Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / ථෙරගාථා-අට්‌ඨකථා • Theragāthā-aṭṭhakathā

3. භද්‌දත්‌ථෙරගාථාවණ්‌ණනා

3. Bhaddattheragāthāvaṇṇanā

එකපුත්‌තොතිආදිකා ආයස්‌මතො භද්‌දත්‌ථෙරස්‌ස ගාථා. කා උප්‌පත්‌ති? අයං කිර පදුමුත්‌තරං භගවන්‌තං භික්‌ඛුසඞ්‌ඝඤ්‌ච සතසහස්‌සපරිමාණං චීවරාදීහි චතූහි පච්‌චයෙහි පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්‌ඤකම්‌මෙන දෙවමනුස්‌සෙසු සංසරන්‌තො ඉමස්‌මිං බුද්‌ධුප්‌පාදෙ සාවත්‌ථියං සෙට්‌ඨිකුලෙ නිබ්‌බත්‌ති. නිබ්‌බත්‌තමානො ච අපුත්‌තකෙසු මාතාපිතූසු දෙවතායාචනාදීනි කත්‌වාපි අලභන්‌තෙසු සත්‌ථාරං උපසඞ්‌කමිත්‌වා ‘‘සචෙ, භන්‌තෙ, මයං එකං පුත්‌තං ලච්‌ඡාම, තං තුම්‌හාකං දාසත්‌ථාය දස්‌සාමා’’ති වත්‌වා ආයාචිත්‌වා ගතෙසු සත්‌ථු අධිප්‌පායං ඤත්‌වා අඤ්‌ඤතරො දෙවපුත්‌තො ඛීණායුකො හුත්‌වා ඨිතො සක්‌කෙන දෙවරඤ්‌ඤා ‘‘අමුකස්‌මිං කුලෙ නිබ්‌බත්‌තාහී’’ති ආණත්‌තො තත්‌ථ නිබ්‌බත්‌ති, භද්‌දොතිස්‌ස නාමං අකංසු. තං සත්‌තවස්‌සුද්‌දෙසිකං ජාතං මාතාපිතරො අලඞ්‌කරිත්‌වා භගවතො සන්‌තිකං නෙත්‌වා ‘‘අයං සො, භන්‌තෙ, තුම්‌හෙ ආයාචිත්‌වා ලද්‌ධදාරකො, ඉමං තුම්‌හාකං නිය්‍යාතෙමා’’ති ආහංසු. සත්‌ථා ආනන්‌දත්‌ථෙරං ආණාපෙසි – ‘‘ඉමං පබ්‌බාජෙහී’’ති. ආණාපෙත්‌වා ච ගන්‌ධකුටිං පාවිසි. ථෙරො තං පබ්‌බාජෙත්‌වා සඞ්‌ඛෙපෙන විපස්‌සනාමුඛං ආචික්‌ඛි. සො උපනිස්‌සයසම්‌පන්‌නත්‌තා විපස්‌සනාය කම්‌මං කරොන්‌තො සූරියෙ අනොග්‌ගතෙයෙව භාවනං උස්‌සුක්‌කාපෙත්‌වා ඡළභිඤ්‌ඤො අහොසි. තෙන වුත්‌තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.5.54-69) –

Ekaputtotiādikā āyasmato bhaddattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttaraṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca satasahassaparimāṇaṃ cīvarādīhi catūhi paccayehi pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhikule nibbatti. Nibbattamāno ca aputtakesu mātāpitūsu devatāyācanādīni katvāpi alabhantesu satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘sace, bhante, mayaṃ ekaṃ puttaṃ lacchāma, taṃ tumhākaṃ dāsatthāya dassāmā’’ti vatvā āyācitvā gatesu satthu adhippāyaṃ ñatvā aññataro devaputto khīṇāyuko hutvā ṭhito sakkena devaraññā ‘‘amukasmiṃ kule nibbattāhī’’ti āṇatto tattha nibbatti, bhaddotissa nāmaṃ akaṃsu. Taṃ sattavassuddesikaṃ jātaṃ mātāpitaro alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ netvā ‘‘ayaṃ so, bhante, tumhe āyācitvā laddhadārako, imaṃ tumhākaṃ niyyātemā’’ti āhaṃsu. Satthā ānandattheraṃ āṇāpesi – ‘‘imaṃ pabbājehī’’ti. Āṇāpetvā ca gandhakuṭiṃ pāvisi. Thero taṃ pabbājetvā saṅkhepena vipassanāmukhaṃ ācikkhi. So upanissayasampannattā vipassanāya kammaṃ karonto sūriye anoggateyeva bhāvanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.5.54-69) –

‘‘පදුමුත්‌තරසම්‌බුද්‌ධං, මෙත්‌තචිත්‌තං මහාමුනිං;

‘‘Padumuttarasambuddhaṃ, mettacittaṃ mahāmuniṃ;

උපෙති ජනතා සබ්‌බා, සබ්‌බලොකග්‌ගනායකං.

