| Library / Tipiṭaka / திபிடக • Tipiṭaka / படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³-அட்ட²கதா² • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā |
18. பூ⁴மினானத்தஞாணனித்³தே³ஸவண்ணனா
18. Bhūminānattañāṇaniddesavaṇṇanā
72. பூ⁴மினானத்தஞாணனித்³தே³ஸே பூ⁴மியோதி பா⁴கா³ பரிச்சே²தா³ வா. காமாவசராதி எத்த² து³விதோ⁴ காமோ கிலேஸகாமோ வத்து²காமோ ச. கிலேஸகாமோ ச²ந்த³ராகோ³, வத்து²காமோ தேபூ⁴மகவட்டங். கிலேஸகாமோ காமேதீதி காமோ, வத்து²காமோ காமீயதீதி காமோ. ஸோ து³விதோ⁴ காமோ பவத்திவஸேன யஸ்மிங் பதே³ஸே அவசரதி, ஸோ பதே³ஸோ காமோ எத்த² அவசரதீதி காமாவசரோ. ஸோ பன பதே³ஸோ சதுன்னங் அபாயானங், மனுஸ்ஸலோகஸ்ஸ, ச²ன்னஞ்ச தே³வலோகானங் வஸேன ஏகாத³ஸவிதோ⁴ . யதா² ஹி யஸ்மிங் பதே³ஸே ஸஸத்தா² புரிஸா அவசரந்தி, ஸோ விஜ்ஜமானேஸுபி அஞ்ஞேஸு த்³விபத³சதுப்பதே³ஸு அவசரந்தேஸு தேஸங் அபி⁴லக்கி²தத்தா ‘‘ஸஸத்தா²வசரோ’’தி வுச்சதி, ஏவங் விஜ்ஜமானேஸுபி அஞ்ஞேஸு ரூபாவசராதீ³ஸு தத்த² அவசரந்தேஸு தேஸங் அபி⁴லக்கி²தத்தா அயங் பதே³ஸோ ‘‘காமாவசரோ’’த்வேவ வுச்சதி. ஸ்வாயங் யதா² ரூபப⁴வோ ரூபங், ஏவங் உத்தரபத³லோபங் கத்வா ‘‘காமோ’’த்வேவ வுச்சதி. தப்படிப³த்³தோ⁴ ஏகேகோ த⁴ம்மோ இமஸ்மிங் ஏகாத³ஸவித⁴பதே³ஸஸங்கா²தே காமே அவசரதீதி காமாவசரோ. கிஞ்சாபி ஹி எத்த² கேசி த⁴ம்மா ரூபாரூபப⁴வேஸுபி அவசரந்தி, யதா² பன ஸங்கா³மே அவசரணதோ ‘‘ஸங்கா³மாவசரோ’’தி லத்³த⁴னாமோ நாகோ³ நக³ரே சரந்தோபி ‘‘ஸங்கா³மாவசரோ’’த்வேவ வுச்சதி, த²லஜலசரா ச பாணினோ அத²லே அஜலே ச டி²தாபி ‘‘த²லசரா ஜலசரா’’த்வேவ வுச்சந்தி, ஏவங் தே அஞ்ஞத்த² அவசரந்தாபி காமாவசராயேவாதி வேதி³தப்³பா³. ஆரம்மணகரணவஸேன வா ஏதேஸு வுத்தப்பகாரேஸு த⁴ம்மேஸு காமோ அவசரதீதி காமாவசரா. காமஞ்சேஸ ரூபாரூபாவசரத⁴ம்மேஸுபி அவசரதி, யதா² பன ‘‘வத³தீதி வச்சோ², மஹியங் ஸேதீதி மஹிங்ஸோ’’தி வுத்தே ந யத்தகா வத³ந்தி, மஹியங் வா ஸெந்தி, ஸப்³பே³ஸங் தங் நாமங் ஹோதி. ஏவங்ஸம்பத³மித³ங் வேதி³தப்³ப³ங். எத்த² ஸப்³பே³ தே த⁴ம்மே ஏகராஸிங் கத்வா வுத்தபூ⁴மிஸத்³த³மபெக்கி²த்வா காமாவசராதி இத்தி²லிங்க³வசனங் கதங். ரூபாவசராதிஆதீ³ஸு ரூபப⁴வோ ரூபங், தஸ்மிங் ரூபே அவசரந்தீதி ரூபாவசரா. அரூபப⁴வோ அரூபங், தஸ்மிங் அரூபே அவசரந்தீதி அரூபாவசரா. தேபூ⁴மகவட்டே பரியாபன்னா அந்தோக³தா⁴தி பரியாபன்னா, தஸ்மிங் ந பரியாபன்னாதி அபரியாபன்னா.
72. Bhūminānattañāṇaniddese bhūmiyoti bhāgā paricchedā vā. Kāmāvacarāti ettha duvidho kāmo kilesakāmo vatthukāmo ca. Kilesakāmo chandarāgo, vatthukāmo tebhūmakavaṭṭaṃ. Kilesakāmo kāmetīti kāmo, vatthukāmo kāmīyatīti kāmo. So duvidho kāmo pavattivasena yasmiṃ padese avacarati, so padeso kāmo ettha avacaratīti kāmāvacaro. So pana padeso catunnaṃ apāyānaṃ, manussalokassa, channañca devalokānaṃ vasena ekādasavidho . Yathā hi yasmiṃ padese sasatthā purisā avacaranti, so vijjamānesupi aññesu dvipadacatuppadesu avacarantesu tesaṃ abhilakkhitattā ‘‘sasatthāvacaro’’ti vuccati, evaṃ vijjamānesupi aññesu rūpāvacarādīsu tattha avacarantesu tesaṃ abhilakkhitattā ayaṃ padeso ‘‘kāmāvacaro’’tveva vuccati. Svāyaṃ yathā rūpabhavo rūpaṃ, evaṃ uttarapadalopaṃ katvā ‘‘kāmo’’tveva vuccati. Tappaṭibaddho ekeko dhammo imasmiṃ ekādasavidhapadesasaṅkhāte kāme avacaratīti kāmāvacaro. Kiñcāpi hi ettha keci dhammā rūpārūpabhavesupi avacaranti, yathā pana saṅgāme avacaraṇato ‘‘saṅgāmāvacaro’’ti laddhanāmo nāgo nagare carantopi ‘‘saṅgāmāvacaro’’tveva vuccati, thalajalacarā ca pāṇino athale ajale ca ṭhitāpi ‘‘thalacarā jalacarā’’tveva vuccanti, evaṃ te aññattha avacarantāpi kāmāvacarāyevāti veditabbā. Ārammaṇakaraṇavasena vā etesu vuttappakāresu dhammesu kāmo avacaratīti kāmāvacarā. Kāmañcesa rūpārūpāvacaradhammesupi avacarati, yathā pana ‘‘vadatīti vaccho, mahiyaṃ setīti mahiṃso’’ti vutte na yattakā vadanti, mahiyaṃ vā senti, sabbesaṃ taṃ nāmaṃ hoti. Evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Ettha sabbe te dhamme ekarāsiṃ katvā vuttabhūmisaddamapekkhitvā kāmāvacarāti itthiliṅgavacanaṃ kataṃ. Rūpāvacarātiādīsu rūpabhavo rūpaṃ, tasmiṃ rūpe avacarantīti rūpāvacarā. Arūpabhavo arūpaṃ, tasmiṃ arūpe avacarantīti arūpāvacarā. Tebhūmakavaṭṭe pariyāpannā antogadhāti pariyāpannā, tasmiṃ na pariyāpannāti apariyāpannā.
காமாவசராதி³பூ⁴மினித்³தே³ஸேஸு ஹெட்ட²தோதி ஹெட்டா²பா⁴கே³ன. அவீசினிரயந்தி ஜாலானங் வா ஸத்தானங் வா வேத³னானங் வா வீசி அந்தரங் சி²த்³த³ங் எத்த² நத்தீ²தி அவீசி. ஸுக²ஸங்கா²தோ அயோ எத்த² நத்தீ²தி நிரயோ, நிரதிஅத்தே²னபி நிரயோ. பரியந்தங் கரித்வாதி தங் அவீசிஸங்கா²தங் நிரயங் அந்தங் கத்வா. உபரிதோதி உபரிபா⁴கே³ன. பரனிம்மிதவஸவத்தீ தே³வேதி பரனிம்மிதேஸு காமேஸு வஸங் வத்தனதோ ஏவங்லத்³த⁴வோஹாரே தே³வே. அந்தோ கரித்வாதி அந்தோ பக்கி²பித்வா. யங் ஏதஸ்மிங் அந்தரேதி யே ஏதஸ்மிங் ஓகாஸே. யந்தி ச லிங்க³வசனவிபல்லாஸோ கதோ. எத்தா²வசராதி இமினா யஸ்மா தஸ்மிங் அந்தரே அஞ்ஞேபி சரந்தி கதா³சி கத்த²சி ஸம்ப⁴வதோ, தஸ்மா தேஸங் அஸங்க³ண்ஹனத்த²ங் அவசராதி வுத்தங். தேன யே ஏகஸ்மிங் அந்தரே ஓகா³ள்ஹா ஹுத்வா சரந்தி, ஸப்³ப³த்த² ஸதா³ ச ஸம்ப⁴வதோ, அதோ⁴பா⁴கே³ ச சரந்தி அவீசினிரயஸ்ஸ ஹெட்டா² பூ⁴தூபாதா³ய பவத்திபா⁴வேன, தேஸங் ஸங்க³ஹோ கதோ ஹோதி. தே ஹி ஓகா³ள்ஹா சரந்தி, அதோ⁴பா⁴கே³ ச சரந்தீதி அவசரா. எத்த² பரியாபன்னாதி இமினா பன யஸ்மா ஏதே எத்தா²வசரா அஞ்ஞத்தா²பி அவசரந்தி, ந பன தத்த² பரியாபன்னா ஹொந்தி, தஸ்மா தேஸங் அஞ்ஞத்தா²பி அவசரந்தானங் பரிக்³க³ஹோ கதோ ஹோதி.
