ಸವಾ ಪಿಯಭಾಣಿನೀ।
‘‘Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;
ಪುತ್ತರೂಪಯಸೂಪೇತಾ, ಮಮ ಛನ್ದವಸಾನುಗಾ॥
Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā.
೧೫೨.
152.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಬಹವೋ ಪುತ್ತಾ, ಸುಜಾತಾ ರಟ್ಠವಡ್ಢನ।
‘‘Kacci te bahavo puttā, sujātā raṭṭhavaḍḍhana;
ಪಞ್ಞಾಜವೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸಮ್ಮೋದನ್ತಿ ತತೋ ತತೋ॥
Paññājavena sampannā, sammodanti tato tato.
೧೫೩.
153.
‘‘ಸತಮೇಕೋ ಚ ಮೇ ಪುತ್ತಾ, ಧತರಟ್ಠ ಮಯಾ ಸುತಾ।
‘‘Satameko ca me puttā, dhataraṭṭha mayā sutā;
ತೇಸಂ ತ್ವಂ ಕಿಚ್ಚಮಕ್ಖಾಹಿ, ನಾವರುಜ್ಝನ್ತಿ ತೇ ವಚೋ’’ತಿ॥
Tesaṃ tvaṃ kiccamakkhāhi, nāvarujjhanti te vaco’’ti.
ತತ್ಥ ಕುಸಲನ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯಂ, ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಫೀತನ್ತಿ ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಇದಂ ರಟ್ಠಂ ಫೀತಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಚ ನಂ ಅನುಸಾಸಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ದೋಸೋತಿ ಅಪರಾಧೋ। ಛಾಯಾ ದಕ್ಖಿಣತೋರಿವಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಿಮುಖಾ ಛಾಯಾ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ತೇ ಕಚ್ಚಿ ಅಮಿತ್ತಾ ನ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ವದತಿ। ಸಾದಿಸೀತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಪದೇಸೇಹಿ ಸಮಾನಾ। ಏವರೂಪಾ ಹಿ ಅತಿಚಾರಿನೀ ನ ಹೋತಿ। ಅಸ್ಸವಾತಿ ವಚನಪಟಿಗ್ಗಾಹಿಕಾ। ಪುತ್ತರೂಪಯಸೂಪೇತಾತಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಚ ರೂಪೇನ ಚ ಯಸೇನ ಚ ಉಪೇತಾ। ಪಞ್ಞಾಜವೇನಾತಿ ಪಞ್ಞಾವೇಗೇನ ಪಞ್ಞಂ ಜವಾಪೇತ್ವಾ ತಾನಿ ತಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಸಮ್ಮೋದನ್ತಿ ತತೋ ತತೋತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ನಿಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ತತೋ ಸಮ್ಮೋದನ್ತೇವ, ನ ವಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಮಯಾ ಸುತಾತಿ ಮಯಾ ವಿಸ್ಸುತಾ। ಮಞ್ಹಿ ಲೋಕೋ ‘‘ಬಹುಪುತ್ತರಾಜಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತಿ ತೇ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಸ್ಸುತಾ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾತಿ ಮಯಾ ಸುತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ವದತಿ। ತೇಸಂ ತ್ವಂ ಕಿಚ್ಚಮಕ್ಖಾಹೀತಿ ತೇಸಂ ಮಮ ಪುತ್ತಾನಂ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ ತ್ವಂ ಕಿಚ್ಚಮಕ್ಖಾಹಿ, ನ ತೇ ವಚನಂ ಅವರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಓವಾದಂ ನೇಸಂ ದೇಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಮಾಹ।
Tattha kusalanti ārogyaṃ, itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Phītanti kacci te idaṃ raṭṭhaṃ phītaṃ subhikkhaṃ, dhammena ca naṃ anusāsasīti pucchati. Dosoti aparādho. Chāyā dakkhiṇatorivāti yathā nāma dakkhiṇadisābhimukhā chāyā na vaḍḍhati, evaṃ te kacci amittā na vaḍḍhantīti vadati. Sādisīti jātigottakulapadesehi samānā. Evarūpā hi aticārinī na hoti. Assavāti vacanapaṭiggāhikā. Puttarūpayasūpetāti puttehi ca rūpena ca yasena ca upetā. Paññājavenāti paññāvegena paññaṃ javāpetvā tāni tāni kiccāni paricchindituṃ samatthāti pucchati. Sammodanti tato tatoti yattha yattha niyuttā honti, tato tato sammodanteva, na virujjhantīti pucchati. Mayā sutāti mayā vissutā. Mañhi loko ‘‘bahuputtarājā’’ti vadati, iti te maṃ nissāya vissutā pākaṭā jātāti mayā sutā nāma hontīti vadati. Tesaṃ tvaṃ kiccamakkhāhīti tesaṃ mama puttānaṃ ‘‘idaṃ nāma karontū’’ti tvaṃ kiccamakkhāhi, na te vacanaṃ avarujjhanti, ovādaṃ nesaṃ dehīti adhippāyenevamāha.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Taṃ sutvā mahāsatto tassa ovādaṃ dento pañca gāthā abhāsi –
೧೫೪.
154.
‘‘ಉಪಪನ್ನೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ಜಾತಿಯಾ ವಿನಯೇನ ವಾ।
‘‘Upapannopi ce hoti, jātiyā vinayena vā;
ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಕುರುತೇ ಯೋಗಂ, ಕಿಚ್ಛೇ ಆಪಾಸು ಸೀದತಿ॥
Atha pacchā kurute yogaṃ, kicche āpāsu sīdati.
೧೫೫.
155.
‘‘ತಸ್ಸ ಸಂಹೀರಪಞ್ಞಸ್ಸ, ವಿವರೋ ಜಾಯತೇ ಮಹಾ।
‘‘Tassa saṃhīrapaññassa, vivaro jāyate mahā;
ರತ್ತಿಮನ್ಧೋವ ರೂಪಾನಿ, ಥೂಲಾನಿ ಮನುಪಸ್ಸತಿ॥
Rattimandhova rūpāni, thūlāni manupassati.
೧೫೬.
156.
‘‘ಅಸಾರೇ ಸಾರಯೋಗಞ್ಞೂ, ಮತಿಂ ನ ತ್ವೇವ ವಿನ್ದತಿ।
‘‘Asāre sārayogaññū, matiṃ na tveva vindati;
ಸರಭೋವ ಗಿರಿದುಗ್ಗಸ್ಮಿಂ, ಅನ್ತರಾಯೇವ ಸೀದತಿ॥
Sarabhova giriduggasmiṃ, antarāyeva sīdati.
೧೫೭.
157.
‘‘ಹೀನಜಚ್ಚೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ಉಟ್ಠಾತಾ ಧಿತಿಮಾ ನರೋ।
‘‘Hīnajaccopi ce hoti, uṭṭhātā dhitimā naro;
ಆಚಾರಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ನಿಸೇ ಅಗ್ಗೀವ ಭಾಸತಿ॥
Ācārasīlasampanno, nise aggīva bhāsati.
೧೫೮.
158.
‘‘ಏತಂ ಮೇ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ, ಪುತ್ತೇ ವಿಜ್ಜಾಸು ವಾಚಯ।
‘‘Etaṃ me upamaṃ katvā, putte vijjāsu vācaya;
ಸಂವಿರೂಳ್ಹೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಖೇತ್ತೇ ಬೀಜಂವ ವುಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ॥
Saṃvirūḷhetha medhāvī, khette bījaṃva vuṭṭhiyā’’ti.
ತತ್ಥ ವಿನಯೇನಾತಿ ಆಚಾರೇನ। ಪಚ್ಛಾ ಕುರುತೇ ಯೋಗನ್ತಿ ಯೋ ಚೇ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಸು ದಹರಕಾಲೇ ಯೋಗಂ ವೀರಿಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಕರೋತಿ, ಏವರೂಪೋ ಪಚ್ಛಾ ತಥಾರೂಪೇ ದುಕ್ಖೇ ವಾ ಆಪದಾಸು ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಸು ಸೀದತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಸ್ಸ ಸಂಹೀರಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಅಸಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ತತೋ ತತೋ ಹರಿತಬ್ಬಪಞ್ಞಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ಚಲಬುದ್ಧಿನೋ। ವಿವರೋತಿ ಭೋಗಾದೀನಂ ಛಿದ್ದಂ, ಪರಿಹಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ರತ್ತಿಮನ್ಧೋತಿ ರತ್ತನ್ಧೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯಥಾ ರತ್ತನ್ಧೋ ರತ್ತಿಕಾಣೋ ರತ್ತಿಂ ಚನ್ದೋಭಾಸಾದೀಹಿ ಥೂಲರೂಪಾನೇವ ಪಸ್ಸತಿ, ಸುಖುಮಾನಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ ಸಂಹೀರಪಞ್ಞೋ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸುಖುಮಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಓಳಾರಿಕೇಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತವ ಪುತ್ತೇ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
Tattha vinayenāti ācārena. Pacchā kurute yoganti yo ce sikkhitabbasikkhāsu daharakāle yogaṃ vīriyaṃ akatvā pacchā mahallakakāle karoti, evarūpo pacchā tathārūpe dukkhe vā āpadāsu vā uppannāsu sīdati, attānaṃ uddharituṃ na sakkoti. Tassa saṃhīrapaññassāti tassa asikkhitattā tato tato haritabbapaññassa niccaṃ calabuddhino. Vivaroti bhogādīnaṃ chiddaṃ, parihānīti attho. Rattimandhoti rattandho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yathā rattandho rattikāṇo rattiṃ candobhāsādīhi thūlarūpāneva passati, sukhumāni passituṃ na sakkoti, evaṃ asikkhito saṃhīrapañño kismiñcideva bhaye uppanne sukhumāni kiccāni passituṃ na sakkoti, oḷārikeyeva passati, tasmā tava putte daharakāleyeva sikkhāpetuṃ vaṭṭatī’’ti.
ಅಸಾರೇತಿ ನಿಸ್ಸಾರೇ ಲೋಕಾಯತವೇದಸಮಯೇ। ಸಾರಯೋಗಞ್ಞೂತಿ ಸಾರಯುತ್ತೋ ಏಸ ಸಮಯೋತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ। ಮತಿಂ ನ ತ್ವೇವ ವಿನ್ದತೀತಿ ಬಹುಂ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾಪಿ ಪಞ್ಞಂ ನ ಲಭತಿಯೇವ। ಗಿರಿದುಗ್ಗಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಸರಭೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಿಸಮಮ್ಪಿ ಸಮನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಗಿರಿದುಗ್ಗೇ ವೇಗೇನಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ನರಕಪಪಾತಂ ಪತಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಸೀದತಿ, ಆವಾಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಮೇತಂ ಅಸಾರಂ ಲೋಕಾಯತವೇದಸಮಯಂ ಸಾರಸಞ್ಞಾಯ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ತವ ಪುತ್ತೇ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತೇಸು ವಡ್ಢಿಆವಹೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀತಿ। ನಿಸೇ ಅಗ್ಗೀವಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಹೀನಜಾತಿಕೋಪಿ ಉಟ್ಠಾನಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ರತ್ತಿಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಓಭಾಸತಿ। ಏತಂ ಮೇತಿ ಏತಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ ರತ್ತನ್ಧಞ್ಚ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ತವ ಪುತ್ತೇ ವಿಜ್ಜಾಸು ವಾಚಯ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತಾಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಯೋಜೇಹಿ। ಏವಂ ಯುತ್ತೋ ಹಿ ಯಥಾ ಸುಖೇತ್ತೇ ಸುವುಟ್ಠಿಯಾ ಬೀಜಂ ಸಂವಿರೂಹತಿ, ತಥೇವ ಮೇಧಾವೀ ಸಂವಿರೂಹತಿ, ಯಸೇನ ಚ ಭೋಗೇಹಿ ಚ ವಡ್ಢತೀತಿ।
Asāreti nissāre lokāyatavedasamaye. Sārayogaññūti sārayutto esa samayoti maññamāno. Matiṃ na tveva vindatīti bahuṃ sikkhitvāpi paññaṃ na labhatiyeva. Giriduggasminti so evarūpo yathā nāma sarabho attano vasanaṭṭhānaṃ āgacchanto antarāmagge visamampi samanti maññamāno giridugge vegenāgacchanto narakapapātaṃ patitvā antarāyeva sīdati, āvāsaṃ na pāpuṇāti, evametaṃ asāraṃ lokāyatavedasamayaṃ sārasaññāya uggahetvā mahāvināsaṃ pāpuṇāti. Tasmā tava putte atthanissitesu vaḍḍhiāvahesu kiccesu yojetvā sikkhāpehīti. Nise aggīvāti mahārāja, hīnajātikopi uṭṭhānādiguṇasampanno rattiṃ aggikkhandho viya obhāsati. Etaṃ meti etaṃ mayā vuttaṃ rattandhañca aggikkhandhañca upamaṃ katvā tava putte vijjāsu vācaya, sikkhitabbayuttāsu sikkhāsu yojehi. Evaṃ yutto hi yathā sukhette suvuṭṭhiyā bījaṃ saṃvirūhati, tatheva medhāvī saṃvirūhati, yasena ca bhogehi ca vaḍḍhatīti.
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ದೇವಿಯಾ ದೋಹಳೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಮೇವ ರಾಜಾನಂ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸುಮುಖೇನ ಉತ್ತರಸೀಹಪಞ್ಜರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಮೇವ ಗತೋ।
Evaṃ mahāsatto sabbarattiṃ rañño dhammaṃ desesi, deviyā dohaḷo paṭippassambhi. Mahāsatto aruṇuggamanavelāyameva rājānaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhapetvā appamādena ovaditvā saddhiṃ sumukhena uttarasīhapañjarena nikkhamitvā cittakūṭameva gato.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮಿನಾ ಮಮತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಲುದ್ದೋ ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ದೇವೀ ಖೇಮಾಭಿಕ್ಖುನೀ, ಹಂಸಪರಿಸಾ ಸಾಕಿಯಗಣೋ, ಸುಮುಖೋ ಆನನ್ದೋ, ಹಂಸರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, bhikkhave, pubbepi iminā mamatthāya jīvitaṃ pariccattamevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā luddo channo ahosi, rājā sāriputto, devī khemābhikkhunī, haṃsaparisā sākiyagaṇo, sumukho ānando, haṃsarājā pana ahameva ahosi’’nti.
ಚೂಳಹಂಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।
Cūḷahaṃsajātakavaṇṇanā chaṭṭhā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೫೦೨. ಚೂಳಹಂಸಜಾತಕಂ • 502. Cūḷahaṃsajātakaṃ
