| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
৫. বুদ্ধঅৰিহেঠকপঞ্হো
5. Buddhaaviheṭhakapañho
৫. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৰতা ‘পুব্বে ৰাহং মনুস্সভূতো সমানো সত্তানং অৰিহেঠকজাতিকো অহোসি’ন্তি। পুন চ ভণিতং ‘লোমসকস্সপো নাম ইসি সমানো অনেকসতে পাণে ঘাতযিত্ৰা ৰাজপেয্যং মহাযঞ্ঞং যজী’তি। যদি, ভন্তে নাগসেন, ভগৰতা ভণিতং ‘পুব্বে ৰাহং মনুস্সভূতো সমানো সত্তানং অৰিহেঠকজাতিকো অহোসি’ন্তি, তেন হি ‘লোমসকস্সপেন ইসিনা অনেকসতে পাণে ঘাতযিত্ৰা ৰাজপেয্যং মহাযঞ্ঞং যজিত’ন্তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা। যদি ‘লোমসকস্সপেন ইসিনা অনেকসতে পাণে ঘাতযিত্ৰা ৰাজপেয্যং মহাযঞ্ঞং যজিতং’, তেন হি ‘পুব্বে ৰাহং মনুস্সভূতো সমানো সত্তানং অৰিহেঠকজাতিকো অহোসি’ন্তি তম্পি ৰচনং মিচ্ছা। অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৰানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি।
5. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘lomasakassapo nāma isi samāno anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti, tena hi ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajita’nti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajitaṃ’, tena hi ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
‘‘ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা ‘পুব্বে ৰাহং মনুস্সভূতো সমানো সত্তানং অৰিহেঠকজাতিকো অহোসি’ন্তি, ‘লোমসকস্সপেন ইসিনা অনেকসতে পাণে ঘাতযিত্ৰা ৰাজপেয্যং মহাযঞ্ঞং যজিতং’, তঞ্চ পন রাগৰসেন ৰিসঞ্ঞিনা, নো সচেতনেনা’’তি।
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti, ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajitaṃ’, tañca pana rāgavasena visaññinā, no sacetanenā’’ti.
‘‘অট্ঠিমে , ভন্তে নাগসেন, পুগ্গলা পাণং হনন্তি। কতমে অট্ঠ? রত্তো রাগৰসেন পাণং হনতি, দুট্ঠো দোসৰসেন পাণং হনতি, মূল়্হো মোহৰসেন পাণং হনতি, মানী মানৰসেন পাণং হনতি, লুদ্ধো লোভৰসেন পাণং হনতি, অকিঞ্চনো জীৰিকত্থায পাণং হনতি, বালো হস্সৰসেন 1 পাণং হনতি, রাজা ৰিনযনৰসেন পাণং হনতি। ইমে খো, ভন্তে নাগসেন, অট্ঠ পুগ্গলা পাণং হনন্তি। পাকতিকং যেৰ, ভন্তে নাগসেন, বোধিসত্তেন কত’’ন্তি । ‘‘ন, মহারাজ, পাকতিকং বোধিসত্তেন কতং, যদি, মহারাজ, বোধিসত্তো পকতিভাৰেন ওনমেয্য মহাযঞ্ঞং যজিতুং, ন যিমং গাথং ভণেয্য –
‘‘Aṭṭhime , bhante nāgasena, puggalā pāṇaṃ hananti. Katame aṭṭha? Ratto rāgavasena pāṇaṃ hanati, duṭṭho dosavasena pāṇaṃ hanati, mūḷho mohavasena pāṇaṃ hanati, mānī mānavasena pāṇaṃ hanati, luddho lobhavasena pāṇaṃ hanati, akiñcano jīvikatthāya pāṇaṃ hanati, bālo hassavasena 2 pāṇaṃ hanati, rājā vinayanavasena pāṇaṃ hanati. Ime kho, bhante nāgasena, aṭṭha puggalā pāṇaṃ hananti. Pākatikaṃ yeva, bhante nāgasena, bodhisattena kata’’nti . ‘‘Na, mahārāja, pākatikaṃ bodhisattena kataṃ, yadi, mahārāja, bodhisatto pakatibhāvena onameyya mahāyaññaṃ yajituṃ, na yimaṃ gāthaṃ bhaṇeyya –
‘‘‘সসমুদ্দপরিযাযং, মহিং সাগরকুণ্ডলং।
‘‘‘Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;
‘‘এৰংৰাদী, মহারাজ, বোধিসত্তো সহ দস্সনেন চন্দৰতিযা রাজকঞ্ঞায ৰিসঞ্ঞী অহোসি খিত্তচিত্তো রত্তো ৰিসঞ্ঞিভূতো আকুলাকুলো তুরিততুরিতো তেন ৰিক্খিত্তভন্তলুল়িতচিত্তেন মহতিমহাপসুঘাতগলরুহিরসঞ্চযং ৰাজপেয্যং মহাযঞ্ঞং যজি।
‘‘Evaṃvādī, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
‘‘যথা, মহারাজ, উম্মত্তকো খিত্তচিত্তো জলিতম্পি জাতৰেদং অক্কমতি, কুপিতম্পি আসীৰিসং গণ্হাতি, মত্তম্পি হত্থিং উপেতি, সমুদ্দম্পি অতীরদস্সিং পক্খন্দতি, চন্দনিকম্পি ওল়িগল্লম্পি ওমদ্দতি, কণ্টকাধানম্পি অভিরুহতি, পপাতেপি পততি, অসুচিম্পি ভক্খেতি, নগ্গোপি রথিযা চরতি, অঞ্ঞম্পি বহুৰিধং অকিরিযং করোতি। এৰমেৰ খো, মহারাজ, বোধিসত্তো সহ দস্সনেন চন্দৰতিযা রাজকঞ্ঞায ৰিসঞ্ঞী অহোসি খিত্তচিত্তো রত্তো ৰিসঞ্ঞিভূতো আকুলাকুলো তুরিততুরিতো, তেন ৰিক্খিত্তভন্তলুল়িতচিত্তেন মহতিমহাপসুঘাতগলরুহিরসঞ্চযং ৰাজপেয্যং মহাযঞ্ঞং যজি।
‘‘Yathā, mahārāja, ummattako khittacitto jalitampi jātavedaṃ akkamati, kupitampi āsīvisaṃ gaṇhāti, mattampi hatthiṃ upeti, samuddampi atīradassiṃ pakkhandati, candanikampi oḷigallampi omaddati, kaṇṭakādhānampi abhiruhati, papātepi patati, asucimpi bhakkheti, naggopi rathiyā carati, aññampi bahuvidhaṃ akiriyaṃ karoti. Evameva kho, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
‘‘খিত্তচিত্তেন, মহারাজ, কতং পাপং দিট্ঠধম্মেপি ন মহাসাৰজ্জং হোতি, সম্পরাযে ৰিপাকেনপি নো তথা। ইধ, মহারাজ, কোচি উম্মত্তকো ৰজ্ঝমাপজ্জেয্য, তস্স তুম্হে কিং দণ্ডং ধারেথা’’তি? ‘‘কো, ভন্তে, উম্মত্তকস্স দণ্ডো ভৰিস্সতি, তং মযং পোথাপেত্ৰা নীহরাপেম, এসোৰ তস্স দণ্ডো’’তি। ‘‘ইতি খো, মহারাজ, উম্মত্তকস্স অপরাধে দণ্ডোপি ন ভৰতি , তস্মা উম্মত্তকস্স কতেপি ন দোসো ভৰতি সতেকিচ্ছো। এৰমেৰ খো, মহারাজ, লোমসকস্সপো ইসি সহ দস্সনেন চন্দৰতিযা রাজকঞ্ঞায ৰিসঞ্ঞী অহোসি খিত্তচিত্তো রত্তো ৰিসঞ্ঞিভূতো ৰিসটপযাতো আকুলাকুলো তুরিততুরিতো, তেন ৰিক্খিত্তভন্তলুল়িতচিত্তেন মহতিমহাপসুঘাতগলরুহিরসঞ্চযং ৰাজপেয্যং মহাযঞ্ঞং যজি। যদা চ পন পকতিচিত্তো অহোসি পটিলদ্ধস্সতি, তদা পুনদেৰ পব্বজিত্ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকূপগো অহোসী’’তি। ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৰমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি।
‘‘Khittacittena, mahārāja, kataṃ pāpaṃ diṭṭhadhammepi na mahāsāvajjaṃ hoti, samparāye vipākenapi no tathā. Idha, mahārāja, koci ummattako vajjhamāpajjeyya, tassa tumhe kiṃ daṇḍaṃ dhārethā’’ti? ‘‘Ko, bhante, ummattakassa daṇḍo bhavissati, taṃ mayaṃ pothāpetvā nīharāpema, esova tassa daṇḍo’’ti. ‘‘Iti kho, mahārāja, ummattakassa aparādhe daṇḍopi na bhavati , tasmā ummattakassa katepi na doso bhavati satekiccho. Evameva kho, mahārāja, lomasakassapo isi saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto visaṭapayāto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji. Yadā ca pana pakaticitto ahosi paṭiladdhassati, tadā punadeva pabbajitvā pañcābhiññāyo nibbattetvā brahmalokūpago ahosī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
বুদ্ধঅৰিহেঠকপঞ্হো পঞ্চমো।
Buddhaaviheṭhakapañho pañcamo.
Footnotes:
