| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
១០. កណ្ហទិន្នត្ថេរគាថាវណ្ណនា
10. Kaṇhadinnattheragāthāvaṇṇanā
ឧបាសិតា សប្បុរិសាតិ អាយស្មតោ កណ្ហទិន្នត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សោភិតំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ បុន្នាគបុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា កណ្ហទិន្នោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ឧបនិស្សយសម្បត្តិយា ចោទិយមានោ ធម្មសេនាបតិំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៨.៦១-៦៥) –
Upāsitāsappurisāti āyasmato kaṇhadinnattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito catunavute kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ sobhitaṃ nāma paccekabuddhaṃ disvā pasannacitto punnāgapupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakule nibbattitvā kaṇhadinnoti laddhanāmo vayappatto upanissayasampattiyā codiyamāno dhammasenāpatiṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.48.61-65) –
‘‘សោភិតោ នាម សម្ពុទ្ធោ, ចិត្តកូដេ វសី តទា;
‘‘Sobhito nāma sambuddho, cittakūṭe vasī tadā;
គហេត្វា គិរិបុន្នាគំ, សយម្ភុំ អភិបូជយិំ។
Gahetvā giripunnāgaṃ, sayambhuṃ abhipūjayiṃ.
‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;
‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākaronto –
១៧៩.
179.
‘‘ឧបាសិតា សប្បុរិសា, សុតា ធម្មា អភិណ្ហសោ;
‘‘Upāsitā sappurisā, sutā dhammā abhiṇhaso;
សុត្វាន បដិបជ្ជិស្សំ, អញ្ជសំ អមតោគធំ។
Sutvāna paṭipajjissaṃ, añjasaṃ amatogadhaṃ.
១៨០.
180.
‘‘ភវរាគហតស្ស មេ សតោ, ភវរាគោ បុន មេ ន វិជ្ជតិ;
‘‘Bhavarāgahatassa me sato, bhavarāgo puna me na vijjati;
ន ចាហុ ន ច មេ ភវិស្សតិ, ន ច មេ ឯតរហិ វិជ្ជតី’’តិ។ –
Na cāhu na ca me bhavissati, na ca me etarahi vijjatī’’ti. –
គាថាទ្វយំ អភាសិ។
Gāthādvayaṃ abhāsi.
តត្ថ ឧបាសិតាតិ បរិចរិតា បដិបត្តិបយិរុបាសនាយ បយិរុបាសិតា។ សប្បុរិសាតិ សន្តេហិ សីលាទិគុណេហិ សមន្នាគតា បុរិសា, អរិយបុគ្គលា សារិបុត្តត្ថេរាទយោ។ ឯតេន បុរិមចក្កទ្វយសម្បត្តិមត្តនោ ទស្សេតិ។ ន ហិ បតិរូបទេសវាសេន វិនា សប្បុរិសូបនិស្សយោ សម្ភវតិ។ សុតា ធម្មាតិ សច្ចបដិច្ចសមុប្បាទាទិបដិសំយុត្តធម្មា សោតទ្វារានុសារេន ឧបធារិតា។ ឯតេន អត្តនោ ពាហុសច្ចំ ទស្សេន្តោ បច្ឆិមចក្កទ្វយសម្បត្តិំ ទស្សេតិ។ អភិណ្ហសោតិ ពហុសោ ន កាលេន កាលំ។ ឥទញ្ច បទំ ‘‘ឧបាសិតា សប្បុរិសា’’តិ ឯត្ថាបិ យោជេតព្ពំ។ សុត្វាន បដិបជ្ជិស្សំ, អញ្ជសំ អមតោគធន្តិ តេ ធម្មេ សុត្វា តត្ថ វុត្តរូបារូបធម្មេ សលក្ខណាទិតោ បរិគ្គហេត្វា អនុក្កមេន វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អមតោគធំ និព្ពានបតិដ្ឋំ តំសម្បាបកំ អញ្ជសំ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ បដិបជ្ជិំ បាបុណិំ។
Tattha upāsitāti paricaritā paṭipattipayirupāsanāya payirupāsitā. Sappurisāti santehi sīlādiguṇehi samannāgatā purisā, ariyapuggalā sāriputtattherādayo. Etena purimacakkadvayasampattimattano dasseti. Na hi patirūpadesavāsena vinā sappurisūpanissayo sambhavati. Sutā dhammāti saccapaṭiccasamuppādādipaṭisaṃyuttadhammā sotadvārānusārena upadhāritā. Etena attano bāhusaccaṃ dassento pacchimacakkadvayasampattiṃ dasseti. Abhiṇhasoti bahuso na kālena kālaṃ. Idañca padaṃ ‘‘upāsitā sappurisā’’ti etthāpi yojetabbaṃ. Sutvāna paṭipajjissaṃ, añjasaṃ amatogadhanti te dhamme sutvā tattha vuttarūpārūpadhamme salakkhaṇādito pariggahetvā anukkamena vipassanaṃ vaḍḍhetvā amatogadhaṃ nibbānapatiṭṭhaṃ taṃsampāpakaṃ añjasaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ paṭipajjiṃ pāpuṇiṃ.
ភវរាគហតស្ស មេ សតោតិ ភវរាគេន ភវតណ្ហាយ អនាទិមតិ សំសារេ ហតស្ស ឧបទ្ទុតស្ស មម សតោ សមានស្ស, អគ្គមគ្គេន វា ហតភវរាគស្ស។ ភវរាគោ បុន មេ ន វិជ្ជតីតិ តតោ ឯវ បុន ឥទានិ ភវរាគោ មេ នត្ថិ។ ន ចាហុ ន មេ ភវិស្សតិ, ន ច មេ ឯតរហិ វិជ្ជតីតិ យទិបិ បុព្ពេ បុថុជ្ជនកាលេ សេក្ខកាលេ ច មេ ភវរាគោ អហោសិ, អគ្គមគ្គប្បត្តិតោ បន បដ្ឋាយ ន ចាហុ ន ច អហោសិ, អាយតិម្បិ ន មេ ភវិស្សតិ, ឯតរហិ អធុនាបិ ន ច មេ វិជ្ជតិ ន ច ឧបលព្ភតិ, បហីនោតិ អត្ថោ។ ភវរាគវចនេនេវ ចេត្ថ តទេកដ្ឋតាយ មានាទីនម្បិ អភាវោ វុត្តោតិ សព្ពសោ បរិក្ខីណភវសំយោជនតំ ទស្សេតិ។
Bhavarāgahatassame satoti bhavarāgena bhavataṇhāya anādimati saṃsāre hatassa upaddutassa mama sato samānassa, aggamaggena vā hatabhavarāgassa. Bhavarāgo puna me na vijjatīti tato eva puna idāni bhavarāgo me natthi. Na cāhu na me bhavissati, na ca me etarahi vijjatīti yadipi pubbe puthujjanakāle sekkhakāle ca me bhavarāgo ahosi, aggamaggappattito pana paṭṭhāya na cāhu na ca ahosi, āyatimpi na me bhavissati, etarahi adhunāpi na ca me vijjati na ca upalabbhati, pahīnoti attho. Bhavarāgavacaneneva cettha tadekaṭṭhatāya mānādīnampi abhāvo vuttoti sabbaso parikkhīṇabhavasaṃyojanataṃ dasseti.
កណ្ហទិន្នត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Kaṇhadinnattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
តតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១០. កណ្ហទិន្នត្ថេរគាថា • 10. Kaṇhadinnattheragāthā
