| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
੭. ਚਾਤੁਮਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
7. Cātumasuttavaṇṇanā
੧੫੭. ਯਥਾਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨਾਤਿ ਯੋ ਯੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਯਥਾਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਤੇਨ ਯਥਾਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਸਮ੍ਮਾਪਯੋਗੇਨ। ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਸਾਸਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਲਭਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ। વਸਨਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ વਸ੍ਸਗ੍ਗਾਦਿવਸੇਨ વਸਨਟ੍ਠਾਨਾਨਿ। ਸਣ੍ਠਾਪਯਮਾਨਾਤਿ ਸੁવਿਭਤ੍ਤਭਾવੇਨ ਠਪੇਨ੍ਤਾ।
157.Yathāupanissayenāti yo yo upanissayo yathāupanissayo, tena yathāupanissayena sammāpayogena. Patiṭṭhahissanti sāsane patiṭṭhaṃ paṭilabhissanti. Vasanaṭṭhānānīti vassaggādivasena vasanaṭṭhānāni. Saṇṭhāpayamānāti suvibhattabhāvena ṭhapentā.
ਅવਿਨਿਬ੍ਭੋਗਸਦ੍ਦਨ੍ਤਿ વਿਨਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍વਾ ਗਹੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਸਦ੍ਦਂ। વਚੀਘੋਸੋਪਿ ਹਿ ਬਹੂਹਿ ਏਕਚ੍ਚਂ ਪવਤ੍ਤਿਤੋ ਠਾਨਤੋ ਚ ਦੂਰਤਰੋ ਕੇવਲਂ ਮਹਾਨਿਗ੍ਘੋਸੋ ਏવ ਹੁਤ੍વਾ ਸੋਤਪਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ। ਮਚ੍ਛવਿਲੋਪੇਤਿ ਮਚ੍ਛੇ વਿਲੁਮ੍ਪਿਤ੍વਾ વਿਯ ਗਹਣੇ, ਮਚ੍ਛਾਨਂ વਾ ਨਯਨੇ।
Avinibbhogasaddanti vinibhuñjitvā gahetuṃ asakkuṇeyyasaddaṃ. Vacīghosopi hi bahūhi ekaccaṃ pavattito ṭhānato ca dūrataro kevalaṃ mahānigghoso eva hutvā sotapathamāgacchati. Macchavilopeti macche vilumpitvā viya gahaṇe, macchānaṃ vā nayane.
੧੫੮. વવਸ੍ਸਗ੍ਗਤ੍ਥੇਤਿ ਨਿਚ੍ਛਯਤ੍ਥੇ, ਇਦਂ ਤਾવ ਅਮ੍ਹੇਹਿ વੁਚ੍ਚਮਾਨવਚਨਂ ਏਕਨ੍ਤਸੋਤਬ੍ਬਂ, ਪਚ੍ਛਾ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਕਰੋਥਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। વਚਨਪਰਿਹਾਰੋਤਿ ਤੇਹਿ ਸਕ੍ਯਰਾਜੂਹਿ વੁਤ੍ਤવਚਨਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਰੋ। ਲੇਸਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਕਪ੍ਪਿਯਲੇਸਂ। ਧੁਰવਹਾਤਿ ਧੁਰવਾਹਿਨੋ, ਧੋਰਯ੍ਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਪਾਦਮੂਲਨ੍ਤਿ ਉਪਚਾਰਂ વਦਤਿ। વਿਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਹਾਯਿਸ੍ਸਤਿ। ਪਟਿਪ੍ਫਰਿਤੋਤਿ ਨ ਭਗવਤੋ ਸਮ੍ਮੁਖਾવ, ਸਕ੍ਯਰਾਜੂਨਂ ਪੁਰਤੋਪਿ વਿਪ੍ਫਰਿਤੋવ ਹੋਤਿ।
158.Vavassaggattheti nicchayatthe, idaṃ tāva amhehi vuccamānavacanaṃ ekantasotabbaṃ, pacchā tumhehi kātabbaṃ karothāti adhippāyo. Vacanaparihāroti tehi sakyarājūhi vuttavacanassa parihāro. Lesakappanti kappiyalesaṃ. Dhuravahāti dhuravāhino, dhorayhāti attho. Pādamūlanti upacāraṃ vadati. Vigacchissatīti hāyissati. Paṭippharitoti na bhagavato sammukhāva, sakyarājūnaṃ puratopi vippharitova hoti.