Upeti janatā sabbā, sabbalokagganāyakaṃ.

‘‘සත්‌තුකඤ්‌ච බද්‌ධකඤ්‌ච, ආමිසං පානභොජනං;

‘‘Sattukañca baddhakañca, āmisaṃ pānabhojanaṃ;

දදන්‌ති සත්‌ථුනො සබ්‌බෙ, පුඤ්‌ඤක්‌ඛෙත්‌තෙ අනුත්‌තරෙ.

Dadanti satthuno sabbe, puññakkhette anuttare.

‘‘අහම්‌පි දානං දස්‌සාමි, දෙවදෙවස්‌ස තාදිනො;

‘‘Ahampi dānaṃ dassāmi, devadevassa tādino;

බුද්‌ධසෙට්‌ඨං නිමන්‌තෙත්‌වා, සඞ්‌ඝම්‌පි ච අනුත්‌තරං.

Buddhaseṭṭhaṃ nimantetvā, saṅghampi ca anuttaraṃ.

‘‘උය්‍යොජිතා මයා චෙතෙ, නිමන්‌තෙසුං තථාගතං;

‘‘Uyyojitā mayā cete, nimantesuṃ tathāgataṃ;

කෙවලං භික්‌ඛුසඞ්‌ඝඤ්‌ච, පුඤ්‌ඤක්‌ඛෙත්‌තං අනුත්‌තරං.

Kevalaṃ bhikkhusaṅghañca, puññakkhettaṃ anuttaraṃ.

‘‘සතසහස්‌සපල්‌ලඞ්‌කං, සොවණ්‌ණං ගොනකත්‌ථතං;

‘‘Satasahassapallaṅkaṃ, sovaṇṇaṃ gonakatthataṃ;

තූලිකාපටලිකාය, ඛොමකප්‌පාසිකෙහි ච;

Tūlikāpaṭalikāya, khomakappāsikehi ca;

මහාරහං පඤ්‌ඤාපයිං, ආසනං බුද්‌ධයුත්‌තකං.

Mahārahaṃ paññāpayiṃ, āsanaṃ buddhayuttakaṃ.

‘‘පදුමුත්‌තරො ලොකවිදූ, දෙවදෙවො නරාසභො;

‘‘Padumuttaro lokavidū, devadevo narāsabho;

භික්‌ඛුසඞ්‌ඝපරිබ්‍යූළ්‌හො, මම ද්‌වාරමුපාගමි.

Bhikkhusaṅghaparibyūḷho, mama dvāramupāgami.

‘‘පච්‌චුග්‌ගන්‌ත්‌වාන සම්‌බුද්‌ධං, ලොකනාථං යසස්‌සිනං;

‘‘Paccuggantvāna sambuddhaṃ, lokanāthaṃ yasassinaṃ;

පසන්‌නචිත්‌තො සුමනො, අභිනාමයිං සඞ්‌ඝරං.

Pasannacitto sumano, abhināmayiṃ saṅgharaṃ.

‘‘භික්‌ඛූනං සතසහස්‌සං, බුද්‌ධඤ්‌ච ලොකනායකං;

‘‘Bhikkhūnaṃ satasahassaṃ, buddhañca lokanāyakaṃ;

පසන්‌නචිත්‌තො සුමනො, පරමන්‌නෙන තප්‌පයිං.

Pasannacitto sumano, paramannena tappayiṃ.

‘‘පදුමුත්‌තරො ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්‌ගහො;

‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

භික්‌ඛුසඞ්‌ඝෙ නිසීදිත්‌වා, ඉමා ගාථා අභාසථ.

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha.

‘‘යෙනිදං ආසනං දින්‌නං, සොවණ්‌ණං ගොනකත්‌ථතං;

‘‘Yenidaṃ āsanaṃ dinnaṃ, sovaṇṇaṃ gonakatthataṃ;

තමහං කිත්‌තයිස්‌සාමි, සුණාථ මම භාසතො.

Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.

‘‘චතුසත්‌තතික්‌ඛත්‌තුං සො, දෙවරජ්‌ජං කරිස්‌සති;

‘‘Catusattatikkhattuṃ so, devarajjaṃ karissati;

අනුභොස්‌සති සම්‌පත්‌තිං, අච්‌ඡරාහි පුරක්‌ඛතො.

Anubhossati sampattiṃ, accharāhi purakkhato.

‘‘පදෙසරජ්‌ජං සහස්‌සං, වසුධං ආවසිස්‌සති;

‘‘Padesarajjaṃ sahassaṃ, vasudhaṃ āvasissati;

එකපඤ්‌ඤාසක්‌ඛත්‌තුඤ්‌ච, චක්‌කවත්‌තී භවිස්‌සති.

Ekapaññāsakkhattuñca, cakkavattī bhavissati.

‘‘සබ්‌බාසු භවයොනීසු, උච්‌චාකුලී භවිස්‌සති;

‘‘Sabbāsu bhavayonīsu, uccākulī bhavissati;

සො ච පච්‌ඡා පබ්‌බජිත්‌වා, සුක්‌කමූලෙන චොදිතො;

So ca pacchā pabbajitvā, sukkamūlena codito;

භද්‌දියො නාම නාමෙන, හෙස්‌සති සත්‌ථු සාවකො.

Bhaddiyo nāma nāmena, hessati satthu sāvako.

‘‘විවෙකමනුයුත්‌තොම්‌හි, පන්‌තසෙනනිවාසහං;

‘‘Vivekamanuyuttomhi, pantasenanivāsahaṃ;

ඵලඤ්‌චාධිගතං සබ්‌බං, චත්‌තක්‌ලෙසොම්‌හි අජ්‌ජහං.

Phalañcādhigataṃ sabbaṃ, cattaklesomhi ajjahaṃ.

‘‘මම සබ්‌බං අභිඤ්‌ඤාය, සබ්‌බඤ්‌ඤූ ලොකනායකො;

‘‘Mama sabbaṃ abhiññāya, sabbaññū lokanāyako;

භික්‌ඛුසඞ්‌ඝෙ නිසීදිත්‌වා, එතදග්‌ගෙ ඨපෙසි මං.

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapesi maṃ.

‘‘පටිසම්‌භිදා චතස්‌සො, විමොක්‌ඛාපි ච අට්‌ඨිමෙ;

‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;

ඡළභිඤ්‌ඤා සච්‌ඡිකතා, කතං බුද්‌ධස්‌ස සාසන’’න්‌ති.

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

තස්‌ස භගවා ඡළභිඤ්‌ඤුප්‌පත්‌තිං ඤත්‌වා ‘‘එහි, භද්‌දා’’ති ආහ. සො තාවදෙව සත්‌ථාරං උපසඞ්‌කමිත්‌වා වන්‌දිත්‌වා පඤ්‌ජලිකො සත්‌ථු සමීපෙ අට්‌ඨාසි, සා එව චස්‌ස උපසම්‌පදා අහොසි. බුද්‌ධූපසම්‌පදා නාම කිරෙසා. ථෙරො ජාතිතො පට්‌ඨාය අත්‌තනො පවත්‌තියා කථනමුඛෙන අඤ්‌ඤං බ්‍යාකරොන්‌තො –

Tassa bhagavā chaḷabhiññuppattiṃ ñatvā ‘‘ehi, bhaddā’’ti āha. So tāvadeva satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā pañjaliko satthu samīpe aṭṭhāsi, sā eva cassa upasampadā ahosi. Buddhūpasampadā nāma kiresā. Thero jātito paṭṭhāya attano pavattiyā kathanamukhena aññaṃ byākaronto –

473.

473.

‘‘එකපුත්‌තො අහං ආසිං, පියො මාතු පියො පිතු;

‘‘Ekaputto ahaṃ āsiṃ, piyo mātu piyo pitu;

බහූහි වතචරියාහි, ලද්‌ධො ආයාචනාහි ච.

Bahūhi vatacariyāhi, laddho āyācanāhi ca.

474.

474.

‘‘තෙ ච මං අනුකම්‌පාය, අත්‌ථකාමා හිතෙසිනො;

‘‘Te ca maṃ anukampāya, atthakāmā hitesino;

උභො පිතා ච මාතා ච, බුද්‌ධස්‌ස උපනාමයුං.

Ubho pitā ca mātā ca, buddhassa upanāmayuṃ.

475.

475.

‘‘කිච්‌ඡා ලද්‌ධො අයං පුත්‌තො, සුඛුමාලො සුඛෙධිතො;

‘‘Kicchā laddho ayaṃ putto, sukhumālo sukhedhito;

ඉමං දදාම තෙ නාථ, ජිනස්‌ස පරිචාරකං.

Imaṃ dadāma te nātha, jinassa paricārakaṃ.

476.

476.

‘‘සත්‌ථා ච මං පටිග්‌ගය්‌හ, ආනන්‌දං එතදබ්‍රවි;

‘‘Satthā ca maṃ paṭiggayha, ānandaṃ etadabravi;

පබ්‌බාජෙහි ඉමං ඛිප්‌පං, හෙස්‌සත්‍යාජානියො අයං.

Pabbājehi imaṃ khippaṃ, hessatyājāniyo ayaṃ.

477.

477.

‘‘පබ්‌බාජෙත්‌වාන මං සත්‌ථා, විහාරං පාවිසී ජිනො;

‘‘Pabbājetvāna maṃ satthā, vihāraṃ pāvisī jino;

අනොග්‌ගතස්‌මිං සූරියස්‌මිං, තතො චිත්‌තං විමුච්‌චි මෙ.

Anoggatasmiṃ sūriyasmiṃ, tato cittaṃ vimucci me.

478.

478.

‘‘තතො සත්‌ථා නිරාකත්‌වා, පටිසල්‌ලානවුට්‌ඨිතො;

‘‘Tato satthā nirākatvā, paṭisallānavuṭṭhito;

එහි භද්‌දාති මං ආහ, සා මෙ ආසූපසම්‌පදා.

Ehi bhaddāti maṃ āha, sā me āsūpasampadā.

479.

479.

‘‘ජාතියා සත්‌තවස්‌සෙන, ලද්‌ධා මෙ උපසම්‌පදා;

‘‘Jātiyā sattavassena, laddhā me upasampadā;

තිස්‌සො විජ්‌ජා අනුප්‌පත්‌තා, අහො ධම්‌මසුධම්‌මතා’’ති. –

Tisso vijjā anuppattā, aho dhammasudhammatā’’ti. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

Imā gāthā abhāsi.

තත්‌ථ වතචරියාහීති, ‘‘එවං කත්‌වා පුත්‌තං ලභිස්‌සථා’’ති වුත්‌තං සමණබ්‍රාහ්‌මණානං වචනං සුත්‌වා, ඛීරං පායිත්‌වා, අනසනාදිවතචරණෙහි. ආයාචනාහීති දෙවතායාචනාහි සත්‌ථුආයාචනාය ච, ඉදමෙව චෙත්‌ථ කාරණං, ඉතරං ථෙරො මාතාපිතූනං පටිපත්‌තිදස්‌සනත්‌ථඤ්‌චෙව කිච්‌ඡලද්‌ධභාවදස්‌සනත්‌ථඤ්‌ච වදති.

Tattha vatacariyāhīti, ‘‘evaṃ katvā puttaṃ labhissathā’’ti vuttaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ vacanaṃ sutvā, khīraṃ pāyitvā, anasanādivatacaraṇehi. Āyācanāhīti devatāyācanāhi satthuāyācanāya ca, idameva cettha kāraṇaṃ, itaraṃ thero mātāpitūnaṃ paṭipattidassanatthañceva kicchaladdhabhāvadassanatthañca vadati.

තෙති මාතාපිතරො. උපනාමයුන්‌ති උපනාමෙසුං.

Teti mātāpitaro. Upanāmayunti upanāmesuṃ.

සුඛෙධිතොති සුඛසංවඩ්‌ඪිතො. තෙති තුය්‌හං. පරිචාරකන්‌ති කිංකාරං.

Sukhedhitoti sukhasaṃvaḍḍhito. Teti tuyhaṃ. Paricārakanti kiṃkāraṃ.

හෙස්‌සත්‍යාජානියො අයන්‌ති අයං දාරකො මම සාසනෙ ආජානීයො භවිස්‌සති. තස්‌මා ඛිප්‌පං අජ්‌ජෙව පබ්‌බාජෙහීති එතං අබ්‍රවි, ආහ.

Hessatyājāniyo ayanti ayaṃ dārako mama sāsane ājānīyo bhavissati. Tasmā khippaṃ ajjeva pabbājehīti etaṃ abravi, āha.

පබ්‌බාජෙත්‌වානාති ආනන්‌දත්‌ථෙරෙන පබ්‌බාජෙත්‌වා. විහාරන්‌ති ගන්‌ධකුටිං. අනොග්‌ගතස්‌මිං සූරියස්‌මින්‌ති සූරියෙ අනත්‌ථඞ්‌ගතෙයෙව. තතො චිත්‌තං විමුච්‌චි මෙති තතො විපස්‌සනාරම්‌භතො පරං න චිරෙනෙව ඛණෙන සබ්‌බාසවෙහි මෙ චිත්‌තං විමුච්‌චි, ඛීණාසවො අහොසිං.

Pabbājetvānāti ānandattherena pabbājetvā. Vihāranti gandhakuṭiṃ. Anoggatasmiṃ sūriyasminti sūriye anatthaṅgateyeva. Tato cittaṃ vimucci meti tato vipassanārambhato paraṃ na cireneva khaṇena sabbāsavehi me cittaṃ vimucci, khīṇāsavo ahosiṃ.

තතොති මම ආසවක්‌ඛයතො පච්‌ඡා. නිරාකත්‌වාති අත්‌තනා සමාපන්‌නං ඵලසමාපත්‌තිං අප්‌පෙත්‌වා තතො වුට්‌ඨාය. තෙනාහ ‘‘පටිසල්‌ලානවුට්‌ඨිතො’’ති. සා මෙ ආසූපසම්‌පදාති යා මං උද්‌දිස්‌ස ‘‘එහි, භද්‌දා’’ති සත්‌ථු වාචා පවත්‌තා, සා එව මෙ මය්‌හං උපසම්‌පදා ආසි. එවං ජාතියා සත්‌තවස්‌සෙන, ලද්‌ධා මෙ උපසම්‌පදාති සාතිසයං සත්‌ථාරා අත්‌තනො කතං අනුග්‌ගහං සාසනස්‌ස ච නිය්‍යානිකතං දස්‌සෙති. තෙනාහ ‘‘අහො ධම්‌මසුධම්‌මතා’’ති.

Tatoti mama āsavakkhayato pacchā. Nirākatvāti attanā samāpannaṃ phalasamāpattiṃ appetvā tato vuṭṭhāya. Tenāha ‘‘paṭisallānavuṭṭhito’’ti. Sā me āsūpasampadāti yā maṃ uddissa ‘‘ehi, bhaddā’’ti satthu vācā pavattā, sā eva me mayhaṃ upasampadā āsi. Evaṃ jātiyā sattavassena, laddhā me upasampadāti sātisayaṃ satthārā attano kataṃ anuggahaṃ sāsanassa ca niyyānikataṃ dasseti. Tenāha ‘‘aho dhammasudhammatā’’ti.

එත්‌ථ ච ‘‘චිත්‌තං විමුච්‌චි මෙ’’ති ඛීණාසවභාවං පකාසෙත්‌වාපි පුන ‘‘තිස්‌සො විජ්‌ජා අනුප්‌පත්‌තා’’ති ලොකියාභිඤ්‌ඤෙකදෙසදස්‌සනං ඡළභිඤ්‌ඤභාවවිභාවනත්‌ථං. තෙනාහ අපදානෙ ‘‘ඡළභිඤ්‌ඤා සච්‌ඡිකතා’’ති.

Ettha ca ‘‘cittaṃ vimucci me’’ti khīṇāsavabhāvaṃ pakāsetvāpi puna ‘‘tisso vijjā anuppattā’’ti lokiyābhiññekadesadassanaṃ chaḷabhiññabhāvavibhāvanatthaṃ. Tenāha apadāne ‘‘chaḷabhiññā sacchikatā’’ti.

භද්‌දත්‌ථෙරගාථාවණ්‌ණනා නිට්‌ඨිතා.

Bhaddattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



තිපිටක (මූල) • Tipiṭaka (Mūla) / සුත්‌තපිටක • Suttapiṭaka / ඛුද්‌දකනිකාය • Khuddakanikāya / ථෙරගාථාපාළි • Theragāthāpāḷi / 3. භද්‌දත්‌ථෙරගාථා • 3. Bhaddattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact