| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya |
៤. វិភង្គវគ្គោ
4. Vibhaṅgavaggo
១. ភទ្ទេករត្តសុត្តំ
1. Bhaddekarattasuttaṃ
២៧២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ។ ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ។ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ភទ្ទេករត្តស្ស វោ, ភិក្ខវេ, ឧទ្ទេសញ្ច វិភង្គញ្ច ទេសេស្សាមិ។ តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ។ ភគវា ឯតទវោច –
272. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘bhaddekarattassa vo, bhikkhave, uddesañca vibhaṅgañca desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘អតីតំ នាន្វាគមេយ្យ, នប្បដិកង្ខេ អនាគតំ;
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
យទតីតំ បហីនំ តំ, អប្បត្តញ្ច អនាគតំ។
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
‘‘បច្ចុប្បន្នញ្ច យោ 1 ធម្មំ, តត្ថ តត្ថ វិបស្សតិ;
‘‘Paccuppannañca yo 2 dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
ន ហិ នោ សង្គរំ តេន, មហាសេនេន មច្ចុនា។
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
‘‘ឯវំ វិហារិំ អាតាបិំ, អហោរត្តមតន្ទិតំ;
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
២៧៣. ‘‘កថញ្ច , ភិក្ខវេ, អតីតំ អន្វាគមេតិ? ‘ឯវំរូបោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ សមន្វានេតិ, ‘ឯវំវេទនោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ សមន្វានេតិ, ‘ឯវំសញ្ញោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ សមន្វានេតិ, ‘ឯវំសង្ខារោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ សមន្វានេតិ, ‘ឯវំវិញ្ញាណោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ សមន្វានេតិ – ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អតីតំ អន្វាគមេតិ។
273. ‘‘Kathañca , bhikkhave, atītaṃ anvāgameti? ‘Evaṃrūpo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃvedano ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃsañño ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃsaṅkhāro ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, atītaṃ anvāgameti.
‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អតីតំ នាន្វាគមេតិ? ‘ឯវំរូបោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ ន សមន្វានេតិ, ‘ឯវំវេទនោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ ន សមន្វានេតិ, ‘ឯវំសញ្ញោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ ន សមន្វានេតិ, ‘ឯវំសង្ខារោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ ន សមន្វានេតិ, ‘ឯវំវិញ្ញាណោ អហោសិំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ ន សមន្វានេតិ – ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អតីតំ នាន្វាគមេតិ។
‘‘Kathañca, bhikkhave, atītaṃ nānvāgameti? ‘Evaṃrūpo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃvedano ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃsañño ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃsaṅkhāro ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, atītaṃ nānvāgameti.
២៧៤. ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អនាគតំ បដិកង្ខតិ? ‘ឯវំរូបោ សិយំ អនាគតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ សមន្វានេតិ, ឯវំវេទនោ សិយំ…បេ.… ឯវំសញ្ញោ សិយំ… ឯវំសង្ខារោ សិយំ… ឯវំវិញ្ញាណោ សិយំ អនាគតមទ្ធានន្តិ តត្ថ នន្ទិំ សមន្វានេតិ – ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អនាគតំ បដិកង្ខតិ។
274. ‘‘Kathañca, bhikkhave, anāgataṃ paṭikaṅkhati? ‘Evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, evaṃvedano siyaṃ…pe… evaṃsañño siyaṃ… evaṃsaṅkhāro siyaṃ… evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhānanti tattha nandiṃ samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, anāgataṃ paṭikaṅkhati.
‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អនាគតំ នប្បដិកង្ខតិ? ‘ឯវំរូបោ សិយំ អនាគតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ ន សមន្វានេតិ, ឯវំវេទនោ សិយំ … ឯវំសញ្ញោ សិយំ… ឯវំសង្ខារោ សិយំ… ‘ឯវំវិញ្ញាណោ សិយំ អនាគតមទ្ធាន’ន្តិ តត្ថ នន្ទិំ ន សមន្វានេតិ – ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អនាគតំ នប្បដិកង្ខតិ។
‘‘Kathañca, bhikkhave, anāgataṃ nappaṭikaṅkhati? ‘Evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, evaṃvedano siyaṃ … evaṃsañño siyaṃ… evaṃsaṅkhāro siyaṃ… ‘evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, anāgataṃ nappaṭikaṅkhati.
២៧៥. ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បច្ចុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ សំហីរតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, រូបវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ; វេទនំ…បេ.… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ – ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បច្ចុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ សំហីរតិ។
275. ‘‘Kathañca, bhikkhave, paccuppannesu dhammesu saṃhīrati? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ – evaṃ kho, bhikkhave, paccuppannesu dhammesu saṃhīrati.
‘‘កថញ្ច , ភិក្ខវេ, បច្ចុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ ន សំហីរតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អរិយានំ ទស្សាវី អរិយធម្មស្ស កោវិទោ អរិយធម្មេ សុវិនីតោ សប្បុរិសានំ ទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស កោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ សុវិនីតោ ន រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន រូបវន្តំ វា អត្តានំ, ន អត្តនិ វា រូបំ, ន រូបស្មិំ វា អត្តានំ; ន វេទនំ… ន សញ្ញំ… ន សង្ខារេ… ន វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ, ន អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, ន វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ – ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បច្ចុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ ន សំហីរតិ។
‘‘Kathañca , bhikkhave, paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ – evaṃ kho, bhikkhave, paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati.
‘‘អតីតំ នាន្វាគមេយ្យ, នប្បដិកង្ខេ អនាគតំ;
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
យទតីតំ បហីនំ តំ, អប្បត្តញ្ច អនាគតំ។
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
‘‘បច្ចុប្បន្នញ្ច យោ ធម្មំ, តត្ថ តត្ថ វិបស្សតិ;
‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
អសំហីរំ អសំកុប្បំ, តំ វិទ្វា មនុព្រូហយេ។
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
‘‘អជ្ជេវ កិច្ចមាតប្បំ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;
ន ហិ នោ សង្គរំ តេន, មហាសេនេន មច្ចុនា។
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
‘‘ឯវំ វិហារិំ អាតាបិំ, អហោរត្តមតន្ទិតំ;
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
តំ វេ ភទ្ទេករត្តោតិ, សន្តោ អាចិក្ខតេ មុនី’’តិ។
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
‘‘‘ភទ្ទេករត្តស្ស វោ, ភិក្ខវេ, ឧទ្ទេសញ្ច វិភង្គញ្ច ទេសេស្សាមី’តិ – ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្ត’’ន្តិ។
‘‘‘Bhaddekarattassa vo, bhikkhave, uddesañca vibhaṅgañca desessāmī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vutta’’nti.
ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ។
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
ភទ្ទេករត្តសុត្តំ និដ្ឋិតំ បឋមំ។
Bhaddekarattasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ១. ភទ្ទេករត្តសុត្តវណ្ណនា • 1. Bhaddekarattasuttavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ១. ភទ្ទេករត្តសុត្តវណ្ណនា • 1. Bhaddekarattasuttavaṇṇanā
