| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹಪಾಳಿ • Milindapañhapāḷi |
೫. ಬುದ್ಧಅವಿಹೇಠಕಪಞ್ಹೋ
5. Buddhaaviheṭhakapañho
೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ। ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಇಸಿ ಸಮಾನೋ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜೀ’ತಿ। ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೇನ ಇಸಿನಾ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ’ನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ। ಯದಿ ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೇನ ಇಸಿನಾ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತಂ’, ತೇನ ಹಿ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
5. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘lomasakassapo nāma isi samāno anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti, tena hi ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajita’nti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajitaṃ’, tena hi ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ, ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೇನ ಇಸಿನಾ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತಂ’, ತಞ್ಚ ಪನ ರಾಗವಸೇನ ವಿಸಞ್ಞಿನಾ, ನೋ ಸಚೇತನೇನಾ’’ತಿ।
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti, ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajitaṃ’, tañca pana rāgavasena visaññinā, no sacetanenā’’ti.
‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ , ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತಿ। ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ರತ್ತೋ ರಾಗವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ದುಟ್ಠೋ ದೋಸವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಮೂಳ್ಹೋ ಮೋಹವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಮಾನೀ ಮಾನವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಲುದ್ಧೋ ಲೋಭವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಅಕಿಞ್ಚನೋ ಜೀವಿಕತ್ಥಾಯ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಬಾಲೋ ಹಸ್ಸವಸೇನ 1 ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ರಾಜಾ ವಿನಯನವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತಿ। ಪಾಕತಿಕಂ ಯೇವ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ । ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಕತಿಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕತಂ, ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕತಿಭಾವೇನ ಓನಮೇಯ್ಯ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತುಂ, ನ ಯಿಮಂ ಗಾಥಂ ಭಣೇಯ್ಯ –
‘‘Aṭṭhime , bhante nāgasena, puggalā pāṇaṃ hananti. Katame aṭṭha? Ratto rāgavasena pāṇaṃ hanati, duṭṭho dosavasena pāṇaṃ hanati, mūḷho mohavasena pāṇaṃ hanati, mānī mānavasena pāṇaṃ hanati, luddho lobhavasena pāṇaṃ hanati, akiñcano jīvikatthāya pāṇaṃ hanati, bālo hassavasena 2 pāṇaṃ hanati, rājā vinayanavasena pāṇaṃ hanati. Ime kho, bhante nāgasena, aṭṭha puggalā pāṇaṃ hananti. Pākatikaṃ yeva, bhante nāgasena, bodhisattena kata’’nti . ‘‘Na, mahārāja, pākatikaṃ bodhisattena kataṃ, yadi, mahārāja, bodhisatto pakatibhāvena onameyya mahāyaññaṃ yajituṃ, na yimaṃ gāthaṃ bhaṇeyya –
‘‘‘ಸಸಮುದ್ದಪರಿಯಾಯಂ, ಮಹಿಂ ಸಾಗರಕುಣ್ಡಲಂ।
‘‘‘Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;
‘‘ಏವಂವಾದೀ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಚನ್ದವತಿಯಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞಿಭೂತೋ ಆಕುಲಾಕುಲೋ ತುರಿತತುರಿತೋ ತೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭನ್ತಲುಳಿತಚಿತ್ತೇನ ಮಹತಿಮಹಾಪಸುಘಾತಗಲರುಹಿರಸಞ್ಚಯಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿ।
‘‘Evaṃvādī, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಜಲಿತಮ್ಪಿ ಜಾತವೇದಂ ಅಕ್ಕಮತಿ, ಕುಪಿತಮ್ಪಿ ಆಸೀವಿಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಿಂ ಉಪೇತಿ, ಸಮುದ್ದಮ್ಪಿ ಅತೀರದಸ್ಸಿಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಚನ್ದನಿಕಮ್ಪಿ ಓಳಿಗಲ್ಲಮ್ಪಿ ಓಮದ್ದತಿ, ಕಣ್ಟಕಾಧಾನಮ್ಪಿ ಅಭಿರುಹತಿ, ಪಪಾತೇಪಿ ಪತತಿ, ಅಸುಚಿಮ್ಪಿ ಭಕ್ಖೇತಿ, ನಗ್ಗೋಪಿ ರಥಿಯಾ ಚರತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಬಹುವಿಧಂ ಅಕಿರಿಯಂ ಕರೋತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಚನ್ದವತಿಯಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞಿಭೂತೋ ಆಕುಲಾಕುಲೋ ತುರಿತತುರಿತೋ, ತೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭನ್ತಲುಳಿತಚಿತ್ತೇನ ಮಹತಿಮಹಾಪಸುಘಾತಗಲರುಹಿರಸಞ್ಚಯಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿ।
‘‘Yathā, mahārāja, ummattako khittacitto jalitampi jātavedaṃ akkamati, kupitampi āsīvisaṃ gaṇhāti, mattampi hatthiṃ upeti, samuddampi atīradassiṃ pakkhandati, candanikampi oḷigallampi omaddati, kaṇṭakādhānampi abhiruhati, papātepi patati, asucimpi bhakkheti, naggopi rathiyā carati, aññampi bahuvidhaṃ akiriyaṃ karoti. Evameva kho, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
‘‘ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕತಂ ಪಾಪಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಪಿ ನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಿಪಾಕೇನಪಿ ನೋ ತಥಾ। ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಜ್ಝಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ದಣ್ಡಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ದಣ್ಡೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮಯಂ ಪೋಥಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಮ, ಏಸೋವ ತಸ್ಸ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ। ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅಪರಾಧೇ ದಣ್ಡೋಪಿ ನ ಭವತಿ , ತಸ್ಮಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಕತೇಪಿ ನ ದೋಸೋ ಭವತಿ ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೋ ಇಸಿ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಚನ್ದವತಿಯಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞಿಭೂತೋ ವಿಸಟಪಯಾತೋ ಆಕುಲಾಕುಲೋ ತುರಿತತುರಿತೋ, ತೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭನ್ತಲುಳಿತಚಿತ್ತೇನ ಮಹತಿಮಹಾಪಸುಘಾತಗಲರುಹಿರಸಞ್ಚಯಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿ। ಯದಾ ಚ ಪನ ಪಕತಿಚಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಪುನದೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ।
‘‘Khittacittena, mahārāja, kataṃ pāpaṃ diṭṭhadhammepi na mahāsāvajjaṃ hoti, samparāye vipākenapi no tathā. Idha, mahārāja, koci ummattako vajjhamāpajjeyya, tassa tumhe kiṃ daṇḍaṃ dhārethā’’ti? ‘‘Ko, bhante, ummattakassa daṇḍo bhavissati, taṃ mayaṃ pothāpetvā nīharāpema, esova tassa daṇḍo’’ti. ‘‘Iti kho, mahārāja, ummattakassa aparādhe daṇḍopi na bhavati , tasmā ummattakassa katepi na doso bhavati satekiccho. Evameva kho, mahārāja, lomasakassapo isi saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto visaṭapayāto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji. Yadā ca pana pakaticitto ahosi paṭiladdhassati, tadā punadeva pabbajitvā pañcābhiññāyo nibbattetvā brahmalokūpago ahosī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
ಬುದ್ಧಅವಿಹೇಠಕಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ।
Buddhaaviheṭhakapañho pañcamo.
Footnotes:
