Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / থেরগাথা-অট্ঠকথা • Theragāthā-aṭṭhakathā

১২. ব্রহ্মদত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

12. Brahmadattattheragāthāvaṇṇanā

অক্কোধস্সাতিআদিকা আযস্মতো ব্রহ্মদত্তত্থেরস্স গাথা। কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং কোসলরঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, ব্রহ্মদত্তোতিস্স নামং অহোসি। সো ৰযপ্পত্তো জেতৰনমহে বুদ্ধানুভাৰং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো সহ পটিসম্ভিদাহি ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি। তং একদিৰসং নগরে পিণ্ডায চরন্তং অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণো অক্কোসি। থেরো তং সুত্ৰাপি তুণ্হীভূতো পিণ্ডায চরতিযেৰ, ব্রাহ্মণো পুনপি অক্কোসিযেৰ। মনুস্সা এৰং অক্কোসন্তম্পি নং ‘‘অযং থেরো ন কিঞ্চি ভণতী’’তি আহংসু। তং সুত্ৰা থেরো তেসং মনুস্সানং ধম্মং দেসেন্তো –

Akkodhassātiādikā āyasmato brahmadattattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kosalarañño putto hutvā nibbatti, brahmadattotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto jetavanamahe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto saha paṭisambhidāhi chaḷabhiñño ahosi. Taṃ ekadivasaṃ nagare piṇḍāya carantaṃ aññataro brāhmaṇo akkosi. Thero taṃ sutvāpi tuṇhībhūto piṇḍāya caratiyeva, brāhmaṇo punapi akkosiyeva. Manussā evaṃ akkosantampi naṃ ‘‘ayaṃ thero na kiñci bhaṇatī’’ti āhaṃsu. Taṃ sutvā thero tesaṃ manussānaṃ dhammaṃ desento –

৪৪১.

441.

‘‘অক্কোধস্স কুতো কোধো, দন্তস্স সমজীৰিনো।

‘‘Akkodhassa kuto kodho, dantassa samajīvino;

সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তস্স, উপসন্তস্স তাদিনো॥

Sammadaññā vimuttassa, upasantassa tādino.

৪৪২.

442.

‘‘তস্সেৰ তেন পাপিযো, যো কুদ্ধং পটিকুজ্ঝতি।

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

কুদ্ধং অপ্পটিকুজ্ঝন্তো, সঙ্গামং জেতি দুজ্জযং॥

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

৪৪৩.

443.

‘‘উভিন্নমত্থং চরতি, অত্তনো চ পরস্স চ।

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;

পরং সঙ্কুপিতং ঞত্ৰা, যো সতো উপসম্মতি॥

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

৪৪৪.

444.

‘‘উভিন্নং তিকিচ্ছন্তং তং, অত্তনো চ পরস্স চ।

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantaṃ taṃ, attano ca parassa ca;

জনা মঞ্ঞন্তি বালোতি, যে ধম্মস্স অকোৰিদা॥ (সং॰ নি॰ ১.১৮৯)।

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā. (saṃ. ni. 1.189);

৪৪৫.

445.

‘‘উপ্পজ্জে তে সচে কোধো, আৰজ্জ ককচূপমং।

‘‘Uppajje te sace kodho, āvajja kakacūpamaṃ;

উপ্পজ্জে চে রসে তণ্হা, পুত্তমংসূপমং সর॥

Uppajje ce rase taṇhā, puttamaṃsūpamaṃ sara.

৪৪৬.

446.

‘‘সচে ধাৰতি চিত্তং তে, কামেসু চ ভৰেসু চ।

‘‘Sace dhāvati cittaṃ te, kāmesu ca bhavesu ca;

খিপ্পং নিগ্গণ্হ সতিযা, কিট্ঠাদং ৰিয দুপ্পসু’’ন্তি॥ –

Khippaṃ niggaṇha satiyā, kiṭṭhādaṃ viya duppasu’’nti. –

ইমা গাথা অভাসি।

Imā gāthā abhāsi.