Kāmāvacarādibhūminiddesesu heṭṭhatoti heṭṭhābhāgena. Avīcinirayanti jālānaṃ vā sattānaṃ vā vedanānaṃ vā vīci antaraṃ chiddaṃ ettha natthīti avīci. Sukhasaṅkhāto ayo ettha natthīti nirayo, niratiatthenapi nirayo. Pariyantaṃ karitvāti taṃ avīcisaṅkhātaṃ nirayaṃ antaṃ katvā. Uparitoti uparibhāgena. Paranimmitavasavattī deveti paranimmitesu kāmesu vasaṃ vattanato evaṃladdhavohāre deve. Anto karitvāti anto pakkhipitvā. Yaṃ etasmiṃ antareti ye etasmiṃ okāse. Yanti ca liṅgavacanavipallāso kato. Etthāvacarāti iminā yasmā tasmiṃ antare aññepi caranti kadāci katthaci sambhavato, tasmā tesaṃ asaṅgaṇhanatthaṃ avacarāti vuttaṃ. Tena ye ekasmiṃ antare ogāḷhā hutvā caranti, sabbattha sadā ca sambhavato, adhobhāge ca caranti avīcinirayassa heṭṭhā bhūtūpādāya pavattibhāvena, tesaṃ saṅgaho kato hoti. Te hi ogāḷhā caranti, adhobhāge ca carantīti avacarā. Ettha pariyāpannāti iminā pana yasmā ete etthāvacarā aññatthāpi avacaranti, na pana tattha pariyāpannā honti, tasmā tesaṃ aññatthāpi avacarantānaṃ pariggaho kato hoti.
இதா³னி தே எத்த² பரியாபன்னே த⁴ம்மே ராஸிஸுஞ்ஞதாபச்சயபா⁴வதோ சேவ ஸபா⁴வதோ ச த³ஸ்ஸெந்தோ க²ந்த⁴தா⁴துஆயதனாதிஆதி³மாஹ. ப்³ரஹ்மலோகந்தி பட²மஜ்ஜா²னபூ⁴மிஸங்கா²தங் ப்³ரஹ்மட்டா²னங். அகனிட்டே²தி உத்தமட்டே²ன ந கனிட்டே². ஸமாபன்னஸ்ஸாதி ஸமாபத்திங் ஸமாபன்னஸ்ஸ. ஏதேன குஸலஜ்ஜா²னங் வுத்தங். உபபன்னஸ்ஸாதி விபாகவஸேன ப்³ரஹ்மலோகே உபபன்னஸ்ஸ. ஏதேன விபாகஜ்ஜா²னங் வுத்தங். தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரிஸ்ஸாதி தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே பச்சக்கே² அத்தபா⁴வே ஸுகோ² விஹாரோ தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரோ, ஸோ அஸ்ஸ அத்தீ²தி தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரீ, அரஹா. தஸ்ஸ தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரிஸ்ஸ. ஏதேன கிரியஜ்ஜா²னங் வுத்தங். சேதஸிகாதி சேதஸி ப⁴வா சேதஸிகா, சித்தஸம்பயுத்தாதி அத்தோ². ஆகாஸானஞ்சாயதனூபகே³தி ஆகாஸானஞ்சாயதனஸங்கா²தங் ப⁴வங் உபக³தே. து³தியபதே³பி ஏஸேவ நயோ. மக்³கா³தி சத்தாரோ அரியமக்³கா³. மக்³க³ப²லானீதி சத்தாரி அரியமக்³க³ப²லானி. அஸங்க²தா ச தா⁴தூதி பச்சயேஹி அகதா நிப்³பா³னதா⁴து.
