| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៩. ភារទ្វាជត្ថេរគាថាវណ្ណនា
9. Bhāradvājattheragāthāvaṇṇanā
នទន្តិ ឯវំ សប្បញ្ញាតិ អាយស្មតោ ភារទ្វាជត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សុមនំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បរិបក្កំ វល្លិការផលំ អទាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា គោត្តនាមេន ភារទ្វាជោត្វេវ បញ្ញាយិត្ថ។ សោ វយប្បត្តោ ឃរាវាសំ វសន្តោ ឯកបុត្តំ លភិ។ តស្ស ‘‘កណ្ហទិន្នោ’’តិ នាមំ អកាសិ។ តស្ស វិញ្ញុតំ បត្តកាលេ ‘‘តាត, អសុកស្ស នាម អាចរិយស្ស សន្តិកេ សិប្បំ សិក្ខិត្វា ឯហី’’តិ តំ តក្កសិលំ បេសេសិ។ សោ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ សត្ថុ សាវកំ អញ្ញតរំ មហាថេរំ កល្យាណមិត្តំ លភិត្វា តស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចោ វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៨.៦៦-៧០) –
Nadanti evaṃ sappaññāti āyasmato bhāradvājattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekatiṃse kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ sumanaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso paripakkaṃ vallikāraphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakule nibbattitvā gottanāmena bhāradvājotveva paññāyittha. So vayappatto gharāvāsaṃ vasanto ekaputtaṃ labhi. Tassa ‘‘kaṇhadinno’’ti nāmaṃ akāsi. Tassa viññutaṃ pattakāle ‘‘tāta, asukassa nāma ācariyassa santike sippaṃ sikkhitvā ehī’’ti taṃ takkasilaṃ pesesi. So gacchanto antarāmagge satthu sāvakaṃ aññataraṃ mahātheraṃ kalyāṇamittaṃ labhitvā tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā katapubbakicco vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.48.66-70) –
‘‘សុមនោ នាម សម្ពុទ្ធោ, តក្ករាយំ វសី តទា;
‘‘Sumano nāma sambuddho, takkarāyaṃ vasī tadā;
វល្លិការផលំ គយ្ហ, សយម្ភុស្ស អទាសហំ។
Vallikāraphalaṃ gayha, sayambhussa adāsahaṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អថស្ស បិតា ភារទ្វាជោ វេឡុវនេ វិហរន្តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បព្ពជិត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ។ អថ បុត្តោ សត្ថារំ វន្ទិតុំ រាជគហំ អាគតោ សត្ថុ សន្តិកេ និសិន្នំ បិតរំ ទិស្វា តុដ្ឋចិត្តោ ‘‘បិតាបិ ខោ មេ បព្ពជិតោ, កិំ នុ ខោ តេន បព្ពជ្ជាកិច្ចំ មត្ថកំ បាបិត’’ន្តិ វីមំសន្តោ ខីណាសវភាវំ ញត្វា តំ សីហនាទំ នទាបេតុកាមោ, ‘‘សាធុ, ខោ តុម្ហេហិ កតំ បព្ពជន្តេហិ, បព្ពជ្ជាកិច្ចំ បន មត្ថកំ បាបិត’’ន្តិ បុច្ឆិ។ ភារទ្វាជោ បុត្តស្ស អធិគមំ ទីបេន្តោ –
Athassa pitā bhāradvājo veḷuvane viharantaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ sacchākāsi. Atha putto satthāraṃ vandituṃ rājagahaṃ āgato satthu santike nisinnaṃ pitaraṃ disvā tuṭṭhacitto ‘‘pitāpi kho me pabbajito, kiṃ nu kho tena pabbajjākiccaṃ matthakaṃ pāpita’’nti vīmaṃsanto khīṇāsavabhāvaṃ ñatvā taṃ sīhanādaṃ nadāpetukāmo, ‘‘sādhu, kho tumhehi kataṃ pabbajantehi, pabbajjākiccaṃ pana matthakaṃ pāpita’’nti pucchi. Bhāradvājo puttassa adhigamaṃ dīpento –
១៧៧.
177.
‘‘នទន្តិ ឯវំ សប្បញ្ញា, សីហាវ គិរិគព្ភរេ;
‘‘Nadanti evaṃ sappaññā, sīhāva girigabbhare;
វីរា វិជិតសង្គាមា, ជេត្វា មារំ សវាហនំ។
Vīrā vijitasaṅgāmā, jetvā māraṃ savāhanaṃ.
១៧៨.
178.
‘‘សត្ថា ច បរិចិណ្ណោ មេ, ធម្មោ សង្ឃោ ច បូជិតោ;
‘‘Satthā ca pariciṇṇo me, dhammo saṅgho ca pūjito;
អហញ្ច វិត្តោ សុមនោ, បុត្តំ ទិស្វា អនាសវ’’ន្តិ។ – គាថាទ្វយំ អភាសិ;
Ahañca vitto sumano, puttaṃ disvā anāsava’’nti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
តត្ថ នទន្តីតិ យថាភុច្ចគុណាភិព្យាហារវសេន អភីតនាទំ នទន្តិ គជ្ជន្តិ។ ឯវន្តិ ឥទានិ វត្តព្ពាការទស្សនំ។ សប្បញ្ញាតិ អគ្គមគ្គបញ្ញាធិគមេន សព្ពបញ្ញាធិគមេន សព្ពបញ្ញាវេបុល្លប្បត្តា។ វីរាតិ ចតុព្ពិធសម្មប្បធានវីរិយសម្បន្នតាយ វីរា, តតោ ឯវ អនវសេសសំកិលេសបក្ខនិម្មថនេន សវាហនំ កិលេសមារំ អភិសង្ខារមារំ ទេវបុត្តមារញ្ច ជេត្វា សព្ពសោ វិជិតសង្គាមា នទន្តិ សប្បញ្ញាតិ សម្ពន្ធោ។
Tattha nadantīti yathābhuccaguṇābhibyāhāravasena abhītanādaṃ nadanti gajjanti. Evanti idāni vattabbākāradassanaṃ. Sappaññāti aggamaggapaññādhigamena sabbapaññādhigamena sabbapaññāvepullappattā. Vīrāti catubbidhasammappadhānavīriyasampannatāya vīrā, tato eva anavasesasaṃkilesapakkhanimmathanena savāhanaṃ kilesamāraṃ abhisaṅkhāramāraṃ devaputtamārañca jetvā sabbaso vijitasaṅgāmā nadanti sappaññāti sambandho.
ឯវំ វិជេតព្ពវិជយេន សីហនាទំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អារាធេតព្ពសមារាធនេន ឥច្ឆិតព្ពសិទ្ធិយា ច តំ ទស្សេតុំ, ‘‘សត្ថា ច បរិចិណ្ណោ មេ’’តិ ទុតិយំ គាថមាហ។ តត្ថ សត្ថា ច បរិចិណ្ណោ មេតិ មម សត្ថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ យថានុសិដ្ឋំ ឱវាទានុសាសនីករណេន មយា បរិចិណ្ណោ ឧបាសិតោ, ន ធម្មាធិករណំ វិសោសិតោតិ អធិប្បាយោ។ ធម្មោ សង្ឃោ ច បូជិតោតិ នវវិធោបិ លោកុត្តរធម្មោ, យថាបដិបត្តិយាគតមគ្គានុប្បត្តិយា សីលទិដ្ឋិសាមញ្ញគមនេន អរិយសង្ឃោ ច មយា បូជិតោ មានិតោ។ អហញ្ច វិត្តោ សុមនោ, បុត្តំ ទិស្វា អនាសវន្តិ មម បុត្តំ អនាសវំ សព្ពសោ ខីណាសវំ ទិស្វា ទស្សនហេតុ អហម្បិ វិត្តោ និរាមិសាយ បីតិយា តុដ្ឋោ, តតោយេវ និរាមិសេន សោមនស្សេន សុមនោ ជាតោតិ អត្ថោ។
Evaṃ vijetabbavijayena sīhanādaṃ dassetvā idāni ārādhetabbasamārādhanena icchitabbasiddhiyā ca taṃ dassetuṃ, ‘‘satthā ca pariciṇṇo me’’ti dutiyaṃ gāthamāha. Tattha satthā ca pariciṇṇo meti mama satthā sammāsambuddho yathānusiṭṭhaṃ ovādānusāsanīkaraṇena mayā pariciṇṇo upāsito, na dhammādhikaraṇaṃ visositoti adhippāyo. Dhammo saṅgho ca pūjitoti navavidhopi lokuttaradhammo, yathāpaṭipattiyāgatamaggānuppattiyā sīladiṭṭhisāmaññagamanena ariyasaṅgho ca mayā pūjito mānito. Ahañca vitto sumano, puttaṃ disvā anāsavanti mama puttaṃ anāsavaṃ sabbaso khīṇāsavaṃ disvā dassanahetu ahampi vitto nirāmisāya pītiyā tuṭṭho, tatoyeva nirāmisena somanassena sumano jātoti attho.
ភារទ្វាជត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Bhāradvājattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៩. ភារទ្វាជត្ថេរគាថា • 9. Bhāradvājattheragāthā