তত্থ অক্কোধস্সাতি কোধরহিতস্স মগ্গেন সমুচ্ছিন্নকোধস্স। কুতো কোধোতি কুতো নাম হেতু কোধো উপ্পজ্জেয্য, তস্স উপ্পত্তিকারণং নত্থীতি অত্থো। দন্তস্সাতি উত্তমেন দমেন অগ্গমগ্গদমথেন দন্তস্স। সমজীৰিনোতি কাযৰিসমাদীনি সব্বসো পহায কাযসমাদীনং ৰসেন সমং জীৰন্তস্স সত্তট্ঠানিযেন সম্পজঞ্ঞেন সম্মদেৰ ৰত্তন্তস্স। সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তস্সাতি সম্মা অঞ্ঞায অভিঞ্ঞেয্যাদিকে ধম্মে জানিত্ৰা সব্বাসৰেহি ৰিপ্পমুত্তস্স। ততো এৰ সব্বকিলেসদরথপরিল়াহৰূপসমেন উপসন্তস্স। ইট্ঠাদীসু তাদিলক্খণপ্পত্তিযা তাদিনো খীণাসৰস্স কুতো কোধোতি অঞ্ঞাপদেসেন থেরো অত্তনো কোধাভাৰং তস্স চ কারণানি ৰত্ৰা ইদানি কোধে অকোধে চ আদীনৰানিসংসদস্সনেন ধম্মং কথেন্তো ‘‘তস্সেৰা’’তিআদিমাহ। তত্থ যো কুদ্ধং পটিকুজ্ঝতীতি যো পুগ্গলো অত্তনো উপরি কুদ্ধং কুপিতং পুগ্গলং পটিকুজ্ঝতি, তস্সেৰ তেন পটিকুজ্ঝনপচ্চক্কোসনপটিপ্পহরণাদিনা পাপিযো ইধলোকে ৰিঞ্ঞূগরহাদিৰসেন পরলোকে নিরযদুক্খাদিৰসেন অভদ্দকতরং অকল্যাণতরং হোতি। কুজ্ঝনেন পন অকুদ্ধস্স পাপং হোতীতি ৰত্তব্বমেৰ নত্থি। কেচি পন ‘‘যো অকুদ্ধং পটিকুদ্ধং আরব্ভ কুজ্ঝতী’’তি অত্থং ৰদন্তি। কুদ্ধং অপ্পটিকুজ্ঝন্তোতি যো পন কুদ্ধং পুগ্গলং ‘‘অযং কুদ্ধো কোধপরেতো’’তি ঞত্ৰা ন পটিকুজ্ঝতি খমতি, সো দুজ্জযং কিলেসসঙ্গামং জেতি নাম। ন কেৰলঞ্চস্স কিলেসসঙ্গামজযো এৰ, অথ খো উভযহিতপটিপত্তিম্পীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উভিন্নমত্থং…পে॰… উপসম্মতী’’তি। যো পরং পুগ্গলং সঙ্কুপিতং কুদ্ধং ‘‘কোধপরেতো’’তি ঞত্ৰা তং মেত্তাযন্তো অজ্ঝুপেক্খন্তো ৰা সতো সম্পজানো হুত্ৰা উপসম্মতি খমতি ন পটিপ্ফরতি। সো অত্তনো চ পরস্স চাতি উভিন্নং উভযলোকসুখাৰহং অত্থং হিতং চরতি।

Tattha akkodhassāti kodharahitassa maggena samucchinnakodhassa. Kuto kodhoti kuto nāma hetu kodho uppajjeyya, tassa uppattikāraṇaṃ natthīti attho. Dantassāti uttamena damena aggamaggadamathena dantassa. Samajīvinoti kāyavisamādīni sabbaso pahāya kāyasamādīnaṃ vasena samaṃ jīvantassa sattaṭṭhāniyena sampajaññena sammadeva vattantassa. Sammadaññā vimuttassāti sammā aññāya abhiññeyyādike dhamme jānitvā sabbāsavehi vippamuttassa. Tato eva sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamena upasantassa. Iṭṭhādīsu tādilakkhaṇappattiyā tādino khīṇāsavassa kuto kodhoti aññāpadesena thero attano kodhābhāvaṃ tassa ca kāraṇāni vatvā idāni kodhe akodhe ca ādīnavānisaṃsadassanena dhammaṃ kathento ‘‘tassevā’’tiādimāha. Tattha yo kuddhaṃ paṭikujjhatīti yo puggalo attano upari kuddhaṃ kupitaṃ puggalaṃ paṭikujjhati, tasseva tena paṭikujjhanapaccakkosanapaṭippaharaṇādinā pāpiyo idhaloke viññūgarahādivasena paraloke nirayadukkhādivasena abhaddakataraṃ akalyāṇataraṃ hoti. Kujjhanena pana akuddhassa pāpaṃ hotīti vattabbameva natthi. Keci pana ‘‘yo akuddhaṃ paṭikuddhaṃ ārabbha kujjhatī’’ti atthaṃ vadanti. Kuddhaṃ appaṭikujjhantoti yo pana kuddhaṃ puggalaṃ ‘‘ayaṃ kuddho kodhapareto’’ti ñatvā na paṭikujjhati khamati, so dujjayaṃ kilesasaṅgāmaṃ jeti nāma. Na kevalañcassa kilesasaṅgāmajayo eva, atha kho ubhayahitapaṭipattimpīti dassento āha ‘‘ubhinnamatthaṃ…pe… upasammatī’’ti. Yo paraṃ puggalaṃ saṅkupitaṃ kuddhaṃ ‘‘kodhapareto’’ti ñatvā taṃ mettāyanto ajjhupekkhanto vā sato sampajāno hutvā upasammati khamati na paṭippharati. So attano ca parassa cāti ubhinnaṃ ubhayalokasukhāvahaṃ atthaṃ hitaṃ carati.

উভিন্নং তিকিচ্ছন্তং তন্তি তং অত্তনো চ পরস্স চাতি উভিন্নং দ্ৰিন্নং কোধব্যাধিতিকিচ্ছায তিকিচ্ছন্তং খমন্তং পুগ্গলং যে জনা ধম্মস্স অরিযাচারধম্মে অকুসলা, তে বালা ‘‘অযং অৰিদ্দসু যো অত্তানং অক্কোসন্তস্স পহরন্তস্স কিঞ্চি ন করোতী’’তি মঞ্ঞন্তি , তং তেসং অযোনিসো মঞ্ঞনন্তি অধিপ্পাযো। ‘‘তিকিচ্ছন’’ন্তিপি পঠন্তি, তিকিচ্ছনসভাৰন্তি অত্থো।

Ubhinnaṃ tikicchantaṃ tanti taṃ attano ca parassa cāti ubhinnaṃ dvinnaṃ kodhabyādhitikicchāya tikicchantaṃ khamantaṃ puggalaṃ ye janā dhammassa ariyācāradhamme akusalā, te bālā ‘‘ayaṃ aviddasu yo attānaṃ akkosantassa paharantassa kiñci na karotī’’ti maññanti , taṃ tesaṃ ayoniso maññananti adhippāyo. ‘‘Tikicchana’’ntipi paṭhanti, tikicchanasabhāvanti attho.

এৰং থেরেন ৰুচ্চমানং ধম্মং সুত্ৰা অক্কোসকব্রাহ্মণো সংৰিগ্গো পসন্নচিত্তো চ হুত্ৰা থেরং খমাপেত্ৰা তস্সেৰ সন্তিকে পব্বজি। থেরো তস্স কম্মট্ঠানং দেন্তো ‘‘ইমস্স মেত্তাভাৰনা যুত্তা’’তি মেত্তাকম্মট্ঠানং দত্ৰা কোধপরিযুট্ঠানাদীসু পচ্চৰেক্খণাদিৰিধিং দস্সেন্তো ‘‘উপ্পজ্জে তে’’তিআদিমাহ। তত্থ উপ্পজ্জে তে সচেতি সচে তে কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তস্স কঞ্চি পুগ্গলং নিস্সায চিরপরিচযো কোধো উপ্পজ্জেয্য, তস্স ৰূপসমায –

Evaṃ therena vuccamānaṃ dhammaṃ sutvā akkosakabrāhmaṇo saṃviggo pasannacitto ca hutvā theraṃ khamāpetvā tasseva santike pabbaji. Thero tassa kammaṭṭhānaṃ dento ‘‘imassa mettābhāvanā yuttā’’ti mettākammaṭṭhānaṃ datvā kodhapariyuṭṭhānādīsu paccavekkhaṇādividhiṃ dassento ‘‘uppajje te’’tiādimāha. Tattha uppajje te saceti sace te kammaṭṭhānaṃ anuyuñjantassa kañci puggalaṃ nissāya ciraparicayo kodho uppajjeyya, tassa vūpasamāya –

‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৰে, ককচেন চোরা ওচরকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্রাপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকরো’’তি (ম॰ নি॰ ১.২৩২) –

‘‘Ubhatodaṇḍakena cepi, bhikkhave, kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ, tatrāpi yo mano padūseyya, na me so tena sāsanakaro’’ti (ma. ni. 1.232) –

সত্থারা ৰুত্তং ককচূপমং ওৰাদং আৰজ্জেহি। উপ্পজ্জে চে রসে তণ্হাতি সচে তে মধুরাদিভেদে রসে তণ্হা অভিলাসো উপ্পজ্জেয্য, তস্স ৰূপসমায –

Satthārā vuttaṃ kakacūpamaṃ ovādaṃ āvajjehi. Uppajje ce rase taṇhāti sace te madhurādibhede rase taṇhā abhilāso uppajjeyya, tassa vūpasamāya –

‘‘পুত্তমংসং জাযম্পতিকা যথা কন্তারনিত্থরণত্থমেৰ খাদিংসু, ন রসতণ্হায এৰং কুলপুত্তোপি পব্বজিতো পিণ্ডপাতং পটিসেৰতি…পে॰… ফাসুৰিহারো চা’’তি (সং॰ নি॰ ২.৬৩ অত্থতো সমানং) –

‘‘Puttamaṃsaṃ jāyampatikā yathā kantāranittharaṇatthameva khādiṃsu, na rasataṇhāya evaṃ kulaputtopi pabbajito piṇḍapātaṃ paṭisevati…pe… phāsuvihāro cā’’ti (saṃ. ni. 2.63 atthato samānaṃ) –

এৰং ৰুত্তং পুত্তমংসূপমোৰাদং সর অনুস্সর।

Evaṃ vuttaṃ puttamaṃsūpamovādaṃ sara anussara.

সচে ধাৰতি তে চিত্তন্তি অযোনিসো মনসি করোতো তৰ চিত্তং কামেসু পঞ্চকামগুণেসু ছন্দরাগৰসেন, কামভৰাদীসু ভৰেসু ভৰপত্থনাৰসেন সচে ধাৰতি সরতি জৰতি। খিপ্পং নিগ্গণ্হ সতিযা, কিট্ঠাদং ৰিয দুপ্পসুন্তি তথা ধাৰিতুং অদেন্তো যথা নাম পুরিসো কিট্ঠাদং সস্সখাদকং দুপ্পসুং দুট্ঠগোণং যোত্তেন থম্ভে বন্ধিত্ৰা অত্তনো ৰসে ৰত্তেতি, এৰং সতিযা সতিযোত্তেন সম্মাধিথম্ভে বন্ধন্তো খিপ্পং সীঘমেৰ নিগ্গণ্হ, যথা কিলেসৰিগমেন নিব্বিসেৰনং হোতি, তথা দমেহীতি। কেচি পন ‘‘থেরো পুথুজ্জনোৰ হুত্ৰা অক্কোসং অধিৰাসেন্তো তেসং মনুস্সানং অরিযগুণে পকাসেন্তো ধম্মং কথেত্ৰা পচ্ছা দ্ৰীহি গাথাহি অত্তানং ওৰদন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো ইমাযেৰ গাথা অভাসী’’তি ৰদন্তি।

Sace dhāvati te cittanti ayoniso manasi karoto tava cittaṃ kāmesu pañcakāmaguṇesu chandarāgavasena, kāmabhavādīsu bhavesu bhavapatthanāvasena sace dhāvati sarati javati. Khippaṃ niggaṇha satiyā, kiṭṭhādaṃviya duppasunti tathā dhāvituṃ adento yathā nāma puriso kiṭṭhādaṃ sassakhādakaṃ duppasuṃ duṭṭhagoṇaṃ yottena thambhe bandhitvā attano vase vatteti, evaṃ satiyā satiyottena sammādhithambhe bandhanto khippaṃ sīghameva niggaṇha, yathā kilesavigamena nibbisevanaṃ hoti, tathā damehīti. Keci pana ‘‘thero puthujjanova hutvā akkosaṃ adhivāsento tesaṃ manussānaṃ ariyaguṇe pakāsento dhammaṃ kathetvā pacchā dvīhi gāthāhi attānaṃ ovadanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā aññaṃ byākaronto imāyeva gāthā abhāsī’’ti vadanti.

ব্রহ্মদত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Brahmadattattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / থেরগাথাপাল়ি • Theragāthāpāḷi / ১২. ব্রহ্মদত্তত্থেরগাথা • 12. Brahmadattattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact