| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
៥. ចង្កីសុត្តវណ្ណនា
5. Caṅkīsuttavaṇṇanā
៤២២. ឯវំ មេ សុតន្តិ ចង្កីសុត្តំ។ តត្ថ ទេវវនេ សាលវនេតិ តស្មិំ កិរ ទេវតានំ ពលិកម្មំ ករីយតិ, តេន តំ ទេវវនន្តិបិ សាលវនន្តិបិ វុច្ចតិ។ ឱបាសាទំ អជ្ឈាវសតីតិ ឱបាសាទនាមកេ ព្រាហ្មណគាមេ វសតិ, អភិភវិត្វា វា អាវសតិ, តស្ស សាមី ហុត្វា យាយ មរិយាទាយ តត្ថ វសិតព្ពំ, តាយ មរិយាទាយ វសតិ។ ឧបសគ្គវសេន បនេត្ថ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនំ វេទិតព្ពំ, តថស្ស អនុប្បយោគត្តាវ សេសបទេសុ។ តត្ថ លក្ខណំ សទ្ទសត្ថតោ បរិយេសិតព្ពំ។ សត្តុស្សទន្តិ សត្តេហិ ឧស្សទំ ឧស្សន្នំ, ពហុជនំ អាកិណ្ណមនុស្សំ បោសាវនិយហត្ថិអស្សមោរមិគាទិអនេកសត្តសមាកិណ្ណញ្ចាតិ អត្ថោ។ យស្មា បន សោ គាមោ ពហិ អាវិជ្ឈិត្វា ជាតេន ហត្ថិអស្សាទីនំ ឃាសតិណេន ចេវ គេហច្ឆទនតិណេន ច សម្បន្នោ, តថា ទារុកដ្ឋេហិ ចេវ គេហសម្ភារកដ្ឋេហិ ច, យស្មា ចស្ស អព្ភន្តរេ វដ្ដចតុរស្សាទិសណ្ឋានា ពហូ បោក្ខរណិយោ, ជលជកុសុមវិចិត្តានិ ច ពហិ អនេកានិ តឡាកានិ វា ឧទកស្ស និច្ចភរិតានេវ ហោន្តិ, តស្មា សតិណកដ្ឋោទកន្តិ វុត្តំ។
422.Evaṃme sutanti caṅkīsuttaṃ. Tattha devavane sālavaneti tasmiṃ kira devatānaṃ balikammaṃ karīyati, tena taṃ devavanantipi sālavanantipi vuccati. Opāsādaṃ ajjhāvasatīti opāsādanāmake brāhmaṇagāme vasati, abhibhavitvā vā āvasati, tassa sāmī hutvā yāya mariyādāya tattha vasitabbaṃ, tāya mariyādāya vasati. Upasaggavasena panettha bhummatthe upayogavacanaṃ veditabbaṃ, tathassa anuppayogattāva sesapadesu. Tattha lakkhaṇaṃ saddasatthato pariyesitabbaṃ. Sattussadanti sattehi ussadaṃ ussannaṃ, bahujanaṃ ākiṇṇamanussaṃ posāvaniyahatthiassamoramigādianekasattasamākiṇṇañcāti attho. Yasmā pana so gāmo bahi āvijjhitvā jātena hatthiassādīnaṃ ghāsatiṇena ceva gehacchadanatiṇena ca sampanno, tathā dārukaṭṭhehi ceva gehasambhārakaṭṭhehi ca, yasmā cassa abbhantare vaṭṭacaturassādisaṇṭhānā bahū pokkharaṇiyo, jalajakusumavicittāni ca bahi anekāni taḷākāni vā udakassa niccabharitāneva honti, tasmā satiṇakaṭṭhodakanti vuttaṃ.
សហ ធញ្ញេន សធញ្ញំ, បុព្ពណ្ណាបរណ្ណាទិភេទំ ពហុធញ្ញសន្និចយន្តិ អត្ថោ។ ឯត្តាវតា យស្មិំ គាមេ ព្រាហ្មណោ សេតច្ឆត្តំ ឧស្សាបេត្វា រាជលីលាយ វសតិ។ តស្ស សមិទ្ធិសម្បត្តិ ទីបិតា ហោតិ។ រាជតោ លទ្ធំ ភោគ្គំ រាជភោគ្គំ។ កេន ទិន្នន្តិ ចេ, រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន ទិន្នំ។ រាជទាយន្តិ រញ្ញោ ទាយភូតំ, ទាយជ្ជន្តិ អត្ថោ។ ព្រហ្មទេយ្យន្តិ សេដ្ឋទេយ្យំ, ឆត្តំ ឧស្សាបេត្វា រាជសង្ខេបេន ភុញ្ជិតព្ពន្តិ អត្ថោ។ អថ វា រាជភោគ្គន្តិ សព្ពំ ឆេជ្ជភេជ្ជំ អនុសាសន្តេន តិត្ថបព្ពតាទីសុ សុង្កំ គណ្ហន្តេន សេតច្ឆត្តំ ឧស្សាបេត្វា រញ្ញា ហុត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ។ តត្ថ រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន ទិន្នំ រាជទាយន្តិ។ ឯត្ថ រញ្ញា ទិន្នត្តា រាជទាយំ, ទាយករាជទីបនត្ថំ បនស្ស ‘‘រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន ទិន្ន’’ន្តិ ឥទំ វុត្តំ។ ព្រហ្មទេយ្យន្តិ សេដ្ឋទេយ្យំ, យថា ទិន្នំ ន បុន គហេតព្ពំ ហោតិ និស្សដ្ឋបរិច្ចត្តំ, ឯវំ ទិន្នន្តិ អត្ថោ។
Saha dhaññena sadhaññaṃ, pubbaṇṇāparaṇṇādibhedaṃ bahudhaññasannicayanti attho. Ettāvatā yasmiṃ gāme brāhmaṇo setacchattaṃ ussāpetvā rājalīlāya vasati. Tassa samiddhisampatti dīpitā hoti. Rājato laddhaṃ bhoggaṃ rājabhoggaṃ. Kena dinnanti ce, raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ. Rājadāyanti rañño dāyabhūtaṃ, dāyajjanti attho. Brahmadeyyanti seṭṭhadeyyaṃ, chattaṃ ussāpetvā rājasaṅkhepena bhuñjitabbanti attho. Atha vā rājabhogganti sabbaṃ chejjabhejjaṃ anusāsantena titthapabbatādīsu suṅkaṃ gaṇhantena setacchattaṃ ussāpetvā raññā hutvā bhuñjitabbaṃ. Tattha raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyanti. Ettha raññā dinnattā rājadāyaṃ, dāyakarājadīpanatthaṃ panassa ‘‘raññā pasenadinā kosalena dinna’’nti idaṃ vuttaṃ. Brahmadeyyanti seṭṭhadeyyaṃ, yathā dinnaṃ na puna gahetabbaṃ hoti nissaṭṭhapariccattaṃ, evaṃ dinnanti attho.
៤២៣. ពហូ ពហូ ហុត្វា សំហតាតិ សង្ឃា។ ឯកេកិស្សា ទិសាយ សង្ឃោ តេសំ អត្ថីតិ សង្ឃី។ បុព្ពេ គាមស្ស អន្តោ អគណា ពហិ និក្ខមិត្វា គណា សម្បន្នាតិ គណីភូតា។ ឧត្តរេនមុខាតិ ឧត្តរទិសាភិមុខា។ ខត្តំ អាមន្តេសីតិ ខត្តា វុច្ចតិ បុច្ឆិតបញ្ហព្យាករណសមត្ថោ មហាមត្តោ, តំ អាមន្តេសិ។ អាគមេន្តូតិ មុហុត្តំ បដិមានេន្តុ, អច្ឆន្តូតិ វុត្តំ ហោតិ។
423. Bahū bahū hutvā saṃhatāti saṅghā. Ekekissā disāya saṅgho tesaṃ atthīti saṅghī. Pubbe gāmassa anto agaṇā bahi nikkhamitvā gaṇā sampannāti gaṇībhūtā. Uttarenamukhāti uttaradisābhimukhā. Khattaṃ āmantesīti khattā vuccati pucchitapañhabyākaraṇasamattho mahāmatto, taṃ āmantesi. Āgamentūti muhuttaṃ paṭimānentu, acchantūti vuttaṃ hoti.
៤២៤. នានាវេរជ្ជកានន្តិ នានាវិធេសុ រជ្ជេសុ អញ្ញេសុ កាសិកោសលាទីសុ ជាតា វា និវសន្តិ វា, តតោ វា អាគតាតិ នានាវេរជ្ជកា, តេសំ នានាវេរជ្ជកានំ។ កេនចិទេវាតិ អនិយមិតេន យញ្ញុបាសនាទិនា កេនចិ កិច្ចេន។ តេ តស្ស គមនំ សុត្វា ចិន្តេសុំ – ‘‘អយំ, ចង្កី, ឧគ្គតព្រាហ្មណោ, យេភុយ្យេន ច អញ្ញេ ព្រាហ្មណា សមណំ គោតមំ សរណំ គតា, អយមេវ ន គតោ។ ស្វាយំ សចេ តត្ថ គមិស្សតិ, អទ្ធា សមណស្ស គោតមស្ស អាវដ្ដនិយា មាយាយ អាវដ្ដិតោ សរណំ គមិស្សតិ។ តតោ ឯតស្សាបិ គេហទ្វារេ ព្រាហ្មណានំ អសន្និបាតោ ភវិស្សតិ។ ហន្ទស្ស គមនន្តរាយំ ករោមា’’តិ សម្មន្តយិត្វា តត្ថ អគមំសុ។ តំ សន្ធាយ ‘‘អថ ខោ តេ ព្រាហ្មណា’’តិអាទិ វុត្តំ។
424.Nānāverajjakānanti nānāvidhesu rajjesu aññesu kāsikosalādīsu jātā vā nivasanti vā, tato vā āgatāti nānāverajjakā, tesaṃ nānāverajjakānaṃ. Kenacidevāti aniyamitena yaññupāsanādinā kenaci kiccena. Te tassa gamanaṃ sutvā cintesuṃ – ‘‘ayaṃ, caṅkī, uggatabrāhmaṇo, yebhuyyena ca aññe brāhmaṇā samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gatā, ayameva na gato. Svāyaṃ sace tattha gamissati, addhā samaṇassa gotamassa āvaṭṭaniyā māyāya āvaṭṭito saraṇaṃ gamissati. Tato etassāpi gehadvāre brāhmaṇānaṃ asannipāto bhavissati. Handassa gamanantarāyaṃ karomā’’ti sammantayitvā tattha agamaṃsu. Taṃ sandhāya ‘‘atha kho te brāhmaṇā’’tiādi vuttaṃ.
តត្ថ ឧភតោតិ ទ្វីហិ បក្ខេហិ។ មាតិតោ ច បិតិតោ ចាតិ, ភោតោ មាតា ព្រាហ្មណី, មាតុមាតា ព្រាហ្មណី, តស្សាបិ មាតា ព្រាហ្មណី។ បិតា ព្រាហ្មណោ, បិតុបិតា ព្រាហ្មណោ, តស្សបិ បិតា ព្រាហ្មណោតិ។ ឯវំ ភវំ ឧភតោ សុជាតោ, មាតិតោ ច បិតិតោ ច។ សំសុទ្ធគហណិកោតិ សំសុទ្ធា តេ មាតុ គហណី, សំសុទ្ធា តេ មាតុ កុច្ឆីតិ អត្ថោ។ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគាតិ ឯត្ថ បិតុ បិតា បិតាមហោ, បិតាមហស្ស យុគំ បិតាមហយុគំ។ យុគន្តិ អាយុប្បមាណំ វុច្ចតិ។ អភិលាបមត្តមេវ ចេតំ, អត្ថតោ បន បិតាមហោវ បិតាមហយុគំ។ តតោ ឧទ្ធំ សព្ពេបិ បុព្ពបុរិសា បិតាមហគ្គហណេនេវ គហិតា។ ឯវំ យាវ សត្តមោ បុរិសោ, តាវ សំសុទ្ធគហណិកោ។ អថ វា អក្ខិត្តោ អនុបកុដ្ឋោ ជាតិវាទេនាតិ ទស្សេតិ។ អក្ខិត្តោតិ អបនេថ ឯតំ, កិំ ឥមិនាតិ ឯវំ អក្ខិត្តោ អនវក្ខិត្តោ។ អនុបក្កុដ្ឋោតិ ន ឧបកុដ្ឋោ, ន អក្កោសំ វា និន្ទំ វា បត្តបុព្ពោ។ កេន ការណេនាតិ។ ជាតិវាទេន, ឥតិបិ ហីនជាតិកោ ឯសោតិ ឯវរូបេន វចនេនាតិ អត្ថោ។ ឥមិនាបង្គេនាតិ ឥមិនាបិ ការណេន។
Tattha ubhatoti dvīhi pakkhehi. Mātitoca pitito cāti, bhoto mātā brāhmaṇī, mātumātā brāhmaṇī, tassāpi mātā brāhmaṇī. Pitā brāhmaṇo, pitupitā brāhmaṇo, tassapi pitā brāhmaṇoti. Evaṃ bhavaṃ ubhato sujāto, mātito ca pitito ca. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhā te mātu gahaṇī, saṃsuddhā te mātu kucchīti attho. Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitu pitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpamattameva cetaṃ, atthato pana pitāmahova pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso, tāva saṃsuddhagahaṇiko. Atha vā akkhitto anupakuṭṭho jātivādenāti dasseti. Akkhittoti apanetha etaṃ, kiṃ imināti evaṃ akkhitto anavakkhitto. Anupakkuṭṭhoti na upakuṭṭho, na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo. Kena kāraṇenāti. Jātivādena, itipi hīnajātiko esoti evarūpena vacanenāti attho. Imināpaṅgenāti imināpi kāraṇena.
អឌ្ឍោតិ ឥស្សរោ។ មហទ្ធនោតិ មហតា ធនេន សមន្នាគតោ។ ភោតោ ហិ គេហេ បថវិយំ បំសុវាលិកា វិយ ពហុ ធនំ, សមណោ បន គោតមោ អធនោ ភិក្ខាយ ឧទរំ បូរេត្វា យាបេតីតិ ទស្សេន្តិ ។ មហាភោគោតិ បញ្ចកាមគុណវសេន មហាឧបភោគោ។ ឯវំ យំ យំ គុណំ វទន្តិ, តស្ស តស្ស បដិបក្ខវសេន ភគវតោ អគុណំយេវ ទស្សេមាតិ មញ្ញមានា វទន្តិ។
Aḍḍhoti issaro. Mahaddhanoti mahatā dhanena samannāgato. Bhoto hi gehe pathaviyaṃ paṃsuvālikā viya bahu dhanaṃ, samaṇo pana gotamo adhano bhikkhāya udaraṃ pūretvā yāpetīti dassenti . Mahābhogoti pañcakāmaguṇavasena mahāupabhogo. Evaṃ yaṃ yaṃ guṇaṃ vadanti, tassa tassa paṭipakkhavasena bhagavato aguṇaṃyeva dassemāti maññamānā vadanti.
អភិរូបោតិ អញ្ញេហិ មនុស្សេហិ អធិករូបោ។ ទស្សនីយោតិ ទិវសម្បិ បស្សន្តានំ អតិត្តិករណតោ ទស្សនយោគ្គោ, ទស្សនេនេវ ចិត្តបសាទជននតោ បាសាទិកោ។ បោក្ខរតា វុច្ចតិ សុន្ទរភាវោ, វណ្ណស្ស បោក្ខរតា វណ្ណបោក្ខរតា, តាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ, វណ្ណសម្បត្តិយាតិ អត្ថោ។ បោរាណា បន បោក្ខរន្តិ សរីរំ វទន្តិ, វណ្ណំ វណ្ណមេវ។ តេសំ មតេន វណ្ណោ ច បោក្ខរញ្ច វណ្ណបោក្ខរានិ, តេសំ ភាវោ វណ្ណបោក្ខរតា។ ឥតិ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយាតិ ឧត្តមបរិសុទ្ធេន វណ្ណេន ចេវ សរីរសណ្ឋានសម្បត្តិយា ចាតិ អត្ថោ។ ព្រហ្មវណ្ណីតិ សេដ្ឋវណ្ណី, បរិសុទ្ធវណ្ណេសុបិ សេដ្ឋេន សុវណ្ណវណ្ណេនេវ សមន្នាគតោតិ អត្ថោ។ ព្រហ្មវច្ឆសីតិ មហាព្រហ្មុនោ សរីរសទិសេន សរីរេន សមន្នាគតោ។ អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយាតិ ភោតោ សរីរេ ទស្សនស្ស ឱកាសោ ន ខុទ្ទកោ មហា។ សព្ពានេវ តេ អង្គបច្ចង្គានិ ទស្សនីយានេវ, តានិ ចាបិ មហន្តានេវាតិ ទីបេតិ។
Abhirūpoti aññehi manussehi adhikarūpo. Dassanīyoti divasampi passantānaṃ atittikaraṇato dassanayoggo, dassaneneva cittapasādajananato pāsādiko. Pokkharatā vuccati sundarabhāvo, vaṇṇassa pokkharatā vaṇṇapokkharatā, tāya vaṇṇapokkharatāya, vaṇṇasampattiyāti attho. Porāṇā pana pokkharanti sarīraṃ vadanti, vaṇṇaṃ vaṇṇameva. Tesaṃ matena vaṇṇo ca pokkharañca vaṇṇapokkharāni, tesaṃ bhāvo vaṇṇapokkharatā. Iti paramāya vaṇṇapokkharatāyāti uttamaparisuddhena vaṇṇena ceva sarīrasaṇṭhānasampattiyā cāti attho. Brahmavaṇṇīti seṭṭhavaṇṇī, parisuddhavaṇṇesupi seṭṭhena suvaṇṇavaṇṇeneva samannāgatoti attho. Brahmavacchasīti mahābrahmuno sarīrasadisena sarīrena samannāgato. Akhuddāvakāso dassanāyāti bhoto sarīre dassanassa okāso na khuddako mahā. Sabbāneva te aṅgapaccaṅgāni dassanīyāneva, tāni cāpi mahantānevāti dīpeti.
សីលមស្ស អត្ថីតិ សីលវា។ វុទ្ធំ វឌ្ឍិតំ សីលមស្សាតិ វុទ្ធសីលី។ វុទ្ធសីលេនាតិ វុទ្ធេន វឌ្ឍិតេន សីលេន។ សមន្នាគតោតិ យុត្តោ, ឥទំ វុទ្ធសីលីបទស្សេវ វេវចនំ។ សព្ពមេតំ បញ្ចសីលមត្តមេវ សន្ធាយ វទន្តិ។
Sīlamassa atthīti sīlavā. Vuddhaṃ vaḍḍhitaṃ sīlamassāti vuddhasīlī. Vuddhasīlenāti vuddhena vaḍḍhitena sīlena. Samannāgatoti yutto, idaṃ vuddhasīlīpadasseva vevacanaṃ. Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti.
កាល្យាណវាចោតិអាទីសុ កល្យាណា សុន្ទរា បរិមណ្ឌលបទព្យញ្ជនា វាចា អស្សាតិ កល្យាណវាចោ។ កល្យាណំ មធុរំ វាក្ករណំ អស្សាតិ កល្យាណវាក្ករណោ។ វាក្ករណន្តិ ឧទាហរណឃោសោ។ គុណបរិបុណ្ណភាវេន បុរេ ភវាតិ បោរី។ បុរេ វា ភវត្តា បោរី។ នាគរិកិត្ថិយា សុខុមាលត្តនេន សទិសាតិបិ បោរី។ តាយ បោរិយា។ វិស្សដ្ឋាយាតិ អបលិពុទ្ធាយ, សន្ទិដ្ឋវិលម្ពិតាទិទោសរហិតាយ។ អនេលគលាយាតិ ឯលគលេន វិរហិតាយ។ ឯកច្ចស្ស ហិ កថេន្តស្ស ឯលំ គលតិ, លាលា វា បគ្ឃរតិ, ខេឡផុសិតានិ វា និក្ខមន្តិ, តស្ស វាចា ឯលគលា នាម ហោតិ។ តព្ពិបរិតាយាតិ អត្ថោ។ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយាតិអាទិមជ្ឈបរិយោសានំ បាកដំ កត្វា ភាសិតត្ថស្ស វិញ្ញាបនសមត្ថាយ។ សេសមេត្ថ ព្រាហ្មណវណ្ណេ ឧត្តានមេវ។
Kālyāṇavācotiādīsu kalyāṇā sundarā parimaṇḍalapadabyañjanā vācā assāti kalyāṇavāco. Kalyāṇaṃ madhuraṃ vākkaraṇaṃ assāti kalyāṇavākkaraṇo. Vākkaraṇanti udāharaṇaghoso. Guṇaparipuṇṇabhāvena pure bhavāti porī. Pure vā bhavattā porī. Nāgarikitthiyā sukhumālattanena sadisātipi porī. Tāya poriyā. Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya, sandiṭṭhavilambitādidosarahitāya. Anelagalāyāti elagalena virahitāya. Ekaccassa hi kathentassa elaṃ galati, lālā vā paggharati, kheḷaphusitāni vā nikkhamanti, tassa vācā elagalā nāma hoti. Tabbiparitāyāti attho. Atthassa viññāpaniyātiādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā bhāsitatthassa viññāpanasamatthāya. Sesamettha brāhmaṇavaṇṇe uttānameva.
៤២៥. ឯវំ វុត្តេតិ ឯវំ តេហិ ព្រាហ្មណេហិ វុត្តេ, ចង្កី, ‘‘ឥមេ ព្រាហ្មណា អត្តនោ វណ្ណេ វុច្ចមានេ អតុស្សនកសត្តោ នាម នត្ថិ, វណ្ណមស្ស ភណិត្វា និវារេស្សាមាតិ ជាតិអាទីហិ មម វណ្ណំ វទន្តិ, ន ខោ បន មេ យុត្តំ អត្តនោ វណ្ណេ រជ្ជិតុំ។ ហន្ទាហំ ឯតេសំ វាទំ ភិន្ទិត្វា សមណស្ស គោតមស្ស មហន្តភាវំ ញាបេត្វា ឯតេសំ តត្ថ គមនំ ករោមី’’តិ ចិន្តេត្វា តេន ហិ, ភោ, មមាបិ សុណាថាតិអាទិមាហ។ តត្ថ យេបិ ‘‘ឧភតោ សុជាតោ’’តិអាទយោ អត្តនោ គុណេហិ សទិសា គុណា, តេបិ ‘‘កោ ចាហំ, កេ ច សមណស្ស គោតមស្ស ជាតិសម្បត្តិអាទយោ គុណា’’តិ អត្តនោ គុណេហិ ឧត្តរិតរេយេវ មញ្ញមានោ, ឥតរេ បន ឯកន្តេនេវ ភគវតោ មហន្តភាវទីបនត្ថំ បកាសេតិ។ មយមេវ អរហាមាតិ ឯវំ និយមេន្តោ ចេត្ថ ឥទំ ទីបេតិ – យទិ គុណមហន្តតាយ ឧបសង្កមិតព្ពោ នាម ហោតិ, យថា សិនេរុំ ឧបនិធាយ សាសបោ, មហាសមុទ្ទំ ឧបនិធាយ គោបទកំ, សត្តសុ មហាសរេសុ ឧទកំ ឧបនិធាយ ឧស្សាវពិន្ទុ បរិត្តោ លាមកោ, ឯវមេវំ សមណស្ស គោតមស្ស ជាតិសម្បត្តិអាទយោ គុណេ ឧបនិធាយ អម្ហាកំ គុណា បរិត្តា លាមកា, តស្មា មយមេវ អរហាម តំ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុន្តិ។
425.Evaṃvutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte, caṅkī, ‘‘ime brāhmaṇā attano vaṇṇe vuccamāne atussanakasatto nāma natthi, vaṇṇamassa bhaṇitvā nivāressāmāti jātiādīhi mama vaṇṇaṃ vadanti, na kho pana me yuttaṃ attano vaṇṇe rajjituṃ. Handāhaṃ etesaṃ vādaṃ bhinditvā samaṇassa gotamassa mahantabhāvaṃ ñāpetvā etesaṃ tattha gamanaṃ karomī’’ti cintetvā tena hi, bho, mamāpi suṇāthātiādimāha. Tattha yepi ‘‘ubhato sujāto’’tiādayo attano guṇehi sadisā guṇā, tepi ‘‘ko cāhaṃ, ke ca samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇā’’ti attano guṇehi uttaritareyeva maññamāno, itare pana ekanteneva bhagavato mahantabhāvadīpanatthaṃ pakāseti. Mayameva arahāmāti evaṃ niyamento cettha idaṃ dīpeti – yadi guṇamahantatāya upasaṅkamitabbo nāma hoti, yathā sineruṃ upanidhāya sāsapo, mahāsamuddaṃ upanidhāya gopadakaṃ, sattasu mahāsaresu udakaṃ upanidhāya ussāvabindu paritto lāmako, evamevaṃ samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇe upanidhāya amhākaṃ guṇā parittā lāmakā, tasmā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitunti.
ភូមិគតញ្ច វេហាសដ្ឋញ្ចាតិ ឯត្ថ រាជង្គណេ ចេវ ឧយ្យានេ ច សុធាមដ្ឋា បោក្ខរណិយោ សត្តរតនបូរិំ កត្វា ភូមិយំ ឋបិតំ ធនំ ភូមិគតំ នាម, បាសាទនិយូហាទយោ បន បូរេត្វា ឋបិតំ វេហាសដ្ឋំ នាម។ ឯវំ តាវ កុលបរិយាយេន អាគតំ។ តថាគតស្ស បន ជាតទិវសេយេវ សង្ខោ ឯលោ ឧប្បលោ បុណ្ឌរីកោតិ ចត្តារោ និធយោ ឧបគតា។ តេសុ សង្ខោ គាវុតិកោ, ឯលោ អឌ្ឍយោជនិកោ, ឧប្បលោ តិគាវុតិកោ បុណ្ឌរីកោ យោជនិកោតិ។ តេសុបិ គហិតគហិតដ្ឋានំ បូរតិយេវ។ ឥតិ ភគវា បហូតំ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ ឱហាយ បព្ពជិតោតិ វេទិតព្ពោ។ ទហរោ វាតិអាទីនិ ហេដ្ឋា វិត្ថារិតានេវ។
Bhūmigatañca vehāsaṭṭhañcāti ettha rājaṅgaṇe ceva uyyāne ca sudhāmaṭṭhā pokkharaṇiyo sattaratanapūriṃ katvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ dhanaṃ bhūmigataṃ nāma, pāsādaniyūhādayo pana pūretvā ṭhapitaṃ vehāsaṭṭhaṃ nāma. Evaṃ tāva kulapariyāyena āgataṃ. Tathāgatassa pana jātadivaseyeva saṅkho elo uppalo puṇḍarīkoti cattāro nidhayo upagatā. Tesu saṅkho gāvutiko, elo aḍḍhayojaniko, uppalo tigāvutiko puṇḍarīko yojanikoti. Tesupi gahitagahitaṭṭhānaṃ pūratiyeva. Iti bhagavā pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajitoti veditabbo. Daharo vātiādīni heṭṭhā vitthāritāneva.
