| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៣. ពាកុលត្ថេរគាថាវណ្ណនា
3. Bākulattheragāthāvaṇṇanā
យោ បុព្ពេ ករណីយានីតិ អាយស្មតោ ពាកុលត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ កិរ អតីតេ ឥតោ កប្បសតសហស្សាធិកស្ស អសង្ខ្យេយ្យស្ស មត្ថកេ អនោមទស្សិស្ស ភគវតោ ឧប្បត្តិតោ បុរេតរមេវ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គហេត្វា តត្ថ សារំ អបស្សន្តោ ‘‘សម្បរាយិកត្ថំ គវេសិស្សាមី’’តិ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា បព្ពតបាទេ វិហរន្តោ បញ្ចាភិញ្ញាអដ្ឋសមាបត្តិលាភី ហុត្វា វិហរន្តោ ពុទ្ធុប្បាទំ សុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា សរណេសុ បតិដ្ឋិតោ សត្ថុ ឧទរាពាធេ ឧប្បន្នេ អរញ្ញតោ ភេសជ្ជានិ អាហរិត្វា តំ វូបសមេត្វា តត្ថ បុញ្ញំ អារោគ្យត្ថាយ បរិណាមេត្វា តតោ ចុតោ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិត្វា ឯកំ អសង្ខ្យេយ្យំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ អប្បាពាធានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សយំ តំ ឋានន្តរំ អាកង្ខន្តោ បណិធានំ កត្វា យាវជីវំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ និព្ពត្តិតោ បុរេតរមេវ ពន្ធុមតីនគរេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តោ បុរិមនយេនេវ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ឈានាភិញ្ញាលាភី ហុត្វា បព្ពតបាទេ វសន្តោ ពុទ្ធុប្បាទំ សុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា សរណេសុ បតិដ្ឋិតោ ភិក្ខូនំ តិណបុប្ផករោគេ ឧប្បន្នេ តំ វូបសមេត្វា តត្ថ យាវតាយុកំ ឋត្វា តតោ ចុតោ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិត្វា ឯកនវុតិកប្បេ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ ពារាណសិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា ឃរាវាសំ វសន្តោ ឯកំ ជិណ្ណំ វិនស្សមានំ មហាវិហារំ ទិស្វា តត្ថ ឧបោសថាគារាទិកំ សព្ពំ អាវសថំ ការេត្វា តត្ថ ភិក្ខុសង្ឃស្ស សព្ពំ ភេសជ្ជំ បដិយាទេត្វា យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ អម្ហាកំ ភគវតោ ឧប្បត្តិតោ បុរេតរមេវ កោសម្ពិយំ សេដ្ឋិគេហេ និព្ពត្តិ។ សោ អរោគភាវាយ មហាយមុនាយ ន្ហាបិយមានោ ធាតិយា ហត្ថតោ មច្ឆេន គិលិតោ មច្ឆេ កេវដ្ដហត្ថគតេ ពារាណសិសេដ្ឋិភរិយាយ វិក្កិណិត្វា គហិតេ ផាលិយមានេបិ បុញ្ញពលេន អរោគោយេវ ហុត្វា តាយ បុត្តោតិ គហេត្វា បោសិយមានោ តំ បវត្តិំ សុត្វា ជនកេហិ មាតាបិតូហិ ‘‘អយំ អម្ហាកំ បុត្តោ, ទេថ នោ បុត្ត’’ន្តិ អនុយោគេ កតេ រញ្ញា ‘‘ឧភយេសម្បិ សាធារណោ ហោតូ’’តិ ទ្វិន្នំ កុលានំ ទាយាទភាវេន វិនិច្ឆយំ កត្វា ឋបិតត្តា ពាកុលោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ហុត្វា មហតិំ សម្បត្តិំ អនុភវន្តោ អាសីតិកោ ហុត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សត្តាហមេវ បុថុជ្ជនោ អហោសិ, អដ្ឋមេ អរុណេ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤០.៣៨៦-៤១១) –
Yopubbe karaṇīyānīti āyasmato bākulattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi kira atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tayo vede uggahetvā tattha sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito satthu udarābādhe uppanne araññato bhesajjāni āharitvā taṃ vūpasametvā tattha puññaṃ ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato nibbattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto purimanayeneva isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge uppanne taṃ vūpasametvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ āvasathaṃ kāretvā tattha bhikkhusaṅghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhigehe nibbatti. So arogabhāvāya mahāyamunāya nhāpiyamāno dhātiyā hatthato macchena gilito macche kevaṭṭahatthagate bārāṇasiseṭṭhibhariyāya vikkiṇitvā gahite phāliyamānepi puññabalena arogoyeva hutvā tāya puttoti gahetvā posiyamāno taṃ pavattiṃ sutvā janakehi mātāpitūhi ‘‘ayaṃ amhākaṃ putto, detha no putta’’nti anuyoge kate raññā ‘‘ubhayesampi sādhāraṇo hotū’’ti dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bākuloti laddhanāmo vayappatto hutvā mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto āsītiko hutvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhameva puthujjano ahosi, aṭṭhame aruṇe saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.40.386-411) –
‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ , សោភិតោ នាម បព្ពតោ;
‘‘Himavantassāvidūre , sobhito nāma pabbato;
អស្សមោ សុកតោ មយ្ហំ, សកសិស្សេហិ មាបិតោ។
Assamo sukato mayhaṃ, sakasissehi māpito.
‘‘មណ្ឌបា ច ពហូ តត្ថ, បុប្ផិតា សិន្ធុវារកា;
‘‘Maṇḍapā ca bahū tattha, pupphitā sindhuvārakā;
កបិត្ថា ច ពហូ តត្ថ, បុប្ផិតា ជីវជីវកា។
Kapitthā ca bahū tattha, pupphitā jīvajīvakā.
‘‘និគ្គុណ្ឌិយោ ពហូ តត្ថ, ពទរាមលកានិ ច;
‘‘Nigguṇḍiyo bahū tattha, badarāmalakāni ca;
ផារុសកា អលាពូ ច, បុណ្ឌរីកា ច បុប្ផិតា។
Phārusakā alābū ca, puṇḍarīkā ca pupphitā.
‘‘អាឡកា ពេលុវា តត្ថ, កទលី មាតុលុង្គកា;
‘‘Āḷakā beluvā tattha, kadalī mātuluṅgakā;
មហានាមា ពហូ តត្ថ, អជ្ជុនា ច បិយង្គុកា។
Mahānāmā bahū tattha, ajjunā ca piyaṅgukā.
‘‘កោសម្ពា សឡលា និម្ពា, និគ្រោធា ច កបិត្ថនា;
‘‘Kosambā saḷalā nimbā, nigrodhā ca kapitthanā;
ឯទិសោ អស្សមោ មយ្ហំ, សសិស្សោហំ តហិំ វសិំ។
Ediso assamo mayhaṃ, sasissohaṃ tahiṃ vasiṃ.
‘‘អនោមទស្សី ភគវា, សយម្ភូ លោកនាយកោ;
‘‘Anomadassī bhagavā, sayambhū lokanāyako;
គវេសំ បដិសល្លានំ, មមស្សមមុបាគមិ។
Gavesaṃ paṭisallānaṃ, mamassamamupāgami.
‘‘ឧបេតម្ហិ មហាវីរេ, អនោមទស្សិមហាយសេ;
‘‘Upetamhi mahāvīre, anomadassimahāyase;
ខណេន លោកនាថស្ស, វាតាពាធោ សមុដ្ឋហិ។
Khaṇena lokanāthassa, vātābādho samuṭṭhahi.
‘‘វិចរន្តោ អរញ្ញម្ហិ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ;
‘‘Vicaranto araññamhi, addasaṃ lokanāyakaṃ;
ឧបគន្ត្វាន សម្ពុទ្ធំ, ចក្ខុមន្តំ មហាយសំ។
Upagantvāna sambuddhaṃ, cakkhumantaṃ mahāyasaṃ.
‘‘ឥរិយញ្ចាបិ ទិស្វាន, ឧបលក្ខេសហំ តទា;
‘‘Iriyañcāpi disvāna, upalakkhesahaṃ tadā;
អសំសយញ្ហិ ពុទ្ធស្ស, ព្យាធិ នោ ឧទបជ្ជថ។
Asaṃsayañhi buddhassa, byādhi no udapajjatha.
‘‘ខិប្បំ អស្សមមាគញ្ឆិំ, មម សិស្សាន សន្តិកេ;
‘‘Khippaṃ assamamāgañchiṃ, mama sissāna santike;
ភេសជ្ជំ កត្តុកាមោហំ, សិស្សេ អាមន្តយិំ តទា។
Bhesajjaṃ kattukāmohaṃ, sisse āmantayiṃ tadā.
‘‘បដិស្សុណិត្វាន មេ វាក្យំ, សិស្សា សព្ពេ សគារវា;
‘‘Paṭissuṇitvāna me vākyaṃ, sissā sabbe sagāravā;
ឯកជ្ឈំ សន្និបតិំសុ, សត្ថុគារវតា មម។
Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, satthugāravatā mama.
‘‘ខិប្បំ បព្ពតមារុយ្ហ, សព្ពោសធមហាសហំ;
‘‘Khippaṃ pabbatamāruyha, sabbosadhamahāsahaṃ;
បានីយយោគំ កត្វាន, ពុទ្ធសេដ្ឋស្សទាសហំ។
Pānīyayogaṃ katvāna, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ.
‘‘បរិភុត្តេ មហាវីរេ, សព្ពញ្ញុលោកនាយកេ;
‘‘Paribhutte mahāvīre, sabbaññulokanāyake;
ខិប្បំ វាតោ វូបសមិ, សុគតស្ស មហេសិនោ។
Khippaṃ vāto vūpasami, sugatassa mahesino.
‘‘បស្សទ្ធំ ទរថំ ទិស្វា, អនោមទស្សី មហាយសោ;
‘‘Passaddhaṃ darathaṃ disvā, anomadassī mahāyaso;
សកាសនេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ។
Sakāsane nisīditvā, imā gāthā abhāsatha.
‘‘យោ មេ បាទាសិ ភេសជ្ជំ, ព្យាធិញ្ច សមយី មម;
‘‘Yo me pādāsi bhesajjaṃ, byādhiñca samayī mama;
តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ។
Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.
‘‘កប្បសតសហស្សានិ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ;
‘‘Kappasatasahassāni, devaloke ramissati;
វាទិតេ តូរិយេ តត្ថ, មោទិស្សតិ សទា អយំ។
Vādite tūriye tattha, modissati sadā ayaṃ.
‘‘មនុស្សលោកមាគន្ត្វា , សុក្កមូលេន ចោទិតោ;
‘‘Manussalokamāgantvā , sukkamūlena codito;
សហស្សក្ខត្តុំ រាជា ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ។
Sahassakkhattuṃ rājā ca, cakkavattī bhavissati.
‘‘បញ្ចបញ្ញាសកប្បម្ហិ, អនោមោ នាម ខត្តិយោ;
‘‘Pañcapaññāsakappamhi, anomo nāma khattiyo;
ចាតុរន្តោ វិជិតាវី, ជម្ពុមណ្ឌស្ស ឥស្សរោ។
Cāturanto vijitāvī, jambumaṇḍassa issaro.
‘‘សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ;
‘‘Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo;
តាវតិំសេបិ ខោភេត្វា, ឥស្សរំ ការយិស្សតិ។
Tāvatiṃsepi khobhetvā, issaraṃ kārayissati.
‘‘ទេវភូតោ មនុស្សោ វា, អប្បាពាធោ ភវិស្សតិ;
‘‘Devabhūto manusso vā, appābādho bhavissati;
បរិគ្គហំ វិវជ្ជេត្វា, ព្យាធិំ លោកេ តរិស្សតិ។
Pariggahaṃ vivajjetvā, byādhiṃ loke tarissati.
‘‘អបរិមេយ្យេ ឥតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;
‘‘Aparimeyye ito kappe, okkākakulasambhavo;
គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។
Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.
‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;
‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;
សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ។
Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo.
‘‘កិលេសេ ឈាបយិត្វាន, តណ្ហាសោតំ តរិស្សតិ;
‘‘Kilese jhāpayitvāna, taṇhāsotaṃ tarissati;
ពាកុលោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ។
Bākulo nāma nāmena, hessati satthu sāvako.
‘‘ឥទំ សព្ពំ អភិញ្ញាយ, គោតមោ សក្យបុង្គវោ;
‘‘Idaṃ sabbaṃ abhiññāya, gotamo sakyapuṅgavo;
ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេស្សតិ។
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapessati.
‘‘អនោមទស្សី ភគវា, សយម្ភូ លោកនាយកោ;
‘‘Anomadassī bhagavā, sayambhū lokanāyako;
វិវេកានុវិលោកេន្តោ, មមស្សមមុបាគមិ។
Vivekānuvilokento, mamassamamupāgami.
‘‘ឧបាគតំ មហាវីរំ, សព្ពញ្ញុំ លោកនាយកំ;
‘‘Upāgataṃ mahāvīraṃ, sabbaññuṃ lokanāyakaṃ;
សព្ពោសធេន តប្បេសិំ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ។
Sabbosadhena tappesiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
‘‘តស្ស មេ សុកតំ កម្មំ, សុខេត្តេ ពីជសម្បទា;
‘‘Tassa me sukataṃ kammaṃ, sukhette bījasampadā;
ខេបេតុំ នេវ សក្កោមិ, តទា ហិ សុកតំ មម។
Khepetuṃ neva sakkomi, tadā hi sukataṃ mama.
‘‘លាភា មម សុលទ្ធំ មេ, យោហំ អទ្ទក្ខិ នាយកំ;
‘‘Lābhā mama suladdhaṃ me, yohaṃ addakkhi nāyakaṃ;
តេន កម្មាវសេសេន, បត្តោម្ហិ អចលំ បទំ។
Tena kammāvasesena, pattomhi acalaṃ padaṃ.
‘‘សព្ពមេតំ អភិញ្ញាយ, គោតមោ សក្យបុង្គវោ;
‘‘Sabbametaṃ abhiññāya, gotamo sakyapuṅgavo;
ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ មំ។
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapesi maṃ.
‘‘អបរិមេយ្យេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;
‘‘Aparimeyye ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ភេសជ្ជស្ស ឥទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, bhesajjassa idaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថារា អត្តនោ សាវកេ បដិបាដិយា ឋានន្តរេ ឋបេន្តេន អប្បាពាធានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបិតោ សោ បរិនិព្ពានសមយេ សង្ឃមជ្ឈេ ភិក្ខូនំ ឱវាទមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –
Arahattaṃ pana patvā ekadivasaṃ satthārā attano sāvake paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapentena appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito so parinibbānasamaye saṅghamajjhe bhikkhūnaṃ ovādamukhena aññaṃ byākaronto –
២២៥.
225.
‘‘យោ បុព្ពេ ករណីយានិ, បច្ឆា សោ កាតុមិច្ឆតិ;
‘‘Yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati;
សុខា សោ ធំសតេ ឋានា, បច្ឆា ច មនុតប្បតិ។
Sukhā so dhaṃsate ṭhānā, pacchā ca manutappati.
២២៦.
226.
‘‘យញ្ហិ កយិរា តញ្ហិ វទេ, យំ ន កយិរា ន តំ វទេ;
‘‘Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;
អករោន្តំ ភាសមានំ, បរិជានន្តិ បណ្ឌិតា។
Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.
២២៧.
227.
‘‘សុសុខំ វត និព្ពានំ, សម្មាសម្ពុទ្ធទេសិតំ;
‘‘Susukhaṃ vata nibbānaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;
អសោកំ វិរជំ ខេមំ, យត្ថ ទុក្ខំ និរុជ្ឈតី’’តិ។ – គាថាត្តយមភាសិ;
Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti. – gāthāttayamabhāsi;
តត្ថ យោ បុព្ពេ ករណីយានិ, បច្ឆា សោ កាតុមិច្ឆតីតិ យោ បុគ្គលោ បុព្ពេ បុរេតរំ ជរារោគាទីហិ អនភិភូតកាលេយេវ កាតព្ពានិ អត្តនោ ហិតសុខាវហានិ កម្មានិ បមាទវសេន អកត្វា បច្ឆា សោ កាតព្ពកាលំ អតិក្កមិត្វា កាតុំ ឥច្ឆតិ។ សោតិ ច និបាតមត្តំ។ តទា បន ជរារោគាទីហិ អភិភូតត្តា កាតុំ ន សក្កោតិ, អសក្កោន្តោ ច សុខា សោ ធំសតេ ឋានា, បច្ឆា ច មនុតប្បតីតិ សោ បុគ្គលោ សុខា ឋានា សគ្គតោ និព្ពានតោ ច តទុបាយស្ស អនុប្បាទិតត្តា បរិហាយន្តោ ‘‘អកតំ មេ កល្យាណ’’ន្តិអាទិនា (ម. និ. ៣.២៤៨; នេត្តិ. ១២០) បច្ឆា ច អនុតប្បតិ វិប្បដិសារំ អាបជ្ជតិ។ ម-ការោ បទសន្ធិករោ។ អហំ បន ករណីយំ កត្វា ឯវ តុម្ហេ ឯវំ វទាមីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘យញ្ហិ កយិរា’’តិ ទុតិយំ គាថមាហ។
Tattha yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchatīti yo puggalo pubbe puretaraṃ jarārogādīhi anabhibhūtakāleyeva kātabbāni attano hitasukhāvahāni kammāni pamādavasena akatvā pacchā so kātabbakālaṃ atikkamitvā kātuṃ icchati. Soti ca nipātamattaṃ. Tadā pana jarārogādīhi abhibhūtattā kātuṃ na sakkoti, asakkonto ca sukhā so dhaṃsate ṭhānā, pacchā ca manutappatīti so puggalo sukhā ṭhānā saggato nibbānato ca tadupāyassa anuppāditattā parihāyanto ‘‘akataṃ me kalyāṇa’’ntiādinā (ma. ni. 3.248; netti. 120) pacchā ca anutappati vippaṭisāraṃ āpajjati. Ma-kāro padasandhikaro. Ahaṃ pana karaṇīyaṃ katvā eva tumhe evaṃ vadāmīti dassento ‘‘yañhi kayirā’’ti dutiyaṃ gāthamāha.
តត្ថ បរិជានន្តីតិ ‘‘ឯត្តកោ អយ’’ន្តិ បរិច្ឆិជ្ជ ជានន្តិ ន ពហុំ មញ្ញន្តីតិ អត្ថោ។ សម្មាបដិបត្តិវសេន ហិ យថាវាទី តថាការី ឯវ សោភតិ, ន តតោ អញ្ញថា។ ករណីយបរិយាយេន សាធារណតោ វុត្តមត្ថំ ឥទានិ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘សុសុខំ វតា’’តិអាទិនា តតិយំ គាថមាហ។ តស្សត្ថោ – សម្មា សាមំ សព្ពធម្មានំ ពុទ្ធត្តា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ភគវតា ទេសិតំ សព្ពសោ សោកហេតូនំ អភាវតោ អសោកំ វិគតរាគាទិរជត្តា វិរជំ ចតូហិ យោគេហិ អនុបទ្ទុតត្តា ខេមំ និព្ពានំ សុដ្ឋុ សុខំ វត, កស្មា? យត្ថ យស្មិំ និព្ពានេ សកលំ វដ្ដទុក្ខំ និរុជ្ឈតិ អច្ចន្តមេវ វូបសមតីតិ។
Tattha parijānantīti ‘‘ettako aya’’nti paricchijja jānanti na bahuṃ maññantīti attho. Sammāpaṭipattivasena hi yathāvādī tathākārī eva sobhati, na tato aññathā. Karaṇīyapariyāyena sādhāraṇato vuttamatthaṃ idāni sarūpato dassetuṃ ‘‘susukhaṃ vatā’’tiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Tassattho – sammā sāmaṃ sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddhena bhagavatā desitaṃ sabbaso sokahetūnaṃ abhāvato asokaṃ vigatarāgādirajattā virajaṃ catūhi yogehi anupaddutattā khemaṃ nibbānaṃ suṭṭhu sukhaṃ vata, kasmā? Yattha yasmiṃ nibbāne sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ nirujjhati accantameva vūpasamatīti.
ពាកុលត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Bākulattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៣. ពាកុលត្ថេរគាថា • 3. Bākulattheragāthā