Idāni te ettha pariyāpanne dhamme rāsisuññatāpaccayabhāvato ceva sabhāvato ca dassento khandhadhātuāyatanātiādimāha. Brahmalokanti paṭhamajjhānabhūmisaṅkhātaṃ brahmaṭṭhānaṃ. Akaniṭṭheti uttamaṭṭhena na kaniṭṭhe. Samāpannassāti samāpattiṃ samāpannassa. Etena kusalajjhānaṃ vuttaṃ. Upapannassāti vipākavasena brahmaloke upapannassa. Etena vipākajjhānaṃ vuttaṃ. Diṭṭhadhammasukhavihārissāti diṭṭheva dhamme paccakkhe attabhāve sukho vihāro diṭṭhadhammasukhavihāro, so assa atthīti diṭṭhadhammasukhavihārī, arahā. Tassa diṭṭhadhammasukhavihārissa. Etena kiriyajjhānaṃ vuttaṃ. Cetasikāti cetasi bhavā cetasikā, cittasampayuttāti attho. Ākāsānañcāyatanūpageti ākāsānañcāyatanasaṅkhātaṃ bhavaṃ upagate. Dutiyapadepi eseva nayo. Maggāti cattāro ariyamaggā. Maggaphalānīti cattāri ariyamaggaphalāni. Asaṅkhatā ca dhātūti paccayehi akatā nibbānadhātu.
அபராபி சதஸ்ஸோ பூ⁴மியோதி ஏகேகசதுக்கவஸேன வேதி³தப்³பா³. சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னாதி காயானுபஸ்ஸனாஸதிபட்டா²னங் வேத³னானுபஸ்ஸனாஸதிபட்டா²னங் சித்தானுபஸ்ஸனாஸதிபட்டா²னங் த⁴ம்மானுபஸ்ஸனாஸதிபட்டா²னங். தஸ்ஸத்தோ² – பதிட்டா²தீதி பட்டா²னங், உபட்டா²தி ஓக்கந்தி³த்வா பக்க²ந்தி³த்வா பவத்ததீதி அத்தோ². ஸதியேவ பட்டா²னங் ஸதிபட்டா²னங். அத² வா ஸரணட்டே²ன ஸதி, உபட்டா²னட்டே²ன பட்டா²னங், ஸதி ச ஸா பட்டா²னஞ்சாதிபி ஸதிபட்டா²னங். ஆரம்மணவஸேன ப³ஹுகா தா ஸதியோதி ஸதிபட்டா²னா. சத்தாரோ ஸம்மப்பதா⁴னாதி அனுப்பன்னானங் அகுஸலானங் அனுப்பாதா³ய ஸம்மப்பதா⁴னங், உப்பன்னானங் அகுஸலானங் பஹானாய ஸம்மப்பதா⁴னங், அனுப்பன்னானங் குஸலானங் உப்பாதா³ய ஸம்மப்பதா⁴னங், உப்பன்னானங் குஸலானங் டி²தியா ஸம்மப்பதா⁴னங். பத³ஹந்தி வாயமந்தி ஏதேனாதி பதா⁴னங், வீரியஸ்ஸேதங் நாமங் . ஸம்மப்பதா⁴னந்தி அவிபரீதப்பதா⁴னங் காரணப்பதா⁴னங் உபாயப்பதா⁴னங் யோனிஸோபதா⁴னங். ஏகமேவ வீரியங் கிச்சவஸேன சதுதா⁴ கத்வா ஸம்மப்பதா⁴னாதி வுத்தங். சத்தாரோ இத்³தி⁴பாதா³தி ச²ந்தி³த்³தி⁴பாதோ³, சித்தித்³தி⁴பாதோ³, வீரியித்³தி⁴பாதோ³, வீமங்ஸித்³தி⁴பாதோ³. தஸ்ஸத்தோ² வுத்தோயேவ. சத்தாரி ஜா²னானீதி விதக்கவிசாரபீதிஸுக²சித்தேகக்³க³தாவஸேன பஞ்சங்கி³கங் பட²மஜ்ஜா²னங். பீதிஸுக²சித்தேகக்³க³தாவஸேன திவங்கி³கங் து³தியஜ்ஜா²னங், ஸுக²சித்தகக்³க³தாவஸேன து³வங்கி³கங் ததியஜ்ஜா²னங், உபெக்கா²சித்தேகக்³க³தாவஸேன து³வங்கி³கங் சதுத்த²ஜ்ஜா²னங். இமானி ஹி அங்கா³னி ஆரம்மணூபனிஜ்ஜா²னட்டே²ன ஜா²னந்தி வுச்சந்தி. சதஸ்ஸோ அப்பமஞ்ஞாயோதி மெத்தா, கருணா, முதி³தா, உபெக்கா². ப²ரணஅப்பமாணவஸேன அப்பமஞ்ஞாயோ. ஏதாயோ ஹி ஆரம்மணவஸேன அப்பமாணே வா ஸத்தே ப²ரந்தி, ஏகங் ஸத்தம்பி வா அனவஸேஸப²ரணவஸேன ப²ரந்தீதி ப²ரணஅப்பமாணவஸேன அப்பமஞ்ஞாயோதி வுச்சந்தி. சதஸ்ஸோ அரூபஸமாபத்தியோதி ஆகாஸானஞ்சாயதனஸமாபத்தி, விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸமாபத்தி, ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸமாபத்தி, நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸமாபத்தி. சதஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³ வுத்தத்தா² ஏவ.
Aparāpi catasso bhūmiyoti ekekacatukkavasena veditabbā. Cattāro satipaṭṭhānāti kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ. Tassattho – patiṭṭhātīti paṭṭhānaṃ, upaṭṭhāti okkanditvā pakkhanditvā pavattatīti attho. Satiyeva paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ. Atha vā saraṇaṭṭhena sati, upaṭṭhānaṭṭhena paṭṭhānaṃ, sati ca sā paṭṭhānañcātipi satipaṭṭhānaṃ. Ārammaṇavasena bahukā tā satiyoti satipaṭṭhānā. Cattāro sammappadhānāti anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādāya sammappadhānaṃ, uppannānaṃ akusalānaṃ pahānāya sammappadhānaṃ, anuppannānaṃ kusalānaṃ uppādāya sammappadhānaṃ, uppannānaṃ kusalānaṃ ṭhitiyā sammappadhānaṃ. Padahanti vāyamanti etenāti padhānaṃ, vīriyassetaṃ nāmaṃ . Sammappadhānanti aviparītappadhānaṃ kāraṇappadhānaṃ upāyappadhānaṃ yonisopadhānaṃ. Ekameva vīriyaṃ kiccavasena catudhā katvā sammappadhānāti vuttaṃ. Cattāro iddhipādāti chandiddhipādo, cittiddhipādo, vīriyiddhipādo, vīmaṃsiddhipādo. Tassattho vuttoyeva. Cattāri jhānānīti vitakkavicārapītisukhacittekaggatāvasena pañcaṅgikaṃ paṭhamajjhānaṃ. Pītisukhacittekaggatāvasena tivaṅgikaṃ dutiyajjhānaṃ, sukhacittakaggatāvasena duvaṅgikaṃ tatiyajjhānaṃ, upekkhācittekaggatāvasena duvaṅgikaṃ catutthajjhānaṃ. Imāni hi aṅgāni ārammaṇūpanijjhānaṭṭhena jhānanti vuccanti. Catasso appamaññāyoti mettā, karuṇā, muditā, upekkhā. Pharaṇaappamāṇavasena appamaññāyo. Etāyo hi ārammaṇavasena appamāṇe vā satte pharanti, ekaṃ sattampi vā anavasesapharaṇavasena pharantīti pharaṇaappamāṇavasena appamaññāyoti vuccanti. Catasso arūpasamāpattiyoti ākāsānañcāyatanasamāpatti, viññāṇañcāyatanasamāpatti, ākiñcaññāyatanasamāpatti, nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti. Catasso paṭisambhidā vuttatthā eva.
சதஸ்ஸோ படிபதா³தி ‘‘து³க்கா² படிபதா³ த³ந்தா⁴பி⁴ஞ்ஞா, து³க்கா² படிபதா³ கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞா, ஸுகா² படிபதா³ த³ந்தா⁴பி⁴ஞ்ஞா, ஸுகா² படிபதா³ கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞா’’தி (தீ³॰ நி॰ 3.311) வுத்தா சதஸ்ஸோ படிபதா³. சத்தாரி ஆரம்மணானீதி பரித்தங் பரித்தாரம்மணங், பரித்தங் அப்பமாணாரம்மணங், அப்பமாணங் பரித்தாரம்மணங், அப்பமாணங் அப்பமாணாரம்மணந்தி (த⁴॰ ஸ॰ 181 ஆத³யோ) வுத்தானி சத்தாரி ஆரம்மணானி. கஸிணாதி³ஆரம்மணானங் அவவத்தா²பேதப்³ப³தோ ஆரம்மணவந்தானி ஜா²னானி வுத்தானீதி வேதி³தப்³பா³னி. சத்தாரோ அரியவங்ஸாதி அரியா வுச்சந்தி பு³த்³தா⁴ ச பச்சேகபு³த்³தா⁴ ச ததா²க³தஸாவகா ச, தேஸங் அரியானங் வங்ஸா தந்தியோ பவேணியோதி அரியவங்ஸா. கே பன தே? சீவரஸந்தோஸோ பிண்ட³பாதஸந்தோஸோ ஸேனாஸனஸந்தோஸோ பா⁴வனாராமதாதி இமே சத்தாரோ. கி³லானபச்சயஸந்தோஸோ பிண்ட³பாதஸந்தோஸே வுத்தே வுத்தோயேவ ஹோதி. யோ ஹி பிண்ட³பாதே ஸந்துட்டோ², ஸோ கத²ங் கி³லானபச்சயே அஸந்துட்டோ² ப⁴விஸ்ஸதி.
Catassopaṭipadāti ‘‘dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā’’ti (dī. ni. 3.311) vuttā catasso paṭipadā. Cattāri ārammaṇānīti parittaṃ parittārammaṇaṃ, parittaṃ appamāṇārammaṇaṃ, appamāṇaṃ parittārammaṇaṃ, appamāṇaṃ appamāṇārammaṇanti (dha. sa. 181 ādayo) vuttāni cattāri ārammaṇāni. Kasiṇādiārammaṇānaṃ avavatthāpetabbato ārammaṇavantāni jhānāni vuttānīti veditabbāni. Cattāro ariyavaṃsāti ariyā vuccanti buddhā ca paccekabuddhā ca tathāgatasāvakā ca, tesaṃ ariyānaṃ vaṃsā tantiyo paveṇiyoti ariyavaṃsā. Ke pana te? Cīvarasantoso piṇḍapātasantoso senāsanasantoso bhāvanārāmatāti ime cattāro. Gilānapaccayasantoso piṇḍapātasantose vutte vuttoyeva hoti. Yo hi piṇḍapāte santuṭṭho, so kathaṃ gilānapaccaye asantuṭṭho bhavissati.
சத்தாரி ஸங்க³ஹவத்தூ²னீதி சத்தாரி ஜனஸங்க³ண்ஹனகாரணானி – தா³னஞ்ச பெய்யவஜ்ஜஞ்ச அத்த²சரியா ச ஸமானத்ததா சாதி இமானி சத்தாரி. தா³னந்தி யதா²ரஹங் தா³னங். பெய்யவஜ்ஜந்தி யதா²ரஹங் பியவசனங். அத்த²சரியாதி தத்த² தத்த² கத்தப்³ப³ஸ்ஸ கரணவஸேன கத்தப்³பா³கத்தப்³பா³னுஸாஸனவஸேன ச வுத்³தி⁴கிரியா. ஸமானத்ததாதி ஸஹ மானேன ஸமானோ, ஸபரிமாணோ ஸபரிக³ணனோதி அத்தோ². ஸமானோ பரஸ்ஸ அத்தா ஏதேனாதி ஸமானத்தோ, ஸமானத்தஸ்ஸ பா⁴வோ ஸமானத்ததா, ‘‘அயங் மயா ஹீனோ, அயங் மயா ஸதி³ஸோ, அயங் மயா அதி⁴கோ’’தி பரிக³ணெத்வா தத³னுரூபேன உபசரணங் கரணந்தி அத்தோ². ‘‘ஸமானஸுக²து³க்க²தா ஸமானத்ததா’’தி ச வத³ந்தி.
Cattāri saṅgahavatthūnīti cattāri janasaṅgaṇhanakāraṇāni – dānañca peyyavajjañca atthacariyā ca samānattatā cāti imāni cattāri. Dānanti yathārahaṃ dānaṃ. Peyyavajjanti yathārahaṃ piyavacanaṃ. Atthacariyāti tattha tattha kattabbassa karaṇavasena kattabbākattabbānusāsanavasena ca vuddhikiriyā. Samānattatāti saha mānena samāno, saparimāṇo saparigaṇanoti attho. Samāno parassa attā etenāti samānatto, samānattassa bhāvo samānattatā, ‘‘ayaṃ mayā hīno, ayaṃ mayā sadiso, ayaṃ mayā adhiko’’ti parigaṇetvā tadanurūpena upacaraṇaṃ karaṇanti attho. ‘‘Samānasukhadukkhatā samānattatā’’ti ca vadanti.
சத்தாரி சக்கானீதி எத்த² சக்கங் நாம தா³ருசக்கங், ரதனசக்கங், த⁴ம்மசக்கங், இரியாபத²சக்கங், ஸம்பத்திசக்கந்தி பஞ்சவித⁴ங். தத்த² ‘‘யங் பன தங், தே³வ, சக்கங் ச²ஹி மாஸேஹி நிட்டி²தங் சா²ரத்தூனேஹீ’’தி (அ॰ நி॰ 3.15) இத³ங் தா³ருசக்கங். ‘‘சக்கங் வத்தயதோ பரிக்³க³ஹெத்வா’’தி (ஜா॰ 1.13.68) இத³ங் ரதனசக்கங். ‘‘மயா பவத்திதங் சக்க’’ந்தி (ஸு॰ நி॰ 562) இத³ங் த⁴ம்மசக்கங். ‘‘சதுசக்கங் நவத்³வார’’ந்தி (ஸங்॰ நி॰ 1.29) இத³ங் இரியாபத²சக்கங். ‘‘சத்தாரிமானி , பி⁴க்க²வே, சக்கானி, யேஹி ஸமன்னாக³தானங் தே³வமனுஸ்ஸானங் சதுசக்கங் வத்ததி. கதமானி சத்தாரி? பதிரூபதே³ஸவாஸோ, ஸப்புரிஸாவஸ்ஸயோ, அத்தஸம்மாபணிதி⁴, புப்³பே³ ச கதபுஞ்ஞதா’’தி (அ॰ நி॰ 4.31) இத³ங் ஸம்பத்திசக்கங். இதா⁴பி ஏததே³வ அதி⁴ப்பேதங். தத்த² பதிரூபதே³ஸவாஸோதி யத்த² சதஸ்ஸோ பரிஸா ஸந்தி³ஸ்ஸந்தி, ஏவரூபே அனுச்ச²விகே தே³ஸே வாஸோ. ஸப்புரிஸாவஸ்ஸயோதி பு³த்³தா⁴தீ³னங் ஸப்புரிஸானங் அவஸ்ஸயனங் ஸேவனங் ப⁴ஜனங். அத்தஸம்மாபணிதீ⁴தி அத்தனோ ஸம்மா பதிட்டா²பனங். ஸசே புப்³பே³ அஸ்ஸத்³தா⁴தீ³ஹி ஸமன்னாக³தோ ஹோதி, தானி பஹாய ஸத்³தா⁴தீ³ஸு பதிட்டா²பனங். புப்³பே³ ச கதபுஞ்ஞதாதி புப்³பே³ உபசிதகுஸலதா. இத³மேவ செத்த² பமாணங். யேன ஹி ஞாணஸம்பயுத்தசித்தேன குஸலகம்மங் கதங் ஹோதி, ததே³வ குஸலங் தங் புரிஸங் பதிரூபதே³ஸே உபனேதி, ஸப்புரிஸே ப⁴ஜாபேதி, ஸோ ஏவ புக்³க³லோ அத்தானங் ஸம்மா ட²பேதீதி.
Cattāri cakkānīti ettha cakkaṃ nāma dārucakkaṃ, ratanacakkaṃ, dhammacakkaṃ, iriyāpathacakkaṃ, sampatticakkanti pañcavidhaṃ. Tattha ‘‘yaṃ pana taṃ, deva, cakkaṃ chahi māsehi niṭṭhitaṃ chārattūnehī’’ti (a. ni. 3.15) idaṃ dārucakkaṃ. ‘‘Cakkaṃ vattayato pariggahetvā’’ti (jā. 1.13.68) idaṃ ratanacakkaṃ. ‘‘Mayā pavattitaṃ cakka’’nti (su. ni. 562) idaṃ dhammacakkaṃ. ‘‘Catucakkaṃ navadvāra’’nti (saṃ. ni. 1.29) idaṃ iriyāpathacakkaṃ. ‘‘Cattārimāni , bhikkhave, cakkāni, yehi samannāgatānaṃ devamanussānaṃ catucakkaṃ vattati. Katamāni cattāri? Patirūpadesavāso, sappurisāvassayo, attasammāpaṇidhi, pubbe ca katapuññatā’’ti (a. ni. 4.31) idaṃ sampatticakkaṃ. Idhāpi etadeva adhippetaṃ. Tattha patirūpadesavāsoti yattha catasso parisā sandissanti, evarūpe anucchavike dese vāso. Sappurisāvassayoti buddhādīnaṃ sappurisānaṃ avassayanaṃ sevanaṃ bhajanaṃ. Attasammāpaṇidhīti attano sammā patiṭṭhāpanaṃ. Sace pubbe assaddhādīhi samannāgato hoti, tāni pahāya saddhādīsu patiṭṭhāpanaṃ. Pubbe ca katapuññatāti pubbe upacitakusalatā. Idameva cettha pamāṇaṃ. Yena hi ñāṇasampayuttacittena kusalakammaṃ kataṃ hoti, tadeva kusalaṃ taṃ purisaṃ patirūpadese upaneti, sappurise bhajāpeti, so eva puggalo attānaṃ sammā ṭhapetīti.
சத்தாரி த⁴ம்மபதா³னீதி சத்தாரோ த⁴ம்மகொட்டா²ஸா. கதமானி சத்தாரி? அனபி⁴ஜ்ஜா² த⁴ம்மபத³ங், அப்³யாபாதோ³ த⁴ம்மபத³ங், ஸம்மாஸதி த⁴ம்மபத³ங், ஸம்மாஸமாதி⁴ த⁴ம்மபத³ங். அனபி⁴ஜ்ஜா² த⁴ம்மபத³ங் நாம அலோபோ⁴ வா அனபி⁴ஜ்ஜா²வஸேன அதி⁴க³தஜ்ஜா²னவிபஸ்ஸனாமக்³க³ப²லனிப்³பா³னானி வா. அப்³யாபாதோ³ த⁴ம்மபத³ங் நாம அகோபோ வா மெத்தாஸீஸேன அதி⁴க³தஜ்ஜா²னாதீ³னி வா. ஸம்மாஸதி த⁴ம்மபத³ங் நாம ஸூபட்டி²தஸ்ஸதி வா ஸதிஸீஸேன அதி⁴க³தஜ்ஜா²னாதீ³னி வா. ஸம்மாஸமாதி⁴ த⁴ம்மபத³ங் நாம அட்ட²ஸமாபத்தி வா அட்ட²ஸமாபத்திஸீஸேன அதி⁴க³தஜ்ஜா²னாதீ³னி வா. த³ஸஅஸுப⁴வஸேன வா அதி⁴க³தஜ்ஜா²னாதீ³னி அனபி⁴ஜ்ஜா² த⁴ம்மபத³ங், சதுப்³ரஹ்மவிஹாரவஸேன அதி⁴க³தானி அப்³யாபாதோ³ த⁴ம்மபத³ங், த³ஸானுஸ்ஸதிஆஹாரேபடிகூலஸஞ்ஞாவஸேன அதி⁴க³தானி ஸம்மாஸதி த⁴ம்மபத³ங், த³ஸகஸிணஆனாபானவஸேன அதி⁴க³தானி ஸம்மாஸமாதி⁴ த⁴ம்மபத³ந்தி. இமா சதஸ்ஸோ பூ⁴மியோதி ஏகேகங் சதுக்கவஸேனேவ யோஜேதப்³ப³ங்.
Cattāri dhammapadānīti cattāro dhammakoṭṭhāsā. Katamāni cattāri? Anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ. Anabhijjhā dhammapadaṃ nāma alobho vā anabhijjhāvasena adhigatajjhānavipassanāmaggaphalanibbānāni vā. Abyāpādo dhammapadaṃ nāma akopo vā mettāsīsena adhigatajjhānādīni vā. Sammāsati dhammapadaṃ nāma sūpaṭṭhitassati vā satisīsena adhigatajjhānādīni vā. Sammāsamādhi dhammapadaṃ nāma aṭṭhasamāpatti vā aṭṭhasamāpattisīsena adhigatajjhānādīni vā. Dasaasubhavasena vā adhigatajjhānādīni anabhijjhā dhammapadaṃ, catubrahmavihāravasena adhigatāni abyāpādo dhammapadaṃ, dasānussatiāhārepaṭikūlasaññāvasena adhigatāni sammāsati dhammapadaṃ, dasakasiṇaānāpānavasena adhigatāni sammāsamādhi dhammapadanti. Imā catasso bhūmiyoti ekekaṃ catukkavaseneva yojetabbaṃ.
பூ⁴மினானத்தஞாணனித்³தே³ஸவண்ணனா நிட்டி²தா.
Bhūminānattañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
திபிடக (மூல) • Tipiṭaka (Mūla) / ஸுத்தபிடக • Suttapiṭaka / கு²த்³த³கனிகாய • Khuddakanikāya / படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³பாளி • Paṭisambhidāmaggapāḷi / 18. பூ⁴மினானத்தஞாணனித்³தே³ஸோ • 18. Bhūminānattañāṇaniddeso