អខុទ្ទាវកាសោតិ ឯត្ថ ភគវតិ អបរិមាណោយេវ ទស្សនាវកាសោតិ វេទិតព្ពោ។ តត្រិទំ វត្ថុំ – រាជគហេ កិរ អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ ‘‘សមណស្ស កិរ គោតមស្ស បមាណំ គហេតុំ ន សក្កា’’តិ សុត្វា ភគវតោ បិណ្ឌាយ បវិសនកាលេ សដ្ឋិហត្ថំ វេឡុំ គហេត្វា នគរទ្វារស្ស ពហិ ឋត្វា សម្បត្តេ ភគវតិ វេឡុំ គហេត្វា សមីបេ អដ្ឋាសិ, វេឡុ ភគវតោ ជាណុមត្តំ បាបុណិ។ បុនទិវសេ ទ្វេ វេឡូ ឃដេត្វា សមីបេ អដ្ឋាសិ , ភគវា ទ្វិន្នំ វេឡូនំ ឧបរិ ទ្វិវេណុមត្តមេវ បញ្ញាយមានោ, ‘‘ព្រាហ្មណ, កិំ ករោសី’’តិ អាហ? តុម្ហាកំ បមាណំ គណ្ហាមីតិ។ ‘‘ព្រាហ្មណ, សចេបិ ត្វំ សកលចក្កវាឡគព្ភំ បូរេត្វា ឋិតវេឡុំ ឃដេត្វា អាគមិស្សសិ, នេវ មេ បមាណំ គហេតុំ សក្ខិស្សសិ។ ន ហិ មយា ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ កប្បសតសហស្សញ្ច តថា បារមិយោ បូរិតា, យថា មេ បរោ បមាណំ គណ្ហេយ្យ, អតុលោ ព្រាហ្មណ, តថាគតោ អប្បមេយ្យោ’’តិ វត្វា ធម្មបទេ គាថមាហ។ គាថាបរិយោសានេ ចតុរាសីតិបាណសហស្សានិ អមតំ បិវិំសុ។
Akhuddāvakāsoti ettha bhagavati aparimāṇoyeva dassanāvakāsoti veditabbo. Tatridaṃ vatthuṃ – rājagahe kira aññataro brāhmaṇo ‘‘samaṇassa kira gotamassa pamāṇaṃ gahetuṃ na sakkā’’ti sutvā bhagavato piṇḍāya pavisanakāle saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ gahetvā nagaradvārassa bahi ṭhatvā sampatte bhagavati veḷuṃ gahetvā samīpe aṭṭhāsi, veḷu bhagavato jāṇumattaṃ pāpuṇi. Punadivase dve veḷū ghaṭetvā samīpe aṭṭhāsi , bhagavā dvinnaṃ veḷūnaṃ upari dviveṇumattameva paññāyamāno, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti āha? Tumhākaṃ pamāṇaṃ gaṇhāmīti. ‘‘Brāhmaṇa, sacepi tvaṃ sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhitaveḷuṃ ghaṭetvā āgamissasi, neva me pamāṇaṃ gahetuṃ sakkhissasi. Na hi mayā cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca tathā pāramiyo pūritā, yathā me paro pamāṇaṃ gaṇheyya, atulo brāhmaṇa, tathāgato appameyyo’’ti vatvā dhammapade gāthamāha. Gāthāpariyosāne caturāsītipāṇasahassāni amataṃ piviṃsu.
អបរម្បិ វត្ថុ – រាហុ កិរ អសុរិន្ទោ ចត្តារិ យោជនសហស្សានិ អដ្ឋ ច យោជនសតានិ ឧច្ចោ, ពាហន្តរមស្ស ទ្វាទសយោជនសតានិ, ហត្ថតលបាទតលានំ បុថុលតា តីណិ យោជនសតានិ, អង្គុលិបព្ពានិ បណ្ណាសយោជនានិ , ភមុកន្តរំ បណ្ណាសយោជនំ, នលាដំ តិយោជនសតំ, សីសំ នវយោជនសតំ។ សោ – ‘‘អហំ ឧច្ចោស្មិ, សត្ថារំ ឱនមិត្វា ឱលោកេតុំ ន សក្ខិស្សាមី’’តិ ន គច្ឆតិ។ សោ ឯកទិវសំ ភគវតោ វណ្ណំ សុត្វា ‘‘យថា កថញ្ច ឱលោកេស្សាមី’’តិ អាគតោ។ ភគវា តស្ស អជ្ឈាសយំ វិទិត្វា ‘‘ចតូសុ ឥរិយាបថេសុ កតរេន ទស្សេមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘ឋិតកោ នាម នីចោបិ ឧច្ចោ វិយ បញ្ញាយតិ, និបន្នោវស្ស អត្តានំ ទស្សេស្សាមី’’តិ, ‘‘អានន្ទ, គន្ធកុដិបរិវេណេ មញ្ចកំ បញ្ញាបេហី’’តិ វត្វា តត្ថ សីហសេយ្យំ កប្បេសិ។ រាហុ អាគន្ត្វា និបន្នំ ភគវន្តំ គីវំ ឧន្នាមេត្វា នភមជ្ឈេ បុណ្ណចន្ទំ វិយ ឧល្លោកេតិ។ កិមិទំ អសុរិន្ទាតិ ច វុត្តេ, ភគវា ឱនមិត្វា ឱលោកេតុំ ន សក្ខិស្សាមីតិ ន គច្ឆិន្តិ។ ន មយា អសុរិន្ទ អធោមុខេន បារមិយោ បូរិតា, ឧទ្ធគ្គំ មេ កត្វា ទានំ ទិន្នន្តិ។ តំទិវសំ រាហុ សរណំ អគមាសិ។ ឯវំ ភគវា អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយ។
Aparampi vatthu – rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco, bāhantaramassa dvādasayojanasatāni, hatthatalapādatalānaṃ puthulatā tīṇi yojanasatāni, aṅgulipabbāni paṇṇāsayojanāni , bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ, nalāṭaṃ tiyojanasataṃ, sīsaṃ navayojanasataṃ. So – ‘‘ahaṃ uccosmi, satthāraṃ onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī’’ti na gacchati. So ekadivasaṃ bhagavato vaṇṇaṃ sutvā ‘‘yathā kathañca olokessāmī’’ti āgato. Bhagavā tassa ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘catūsu iriyāpathesu katarena dassemī’’ti cintetvā ‘‘ṭhitako nāma nīcopi ucco viya paññāyati, nipannovassa attānaṃ dassessāmī’’ti, ‘‘ānanda, gandhakuṭipariveṇe mañcakaṃ paññāpehī’’ti vatvā tattha sīhaseyyaṃ kappesi. Rāhu āgantvā nipannaṃ bhagavantaṃ gīvaṃ unnāmetvā nabhamajjhe puṇṇacandaṃ viya ulloketi. Kimidaṃ asurindāti ca vutte, bhagavā onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmīti na gacchinti. Na mayā asurinda adhomukhena pāramiyo pūritā, uddhaggaṃ me katvā dānaṃ dinnanti. Taṃdivasaṃ rāhu saraṇaṃ agamāsi. Evaṃ bhagavā akhuddāvakāso dassanāya.
ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន សីលវា។ តំ បន សីលំ អរិយំ ឧត្តមំ បរិសុទ្ធំ, តេនាហ អរិយសីលីតិ។ តទេវ អនវជ្ជដ្ឋេន កុសលំ, តេនាហ កុសលសីលីតិ។ កុសលេន សីលេនាតិ ឥទមស្ស វេវចនំ។ ពហូនំ អាចរិយបាចរិយោតិ ភគវតោ ឯកេកាយ ធម្មទេសនាយ ចតុរាសីតិបាណសហស្សានិ អបរិមាណាបិ ទេវមនុស្សា មគ្គផលាមតំ បិវន្តិ។ តស្មា ពហូនំ អាចរិយោ, សាវកវិនេយ្យានំ បាចរិយោតិ។
Catupārisuddhisīlena sīlavā. Taṃ pana sīlaṃ ariyaṃ uttamaṃ parisuddhaṃ, tenāha ariyasīlīti. Tadeva anavajjaṭṭhena kusalaṃ, tenāha kusalasīlīti. Kusalena sīlenāti idamassa vevacanaṃ. Bahūnaṃ ācariyapācariyoti bhagavato ekekāya dhammadesanāya caturāsītipāṇasahassāni aparimāṇāpi devamanussā maggaphalāmataṃ pivanti. Tasmā bahūnaṃ ācariyo, sāvakavineyyānaṃ pācariyoti.
ខីណកាមរាគោតិ ឯត្ថ កាមំ ភគវតោ សព្ពេបិ កិលេសា ខីណា, ព្រាហ្មណោ បន តេ ន ជានាតិ, អត្តនោ ជាននដ្ឋានេយេវ គុណំ កថេតិ។ វិគតចាបល្លោតិ ‘‘បត្តមណ្ឌនា ចីវរមណ្ឌនា សេនាសនមណ្ឌនា ឥមស្ស វា បូតិកាយស្ស…បេ.… កេលនា បដិកេលនា’’តិ ឯវំ វុត្តចាបល្យវិរហិតោ។
Khīṇakāmarāgoti ettha kāmaṃ bhagavato sabbepi kilesā khīṇā, brāhmaṇo pana te na jānāti, attano jānanaṭṭhāneyeva guṇaṃ katheti. Vigatacāpalloti ‘‘pattamaṇḍanā cīvaramaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa…pe… kelanā paṭikelanā’’ti evaṃ vuttacāpalyavirahito.
អបាបបុរេក្ខារោតិ អបាបេ នវលោកុត្តរធម្មេ បុរតោ កត្វា វិចរតិ។ ព្រហ្មញ្ញាយ បជាយាតិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានមហាកស្សបាទិភេទាយ ព្រាហ្មណបជាយ។ (អវិរុទ្ធោ ហិ សោ) ឯតិស្សាយ បជាយ បុរេក្ខារោ។ អយញ្ហិ បជា សមណំ គោតមំ បុរតោ កត្វា ចរតីតិ អត្ថោ។ អបិច អបាបបុរេក្ខារោតិ ន បាបុបុរេក្ខារោ, ន បាបំ បុរតោ កត្វា ចរតិ, បាបំ ន ឥច្ឆតីតិ អត្ថោ។ កស្ស? ព្រហ្មញ្ញាយ បជាយ អត្តនា សទ្ធិំ បដិវិរុទ្ធាយបិ ព្រាហ្មណបជាយ អវិរុទ្ធោ ហិតសុខត្ថិកោយេវាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Apāpapurekkhāroti apāpe navalokuttaradhamme purato katvā vicarati. Brahmaññāya pajāyāti sāriputtamoggallānamahākassapādibhedāya brāhmaṇapajāya. (Aviruddho hi so) etissāya pajāya purekkhāro. Ayañhi pajā samaṇaṃ gotamaṃ purato katvā caratīti attho. Apica apāpapurekkhāroti na pāpupurekkhāro, na pāpaṃ purato katvā carati, pāpaṃ na icchatīti attho. Kassa? Brahmaññāya pajāya attanā saddhiṃ paṭiviruddhāyapi brāhmaṇapajāya aviruddho hitasukhatthikoyevāti vuttaṃ hoti.
តិរោរដ្ឋាតិ បររដ្ឋតោ។ តិរោជនបទាតិ បរជនបទតោ។ សំបុច្ឆិតុំ អាគច្ឆន្តីតិ ខត្តិយបណ្ឌិតាទយោ ចេវ ព្រាហ្មណគន្ធព្ពាទយោ ច បញ្ហេ អភិសង្ខរិត្វា បុច្ឆិស្សាមាតិ អាគច្ឆន្តិ។ តត្ថ កេចិ បុច្ឆាយ វា ទោសំ វិស្សជ្ជនសម្បដិច្ឆនេ វា អសមត្ថតំ សល្លក្ខេត្វា អបុច្ឆិត្វាវ តុណ្ហី និសីទន្តិ, កេចិ បុច្ឆន្តិ, កេសញ្ចិ ភគវា បុច្ឆាយ ឧស្សាហំ ជនេត្វា វិស្សជ្ជេតិ។ ឯវំ សព្ពេសម្បិ តេសំ វិមតិយោ តីរំ បត្វា មហាសមុទ្ទស្ស ឩមិយោ វិយ ភគវន្តំ បត្វាវ ភិជ្ជន្តិ។ សេសមេត្ថ តថាគតស្ស វណ្ណេ ឧត្តានមេវ។
Tiroraṭṭhāti pararaṭṭhato. Tirojanapadāti parajanapadato. Saṃpucchituṃ āgacchantīti khattiyapaṇḍitādayo ceva brāhmaṇagandhabbādayo ca pañhe abhisaṅkharitvā pucchissāmāti āgacchanti. Tattha keci pucchāya vā dosaṃ vissajjanasampaṭicchane vā asamatthataṃ sallakkhetvā apucchitvāva tuṇhī nisīdanti, keci pucchanti, kesañci bhagavā pucchāya ussāhaṃ janetvā vissajjeti. Evaṃ sabbesampi tesaṃ vimatiyo tīraṃ patvā mahāsamuddassa ūmiyo viya bhagavantaṃ patvāva bhijjanti. Sesamettha tathāgatassa vaṇṇe uttānameva.
អតិថី នោ តេ ហោន្តីតិ តេ អម្ហាកំ អាគន្តុកា នវកា បាហុនកា ហោន្តីតិ អត្ថោ។ បរិយាបុណាមីតិ ជានាមិ។ អបរិមាណវណ្ណោតិ តថារូបេនេវ សព្ពញ្ញុនាបិ អប្បមេយ្យវណ្ណោ, បគេវ មាទិសេនាតិ ទស្សេតិ។ វុត្តម្បិ ចេតំ –
Atithī no te hontīti te amhākaṃ āgantukā navakā pāhunakā hontīti attho. Pariyāpuṇāmīti jānāmi. Aparimāṇavaṇṇoti tathārūpeneva sabbaññunāpi appameyyavaṇṇo, pageva mādisenāti dasseti. Vuttampi cetaṃ –
‘‘ពុទ្ធោបិ ពុទ្ធស្ស ភណេយ្យ វណ្ណំ,
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ,
កប្បម្បិ ចេ អញ្ញមភាសមានោ;
Kappampi ce aññamabhāsamāno;
ខីយេថ កប្បោ ចិរទីឃមន្តរេ,
Khīyetha kappo ciradīghamantare,
វណ្ណោ ន ខីយេថ តថាគតស្សា’’តិ។
Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti.
ឥមំ បន គុណកថំ សុត្វា តេ ព្រាហ្មណា ចិន្តយិំសុ ‘‘យថា, ចង្កី, សមណស្ស គោតមស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អនោមគុណោ សោ ភវំ គោតមោ, ឯវំ តស្ស គុណេ ជានមានេន ខោ បន ឥមិនា អតិចិរំ អធិវាសិតំ, ហន្ទ នំ អនុវត្តាមា’’តិ អនុវត្តមានា ‘‘តេន ហិ, ភោ’’តិអាទិមាហំសុ។
Imaṃ pana guṇakathaṃ sutvā te brāhmaṇā cintayiṃsu ‘‘yathā, caṅkī, samaṇassa gotamassa vaṇṇaṃ bhāsati, anomaguṇo so bhavaṃ gotamo, evaṃ tassa guṇe jānamānena kho pana iminā aticiraṃ adhivāsitaṃ, handa naṃ anuvattāmā’’ti anuvattamānā ‘‘tena hi, bho’’tiādimāhaṃsu.
៤២៦. ឱបាតេតីតិ បវេសេតិ។ សំបុរេក្ខរោន្តីតិ បុត្តមត្តនត្តមត្តម្បិ សមានំ បុរតោ កត្វា វិចរន្តិ។
426.Opātetīti paveseti. Saṃpurekkharontīti puttamattanattamattampi samānaṃ purato katvā vicaranti.
៤២៧. មន្តបទន្តិ មន្តាយេវ មន្តបទំ, វេទោតិ អត្ថោ។ ឥតិហិតិហ បរម្បរាយាតិ ឯវំ កិរ ឯវំ កិរាតិ បរម្បរភាវេន អាគតន្តិ ទីបេតិ។ បិដកសម្បទាយាតិ បាវចនសង្ខាតសម្បត្តិយា។ សាវិត្តិអាទីហិ ឆន្ទពន្ធេហិ ច វគ្គពន្ធេហិ ច សម្បាទេត្វា អាគតន្តិ ទស្សេតិ។ តត្ថ ចាតិ តស្មិំ មន្តបទេ។ បវត្តារោតិ បវត្តយិតារោ។ យេសន្តិ យេសំ សន្តកំ។ មន្តបទន្តិ វេទសង្ខាតំ មន្តមេវ។ គីតន្តិ អដ្ឋកាទីហិ ទសហិ បោរាណកព្រាហ្មណេហិ បទសម្បត្តិវសេន សជ្ឈាយិតំ។ បវុត្តន្តិ អញ្ញេសំ វុត្តំ, វាចិតន្តិ អត្ថោ។ សមិហិតន្តិ សមុបព្យូឡ្ហំ រាសិកតំ, បិណ្ឌំ កត្វា ឋបិតន្តិ អត្ថោ។ តទនុគាយន្តីតិ ឯតរហិ ព្រាហ្មណា តំ តេហិ បុព្ពេ គីតំ អនុគាយន្តិ អនុសជ្ឈាយន្តិ វាទេន្តិ។ តទនុភាសន្តីតិ តំ អនុភាសន្តិ, ឥទំ បុរិមស្សេវ វេវចនំ។ ភាសិតមនុភាសន្តីតិ តេហិ ភាសិតំ សជ្ឈាយិតំ អនុសជ្ឈាយន្តិ។ វាចិតមនុវាចេន្តីតិ តេហិ អញ្ញេសំ វាចិតំ អនុវាចេន្តិ។ សេយ្យថិទន្តិ តេ កតមេតិ អត្ថោ។ អដ្ឋកោតិអាទីនិ តេសំ នាមានិ, តេ កិរ ទិព្ពេន ចក្ខុនា ឱលោកេត្វា បរូបឃាតំ អកត្វា កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បាវចនេន សហ សំសន្ទេត្វា មន្តេ គន្ថេសុំ, អបរាបរេ បន ព្រាហ្មណា បាណាតិបាតាទីនិ បក្ខិបិត្វា តយោ វេទេ ភិន្ទិត្វា ពុទ្ធវចនេន សទ្ធិំ វិរុទ្ធេ អកំសុ។
427.Mantapadanti mantāyeva mantapadaṃ, vedoti attho. Itihitiha paramparāyāti evaṃ kira evaṃ kirāti paramparabhāvena āgatanti dīpeti. Piṭakasampadāyāti pāvacanasaṅkhātasampattiyā. Sāvittiādīhi chandabandhehi ca vaggabandhehi ca sampādetvā āgatanti dasseti. Tattha cāti tasmiṃ mantapade. Pavattāroti pavattayitāro. Yesanti yesaṃ santakaṃ. Mantapadanti vedasaṅkhātaṃ mantameva. Gītanti aṭṭhakādīhi dasahi porāṇakabrāhmaṇehi padasampattivasena sajjhāyitaṃ. Pavuttanti aññesaṃ vuttaṃ, vācitanti attho. Samihitanti samupabyūḷhaṃ rāsikataṃ, piṇḍaṃ katvā ṭhapitanti attho. Tadanugāyantīti etarahi brāhmaṇā taṃ tehi pubbe gītaṃ anugāyanti anusajjhāyanti vādenti. Tadanubhāsantīti taṃ anubhāsanti, idaṃ purimasseva vevacanaṃ. Bhāsitamanubhāsantīti tehi bhāsitaṃ sajjhāyitaṃ anusajjhāyanti. Vācitamanuvācentīti tehi aññesaṃ vācitaṃ anuvācenti. Seyyathidanti te katameti attho. Aṭṭhakotiādīni tesaṃ nāmāni, te kira dibbena cakkhunā oloketvā parūpaghātaṃ akatvā kassapasammāsambuddhassa bhagavato pāvacanena saha saṃsandetvā mante ganthesuṃ, aparāpare pana brāhmaṇā pāṇātipātādīni pakkhipitvā tayo vede bhinditvā buddhavacanena saddhiṃ viruddhe akaṃsu.
៤២៨. អន្ធវេណីតិ អន្ធបវេណី។ ឯកេន ហិ ចក្ខុមតា គហិតយដ្ឋិយា កោដិំ ឯកោ អន្ធោ គណ្ហាតិ, តំ អន្ធំ អញ្ញោ, តំ អញ្ញោតិ ឯវំ បណ្ណាស សដ្ឋិ អន្ធា បដិបាដិយា ឃដិតា អន្ធវេណីតិ វុច្ចតិ។ បរម្បរាសំសត្តាតិ អញ្ញមញ្ញំ លគ្គា, យដ្ឋិគ្គាហកេនបិ ចក្ខុមតា វិរហិតាតិ អត្ថោ។ ឯកោ កិរ ធុត្តោ អន្ធគណំ ទិស្វា ‘‘អសុកស្មិំ នាម គាមេ ខជ្ជភោជ្ជំ សុលភ’’ន្តិ ឧស្សាហេត្វា តេហិ ‘‘តត្ថ នោ សាមិ នេហិ, ឥទំ នាម តេ ទេមា’’តិ វុត្តេ លញ្ជំ គហេត្វា អន្តរាមគ្គេ មគ្គា ឱក្កម្ម មហន្តំ គច្ឆំ អនុបរិគន្ត្វា បុរិមស្ស ហត្ថេន បច្ឆិមស្ស កច្ឆំ គណ្ហាបេត្វា ‘‘កិញ្ចិ កម្មំ អត្ថិ, គច្ឆថ តាវ តុម្ហេ’’តិ វត្វា បលាយិ។ តេ ទិវសម្បិ គន្ត្វា មគ្គំ អវិន្ទមានា ‘‘កហំ, ភោ, ចក្ខុមា កហំ មគ្គោ’’តិ បរិទេវិត្វា មគ្គំ អវិន្ទមានា តត្ថេវ មរិំសុ។ តេ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘បរម្បរាសំសត្តា’’តិ។ បុរិមោបីតិ បុរិមេសុ ទសសុ ព្រាហ្មណេសុ ឯកោបិ។ មជ្ឈិមោបីតិ មជ្ឈេ អាចរិយបាចរិយេសុ ឯកោបិ។ បច្ឆិមោបីតិ ឥទានិ ព្រាហ្មណេសុ ឯកោបិ។
428.Andhaveṇīti andhapaveṇī. Ekena hi cakkhumatā gahitayaṭṭhiyā koṭiṃ eko andho gaṇhāti, taṃ andhaṃ añño, taṃ aññoti evaṃ paṇṇāsa saṭṭhi andhā paṭipāṭiyā ghaṭitā andhaveṇīti vuccati. Paramparāsaṃsattāti aññamaññaṃ laggā, yaṭṭhiggāhakenapi cakkhumatā virahitāti attho. Eko kira dhutto andhagaṇaṃ disvā ‘‘asukasmiṃ nāma gāme khajjabhojjaṃ sulabha’’nti ussāhetvā tehi ‘‘tattha no sāmi nehi, idaṃ nāma te demā’’ti vutte lañjaṃ gahetvā antarāmagge maggā okkamma mahantaṃ gacchaṃ anuparigantvā purimassa hatthena pacchimassa kacchaṃ gaṇhāpetvā ‘‘kiñci kammaṃ atthi, gacchatha tāva tumhe’’ti vatvā palāyi. Te divasampi gantvā maggaṃ avindamānā ‘‘kahaṃ, bho, cakkhumā kahaṃ maggo’’ti paridevitvā maggaṃ avindamānā tattheva mariṃsu. Te sandhāya vuttaṃ ‘‘paramparāsaṃsattā’’ti. Purimopīti purimesu dasasu brāhmaṇesu ekopi. Majjhimopīti majjhe ācariyapācariyesu ekopi. Pacchimopīti idāni brāhmaṇesu ekopi.
បញ្ច ខោតិ បាឡិអាគតេសុ ទ្វីសុ អញ្ញេបិ ឯវរូបេ តយោ បក្ខិបិត្វា វទតិ។ ទ្វេធាវិបាកាតិ ភូតវិបាកា វា អភូតវិបាកា វា។ នាលមេត្ថាតិ, ភារទ្វាជ, សច្ចំ អនុរក្ខិស្សាមីតិ បដិបន្នេន វិញ្ញុនា ‘‘យំ មយា គហិតំ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឯត្ថ ឯកំសេនេវ និដ្ឋំ គន្តុំ នាលំ ន យុត្តន្តិ ឧបរិ បុច្ឆាយ មគ្គំ វិវរិត្វា ឋបេសិ។
Pañcakhoti pāḷiāgatesu dvīsu aññepi evarūpe tayo pakkhipitvā vadati. Dvedhāvipākāti bhūtavipākā vā abhūtavipākā vā. Nālametthāti, bhāradvāja, saccaṃ anurakkhissāmīti paṭipannena viññunā ‘‘yaṃ mayā gahitaṃ, idameva saccaṃ moghamañña’’nti ettha ekaṃseneva niṭṭhaṃ gantuṃ nālaṃ na yuttanti upari pucchāya maggaṃ vivaritvā ṭhapesi.
៤៣០. ឥធ, ភារទ្វាជ, ភិក្ខូតិ ជីវកសុត្តេ (ម. និ. ២.៥១ អាទយោ) វិយ មហាវច្ឆសុត្តេ (ម. និ. ២.១៩៣ អាទយោ) វិយ ច អត្តានញ្ញេវ សន្ធាយ វទតិ។ លោភនីយេសុ ធម្មេសូតិ លោភធម្មេសុ។ សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ។
430.Idha, bhāradvāja, bhikkhūti jīvakasutte (ma. ni. 2.51 ādayo) viya mahāvacchasutte (ma. ni. 2.193 ādayo) viya ca attānaññeva sandhāya vadati. Lobhanīyesu dhammesūti lobhadhammesu. Sesapadadvayepi eseva nayo.
៤៣២. សទ្ធំ និវេសេតីតិ ឱកប្បនិយសទ្ធំ និវេសេតិ។ ឧបសង្កមតីតិ ឧបគច្ឆតិ។ បយិរុបាសតីតិ សន្តិកេ និសីទតិ។ សោតន្តិ បសាទសោតំ ឱទហតិ។ ធម្មន្តិ ទេសនាធម្មំ សុណាតិ។ ធារេតីតិ បគុណំ កត្វា ធារេតិ។ ឧបបរិក្ខតីតិ អត្ថតោ ច ការណតោ ច វីមំសតិ។ និជ្ឈានំ ខមន្តីតិ ឱលោកនំ ខមន្តិ, ឥធ សីលំ កថិតំ, ឥធ សមាធីតិ ឯវំ ឧបដ្ឋហន្តីតិ អត្ថោ។ ឆន្ទោតិ កត្តុកម្យតា ឆន្ទោ។ ឧស្សហតីតិ វាយមតិ។ តុលេតីតិ អនិច្ចាទិវសេន តីរេតិ។ បទហតីតិ មគ្គបធានំ បទហតិ។ កាយេន ចេវ បរមសច្ចន្តិ សហជាតនាមកាយេន ច និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ, បញ្ញាយ ច កិលេសេ និព្ពិជ្ឈិត្វា តទេវ វិភូតំ បាកដំ ករោន្តោ បស្សតិ។
432.Saddhaṃ nivesetīti okappaniyasaddhaṃ niveseti. Upasaṅkamatīti upagacchati. Payirupāsatīti santike nisīdati. Sotanti pasādasotaṃ odahati. Dhammanti desanādhammaṃ suṇāti. Dhāretīti paguṇaṃ katvā dhāreti. Upaparikkhatīti atthato ca kāraṇato ca vīmaṃsati. Nijjhānaṃ khamantīti olokanaṃ khamanti, idha sīlaṃ kathitaṃ, idha samādhīti evaṃ upaṭṭhahantīti attho. Chandoti kattukamyatā chando. Ussahatīti vāyamati. Tuletīti aniccādivasena tīreti. Padahatīti maggapadhānaṃ padahati. Kāyena ceva paramasaccanti sahajātanāmakāyena ca nibbānaṃ sacchikaroti, paññāya ca kilese nibbijjhitvā tadeva vibhūtaṃ pākaṭaṃ karonto passati.
៤៣៣. សច្ចានុពោធោតិ មគ្គានុពោធោ។ សច្ចានុប្បត្តីតិ ផលសច្ឆិកិរិយា។ តេសំយេវាតិ ហេដ្ឋា វុត្តានំ ទ្វាទសន្នំ, ឯវំ ទីឃំ មគ្គវាទំ អនុលោមេតិ, តស្មា នាយមត្ថោ។ អយំ បនេត្ថ អត្ថោ – តេសំយេវាតិ តេសំ មគ្គសម្បយុត្តធម្មានំ។ បធានន្តិ មគ្គបធានំ។ តញ្ហិ ផលសច្ឆិកិរិយសង្ខាតាយ សច្ចានុប្បត្តិយា ពហុការំ, មគ្គេ អសតិ ផលាភាវតោតិ។ ឥមិនា នយេន សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ។
433.Saccānubodhoti maggānubodho. Saccānuppattīti phalasacchikiriyā. Tesaṃyevāti heṭṭhā vuttānaṃ dvādasannaṃ, evaṃ dīghaṃ maggavādaṃ anulometi, tasmā nāyamattho. Ayaṃ panettha attho – tesaṃyevāti tesaṃ maggasampayuttadhammānaṃ. Padhānanti maggapadhānaṃ. Tañhi phalasacchikiriyasaṅkhātāya saccānuppattiyā bahukāraṃ, magge asati phalābhāvatoti. Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
ចង្កីសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Caṅkīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៥. ចង្កីសុត្តំ • 5. Caṅkīsuttaṃ
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ៥. ចង្កីសុត្តវណ្ណនា • 5. Caṅkīsuttavaṇṇanā
