| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೪೦೩] ೮. ಅಟ್ಠಿಸೇನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[403] 8. Aṭṭhisenajātakavaṇṇanā
ಯೇಮೇ ಅಹಂ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಆಳವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಮಣಿಕಣ್ಠಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೩.೭ ಆದಯೋ) ಕಥಿತಮೇವ। ಸತ್ಥಾ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಬಾಹಿರಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಾಜೂಹಿ ಪವಾರಿತಾಪಿ ‘ಯಾಚನಾ ನಾಮ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ’ತಿ ನ ಯಾಚಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Yeme ahaṃ na jānāmīti idaṃ satthā āḷaviṃ nissāya aggāḷave cetiye viharanto kuṭikārasikkhāpadaṃ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthu heṭṭhā maṇikaṇṭhajātake (jā. 1.3.7 ādayo) kathitameva. Satthā pana te bhikkhū āmantetvā ‘‘bhikkhave, porāṇakapaṇḍitā pubbe anuppanne buddhe bāhirakapabbajjāya pabbajitvā rājūhi pavāritāpi ‘yācanā nāma paresaṃ appiyā amanāpā’ti na yāciṃsū’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಅಟ್ಠಿಸೇನಕುಮಾರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಘರಾವಾಸತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತೋ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಅಗಮಾಸಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾಚಾರವಿಹಾರೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದತಲೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಭೋಜನಾವಸಾನೇ ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಪೇಸಿ, ದಿವಸಸ್ಸ ಚ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಪಸನ್ನೋ ರಜ್ಜಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಯೇನ ವೋ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪವಾರೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ನ ವದತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಯಾಚಕಾ ‘‘ಇದಂ ದೇಹಿ, ಇದಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ರಾಜಾ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ದೇತಿಯೇವ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಯಾಚನಕವನಿಬ್ಬಕಾ ‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಹೀ’ತಿ ಮಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ಅಯ್ಯೋ ಪನ ಅಟ್ಠಿಸೇನೋ ಪವಾರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾಚತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಖೋ ಪನೇಸ ಉಪಾಯಕುಸಲೋ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಯಾಚನಕಾರಣಂ ತಸ್ಸ ಚ ಅಯಾಚನಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ nigame brāhmaṇakule nibbatti, aṭṭhisenakumārotissa nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā aparabhāge kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsato nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññāsamāpattiyo nibbattetvā himavantapadese ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ otaritvā anupubbena bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase bhikkhāya caranto rājaṅgaṇaṃ agamāsi. Rājā tassācāravihāre pasīditvā taṃ nimantāpetvā pāsādatale pallaṅke nisīdāpetvā subhojanaṃ bhojetvā bhojanāvasāne anumodanaṃ sutvā pasanno paṭiññaṃ gahetvā mahāsattaṃ rājuyyāne vasāpesi, divasassa ca dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ agamāsi. So ekadivasaṃ dhammakathāya pasanno rajjaṃ ādiṃ katvā ‘‘yena vo attho, taṃ vadeyyāthā’’ti pavāresi. Bodhisatto ‘‘idaṃ nāma me dehī’’ti na vadati. Aññe yācakā ‘‘idaṃ dehi, idaṃ dehī’’ti icchiticchitaṃ yācanti, rājā asajjamāno detiyeva. So ekadivasaṃ cintesi ‘‘aññe yācanakavanibbakā ‘idañcidañca amhākaṃ dehī’ti maṃ yācanti, ayyo pana aṭṭhiseno pavāritakālato paṭṭhāya na kiñci yācati, paññavā kho panesa upāyakusalo, pucchissāmi na’’nti. So ekadivasaṃ bhuttapātarāso gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno aññesaṃ yācanakāraṇaṃ tassa ca ayācanakāraṇaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
೫೪.
54.
‘‘ಯೇಮೇ ಅಹಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಅಟ್ಠಿಸೇನ ವನಿಬ್ಬಕೇ।
‘‘Yeme ahaṃ na jānāmi, aṭṭhisena vanibbake;
ತೇ ಮಂ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಯಾಚನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ತ್ವಂ ನ ಯಾಚಸೀ’’ತಿ॥
Te maṃ saṅgamma yācanti, kasmā maṃ tvaṃ na yācasī’’ti.
ತತ್ಥ ವನಿಬ್ಬಕೇತಿ ಯಾಚನಕೇ। ಸಙ್ಗಮ್ಮಾತಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯ್ಯ, ಅಟ್ಠಿಸೇನ, ಯೇಮೇ ವನಿಬ್ಬಕೇ ಅಹಂ ನಾಮಗೋತ್ತಜಾತಿಕುಲಪ್ಪದೇಸೇನ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮೇತೇ’’ತಿಪಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ತೇ ಮಂ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಯಾಚಸೀತಿ।
Tattha vanibbaketi yācanake. Saṅgammāti samāgantvā. Idaṃ vuttaṃ hoti – ayya, aṭṭhisena, yeme vanibbake ahaṃ nāmagottajātikulappadesena ‘‘ime nāmete’’tipi na jānāmi, te maṃ samāgantvā icchiticchitaṃ yācanti, tvaṃ pana kasmā maṃ kiñci na yācasīti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Taṃ sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha –
೫೫.
55.
‘‘ಯಾಚಕೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಯಾಚಂ ಅದದಮಪ್ಪಿಯೋ।
‘‘Yācako appiyo hoti, yācaṃ adadamappiyo;
ತಸ್ಮಾಹಂ ತಂ ನ ಯಾಚಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ವಿದೇಸ್ಸನಾ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Tasmāhaṃ taṃ na yācāmi, mā me videssanā ahū’’ti.
ತತ್ಥ ಯಾಚಕೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಇದಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಕೋ, ಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಅಮನಾಪೋ। ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಭಾವೋ ಮಣಿಕಣ್ಠಜಾತಕೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ। ಯಾಚನ್ತಿ ಯಾಚಿತಭಣ್ಡಂ। ಅದದನ್ತಿ ಅದದಮಾನೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋಪಿ ಯಾಚಿತಂ ನ ದೇತಿ, ಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅದದಮಾನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀತಿ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಾಚಕೋಪಿ ದಾಯಕಸ್ಸ, ಯಾಚಿತಂ ಭಣ್ಡಂ ಅದದನ್ತೋಪಿ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ತಂ ನ ಯಾಚಾಮಿ। ಮಾ ಮೇ ವಿದೇಸ್ಸನಾ ಅಹೂತಿ ಸಚೇ ಹಿ ಅಹಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಮೇವ, ತವ ವಿದೇಸ್ಸೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಾ ಮೇ ತವ ಸನ್ತಿಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಿದೇಸ್ಸನಾ, ಸಚೇ ಪನ ತ್ವಂ ನ ದದೇಯ್ಯಾಸಿ, ಮಮ ವಿದೇಸ್ಸೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಾ ಚ ಮಮ ತಯಿ ವಿದೇಸ್ಸನಾ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಮಾ ಮೇ ವಿದೇಸ್ಸನಾ ಅಹು, ಮಾ ನೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಮೇತ್ತಾ ಭಿಜ್ಜೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಹಂ ತಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾಚಾಮೀತಿ।
Tattha yācako appiyo hotīti yo hi, mahārāja, puggalo ‘‘idaṃ me dehī’’ti yācako, so mātāpitūnampi mittāmaccādīnampi appiyo hoti amanāpo. Tassa appiyabhāvo maṇikaṇṭhajātakena dīpetabbo. Yācanti yācitabhaṇḍaṃ. Adadanti adadamāno. Idaṃ vuttaṃ hoti – yopi yācitaṃ na deti, so mātāpitaro ādiṃ katvā adadamāno puggalo yācakassa appiyo hotīti. Tasmāti yasmā yācakopi dāyakassa, yācitaṃ bhaṇḍaṃ adadantopi yācakassa appiyo hoti, tasmā ahaṃ taṃ na yācāmi. Mā me videssanā ahūti sace hi ahaṃ yāceyyameva, tava videsso bhaveyya, sā me tava santikā uppannā videssanā, sace pana tvaṃ na dadeyyāsi, mama videsso bhaveyyāsi, sā ca mama tayi videssanā, evaṃ sabbathāpi mā me videssanā ahu, mā no ubhinnampi mettā bhijjīti etamatthaṃ sampassanto ahaṃ taṃ na kiñci yācāmīti.
ಅಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Athassa vacanaṃ sutvā rājā tisso gāthā abhāsi –
೫೬.
56.
‘‘ಯೋ ವೇ ಯಾಚನಜೀವಾನೋ, ಕಾಲೇ ಯಾಚಂ ನ ಯಾಚತಿ।
‘‘Yo ve yācanajīvāno, kāle yācaṃ na yācati;
ಪರಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಾ ಧಂಸೇತಿ, ಅತ್ತನಾಪಿ ನ ಜೀವತಿ॥
Parañca puññā dhaṃseti, attanāpi na jīvati.
೫೭.
57.
‘‘ಯೋ ಚ ಯಾಚನಜೀವಾನೋ, ಕಾಲೇ ಯಾಚಞ್ಹಿ ಯಾಚತಿ।
‘‘Yo ca yācanajīvāno, kāle yācañhi yācati;
ಪರಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಲಬ್ಭೇತಿ, ಅತ್ತನಾಪಿ ಚ ಜೀವತಿ॥
Parañca puññaṃ labbheti, attanāpi ca jīvati.
೫೮.
58.
‘‘ನ ವೇದೇಸ್ಸನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ದಿಸ್ವಾ ಯಾಚಕಮಾಗತೇ।
‘‘Na vedessanti sappaññā, disvā yācakamāgate;
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಪಿಯೋ ಮೇಸಿ, ವದ ತ್ವಂ ಭಞ್ಞಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
Brahmacāri piyo mesi, vada tvaṃ bhaññamicchasī’’ti.
ತತ್ಥ ಯಾಚನಜೀವಾನೋತಿ ಯಾಚನಜೀವಮಾನೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯ್ಯ, ಅಟ್ಠಿಸೇನ ಯೋ ಯಾಚನೇನ ಜೀವಮಾನೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯಾಚಿತಬ್ಬಯುತ್ತಪತ್ತಕಾಲೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ ನ ಯಾಚತಿ, ಸೋ ಪರಞ್ಚ ದಾಯಕಂ ಪುಞ್ಞಾ ಧಂಸೇತಿ ಪರಿಹಾಪೇತಿ, ಅತ್ತನಾಪಿ ಚ ಸುಖಂ ನ ಜೀವತಿ। ಪುಞ್ಞಂ ಲಬ್ಭೇತೀತಿ ಕಾಲೇ ಪನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಪರಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಅಧಿಗಮೇತಿ, ಅತ್ತನಾಪಿ ಚ ಸುಖಂ ಜೀವತಿ। ನ ವೇದೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ವದೇಸಿ ‘‘ಮಾ ಮೇ ವಿದೇಸ್ಸನಾ ಅಹೂ’’ತಿ, ತಂ ಕಸ್ಮಾ ವದಸಿ। ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ದಾನಞ್ಚ ದಾನಫಲಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಯಾಚಕೇ ಆಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ನ ದೇಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಪನ ಪಮುದಿತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಯಾಚಕಮಾಗತೇತಿ ಮ-ಕಾರೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಯಾಚಕೇ ಆಗತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಪಿಯೋ ಮೇಸೀತಿ ಅಯ್ಯ ಅಟ್ಠಿಸೇನ, ಪರಿಸುದ್ಧಚಾರಿ ಮಹಾಪುಞ್ಞ, ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಅತಿವಿಯ ಪಿಯೋ, ತಸ್ಮಾ ವರಂ ತ್ವಂ ಮಂ ವದೇಹಿ ಯಾಚಾಹಿಯೇವ। ಭಞ್ಞಮಿಚ್ಛಸೀತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ವದ, ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ತೇ ದಸ್ಸಾಮಿಯೇವಾತಿ।
Tattha yācanajīvānoti yācanajīvamāno, ayameva vā pāṭho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ayya, aṭṭhisena yo yācanena jīvamāno dhammiko samaṇo vā brāhmaṇo vā yācitabbayuttapattakāle kiñcideva yācitabbaṃ na yācati, so parañca dāyakaṃ puññā dhaṃseti parihāpeti, attanāpi ca sukhaṃ na jīvati. Puññaṃ labbhetīti kāle pana yācitabbaṃ yācanto parañca puññaṃ adhigameti, attanāpi ca sukhaṃ jīvati. Na vedessantīti yaṃ tvaṃ vadesi ‘‘mā me videssanā ahū’’ti, taṃ kasmā vadasi. Sappaññā hi dānañca dānaphalañca jānantā paṇḍitā yācake āgate disvā na dessanti na kujjhanti, aññadatthu pana pamuditāva hontīti dīpeti. Yācakamāgateti ma-kāro byañjanasandhivasena vutto, yācake āgateti attho. Brahmacāri piyo mesīti ayya aṭṭhisena, parisuddhacāri mahāpuñña, tvaṃ mayhaṃ ativiya piyo, tasmā varaṃ tvaṃ maṃ vadehi yācāhiyeva. Bhaññamicchasīti yaṃkiñci vattabbaṃ icchasi, sabbaṃ vada, rajjampi te dassāmiyevāti.
ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞಾ ರಜ್ಜೇನಾಪಿ ಪವಾರಿತೋ ನೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾಚಿ। ರಞ್ಞೋ ಪನ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಕಥಿತೇ ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಯಾಚನಾ ಹಿ ನಾಮೇಸಾ ಕಾಮಭೋಗೀನಂ ಗಿಹೀನಂ ಆಚಿಣ್ಣಾ, ನ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಿಹೀಹಿ ಅಸಮಾನಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಪಟಿಪದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ bodhisatto raññā rajjenāpi pavārito neva kiñci yāci. Rañño pana evaṃ attano ajjhāsaye kathite mahāsattopi pabbajitapaṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘mahārāja, yācanā hi nāmesā kāmabhogīnaṃ gihīnaṃ āciṇṇā, na pabbajitānaṃ, pabbajitena pana pabbajitakālato paṭṭhāya gihīhi asamānaparisuddhājīvena bhavitabba’’nti pabbajitapaṭipadaṃ dassento chaṭṭhaṃ gāthamāha –
೫೯.
59.
‘‘ನ ವೇ ಯಾಚನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಧೀರೋ ಚ ವೇದಿತುಮರಹತಿ।
‘‘Na ve yācanti sappaññā, dhīro ca veditumarahati;
ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಸಾ ಅರಿಯಾನ ಯಾಚನಾ’’ತಿ॥
Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti.
ತತ್ಥ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾತಿ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ದಸಾವಕಾ ಚ ಬೋಧಿಯಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಚ ಸುಸೀಲಾ ಚ, ಏತೇ ಏವರೂಪಾ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದೇಥಾ’’ತಿ ನ ಯಾಚನ್ತಿ। ಧೀರೋ ಚ ವೇದಿತುಮರಹತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಪನ ಧೀರೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಗಿಲಾನಕಾಲೇ ಚ ಅಗಿಲಾನಕಾಲೇ ಚ ಯೇನ ಯೇನತ್ಥೋ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಯಮೇವ ವೇದಿತುಂ ಜಾನಿತುಂ ಅರಹತಿ। ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಅರಿಯಾ ಪನ ವಾಚಂ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯೇನತ್ಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನೇವ ಕಾಯಙ್ಗಂ ವಾ ವಾಚಙ್ಗಂ ವಾ ಕೋಪೇನ್ತಿ। ಕಾಯವಿಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಹಿ ಕಾಯಙ್ಗಂ ಕೋಪೇತಿ ನಾಮ, ವಚೀಭೇದಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಾಚಙ್ಗಂ ಕೋಪೇತಿ ನಾಮ, ತದುಭಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಏಸಾ ಅರಿಯಾನ ಯಾಚನಾತಿ ಏಸಾ ಕಾಯಙ್ಗವಾಚಙ್ಗಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ತಿಟ್ಠಮಾನಾ ಅರಿಯಾನಂ ಯಾಚನಾ ನಾಮ।
Tattha sappaññāti buddhā ca buddasāvakā ca bodhiyā paṭipannā isipabbajjaṃ pabbajitā bodhisattā ca sabbepi sappaññā ca susīlā ca, ete evarūpā sappaññā ‘‘amhākaṃ idañcidañca dethā’’ti na yācanti. Dhīro ca veditumarahatīti upaṭṭhāko pana dhīro paṇḍito gilānakāle ca agilānakāle ca yena yenattho, taṃ sabbaṃ sayameva vedituṃ jānituṃ arahati. Uddissa ariyā tiṭṭhantīti ariyā pana vācaṃ abhinditvā yenatthikā honti, taṃ uddissa kevalaṃ bhikkhācāravattena tiṭṭhanti, neva kāyaṅgaṃ vā vācaṅgaṃ vā kopenti. Kāyavikāraṃ dassetvā nimittaṃ karonto hi kāyaṅgaṃ kopeti nāma, vacībhedaṃ karonto vācaṅgaṃ kopeti nāma, tadubhayaṃ akatvā buddhādayo ariyā tiṭṭhanti. Esā ariyāna yācanāti esā kāyaṅgavācaṅgaṃ akopetvā bhikkhāya tiṭṭhamānā ariyānaṃ yācanā nāma.
ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯದಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅತ್ತನಾವ ಞತ್ವಾ ಕುಲೂಪಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā ‘‘bhante, yadi sappañño upaṭṭhāko attanāva ñatvā kulūpakassa dātabbaṃ deti, ahampi tumhākaṃ idañcidañca dammī’’ti vadanto sattamaṃ gāthamāha –
೬೦.
60.
‘‘ದದಾಮಿ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೋಹಿಣೀನಂ, ಗವಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹ ಪುಙ್ಗವೇನ।
‘‘Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena;
ಅರಿಯೋ ಹಿ ಅರಿಯಸ್ಸ ಕಥಂ ನ ದಜ್ಜಾ, ಸುತ್ವಾನ ಗಾಥಾ ತವ ಧಮ್ಮಯುತ್ತಾ’’ತಿ॥
Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttā’’ti.
ತತ್ಥ ರೋಹಿಣೀನನ್ತಿ ರತ್ತವಣ್ಣಾನಂ। ಗವಂ ಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಖೀರದಧಿಆದಿಮಧುರರಸಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಏವರೂಪಾನಂ ಗುನ್ನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮಿ, ತಂ ಮೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ। ಅರಿಯೋತಿ ಆಚಾರಅರಿಯೋ। ಅರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಆಚಾರಅರಿಯಸ್ಸ। ಕಥಂ ನ ದಜ್ಜಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ನ ದದೇಯ್ಯ।
Tattha rohiṇīnanti rattavaṇṇānaṃ. Gavaṃ sahassanti khīradadhiādimadhurarasaparibhogatthāya evarūpānaṃ gunnaṃ sahassaṃ tuyhaṃ dammi, taṃ me paṭiggaṇha. Ariyoti ācāraariyo. Ariyassāti ācāraariyassa. Kathaṃ na dajjāti kena kāraṇena na dadeyya.
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಿಞ್ಚನೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ನ ಮೇ ಗಾವೀಹಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋಪಿ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ।
Evaṃ vutte bodhisatto ‘‘ahaṃ mahārāja, akiñcano pabbajito, na me gāvīhi attho’’ti paṭikkhipi. Rājā tassovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo ahosi. Sopi aparihīnajjhāno brahmaloke uppajji.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಟ್ಠಿಸೇನೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhitā. Tadā rājā ānando ahosi, aṭṭhiseno pana ahameva ahosinti.
ಅಟ್ಠಿಸೇನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।
Aṭṭhisenajātakavaṇṇanā aṭṭhamā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೪೦೩. ಅಟ್ಠಿಸೇನಕಜಾತಕಂ • 403. Aṭṭhisenakajātakaṃ
