| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / มหานิเทฺทส-อฎฺฐกถา • Mahāniddesa-aṭṭhakathā |
๑๒. จูฬพฺยูหสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา
12. Cūḷabyūhasuttaniddesavaṇṇanā
ทฺวาทสเม จูฬพฺยูหสุตฺตนิเทฺทเส สกํสกํทิฎฺฐิปริพฺพสานาติ อิทมฺปิ ตสฺมิํเยว มหาสมเย ‘‘สเพฺพปิเม ทิฎฺฐิคติกา ‘สาธุรูปามฺหา’ติ ภณนฺติ, กิํ นุ โข สาธุรูปาว อิเม อตฺตโน เอว ทิฎฺฐิยา ปติฎฺฐหนฺติ, อุทาหุ อญฺญมฺปิ ทิฎฺฐิํ คณฺหนฺตี’’ติ อุปฺปนฺนจิตฺตานํ เอกจฺจานํ เทวตานํ ตมตฺถํ ปกาเสตุํ ปุริมนเยเนว นิมฺมิตพุเทฺธน อตฺตานํ ปุจฺฉาเปตฺวา วุตฺตํฯ
Dvādasame cūḷabyūhasuttaniddese sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānāti idampi tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘sabbepime diṭṭhigatikā ‘sādhurūpāmhā’ti bhaṇanti, kiṃ nu kho sādhurūpāva ime attano eva diṭṭhiyā patiṭṭhahanti, udāhu aññampi diṭṭhiṃ gaṇhantī’’ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ tamatthaṃ pakāsetuṃ purimanayeneva nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā vuttaṃ.
๑๑๓. ตตฺถ อาทิโต เทฺวปิ คาถา ปุจฺฉาคาถาเยวฯ ตาสุ สกํ สกํ ทิฎฺฐิปริพฺพสานาติ อตฺตโน อตฺตโน ทิฎฺฐิยา วสมานาฯ วิคฺคยฺห นานา กุสลา วทนฺตีติ ตํ ทิฎฺฐิํ พลวคฺคาหํ คเหตฺวา ‘‘ตตฺถ กุสลามฺหา’’ติ ปฎิชานมานา ปุถุ ปุถุ วทนฺติ, เอกํ น วทนฺติฯ โย เอวํ ชานาติ ส เวทิ ธมฺมํ, อิทํ ปฎิโกฺกสมเกวลี โสติ ตญฺจ ทิฎฺฐิํ สนฺธาย โย เอวํ ชานาติ, โส ธมฺมํ เวทิยิฯ อิทํ ปน ปฎิโกฺกสโนฺต หีโน โหตีติ จ วทนฺติฯ
113. Tattha ādito dvepi gāthā pucchāgāthāyeva. Tāsu sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānāti attano attano diṭṭhiyā vasamānā. Viggayha nānā kusalā vadantīti taṃ diṭṭhiṃ balavaggāhaṃ gahetvā ‘‘tattha kusalāmhā’’ti paṭijānamānā puthu puthu vadanti, ekaṃ na vadanti. Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ, idaṃ paṭikkosamakevalī soti tañca diṭṭhiṃ sandhāya yo evaṃ jānāti, so dhammaṃ vediyi. Idaṃ pana paṭikkosanto hīno hotīti ca vadanti.
นานา วทนฺตีติ นานาการณํ ภณนฺติฯ วิวิธํ วทนฺตีติ นานาวิธํ ภณนฺติฯ อโญฺญญฺญํ วทนฺตีติ เอกํ อวตฺวา อญฺญํ อญฺญํ คเหตฺวา วทนฺติฯ อเกวลี โสติ โย อกุสโล อยํฯ อสมโตฺตติ น ปริปูโรฯ อปริปุโณฺณติ น สมฺปุโณฺณฯ
Nānā vadantīti nānākāraṇaṃ bhaṇanti. Vividhaṃ vadantīti nānāvidhaṃ bhaṇanti. Aññoññaṃ vadantīti ekaṃ avatvā aññaṃ aññaṃ gahetvā vadanti. Akevalī soti yo akusalo ayaṃ. Asamattoti na paripūro. Aparipuṇṇoti na sampuṇṇo.
๑๑๔. พาโลติ หีโนฯ อกฺกุสโลติ อวิทฺวาฯ
114.Bāloti hīno. Akkusaloti avidvā.
๑๑๕. อิทานิ ติโสฺส วิสฺสชฺชนคาถา โหนฺตีติฯ ตา ปุริมเฑฺฒน วุตฺตมตฺถํ ปจฺฉิมเฑฺฒน ปฎิพฺยูหิตฺวา ฐิตาฯ เตน พฺยูเหน อุตฺตรสุตฺตโต จ อปฺปกตฺตา อิทํ สุตฺตํ ‘‘จูฬพฺยูห’’นฺติ นามํ ลภิฯ ตตฺถ ปฐมคาถายํ ตาว ปรสฺส เจ ธมฺมนฺติ ปรสฺส ทิฎฺฐิํฯ สเพฺพวิเม พาลาติ เอวํ สเนฺต สเพฺพว อิเม พาลา โหนฺตีติ อธิปฺปาโยฯ กิํการณา? สเพฺพวิเม ทิฎฺฐิปริพฺพสานาติฯ
115. Idāni tisso vissajjanagāthā hontīti. Tā purimaḍḍhena vuttamatthaṃ pacchimaḍḍhena paṭibyūhitvā ṭhitā. Tena byūhena uttarasuttato ca appakattā idaṃ suttaṃ ‘‘cūḷabyūha’’nti nāmaṃ labhi. Tattha paṭhamagāthāyaṃ tāva parassa ce dhammanti parassa diṭṭhiṃ. Sabbevime bālāti evaṃ sante sabbeva ime bālā hontīti adhippāyo. Kiṃkāraṇā? Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti.
๑๑๖. สนฺทิฎฺฐิยา เจว น วีวทาตา, สํสุทฺธปญฺญา กุสลา มุตีมาติ สกาย ทิฎฺฐิยา อนวีวทาตา อโวทาตา สํกิลิฎฺฐาว สมานา สํสุทฺธปญฺญา จ กุสลา จ มุติมโนฺต จ เต โหนฺติ เจฯ อถ วา ‘‘สนฺทิฎฺฐิยา เจ วทาตา’’ติ ปาโฐ, ตสฺสโตฺถ – สกาย ปน ทิฎฺฐิยา โวทาตา สํสุทฺธปญฺญา กุสลา มุติมโนฺต โหนฺติ เจ, น เตสํ โกจีติ เอวํ สเนฺต เตสํ เอโกปิ นิหีนปโญฺญ น โหติ, กิํการณา? ทิฎฺฐี หิ เตสมฺปิ ตถา สมตฺตา, ยถา อิตเรสนฺติฯ
116.Sandiṭṭhiyāceva na vīvadātā, saṃsuddhapaññā kusalā mutīmāti sakāya diṭṭhiyā anavīvadātā avodātā saṃkiliṭṭhāva samānā saṃsuddhapaññā ca kusalā ca mutimanto ca te honti ce. Atha vā ‘‘sandiṭṭhiyā ce vadātā’’ti pāṭho, tassattho – sakāya pana diṭṭhiyā vodātā saṃsuddhapaññā kusalā mutimanto honti ce, na tesaṃ kocīti evaṃ sante tesaṃ ekopi nihīnapañño na hoti, kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā, yathā itaresanti.
๑๑๗. น วาหเมตนฺติ คาถาย สเงฺขปโตฺถ – ยํ เต มิถุ เทฺว เทฺว ชนา อญฺญมญฺญํ ‘‘พาโล’’ติ อาหุ, อหํ เอตํ ตถิยนฺติ ตจฺฉนฺติ เนว พฺรูมิฯ กิํการณา? ยสฺมา สเพฺพว เต สกํ สกํ ทิฎฺฐิํ ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ อกํสุ, เตน จ การเณน ปรํ ‘‘พาโล’’ติ ทหนฺติฯ เอตฺถ จ ตถิยํ, ตเถวนฺติ (สุ. นิ. อฎฺฐ. ๒.๘๘๙) เทฺวปิ ปาฐาฯ
117.Na vāhametanti gāthāya saṅkhepattho – yaṃ te mithu dve dve janā aññamaññaṃ ‘‘bālo’’ti āhu, ahaṃ etaṃ tathiyanti tacchanti neva brūmi. Kiṃkāraṇā? Yasmā sabbeva te sakaṃ sakaṃ diṭṭhiṃ ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti akaṃsu, tena ca kāraṇena paraṃ ‘‘bālo’’ti dahanti. Ettha ca tathiyaṃ, tathevanti (su. ni. aṭṭha. 2.889) dvepi pāṭhā.
ตจฺฉนฺติ อตุจฺฉํฯ ตถนฺติ อวิปรีตํ, ภูตนฺติ สนฺตํฯ ยาถาวนฺติ สํวิชฺชมานํฯ อวิปริตนฺติ น วิสเงฺกตํฯ
Tacchanti atucchaṃ. Tathanti aviparītaṃ, bhūtanti santaṃ. Yāthāvanti saṃvijjamānaṃ. Aviparitanti na visaṅketaṃ.
๑๑๘. ยมาหูติ ปุจฺฉาคาถาย ‘‘ยํ ทิฎฺฐิสจฺจํ ตถิย’’นฺติ เอเก อาหุฯ
118.Yamāhūti pucchāgāthāya ‘‘yaṃ diṭṭhisaccaṃ tathiya’’nti eke āhu.
๑๑๙. เอกญฺหิ สจฺจนฺติ วิสฺสชฺชนคาถาย เอกํ สจฺจํ นิโรโธ มโคฺค วาฯ ยสฺมิํ ปชา โน วิวเท ปชานนฺติ ยมฺหิ สเจฺจ ปชานโนฺต ปชา โน วิวเทยฺยุํฯ สยํ ถุนนฺตีติ อตฺตนา วทนฺติฯ
119.Ekañhi saccanti vissajjanagāthāya ekaṃ saccaṃ nirodho maggo vā. Yasmiṃ pajā no vivade pajānanti yamhi sacce pajānanto pajā no vivadeyyuṃ. Sayaṃ thunantīti attanā vadanti.
๑๒๐. กสฺมา นูติ ปุจฺฉาคาถาย ปวาทิยาเสติ วาทิโนฯ อุทาหุ เต ตกฺกมนุสฺสรนฺตีติ เต วาทิโน อุทาหุ อตฺตโน ตกฺกมตฺตํ อนุคจฺฉนฺติฯ
120.Kasmā nūti pucchāgāthāya pavādiyāseti vādino. Udāhu te takkamanussarantīti te vādino udāhu attano takkamattaṃ anugacchanti.
ตกฺกปริยาหตนฺติ วิตเกฺกน สมนฺตโต อาหตํฯ วีมํสานุจริตนฺติ อตฺตโน อุปฎฺฐิตปญฺญาย วิจริตํฯ สยํปฎิภานนฺติ อตฺตโน ปฎิภานํฯ
Takkapariyāhatanti vitakkena samantato āhataṃ. Vīmaṃsānucaritanti attano upaṭṭhitapaññāya vicaritaṃ. Sayaṃpaṭibhānanti attano paṭibhānaṃ.
๑๒๑. น เหวาติ วิสฺสชฺชนคาถาย อญฺญตฺร สญฺญาย นิจฺจานีติ ฐเปตฺวา สญฺญามเตฺตน นิจฺจนฺติ คหิตคฺคหณานิฯ ตกฺกญฺจ ทิฎฺฐีสุ ปกปฺปยิตฺวาติ อตฺตโน นิจฺจสงฺกปฺปมตฺตํ ทิฎฺฐีสุ ชเนตฺวาฯ
121.Nahevāti vissajjanagāthāya aññatra saññāya niccānīti ṭhapetvā saññāmattena niccanti gahitaggahaṇāni. Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvāti attano niccasaṅkappamattaṃ diṭṭhīsu janetvā.
ยสฺมา ปน ทิฎฺฐีสุ วิตกฺกํ ชเนนฺตา ทิฎฺฐิโย สญฺชเนนฺติ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘ทิฎฺฐิคตานิ ชเนนฺติ สญฺชเนนฺตี’’ติอาทิฯ ชเนนฺตีติ อุปรูปริ ทิฎฺฐิํ อุปฺปาเทนฺตา ชเนนฺติฯ สญฺชเนนฺตีติอาทีนิ อุปสคฺควเสน ปทํ วเฑฺฒตฺวา วุตฺตานิฯ มยฺหํ สจฺจนฺติ มม วจนํ ตจฺฉํฯ
Yasmā pana diṭṭhīsu vitakkaṃ janentā diṭṭhiyo sañjanenti, tasmā vuttaṃ ‘‘diṭṭhigatāni janenti sañjanentī’’tiādi. Janentīti uparūpari diṭṭhiṃ uppādentā janenti. Sañjanentītiādīni upasaggavasena padaṃ vaḍḍhetvā vuttāni. Mayhaṃ saccanti mama vacanaṃ tacchaṃ.
๑๒๒. อิทานิ เอวํ นานาสเจฺจสุ อสเนฺตสุ ตกฺกมตฺตํ อนุสฺสรนฺตานํ ทิฎฺฐิคติกานํ วิปฺปฎิปตฺติํ ทเสฺสตุํ ‘‘ทิเฎฺฐ สุเต’’ติอาทิกา คาถาโย อภาสิฯ ตตฺถ ทิเฎฺฐติ ทิฎฺฐํ, ทิฎฺฐสุทฺธินฺติ อธิปฺปาโยฯ เอส นโย สุตาทีสุฯ เอเต จ นิสฺสาย วิมานทสฺสีติ เอเต ทิฎฺฐิธเมฺม นิสฺสยิตฺวา สุทฺธิภาวสงฺขาตํ วิมานํ อสมฺมานํ ปสฺสโนฺตปิฯ วินิจฺฉเย ฐตฺวา ปหสฺสมาโน, พาโล ปโร อกฺกุสโลติ จาหาติ เอวํ วิมานทสฺสีปิ ตสฺมิํ ทิฎฺฐิวินิจฺฉเย ฐตฺวา ตุฎฺฐิชาโต หาสชาโต หุตฺวา ปโร ‘‘หีโน จ อวิทฺวา จา’’ติ เอวํ วทติเยวฯ
122. Idāni evaṃ nānāsaccesu asantesu takkamattaṃ anussarantānaṃ diṭṭhigatikānaṃ vippaṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘diṭṭhe sute’’tiādikā gāthāyo abhāsi. Tattha diṭṭheti diṭṭhaṃ, diṭṭhasuddhinti adhippāyo. Esa nayo sutādīsu. Ete ca nissāya vimānadassīti ete diṭṭhidhamme nissayitvā suddhibhāvasaṅkhātaṃ vimānaṃ asammānaṃ passantopi. Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno, bālo paro akkusaloti cāhāti evaṃ vimānadassīpi tasmiṃ diṭṭhivinicchaye ṭhatvā tuṭṭhijāto hāsajāto hutvā paro ‘‘hīno ca avidvā cā’’ti evaṃ vadatiyeva.
น สมฺมาเนตีติปิ วิมานทสฺสีติ น พหุมานํ กโรตีติ เอวมฺปิ วิมานทสฺสี น พหุมานทสฺสีฯ โทมนสฺสํ ชเนตีติ ปฐมํ ทิฎฺฐินิสฺสยํ อลฺลียิตฺวา โทมนสฺสํ ปตฺวา ปจฺฉา ทิฎฺฐิวินิจฺฉเย ฐิตกาเล โสมนสฺสํ อุปฺปาเทตีติ อโตฺถฯ
Na sammānetītipi vimānadassīti na bahumānaṃ karotīti evampi vimānadassī na bahumānadassī. Domanassaṃ janetīti paṭhamaṃ diṭṭhinissayaṃ allīyitvā domanassaṃ patvā pacchā diṭṭhivinicchaye ṭhitakāle somanassaṃ uppādetīti attho.
วินิจฺฉยทิฎฺฐิยา ฐตฺวาติ สนฺนิฎฺฐานํ กตฺวา คหิตทิฎฺฐิยา ฐตฺวาฯ
Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvāti sanniṭṭhānaṃ katvā gahitadiṭṭhiyā ṭhatvā.
๑๒๓. เอวํ สเนฺต เยเนวาติ คาถาฯ ตตฺถ สยมตฺตนาติ สยเมว อตฺตานํฯ วิมาเนตีติ ครหติฯ ตเทว ปาวาติ ตเทว วจนํ ทิฎฺฐิํ วทติ, ตํ วา ปุคฺคลํฯ
123. Evaṃ sante yenevāti gāthā. Tattha sayamattanāti sayameva attānaṃ. Vimānetīti garahati. Tadeva pāvāti tadeva vacanaṃ diṭṭhiṃ vadati, taṃ vā puggalaṃ.
๑๒๔. อติสารทิฎฺฐิยาติ คาถายโตฺถ – โส เอวํ ตาย ลกฺขณาติสารินิยา อติสารทิฎฺฐิยา สมโตฺต ปริปุโณฺณ อุทฺธุมาโต, เตน จ ทิฎฺฐิมาเนน มโตฺต ‘‘ปริปุโณฺณ อหํ เกวลี’’ติ เอวํ ปริปุณฺณมานีฯ สยเมว อตฺตานํ มนสา ‘‘อหํ ปณฺฑิโต’’ติ อภิสิญฺจติฯ กิํการณา? ทิฎฺฐี หิ สา ตสฺส ตถา สมตฺตาติฯ
124.Atisāradiṭṭhiyāti gāthāyattho – so evaṃ tāya lakkhaṇātisāriniyā atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo uddhumāto, tena ca diṭṭhimānena matto ‘‘paripuṇṇo ahaṃ kevalī’’ti evaṃ paripuṇṇamānī. Sayameva attānaṃ manasā ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti abhisiñcati. Kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti.
สพฺพา ตา ทิฎฺฐิโย ลกฺขณาติกฺกนฺตาติ ตา สพฺพา ทฺวาสฎฺฐิทิฎฺฐิโย ลกฺขณํ อตีตา อติสรนฺตีติ อติกฺกนฺตาฯ อโนโมติ อนูโนฯ
Sabbā tā diṭṭhiyo lakkhaṇātikkantāti tā sabbā dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo lakkhaṇaṃ atītā atisarantīti atikkantā. Anomoti anūno.
๑๒๕. ปรสฺส เจติ คาถาย สมฺพโนฺธ อโตฺถ จ – กิญฺจ ภิโยฺย? โย โส วินิจฺฉเย ฐตฺวา ปหสฺสมาโน ‘‘พาโล ปโร อกฺกุสโล’’ติ จาห, ตสฺส ปรสฺส เจ หิ วจสา โส เตน วุจฺจมาโน นิหีโน โหติ, ตุโม สหา โหติ นิหีนปโญฺญ, โสปิ เตเนว สห นิหีนปโญฺญ โหติฯ โสปิ หิ ตํ ‘‘พาโล’’ติ วทติฯ อถ ตสฺส วจนํ อปฺปมาณํ, โส ปน สยเมว เวทคู จ ธีโร จ โหติฯ เอวํ สเนฺต น โกจิ พาโล สมเณสุ อตฺถิฯ สเพฺพปิ หิ เต อตฺตโน อิจฺฉาย ปณฺฑิตาฯ
125.Parassa ceti gāthāya sambandho attho ca – kiñca bhiyyo? Yo so vinicchaye ṭhatvā pahassamāno ‘‘bālo paro akkusalo’’ti cāha, tassa parassa ce hi vacasā so tena vuccamāno nihīno hoti, tumo sahā hoti nihīnapañño, sopi teneva saha nihīnapañño hoti. Sopi hi taṃ ‘‘bālo’’ti vadati. Atha tassa vacanaṃ appamāṇaṃ, so pana sayameva vedagū ca dhīro ca hoti. Evaṃ sante na koci bālo samaṇesu atthi. Sabbepi hi te attano icchāya paṇḍitā.
วาจายาติ กถเนนฯ วจเนนาติ ภาสิเตนฯ นินฺทิตการณาติ ครหเหตุนาฯ ครหิตการณาติ อวญฺญาตเหตุนาฯ อุปวทิตการณาติ อุปวาทเหตุนาฯ
Vācāyāti kathanena. Vacanenāti bhāsitena. Ninditakāraṇāti garahahetunā. Garahitakāraṇāti avaññātahetunā. Upavaditakāraṇāti upavādahetunā.
๑๒๖. อญฺญํ อิโตติ คาถาย สมฺพโนฺธ อโตฺถ จ – ‘‘อถ เจ สยํ เวทคู โหติ ธีโรฯ น โกจิ พาโล สมเณสุ อตฺถี’’ติ เอวญฺหิ วุเตฺตปิ สิยา กสฺสจิ ‘‘กสฺมา’’ติฯ ตตฺถ วุจฺจเต – ยสฺมา อญฺญํ อิโต ยาภิวทนฺติ ธมฺมํ, อปรทฺธา สุทฺธิมเกวลี เตฯ เอวมฺปิ ติตฺถฺยา ปุถุโส วทนฺติ, เย อิโต อญฺญํ ทิฎฺฐิํ อภิวทนฺติ, เต อปรทฺธา วิรทฺธา สุทฺธิมคฺคํ, อเกวลิโน จ เตติ เอวํ ปุถุติตฺถิยา ยสฺมา วทนฺตีติ วุตฺตํ โหติฯ กสฺมา ปเนวํ วทนฺตีติ เจ? สนฺทิฎฺฐิราเคน หิ เตภิรตฺตา, ยสฺมา สเกน ทิฎฺฐิราเคน เต อภิรตฺตาติ วุตฺตํ โหติฯ
126.Aññaṃ itoti gāthāya sambandho attho ca – ‘‘atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro. Na koci bālo samaṇesu atthī’’ti evañhi vuttepi siyā kassaci ‘‘kasmā’’ti. Tattha vuccate – yasmā aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī te. Evampi titthyā puthuso vadanti, ye ito aññaṃ diṭṭhiṃ abhivadanti, te aparaddhā viraddhā suddhimaggaṃ, akevalino ca teti evaṃ puthutitthiyā yasmā vadantīti vuttaṃ hoti. Kasmā panevaṃ vadantīti ce? Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā, yasmā sakena diṭṭhirāgena te abhirattāti vuttaṃ hoti.
เต สุทฺธิมคฺคนฺติ เต อญฺญติตฺถิยา อกิลิฎฺฐมคฺคํฯ วิสุทฺธิมคฺคนฺติ นิโทฺทสมคฺคํฯ ปริสุทฺธิมคฺคนฺติ สุกฺกมคฺคํฯ โวทาตมคฺคนฺติ ปณฺฑรมคฺคํฯ ปริโยทาตมคฺคนฺติ ปภาวนฺตมคฺคํฯ วิรทฺธาติ วุตฺตวิธินา มเคฺคน วิรชฺฌิตฺวา ฐิตาฯ อปรทฺธาติ อปรชฺฌิตฺวา ฐิตาฯ ขลิตาติ ปริหีนาฯ คลิตาติ ตโต ภฎฺฐาฯ อญฺญายาติ อญฺญาเณนฯ อปรทฺธาติ ปราชยมาปนฺนาฯ อถ วา ‘‘ญายาปรทฺธา’’ติปิ ปาโฐฯ ญาเยน มเคฺคน วิรทฺธาติ อโตฺถฯ
Te suddhimagganti te aññatitthiyā akiliṭṭhamaggaṃ. Visuddhimagganti niddosamaggaṃ. Parisuddhimagganti sukkamaggaṃ. Vodātamagganti paṇḍaramaggaṃ. Pariyodātamagganti pabhāvantamaggaṃ. Viraddhāti vuttavidhinā maggena virajjhitvā ṭhitā. Aparaddhāti aparajjhitvā ṭhitā. Khalitāti parihīnā. Galitāti tato bhaṭṭhā. Aññāyāti aññāṇena. Aparaddhāti parājayamāpannā. Atha vā ‘‘ñāyāparaddhā’’tipi pāṭho. Ñāyena maggena viraddhāti attho.
๑๒๗. เอวํ อภิรตฺตา จ – อิเธว สุทฺธินฺติ คาถาฯ ตตฺถ สกายเนติ สกมเคฺคฯ ทฬฺหํ วทานาติ ทฬฺหวาทาฯ
127. Evaṃ abhirattā ca – idheva suddhinti gāthā. Tattha sakāyaneti sakamagge. Daḷhaṃ vadānāti daḷhavādā.
ถิรวาทาติ สนฺนิฎฺฐานวาทาฯ พลิกวาทาติ พลวนฺตวาทาฯ อวฎฺฐิตวาทาติ ปติฎฺฐหิตฺวา กถิตวาทาฯ
Thiravādāti sanniṭṭhānavādā. Balikavādāti balavantavādā. Avaṭṭhitavādāti patiṭṭhahitvā kathitavādā.
๑๒๘. เย เอวญฺจ ทฬฺหวาทา, เตสุ โย โกจิ ติตฺถิโย สกายเน วาปิ ทฬฺหํ วทาโน กเมตฺถ พาโลติ ปรํ ทเหยฺย, สเงฺขปโต ตตฺถ สสฺสตุเจฺฉทสงฺขาเต วิตฺถารโต นตฺถิกอิสฺสรการกนิยติอาทิเภเท สเก อยเน ‘‘อิทเมว สจฺจ’’นฺติ ทฬฺหํ วทาโน กํ ปรํ เอตฺถ ทิฎฺฐิคเต ‘‘พาโล’’ติ สห ธเมฺมน ปเสฺสยฺย, นนุ สโพฺพปิ ตสฺส มเตน ปณฺฑิโต เอว สุปฺปฎิปโนฺน เอว จฯ เอวํ สเนฺต สยเมว โส เมธคมาวเหยฺย, ปรํ วทํ พาลมสุทฺธิธมฺมํฯ โสปิ ปรํ ‘‘พาโล จ อสุทฺธิธโมฺม จ อย’’นฺติ วทโนฺต อตฺตนาว กลหํ อาวเหยฺยฯ กสฺมา? ยสฺมา สโพฺพปิ ตสฺส มเตน ปณฺฑิโตเยว สุปฺปฎิปโนฺนเยว จฯ
128. Ye evañca daḷhavādā, tesu yo koci titthiyo sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno kamettha bāloti paraṃ daheyya, saṅkhepato tattha sassatucchedasaṅkhāte vitthārato natthikaissarakārakaniyatiādibhede sake ayane ‘‘idameva sacca’’nti daḷhaṃ vadāno kaṃ paraṃ ettha diṭṭhigate ‘‘bālo’’ti saha dhammena passeyya, nanu sabbopi tassa matena paṇḍito eva suppaṭipanno eva ca. Evaṃ sante sayameva so medhagamāvaheyya, paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ. Sopi paraṃ ‘‘bālo ca asuddhidhammo ca aya’’nti vadanto attanāva kalahaṃ āvaheyya. Kasmā? Yasmā sabbopi tassa matena paṇḍitoyeva suppaṭipannoyeva ca.
๑๒๙. เอวํ สพฺพถาปิ วินิจฺฉเย ฐตฺวา สยํ ปมาย, อุทฺธํ ส โลกสฺมิํ วิวาทเมตีติ ทิฎฺฐิยา ฐตฺวา สยญฺจ สตฺถาราทิํ มินิตฺวา โส ภิโยฺย วิวาทเมตีติฯ เอวํ ปน วินิจฺฉเยสุ อาทีนวํ ญตฺวา อริยมเคฺคน หิตฺวาน สพฺพานิ วินิจฺฉยานิ, น เมธคํ กุพฺพติ ชนฺตุ โลเกติ อรหตฺตนิกูเฎน เทสนํ นิฎฺฐาเปสิฯ
129. Evaṃ sabbathāpi vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya, uddhaṃ sa lokasmiṃ vivādametīti diṭṭhiyā ṭhatvā sayañca satthārādiṃ minitvā so bhiyyo vivādametīti. Evaṃ pana vinicchayesu ādīnavaṃ ñatvā ariyamaggena hitvāna sabbāni vinicchayāni, na medhagaṃ kubbati jantu loketi arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi.
สยํ ปมายาติ อตฺตนา มินิตฺวาฯ ปมินิตฺวาติ ปมาณํ กตฺวาฯ ‘‘ปวิเนตฺวา’’ติปิ ปาโฐ, ตํ น สุนฺทรํฯ อุทฺธํ วาเทน สทฺธินฺติ อตฺตโน อุปริ กเถเนฺตน สหฯ เทสนาปริโยสาเน ปุราเภทสุเตฺต (มหานิ. ๘๓) วุตฺตสทิโส เอว อภิสมโย อโหสีติฯ
Sayaṃ pamāyāti attanā minitvā. Paminitvāti pamāṇaṃ katvā. ‘‘Pavinetvā’’tipi pāṭho, taṃ na sundaraṃ. Uddhaṃ vādena saddhinti attano upari kathentena saha. Desanāpariyosāne purābhedasutte (mahāni. 83) vuttasadiso eva abhisamayo ahosīti.
สทฺธมฺมปฺปโชฺชติกาย มหานิเทฺทสฎฺฐกถาย
Saddhammappajjotikāya mahāniddesaṭṭhakathāya
จูฬพฺยูหสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Cūḷabyūhasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ขุทฺทกนิกาย • Khuddakanikāya / มหานิเทฺทสปาฬิ • Mahāniddesapāḷi / ๑๒. จูฬวิยูหสุตฺตนิเทฺทโส • 12. Cūḷaviyūhasuttaniddeso