੧੫੯. ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੂਤਿ ਅਭਿਮੁਖੋ ਹੁਤ੍વਾ ਪਮੋਦਤੁ। ਅਭਿવਦਤੂਤਿ ਅਭਿਰੂਪવਸੇਨ વਦਤੁ। ਪਸਾਦਞ੍ਞਥਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਸਾਦਸ੍ਸ વਿਪਰਿਣਾਮੋ ਹੀਨਾਯਾવਤ੍ਤਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਰਿવਤ੍ਤਨਂ, ਤੇਨਾਹ ‘‘વਿਬ੍ਭਮਨ੍ਤਾਨਂ। વਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ। ਕਾਰਣੂਪਚਾਰੇਨ ਸਸ੍ਸੇਸੁ ਬੀਜਪਰਿਯਾਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਬੀਜਾਨਂ ਤਰੁਣਾਨਨ੍ਤਿ ਤਰੁਣਸਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ। ਤਰੁਣਭਾવੇਨੇવ ਤਸ੍ਸ ਭਾવਿਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਅਭਾવੇਨ વਿਪਰਿਣਾਮੋ।
159.Abhinandatūti abhimukho hutvā pamodatu. Abhivadatūti abhirūpavasena vadatu. Pasādaññathattanti appasādassa vipariṇāmo hīnāyāvattanasaṅkhātaṃ parivattanaṃ, tenāha ‘‘vibbhamantānaṃ. Vipariṇāmaññathatta’’nti. Kāraṇūpacārena sassesu bījapariyāyoti āha ‘‘bījānaṃ taruṇānanti taruṇasassāna’’nti. Taruṇabhāveneva tassa bhāvino phalassa abhāvena vipariṇāmo.
੧੬੦. ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਰਸੇਨੇવ ਕਰਣਂ ਚਿਤ੍ਤਰੁਚਿਯਂ, ਨ ਤਥਾ ਪਰਸ੍ਸ ਉਸ੍ਸਾਦਨੇਨਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਪਕ੍ਕੋਸਿਯਮਾਨਾਨਂ ਗਮਨਂ ਨਾਮ ਨ ਫਾਸੁਕ’’ਨ੍ਤਿ। ਮਯਮ੍ਪਿ ਭਗવਾ વਿਯ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖવਿਹਾਰੇਨੇવ વਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ ਪਕਤਿਯਾ વਿવੇਕਜ੍ਝਾਸਯਭਾવਤੋ વਿਰਦ੍ਧੋ ਆਗਤਸ੍ਸ ਭਾਰਸ੍ਸ ਅવਹਨਤੋਯੇવ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਭਾਰਭਾવਂ ਨ ਅਞ੍ਞਾਸੀ’’ਤਿ।
160. Kattabbassa saraseneva karaṇaṃ cittaruciyaṃ, na tathā parassa ussādanenāti āha – ‘‘pakkosiyamānānaṃ gamanaṃ nāma na phāsuka’’nti. Mayampi bhagavā viya diṭṭhadhammasukhavihāreneva viharissāmāti dīpeti pakatiyā vivekajjhāsayabhāvato viraddho āgatassa bhārassa avahanatoyeva. Tenāha ‘‘attano bhārabhāvaṃ na aññāsī’’ti.
੧੬੧. ਕਸ੍ਮਾ ਆਰਭੀਤਿ? ਸਪ੍ਪਾਯਤੋ। ਪਞ੍ਚਸਤਾ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਭਿਨવਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਓવਾਦਦਾਨਤ੍ਥਂ ਭਗવਾ ਇਮਂ ਦੇਸਨਂ ਆਰਭੀਤਿ।
161.Kasmāārabhīti? Sappāyato. Pañcasatā hi bhikkhū abhinavā, tasmā tesaṃ ovādadānatthaṃ bhagavā imaṃ desanaṃ ārabhīti.
੧੬੨. ਕੋਧੁਪਾਯਾਸਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਕੋਧੋ, ਸ੍વੇવ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਅਤਿਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨਮਥਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਹਿ ਦਲ਼੍ਹਂ ਆਯਾਸਟ੍ਠੇਨ ਉਪਾਯਾਸੋ। ਅਨੇਕવਾਰਂ ਪવਤ੍ਤਿਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮવੇਤਂ ਸਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਿਤ੍વਾ ਸੀਸਂ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤੁਂ ਅਦਤ੍વਾ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਪਾਪਨੇਨ ਕੋਧੁਪਾਯਾਸਸ੍ਸ ਊਮਿਸਦਿਸਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕੋਧੁਪਾਯਾਸੇ’’ਤਿਆਦਿ।
162.Kodhupāyāsassāti ettha kujjhanaṭṭhena kodho, sveva cittassa kāyassa ca atippamaddanamathanuppādanehi daḷhaṃ āyāsaṭṭhena upāyāso. Anekavāraṃ pavattitvā attanā samavetaṃ sattaṃ ajjhottharitvā sīsaṃ ukkhipituṃ adatvā anayabyasanapāpanena kodhupāyāsassa ūmisadisatā daṭṭhabbā. Tenāha ‘‘kodhupāyāse’’tiādi.
੧੬੩. ਓਦਰਿਕਤ੍ਤੇਨ ਖਾਦਿਤੋਤਿ ਓਦਰਿਕਭਾવੇਨ ਆਮਿਸਗੇਧੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀવੇਨ ਜੀવਿਕਾਕਪ੍ਪਨੇਨ ਨਾਸਿਤਸੀਲਾਦਿਗੁਣਤਾਯ ਖਾਦਿਤਧਮ੍ਮਸਰੀਰੋ।
163.Odarikattena khāditoti odarikabhāvena āmisagedhena micchājīvena jīvikākappanena nāsitasīlādiguṇatāya khāditadhammasarīro.
੧੬੪. ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਾવਟ੍ਟੇ ਨਿਮੁਜ੍ਜਿਤ੍વਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਭਿਭੂਤੇ ਸਤ੍ਤੇ ਇਤੋ ਚ ਏਤ੍ਤੋ, ਏਤ੍ਤੋ ਚ ਇਤੋਤਿ ਏવਂ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿવਿਸਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਆવਟ੍ਟੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਸਾਰੇਤ੍વਾ ਯਥਾ ਤਤੋ ਬਹਿਭੂਤੇ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਏવਂ ਆવਟ੍ਟੇਤ੍વਾ ਬ੍ਯਸਨਾਪਾਦਨੇਨ ਕਾਮਗੁਣਾਨਂ ਆવਟ੍ਟਸਦਿਸਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ।
164.Pañcakāmaguṇāvaṭṭenimujjitvāti ettha kāmarāgābhibhūte satte ito ca etto, etto ca itoti evaṃ manāpiyarūpādivisayasaṅkhāte āvaṭṭe attānaṃ saṃsāretvā yathā tato bahibhūte nekkhamme cittampi na uppādeti, evaṃ āvaṭṭetvā byasanāpādanena kāmaguṇānaṃ āvaṭṭasadisatā daṭṭhabbā. Tenāha ‘‘yathā hī’’tiādi.
੧੬੫. ਰਾਗਾਨੁਦ੍ਧਂਸਿਤੇਨਾਤਿ ਰਾਗੇਨ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸਿਤੇਨ। ਚਣ੍ਡਮਚ੍ਛਂ ਆਗਮ੍ਮਾਤਿ ਸੁਸੁਕਾਦਿਚਣ੍ਡਮਚ੍ਛਂ ਆਗਮ੍ਮ। ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਆਗਮ੍ਮਾਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਹਿ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਰਹਿਤਂ ਅਧੀਰਪੁਰਿਸਂ ਇਤ੍ਥਿਕੁਤ੍ਤਭੂਤੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਾવਭਾવવਿਲਾਸੇਹਿ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਗਹੇਤ੍વਾ ਧੀਰਜਾਤਿਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਪਲੋਭਨવਸੇਨ ਅਨવਸੇਸਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਧਮ੍ਮੇ ਸੀਲਾਦਿਕੇ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਪਾਪੇਤਿ। ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਆਗਮ੍ਮ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਾਮਰਾਗੋ વਿਬ੍ਭਮਤੀ’’ਤਿ।
165.Rāgānuddhaṃsitenāti rāgena anuddhaṃsitena. Caṇḍamacchaṃ āgammāti susukādicaṇḍamacchaṃ āgamma. Mātugāmaṃ āgammāti mātugāmo hi yonisomanasikārarahitaṃ adhīrapurisaṃ itthikuttabhūtehi attano hāvabhāvavilāsehi abhibhuyya gahetvā dhīrajātiyampi attano rūpādīhi palobhanavasena anavasesaṃ attano upakāradhamme sīlādike sampādetuṃ asamatthaṃ karonto anayabyasanaṃ pāpeti. Tenāha – ‘‘mātugāmaṃ āgamma uppannakāmarāgo vibbhamatī’’ti.
ਭਯਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ਥ ਭਾਯਿਤਬ੍ਬવਤ੍ਥੁ, ਤਤ੍ਥ ਓਤਰਨ੍ਤਸ੍ਸੇવ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਨੋਤਰਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਤਂ ਓਤਰਿਤ੍વਾ ਭਯਂ વਿਨੋਦੇਤ੍વਾ ਤਤ੍ਥ ਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਂ, ਇਤਰਥਾ ਚਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਉਪਮੋਪਮਿਤਬ੍ਬਸਰੂਪવਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਉਦਕਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਆਨਿਸਂਸੋ ਪਿਪਾਸવਿਨਯਨਂ ਸਰੀਰਸੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹੂਪਸਮੋ ਕਾਯਉਤੁਗ੍ਗਾਹਾਪਨਨ੍ਤਿ ਏવਮਾਦਿ। ਸਾਸਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਆਨਿਸਂਸੋ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ વਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮੋ, વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਸੀਲਾਨਿਸਂਸਾਦਿવਸੇਨ ਅਨੇਕવਿਧੋ, ਸੋ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (વਿਸੁਦ੍ਧਿ॰ ੧.੯) વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। વੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਹੋਤਿ ਤਾਨਿ ਭਯਾਨਿ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਪવਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ਇਮਾਨਿ ਅਭਾਯਿਤ੍વਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਕੋਧੂਪਾਯਾਸਾਦਿਭਯਾਨਿ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਪવਤ੍ਤਿਤ੍વਾ ਅਭਾਯਿਤ੍વਾ। ਕੋਧੂਪਾਯਾਸਾਦਯੋ ਹਿ ਭਾਯਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਭਯਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਾ। ਥੇਰੋਤਿ ਮਹਾਧਮ੍ਮਰਕ੍ਖਿਤਤ੍ਥੇਰੋ। ਕਾਮਂ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯਕਾਲੋ ਏવ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯੋ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਨ ਸਂਕਿਲੇਸવੋਦਾਨਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਿਚ੍ਚਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਕਤ੍વਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਮਾਨਕਾਲਿਕਮ੍ਪਿ ਅਸਮਾਨਕਾਲਿਕਂ વਿਯ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਸੋਤਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਾਰਂ ਦਟ੍ਠੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ। ਸੇਸਂ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇવ।
Bhayaṃ nāma yattha bhāyitabbavatthu, tattha otarantasseva hoti, na anotarantassa, taṃ otaritvā bhayaṃ vinodetvā tattha kiccaṃ sādhetabbaṃ, itarathā catthasiddhi na hotīti imamatthaṃ upamopamitabbasarūpavasena dassetuṃ ‘‘yathā’’tiādi vuttaṃ. Tattha udakaṃ nissāya ānisaṃso pipāsavinayanaṃ sarīrasuddhi pariḷāhūpasamo kāyautuggāhāpananti evamādi. Sāsanaṃ nissāya ānisaṃso pana saṅkhepato vaṭṭadukkhūpasamo, vitthārato pana sīlānisaṃsādivasena anekavidho, so visuddhimagge (visuddhi. 1.9) vuttanayena veditabbo. Vuttappakāro ānisaṃso hoti tāni bhayāni abhibhuyya pavattassāti adhippāyo. Imāni abhāyitvāti imāni kodhūpāyāsādibhayāni abhibhuyya pavattitvā abhāyitvā. Kodhūpāyāsādayo hi bhāyati etasmāti bhayanti vuttā. Theroti mahādhammarakkhitatthero. Kāmaṃ pahānābhisamayakālo eva sacchikiriyābhisamayo, sammādiṭṭhiyā pana saṃkilesavodānadhammesu kiccaṃ asaṃkiṇṇaṃ katvā dassetuṃ samānakālikampi asamānakālikaṃ viya vuttaṃ ‘‘taṇhāsotaṃ chinditvā nibbānapāraṃ daṭṭhuṃ na sakkotī’’ti. Sesaṃ suviññeyyameva.
ਚਾਤੁਮਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ।
Cātumasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ • Majjhimanikāya / ੭. ਚਾਤੁਮਸੁਤ੍ਤਂ • 7. Cātumasuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ੭. ਚਾਤੁਮਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 7. Cātumasuttavaṇṇanā
