Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / ཏིཔིཊཀ • Tipiṭaka / ཨིཏིཝུཏྟཀ-ཨཊྛཀཐཱ • Itivuttaka-aṭṭhakathā

༢. ཙཀྑུསུཏྟཝཎྞནཱ

2. Cakkhusuttavaṇṇanā

༦༡. དུཏིཡེ ཙཀྑཱུནཱིཏི ཙཀྑནྟཱིཏི ཙཀྑཱུནི, སམཝིསམཾ ཨཱཙིཀྑནྟཱནི ཝིཡ པཝཏྟནྟཱིཏི ཨཏྠོ། ཨཐ ཝཱ ཙཀྑནཊྛེན ཙཀྑཱུནི། ཀིམིདཾ ཙཀྑནཾ ནཱམ? ཨསྶཱདནཾ, ཏཐཱ ཧི ཝདནྟི ‘‘མདྷུཾ ཙཀྑཏི བྱཉྫནཾ ཙཀྑཏཱི’’ཏི ཨིམཱནི ཙ ཨཱརམྨཎརསཾ ཨནུབྷཝནྟཱནི ཨསྶཱདེནྟཱནི ཝིཡ ཧོནྟཱིཏི ཙཀྑནཊྛེན ཙཀྑཱུནི། ཏཱནི པན སངྑེཔཏོ དྭེ ཙཀྑཱུནི – ཉཱཎཙཀྑུ, མཾསཙཀྑུ ཙཱཏི། ཏེསུ མཾསཙཀྑུ ཧེཊྛཱ ཝུཏྟམེཝ། ཉཱཎཙཀྑུ དིབྦཙཀྑུ, པཉྙཱཙཀྑཱུཏི ཨིདྷ དྭིདྷཱ ཀཏྭཱ ཝུཏྟཾ།

61. Dutiye cakkhūnīti cakkhantīti cakkhūni, samavisamaṃ ācikkhantāni viya pavattantīti attho. Atha vā cakkhanaṭṭhena cakkhūni. Kimidaṃ cakkhanaṃ nāma? Assādanaṃ, tathā hi vadanti ‘‘madhuṃ cakkhati byañjanaṃ cakkhatī’’ti imāni ca ārammaṇarasaṃ anubhavantāni assādentāni viya hontīti cakkhanaṭṭhena cakkhūni. Tāni pana saṅkhepato dve cakkhūni – ñāṇacakkhu, maṃsacakkhu cāti. Tesu maṃsacakkhu heṭṭhā vuttameva. Ñāṇacakkhu dibbacakkhu, paññācakkhūti idha dvidhā katvā vuttaṃ.

ཏཏྠ དིབྦཙཀྑཱུཏི དིབྦསདིསཏྟཱ དིབྦཾ། དེཝཏཱནཉྷི སུཙརིཏཀམྨནིབྦཏྟཾ པིཏྟསེམྷརུཧིརཱདཱིཧི ཨཔལིབུདྡྷཾ ཨུཔཀྐིལེསཝིམུཏྟཏཱཡ དཱུརེཔི ཨཱརམྨཎགྒཧཎསམཏྠཾ དིབྦཾ པསཱདཙཀྑུ ཧོཏི། ཨིདཉྩཱཔི ཝཱིརིཡབྷཱཝནཱབལནིབྦཏྟཾ ཉཱཎཙཀྑུ ཏཱདིསམེཝཱཏི དིབྦསདིསཏྟཱ དིབྦཾ, དིབྦཝིཧཱརཝསེན པཊིལདྡྷཏྟཱ ཨཏྟནོ ཙ དིབྦཝིཧཱརསནྣིསྶིཏཏྟཱ ཨཱལོཀཔརིགྒཧེན མཧཱཛུཏིཀཏྟཱ། ཏིརོཀུཊྚཱདིགཏརཱུཔདསྶནེན མཧཱགཏིཀཏྟཱཔི དིབྦཾ། ཏཾ སབྦཾ སདྡསཏྠཱནུསཱརེན ཝེདིཏབྦཾ། དསྶནཊྛེན ཙཀྑུཀིཙྩཀརཎེན ཙཀྑུམིཝཱཏིཔི ཙཀྑུ, དིབྦཉྩ ཏཾ ཙཀྑུ ཙཱཏི དིབྦཙཀྑུ།

Tattha dibbacakkhūti dibbasadisattā dibbaṃ. Devatānañhi sucaritakammanibbattaṃ pittasemharuhirādīhi apalibuddhaṃ upakkilesavimuttatāya dūrepi ārammaṇaggahaṇasamatthaṃ dibbaṃ pasādacakkhu hoti. Idañcāpi vīriyabhāvanābalanibbattaṃ ñāṇacakkhu tādisamevāti dibbasadisattā dibbaṃ, dibbavihāravasena paṭiladdhattā attano ca dibbavihārasannissitattā ālokapariggahena mahājutikattā. Tirokuṭṭādigatarūpadassanena mahāgatikattāpi dibbaṃ. Taṃ sabbaṃ saddasatthānusārena veditabbaṃ. Dassanaṭṭhena cakkhukiccakaraṇena cakkhumivātipi cakkhu, dibbañca taṃ cakkhu cāti dibbacakkhu.

པཛཱནཱཏཱིཏི པཉྙཱ། ཀིཾ པཛཱནཱཏི? ཙཏྟཱརི ཨརིཡསཙྩཱནི ‘‘ཨིདཾ དུཀྑ’’ནྟིཨཱདིནཱ། ཝུཏྟཉྷེཏཾ –

Pajānātīti paññā. Kiṃ pajānāti? Cattāri ariyasaccāni ‘‘idaṃ dukkha’’ntiādinā. Vuttañhetaṃ –

‘‘པཛཱནཱཏཱིཏི ཁོ, ཨཱཝུསོ, ཏསྨཱ པཉྙཱཏི ཝུཙྩཏི། ཀིཉྩ པཛཱནཱཏི? ཨིདཾ དུཀྑ’’ནྟིཨཱདི (མ॰ ནི॰ ༡.༤༤༩)།

‘‘Pajānātīti kho, āvuso, tasmā paññāti vuccati. Kiñca pajānāti? Idaṃ dukkha’’ntiādi (ma. ni. 1.449).

ཨཊྛཀཐཱཡཾ པན ‘‘པཉྙཱཔནཝསེན པཉྙཱ། ཀིནྟི པཉྙཱཔེཏི? ཨནིཙྩནྟི པཉྙཱཔེཏི, དུཀྑནྟི པཉྙཱཔེཏི, ཨནཏྟཱཏི པཉྙཱཔེཏཱི’’ཏི ཝུཏྟཾ། སཱ པནཱཡཾ ལཀྑཎཱདིཏོ ཡཐཱསབྷཱཝཔཊིཝེདྷལཀྑཎཱ, ཨཀྑལིཏཔཊིཝེདྷལཀྑཎཱ ཝཱ ཀུསལིསྶཱསཁིཏྟཨུསུཔཊིཝེདྷོ ཝིཡ, ཝིསཡོབྷཱསནརསཱ པདཱིཔོ ཝིཡ, ཨསམྨོཧཔཙྩུཔཊྛཱནཱ ཨརཉྙགཏསུདེསཀོ ཝིཡ། ཝིསེསཏོ པནེཏྠ ཨཱསཝཀྑཡཉཱཎསངྑཱཏཱ པཉྙཱ ཙཏུསཙྩདསྶནཊྛེན པཉྙཱཙཀྑཱུཏི ཨདྷིཔྤེཏཱ། ཡཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ ‘‘ཙཀྑུཾ ཨུདཔཱདི, ཉཱཎཾ ཨུདཔཱདི, པཉྙཱ ཨུདཔཱདི, ཝིཛྫཱ ཨུདཔཱདི, ཨཱལོཀོ ཨུདཔཱདཱི’’ཏི (སཾ॰ ནི॰ ༥.༡༠༨༡; མཧཱཝ॰ ༡༥)།

Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘paññāpanavasena paññā. Kinti paññāpeti? Aniccanti paññāpeti, dukkhanti paññāpeti, anattāti paññāpetī’’ti vuttaṃ. Sā panāyaṃ lakkhaṇādito yathāsabhāvapaṭivedhalakkhaṇā, akkhalitapaṭivedhalakkhaṇā vā kusalissāsakhittausupaṭivedho viya, visayobhāsanarasā padīpo viya, asammohapaccupaṭṭhānā araññagatasudesako viya. Visesato panettha āsavakkhayañāṇasaṅkhātā paññā catusaccadassanaṭṭhena paññācakkhūti adhippetā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādī’’ti (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 15).

ཨེཏེསུ ཙ མཾསཙཀྑུ པརིཏྟཾ, དིབྦཙཀྑུ མཧགྒཏཾ, ཨིཏརཾ ཨཔྤམཱཎཾ། མཾསཙཀྑུ རཱུཔཾ, ཨིཏརཱནི ཨརཱུཔཱནི། མཾསཙཀྑུ དིབྦཙཀྑུ ཙ ལོཀིཡཱནི སཱསཝཱནི རཱུཔཝིསཡཱནི, ཨིཏརཾ ལོཀུཏྟརཾ ཨནཱསཝཾ ཙཏུསཙྩཝིསཡཾ། མཾསཙཀྑུ ཨབྱཱཀཏཾ, དིབྦཙཀྑུ སིཡཱ ཀུསལཾ སིཡཱ ཨབྱཱཀཏཾ, ཏཐཱ པཉྙཱཙཀྑུ། མཾསཙཀྑུ ཀཱམཱཝཙརཾ, དིབྦཙཀྑུ རཱུཔཱཝཙརཾ, ཨིཏརཾ ལོཀུཏྟརནྟི ཨེཝམཱདི ཝིབྷཱགཱ ཝེདིཏབྦཱ།

Etesu ca maṃsacakkhu parittaṃ, dibbacakkhu mahaggataṃ, itaraṃ appamāṇaṃ. Maṃsacakkhu rūpaṃ, itarāni arūpāni. Maṃsacakkhu dibbacakkhu ca lokiyāni sāsavāni rūpavisayāni, itaraṃ lokuttaraṃ anāsavaṃ catusaccavisayaṃ. Maṃsacakkhu abyākataṃ, dibbacakkhu siyā kusalaṃ siyā abyākataṃ, tathā paññācakkhu. Maṃsacakkhu kāmāvacaraṃ, dibbacakkhu rūpāvacaraṃ, itaraṃ lokuttaranti evamādi vibhāgā veditabbā.

གཱཐཱསུ ཨནུཏྟརནྟི པཉྙཱཙཀྑུཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། ཏཉྷི ཨཱསཝཀྑཡཉཱཎབྷཱཝཏོ ཨནུཏྟརཾ། ཨཀྑཱསི པུརིསུཏྟམོཏི པུརིསཱནཾ ཨུཏྟམོ ཨགྒོ སམྨཱསམྦུདྡྷོ དེསེསི། ཨུཔྤཱདོཏི མཾསཙཀྑུསྶ པཝཏྟི། མགྒོཏི ཨུཔཱཡོ, དིབྦཙཀྑུསྶ ཀཱརཎཾ། པཀཏིཙཀྑུམཏོ ཨེཝ ཧི དིབྦཙཀྑུ ཨུཔྤཛྫཏི, ཡསྨཱ ཀསིཎཱལོཀཾ ཝཌྜྷེཏྭཱ དིབྦཙཀྑུཉཱཎསྶ ཨུཔྤཱདནཾ, སོ ཙ ཀསིཎམཎྜལེ ཨུགྒཧནིམིཏྟེན ཝིནཱ ནཏྠཱིཏི། ཡཏོཏི ཡདཱ། ཉཱཎནྟི ཨཱསཝཀྑཡཉཱཎཾ། ཏེནེཝཱཧ ‘‘པཉྙཱཙཀྑུ ཨནུཏྟར’’ནྟི། ཡསྶ ཙཀྑུསྶ པཊིལཱབྷཱཏི ཡསྶ ཨརིཡསྶ པཉྙཱཙཀྑུསྶ ཨུཔྤཏྟིཡཱ བྷཱཝནཱཡ སབྦསྨཱ ཝཊྚདུཀྑཏོ པམུཙྩཏི པརིམུཙྩཏཱིཏི།

Gāthāsu anuttaranti paññācakkhuṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi āsavakkhayañāṇabhāvato anuttaraṃ. Akkhāsi purisuttamoti purisānaṃ uttamo aggo sammāsambuddho desesi. Uppādoti maṃsacakkhussa pavatti. Maggoti upāyo, dibbacakkhussa kāraṇaṃ. Pakaticakkhumato eva hi dibbacakkhu uppajjati, yasmā kasiṇālokaṃ vaḍḍhetvā dibbacakkhuñāṇassa uppādanaṃ, so ca kasiṇamaṇḍale uggahanimittena vinā natthīti. Yatoti yadā. Ñāṇanti āsavakkhayañāṇaṃ. Tenevāha ‘‘paññācakkhu anuttara’’nti. Yassa cakkhussa paṭilābhāti yassa ariyassa paññācakkhussa uppattiyā bhāvanāya sabbasmā vaṭṭadukkhato pamuccati parimuccatīti.

དུཏིཡསུཏྟཝཎྞནཱ ནིཊྛིཏཱ།

Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



ཏིཔིཊཀ (མཱུལ) • Tipiṭaka (Mūla) / སུཏྟཔིཊཀ • Suttapiṭaka / ཁུདྡཀནིཀཱཡ • Khuddakanikāya / ཨིཏིཝུཏྟཀཔཱལི༹ • Itivuttakapāḷi / ༢. ཙཀྑུསུཏྟཾ • 2. Cakkhusuttaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact