| Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេដកោបទេសបាឡិ • Peṭakopadesapāḷi |
។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ខុទ្ទកនិកាយេ
Khuddakanikāye
បេដកោបទេសបាឡិ
Peṭakopadesapāḷi
១. អរិយសច្ចប្បកាសនបឋមភូមិ
1. Ariyasaccappakāsanapaṭhamabhūmi
នមោ សម្មាសម្ពុទ្ធានំ បរមត្ថទស្សីនំ
Namo sammāsambuddhānaṃ paramatthadassīnaṃ
សីលាទិគុណបារមិប្បត្តានំ។
Sīlādiguṇapāramippattānaṃ.
១. ទុវេ ហេតូ ទុវេ បច្ចយា សាវកស្ស សម្មាទិដ្ឋិយា ឧប្បាទាយ – បរតោ ច ឃោសោ សច្ចានុសន្ធិ, អជ្ឈត្តញ្ច យោនិសោ មនសិការោ។ តត្ថ កតមោ បរតោ ឃោសោ? យា បរតោ ទេសនា ឱវាទោ អនុសាសនី សច្ចកថា សច្ចានុលោមោ។ ចត្តារិ សច្ចានិ – ទុក្ខំ សមុទយោ និរោធោ មគ្គោ។ ឥមេសំ ចតុន្នំ សច្ចានំ យា ទេសនា សន្ទស្សនា វិវរណា វិភជនា ឧត្តានីកិរិយា 1 បកាសនា – អយំ វុច្ចតិ សច្ចានុលោមោ ឃោសោតិ។
1. Duve hetū duve paccayā sāvakassa sammādiṭṭhiyā uppādāya – parato ca ghoso saccānusandhi, ajjhattañca yoniso manasikāro. Tattha katamo parato ghoso? Yā parato desanā ovādo anusāsanī saccakathā saccānulomo. Cattāri saccāni – dukkhaṃ samudayo nirodho maggo. Imesaṃ catunnaṃ saccānaṃ yā desanā sandassanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkiriyā 2 pakāsanā – ayaṃ vuccati saccānulomo ghosoti.
២. តត្ថ កតមោ អជ្ឈត្តំ យោនិសោ មនសិការោ?
2. Tattha katamo ajjhattaṃ yoniso manasikāro?
អជ្ឈត្តំ យោនិសោ មនសិការោ នាម យោ យថាទេសិតេ ធម្មេ ពហិទ្ធា អារម្មណំ អនភិនីហរិត្វា យោនិសោ មនសិការោ – អយំ វុច្ចតិ យោនិសោ មនសិការោ។
Ajjhattaṃ yoniso manasikāro nāma yo yathādesite dhamme bahiddhā ārammaṇaṃ anabhinīharitvā yoniso manasikāro – ayaṃ vuccati yoniso manasikāro.
តំអាការោ យោនិសោ ទ្វារោ វិធិ ឧបាយោ។ យថា បុរិសោ សុក្ខេ កដ្ឋេ វិគតស្នេហេ សុក្ខាយ ឧត្តរារណិយា ថលេ អភិមន្ថមានំ ភព្ពោ ជោតិស្ស អធិគមាយ ។ តំ កិស្ស ហេតុ។ យោនិសោ អគ្គិស្ស អធិគមាយ។ ឯវមេវស្ស យមិទំ ទុក្ខសមុទយនិរោធមគ្គានំ អវិបរីតធម្មទេសនំ មនសិករោតិ – អយំ វុច្ចតិ យោនិសោ មនសិការោ។
Taṃākāro yoniso dvāro vidhi upāyo. Yathā puriso sukkhe kaṭṭhe vigatasnehe sukkhāya uttarāraṇiyā thale abhimanthamānaṃ bhabbo jotissa adhigamāya . Taṃ kissa hetu. Yoniso aggissa adhigamāya. Evamevassa yamidaṃ dukkhasamudayanirodhamaggānaṃ aviparītadhammadesanaṃ manasikaroti – ayaṃ vuccati yoniso manasikāro.
យថា តិស្សោ ឧបមា បុព្ពេ អស្សុតា ច អស្សុតបុព្ពា ច បដិភន្តិ។ យោ ហិ កោចិ កាមេសុ អវីតរាគោតិ…បេ.… ទុវេ ឧបមា អយោនិសោ កាតព្ពា បច្ឆិមេសុ វុត្តំ។ តត្ថ យោ ច បរតោ ឃោសោ យោ ច អជ្ឈត្តំ យោនិសោ មនសិការោ – ឥមេ ទ្វេ បច្ចយា។ បរតោ ឃោសេន យា ឧប្បជ្ជតិ បញ្ញា – អយំ វុច្ចតិ សុតមយី បញ្ញា។ យា អជ្ឈត្តំ យោនិសោ មនសិការេន ឧប្បជ្ជតិ បញ្ញា – អយំ វុច្ចតិ ចិន្តាមយី បញ្ញាតិ។ ឥមា ទ្វេ បញ្ញា វេទិតព្ពា។ បុរិមកា ច ទ្វេ បច្ចយា។ ឥមេ ទ្វេ ហេតូ ទ្វេ បច្ចយា សាវកស្ស សម្មាទិដ្ឋិយា ឧប្បាទាយ។
Yathā tisso upamā pubbe assutā ca assutapubbā ca paṭibhanti. Yo hi koci kāmesu avītarāgoti…pe… duve upamā ayoniso kātabbā pacchimesu vuttaṃ. Tattha yo ca parato ghoso yo ca ajjhattaṃ yoniso manasikāro – ime dve paccayā. Parato ghosena yā uppajjati paññā – ayaṃ vuccati sutamayī paññā. Yā ajjhattaṃ yoniso manasikārena uppajjati paññā – ayaṃ vuccati cintāmayī paññāti. Imā dve paññā veditabbā. Purimakā ca dve paccayā. Ime dve hetū dve paccayā sāvakassa sammādiṭṭhiyā uppādāya.
៣. តត្ថ បរតោ ឃោសស្ស សច្ចានុសន្ធិស្ស ទេសិតស្ស អត្ថំ អវិជានន្តោ អត្ថប្បដិសំវេទី ភវិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ ន ច អត្ថប្បដិសំវេទី យោនិសោ មនសិករិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ បរតោ ឃោសស្ស សច្ចានុសន្ធិស្ស ទេសិតស្ស អត្ថំ វិជានន្តោ អត្ថប្បដិសំវេទី ភវិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ អត្ថប្បដិសំវេទី ច យោនិសោ មនសិករិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ ឯស ហេតុ ឯតំ អារម្មណំ ឯសោ ឧបាយោ សាវកស្ស និយ្យានស្ស, នត្ថញ្ញោ។ សោយំ ន ច សុត្តស្ស អត្ថវិជាននាយ សហ យុត្តោ នាបិ ឃោសានុយោគេន បរតោ ឃោសស្ស អត្ថំ អវិជានន្តេន សក្កា ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អលមរិយញាណទស្សនំ អធិគន្តុំ, តស្មា និព្ពាយិតុកាមេន សុតមយេន អត្ថា បរិយេសិតព្ពា។ តត្ថ បរិយេសនាយ អយំ អនុបុព្ពី ភវតិ សោឡស ហារា, បញ្ច នយា, អដ្ឋារស មូលបទានិ។
3. Tattha parato ghosassa saccānusandhissa desitassa atthaṃ avijānanto atthappaṭisaṃvedī bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Na ca atthappaṭisaṃvedī yoniso manasikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Parato ghosassa saccānusandhissa desitassa atthaṃ vijānanto atthappaṭisaṃvedī bhavissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Atthappaṭisaṃvedī ca yoniso manasikarissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Esa hetu etaṃ ārammaṇaṃ eso upāyo sāvakassa niyyānassa, natthañño. Soyaṃ na ca suttassa atthavijānanāya saha yutto nāpi ghosānuyogena parato ghosassa atthaṃ avijānantena sakkā uttarimanussadhammaṃ alamariyañāṇadassanaṃ adhigantuṃ, tasmā nibbāyitukāmena sutamayena atthā pariyesitabbā. Tattha pariyesanāya ayaṃ anupubbī bhavati soḷasa hārā, pañca nayā, aṭṭhārasa mūlapadāni.
តត្ថាយំ ឧទ្ទានគាថា
Tatthāyaṃ uddānagāthā
សោឡសហារា នេត្តី, បញ្ចនយា សាសនស្ស បរិយេដ្ឋិ;
Soḷasahārā nettī, pañcanayā sāsanassa pariyeṭṭhi;
អដ្ឋារសមូលបទា, កច្ចាយនគោត្តនិទ្ទិដ្ឋា។
Aṭṭhārasamūlapadā, kaccāyanagottaniddiṭṭhā.
៤. តត្ថ កតមេ សោឡសហារា?
4. Tattha katame soḷasahārā?
ទេសនា វិចយោ យុត្តិ បទដ្ឋានំ លក្ខណំ ចតុព្យូហោ អាវដ្ដោ វិភត្តិ បរិវត្តនោ វេវចនោ បញ្ញត្តិ ឱតរណោ សោធនោ អធិដ្ឋានោ បរិក្ខារោ សមារោបនោ – ឥមេ សោឡស ហារា។
Desanā vicayo yutti padaṭṭhānaṃ lakkhaṇaṃ catubyūho āvaṭṭo vibhatti parivattano vevacano paññatti otaraṇo sodhano adhiṭṭhāno parikkhāro samāropano – ime soḷasa hārā.
តត្ថ ឧទ្ទានគាថា
Tattha uddānagāthā
ចតុព្យូហោ ច អាវដ្ដោ, វិភត្តិ បរិវត្តនោ។
Catubyūho ca āvaṭṭo, vibhatti parivattano.
វេវចនោ ច បញ្ញត្តិ, ឱតរណោ ច សោធនោ;
Vevacano ca paññatti, otaraṇo ca sodhano;
៥. តត្ថ កតមេ បញ្ច នយា?
5. Tattha katame pañca nayā?
នន្ទិយាវដ្ដោ តិបុក្ខលោ សីហវិក្កីឡិតោ ទិសាលោចនោ អង្កុសោតិ។
Nandiyāvaṭṭo tipukkhalo sīhavikkīḷito disālocano aṅkusoti.
តត្ថ ឧទ្ទានគាថា
Tattha uddānagāthā
បឋមោ នន្ទិយាវដ្ដោ, ទុតិយោ ច តិបុក្ខលោ;
Paṭhamo nandiyāvaṭṭo, dutiyo ca tipukkhalo;
សីហវិក្កីឡិតោ នាម, តតិយោ ហោតិ សោ នយោ។
Sīhavikkīḷito nāma, tatiyo hoti so nayo.
ទិសាលោចនមាហំសុ, ចតុត្ថោ នយលញ្ជកោ;
Disālocanamāhaṃsu, catuttho nayalañjako;
៦. តត្ថ កតមានិ អដ្ឋារស មូលបទានិ?
6. Tattha katamāni aṭṭhārasa mūlapadāni?
អវិជ្ជា តណ្ហា លោភោ ទោសោ មោហោ សុភសញ្ញា សុខសញ្ញា និច្ចសញ្ញា អត្តសញ្ញា សមថោ វិបស្សនា អលោភោ អទោសោ អមោហោ អសុភសញ្ញា ទុក្ខសញ្ញា អនិច្ចសញ្ញា អនត្តសញ្ញា, ឥមានិ អដ្ឋារស មូលបទានិ។ តត្ថ នវ បទានិ អកុសលានិ យត្ថ សព្ពំ អកុសលំ សមោសរតិ។ នវ បទានិ កុសលានិ យត្ថ សព្ពំ កុសលំ សមោសរតិ។
Avijjā taṇhā lobho doso moho subhasaññā sukhasaññā niccasaññā attasaññā samatho vipassanā alobho adoso amoho asubhasaññā dukkhasaññā aniccasaññā anattasaññā, imāni aṭṭhārasa mūlapadāni. Tattha nava padāni akusalāni yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati. Nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati.
កតមានិ នវ បទានិ អកុសលានិ យត្ថ សព្ពំ អកុសលំ សមោសរតិ?
Katamāni nava padāni akusalāni yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati?
អវិជ្ជា យាវ អត្តសញ្ញា, ឥមានិ នវ បទានិ អកុសលានិ, យត្ថ សព្ពំ អកុសលំ សមោសរតិ។
Avijjā yāva attasaññā, imāni nava padāni akusalāni, yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati.
កតមានិ នវ បទានិ កុសលានិ យត្ថ សព្ពំ កុសលំ សមោសរតិ?
Katamāni nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati?
សមថោ យាវ អនត្តសញ្ញា, ឥមានិ នវ បទានិ កុសលានិ យត្ថ សព្ពំ កុសលំ សមោសរតិ។ ឥមានិ អដ្ឋារស មូលបទានិ។
Samatho yāva anattasaññā, imāni nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati. Imāni aṭṭhārasa mūlapadāni.
តត្ថ ឥមា ឧទ្ទានគាថា
Tattha imā uddānagāthā
តណ្ហា ច អវិជ្ជា លោភោ, ទោសោ តថេវ មោហោ ច;
Taṇhā ca avijjā lobho, doso tatheva moho ca;
ចត្តារោ ច វិបល្លាសា, កិលេសភូមិ នវ បទានិ។
Cattāro ca vipallāsā, kilesabhūmi nava padāni.
យេ ច សតិបដ្ឋានា សមថោ, វិបស្សនា កុសលមូលំ;
Ye ca satipaṭṭhānā samatho, vipassanā kusalamūlaṃ;
ឯតំ សព្ពំ កុសលំ, ឥន្ទ្រិយភូមិ នវបទានិ។
Etaṃ sabbaṃ kusalaṃ, indriyabhūmi navapadāni.
សព្ពំ កុសលំ នវហិ បទេហិ យុជ្ជតិ, នវហិ ចេវ អកុសលំ;
Sabbaṃ kusalaṃ navahi padehi yujjati, navahi ceva akusalaṃ;
ឯកកេ នវ មូលបទានិ, ឧភយតោ អដ្ឋារស មូលបទានិ។
Ekake nava mūlapadāni, ubhayato aṭṭhārasa mūlapadāni.
ឥមេសំ អដ្ឋារសន្នំ មូលបទានំ យានិ នវ បទានិ អកុសលានិ, អយំ ទុក្ខសមុទយោ; យានិ នវ បទានិ កុសលានិ, អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា។ ឥតិ សមុទយស្ស ទុក្ខំ ផលំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ និរោធំ ផលំ។ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ភគវតា ពារាណសិយំ ទេសិតានិ។
Imesaṃ aṭṭhārasannaṃ mūlapadānaṃ yāni nava padāni akusalāni, ayaṃ dukkhasamudayo; yāni nava padāni kusalāni, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā. Iti samudayassa dukkhaṃ phalaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya nirodhaṃ phalaṃ. Imāni cattāri ariyasaccāni bhagavatā bārāṇasiyaṃ desitāni.
៧. តត្ថ ទុក្ខស្ស អរិយសច្ចស្ស អបរិមាណានិ អក្ខរានិ បទានិ ព្យញ្ជនានិ អាការានិ និរុត្តិយោ និទ្ទេសា ទេសិតា ឯតស្សេវត្ថស្ស សង្កាសនាយ បកាសនាយ វិវរណាយ វិភជនាយ ឧត្តានីកម្មតាយ បញ្ញាបនាយាតិ យា ឯវំ សព្ពេសំ សច្ចានំ។ ឥតិ ឯកមេកំ សច្ចំ អបរិមាណេហិ អក្ខរបទព្យញ្ជនអាការនិរុត្តិនិទ្ទេសេហិ បរិយេសិតព្ពំ, តញ្ច ព្យញ្ជនំ អត្ថបុថុត្តេន បន អត្ថេវ ព្យញ្ជនបុថុត្តេន។
7. Tattha dukkhassa ariyasaccassa aparimāṇāni akkharāni padāni byañjanāni ākārāni niruttiyo niddesā desitā etassevatthassa saṅkāsanāya pakāsanāya vivaraṇāya vibhajanāya uttānīkammatāya paññāpanāyāti yā evaṃ sabbesaṃ saccānaṃ. Iti ekamekaṃ saccaṃ aparimāṇehi akkharapadabyañjanaākāraniruttiniddesehi pariyesitabbaṃ, tañca byañjanaṃ atthaputhuttena pana attheva byañjanaputhuttena.
យោ ហិ កោចិ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ ‘‘អហំ ឥទំ ទុក្ខំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខំ បញ្ញបេស្សាមី’’តិ តស្ស តំ វាចាវត្ថុកមេវស្ស បុច្ឆិតោ ច ន សម្បាយិស្សតិ។ ឯវំ សច្ចានិ។ យញ្ច រត្តិំ ភគវា អភិសម្ពុទ្ធោ, យញ្ច រត្តិំ អនុបាទាយ បរិនិព្ពុតោ, ឯត្ថន្តរេ យំ កិញ្ចិ ភគវតា ភាសិតំ សុត្តំ គេយ្យំ វេយ្យាករណំ គាថា ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ អព្ភុតធម្មំ វេទល្លំ, សព្ពំ តំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ។ ន កិញ្ចិ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ធម្មទេសនាយ ធម្មចក្កតោ ពហិទ្ធា, តស្ស សព្ពំ សុត្តំ អរិយធម្មេសុ បរិយេសិតព្ពំ។ តត្ថ បរិគ្គណ្ហនាយ អាលោកសភានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ថាវរានិ ឥមានិ។
Yo hi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃ vadeyya ‘‘ahaṃ idaṃ dukkhaṃ paccakkhāya aññaṃ dukkhaṃ paññapessāmī’’ti tassa taṃ vācāvatthukamevassa pucchito ca na sampāyissati. Evaṃ saccāni. Yañca rattiṃ bhagavā abhisambuddho, yañca rattiṃ anupādāya parinibbuto, etthantare yaṃ kiñci bhagavatā bhāsitaṃ suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ, sabbaṃ taṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ. Na kiñci buddhānaṃ bhagavantānaṃ dhammadesanāya dhammacakkato bahiddhā, tassa sabbaṃ suttaṃ ariyadhammesu pariyesitabbaṃ. Tattha pariggaṇhanāya ālokasabhāni cattāri ariyasaccāni thāvarāni imāni.
តត្ថ កតមំ ទុក្ខំ? ជាតិ ជរា ព្យាធិ មរណំ សំខិត្តេន បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទុក្ខា។ តត្ថាយំ លក្ខណនិទ្ទេសោ, បាតុភាវលក្ខណា ជាតិ, បរិបាកលក្ខណា ជរា, ទុក្ខទុក្ខតាលក្ខណោ ព្យាធិ, ចុតិលក្ខណំ មរណំ, បិយវិប្បយោគវិបរិណាមបរិតាបនលក្ខណោ សោកោ, លាលប្បនលក្ខណោ បរិទេវោ, កាយសម្បីឡនលក្ខណំ ទុក្ខំ, ចិត្តសម្បីឡនលក្ខណំ ទោមនស្សំ, កិលេសបរិទហនលក្ខណោ ឧបាយាសោ, អមនាបសមោធានលក្ខណោ អប្បិយសម្បយោគោ, មនាបវិនាភាវលក្ខណោ បិយវិប្បយោគោ, អធិប្បាយវិវត្តនលក្ខណោ អលាភោ, អបរិញ្ញាលក្ខណា បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា, បរិបាកចុតិលក្ខណំ ជរាមរណំ, បាតុភាវចុតិលក្ខណំ ចុតោបបត្តិ, បដិសន្ធិនិព្ពត្តនលក្ខណោ សមុទយោ, សមុទយបរិជហនលក្ខណោ និរោធោ, អនុសយសមុច្ឆេទលក្ខណោ មគ្គោ។ ព្យាធិលក្ខណំ ទុក្ខំ, សញ្ជាននលក្ខណោ សមុទយោ, និយ្យានិកលក្ខណោ មគ្គោ, សន្តិលក្ខណោ និរោធោ។ អប្បដិសន្ធិភាវនិរោធលក្ខណា អនុបាទិសេសា និព្ពានធាតុ, ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច, ទុក្ខញ្ច និរោធោ ច, ទុក្ខញ្ច មគ្គោ ច, សមុទយោ ច ទុក្ខញ្ច, សមុទយោ ច និរោធោ ច, សមុទយោ ច មគ្គោ ច, និរោធោ ច សមុទយោ ច, និរោធោ ច ទុក្ខញ្ច, និរោធោ ច មគ្គោ ច, មគ្គោ ច និរោធោ ច, មគ្គោ ច សមុទយោ ច, មគ្គោ ច ទុក្ខញ្ច។
Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Jāti jarā byādhi maraṇaṃ saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā. Tatthāyaṃ lakkhaṇaniddeso, pātubhāvalakkhaṇā jāti, paripākalakkhaṇā jarā, dukkhadukkhatālakkhaṇo byādhi, cutilakkhaṇaṃ maraṇaṃ, piyavippayogavipariṇāmaparitāpanalakkhaṇo soko, lālappanalakkhaṇo paridevo, kāyasampīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ, cittasampīḷanalakkhaṇaṃ domanassaṃ, kilesaparidahanalakkhaṇo upāyāso, amanāpasamodhānalakkhaṇo appiyasampayogo, manāpavinābhāvalakkhaṇo piyavippayogo, adhippāyavivattanalakkhaṇo alābho, apariññālakkhaṇā pañcupādānakkhandhā, paripākacutilakkhaṇaṃ jarāmaraṇaṃ, pātubhāvacutilakkhaṇaṃ cutopapatti, paṭisandhinibbattanalakkhaṇo samudayo, samudayaparijahanalakkhaṇo nirodho, anusayasamucchedalakkhaṇo maggo. Byādhilakkhaṇaṃ dukkhaṃ, sañjānanalakkhaṇo samudayo, niyyānikalakkhaṇo maggo, santilakkhaṇo nirodho. Appaṭisandhibhāvanirodhalakkhaṇā anupādisesā nibbānadhātu, dukkhañca samudayo ca, dukkhañca nirodho ca, dukkhañca maggo ca, samudayo ca dukkhañca, samudayo ca nirodho ca, samudayo ca maggo ca, nirodho ca samudayo ca, nirodho ca dukkhañca, nirodho ca maggo ca, maggo ca nirodho ca, maggo ca samudayo ca, maggo ca dukkhañca.
៨. តត្ថិមានិ សុត្តានិ។
8. Tatthimāni suttāni.
អព្ភុដ្ឋិតោវ សោ យាតិ, ស គច្ឆំ ន និវត្តតី’’តិ។
Abbhuṭṭhitova so yāti, sa gacchaṃ na nivattatī’’ti.
អដ្ឋិមា, អានន្ទ, ទានុបបត្តិយោ ឯកុត្តរិកេ សុត្តំ – អយំ ជាតិ។
Aṭṭhimā, ānanda, dānupapattiyo ekuttarike suttaṃ – ayaṃ jāti.
តត្ថ កតមា ជរា?
Tattha katamā jarā?
ជិណ្ណកោញ្ចាវ ឈាយន្តិ, ខីណមច្ឆេវ បល្លលេ។
Jiṇṇakoñcāva jhāyanti, khīṇamaccheva pallale.
បញ្ច បុព្ពនិមិត្តានិ ទេវេសុ – អយំ ជរា។
Pañca pubbanimittāni devesu – ayaṃ jarā.
តត្ថ កតមោ ព្យាធិ?
Tattha katamo byādhi?
សាមំ តេន កុតោ រាជ, តុវម្បិ ជរាយន្តិ វេទេសិ;
Sāmaṃ tena kuto rāja, tuvampi jarāyanti vedesi;
ខត្តិយ កម្មស្ស ផលោ, លោកោ ន ហិ កម្មំ បនយតិ។
Khattiya kammassa phalo, loko na hi kammaṃ panayati.
តយោ គិលានា – អយំ ព្យាធិ។
Tayo gilānā – ayaṃ byādhi.
តត្ថ កតមំ មរណំ?
Tattha katamaṃ maraṇaṃ?
ខុទ្ទកញ្ច មហន្តញ្ច, យំ បក្កំ យញ្ច អាមកំ;
Khuddakañca mahantañca, yaṃ pakkaṃ yañca āmakaṃ;
សព្ពំ ភេទនបរិយន្តំ, ឯវំ មច្ចាន ជីវិតំ។
Sabbaṃ bhedanapariyantaṃ, evaṃ maccāna jīvitaṃ.
មមាយិតេ បស្សថ ផន្ទមានេ 15, មច្ឆេវ អប្បោទកេ ខីណសោតេ;
Mamāyite passatha phandamāne 16, maccheva appodake khīṇasote;
ឯតម្បិ ទិស្វា អមមោ ចរេយ្យ, ភវេសុ អាសត្តិមកុព្ពមានោ។
Etampi disvā amamo careyya, bhavesu āsattimakubbamāno.
ឧទកប្បនសុត្តំ – ឥទំ មរណំ។
Udakappanasuttaṃ – idaṃ maraṇaṃ.
តត្ថ កតមោ សោកោ?
Tattha katamo soko?
ឥធ សោចតិ បេច្ច សោចតិ, បាបការី ឧភយត្ថ សោចតិ;
Idha socati pecca socati, pāpakārī ubhayattha socati;
សោ សោចតិ សោ វិហញ្ញតិ, ទិស្វា កម្មកិលិដ្ឋមត្តនោ 17។
So socati so vihaññati, disvā kammakiliṭṭhamattano 18.
តីណិ ទុច្ចរិតានិ – អយំ សោកោ។
Tīṇi duccaritāni – ayaṃ soko.
តត្ថ កតមោ បរិទេវោ?
Tattha katamo paridevo?
កាមេសុ 19 គិទ្ធា បសុតា បមូឡ្ហា, អវទានិយា តេ វិសមេ និវិដ្ឋា;
Kāmesu 20 giddhā pasutā pamūḷhā, avadāniyā te visame niviṭṭhā;
ទុក្ខូបនីតា បរិទេវយន្តិ, កិំសុ ភវិស្សាម ឥតោ ចុតាសេ។
Dukkhūpanītā paridevayanti, kiṃsu bhavissāma ito cutāse.
តិស្សោ វិបត្តិយោ – អយំ បរិទេវោ។
Tisso vipattiyo – ayaṃ paridevo.
តត្ថ កតមំ ទុក្ខំ?
Tattha katamaṃ dukkhaṃ?
ជលិតា ជាតវេទាវ, អច្ចិសង្ឃសមាកុលា។
Jalitā jātavedāva, accisaṅghasamākulā.
មហា វត សោ បរិឡាហោ 23 សំយុត្តកេ សុត្តំ សច្ចសំយុត្តេសុ – ឥទំ ទុក្ខំ។
Mahā vata so pariḷāho 24 saṃyuttake suttaṃ saccasaṃyuttesu – idaṃ dukkhaṃ.
តត្ថ កតមំ ទោមនស្សំ?
Tattha katamaṃ domanassaṃ?
សុត្វា បរេសំ និគ្ឃោសំ, មង្កុ ហោតិ តថាវិធោ។
Sutvā paresaṃ nigghosaṃ, maṅku hoti tathāvidho.
ទ្វេមេ តបនីយា ធម្មា – ឥទំ ទោមនស្សំ។
Dveme tapanīyā dhammā – idaṃ domanassaṃ.
តត្ថ កតមោ ឧបាយាសោ?
Tattha katamo upāyāso?
កម្មារានំ យថា ឧក្កា, អន្តោ ឌយ្ហតិ នោ ពហិ;
Kammārānaṃ yathā ukkā, anto ḍayhati no bahi;
ឯវំ ឌយ្ហតិ មេ ហទយំ, សុត្វា និព្ពត្តមម្ពុជំ។
Evaṃ ḍayhati me hadayaṃ, sutvā nibbattamambujaṃ.
តយោ អគ្គី – អយំ ឧបាយាសោ។
Tayo aggī – ayaṃ upāyāso.
តត្ថ កតមោ អប្បិយសម្បយោគោ?
Tattha katamo appiyasampayogo?
អយសាវ 27 មលំ សមុដ្ឋិតំ, តតុដ្ឋាយ តមេវ ខាទតិ;
Ayasāva 28 malaṃ samuṭṭhitaṃ, tatuṭṭhāya tameva khādati;
ឯវំ អតិធោនចារិនំ, សានិ កម្មានិ នយន្តិ ទុគ្គតិំ។
Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni kammāni nayanti duggatiṃ.
ទ្វេមេ តថាគតំ អព្ភាចិក្ខន្តិ, ឯកុត្តរិកេ សុត្តំ ទុកេសុ – អយំ អប្បិយសម្បយោគោ។
Dveme tathāgataṃ abbhācikkhanti, ekuttarike suttaṃ dukesu – ayaṃ appiyasampayogo.
តត្ថ កតមោ បិយវិប្បយោគោ?
Tattha katamo piyavippayogo?
សុបិនេន យថាបិ សង្គតំ, បដិពុទ្ធោ បុរិសោ ន បស្សតិ;
Supinena yathāpi saṅgataṃ, paṭibuddho puriso na passati;
តេ ទេវា ចវនធម្មំ វិទិត្វា តីហិ វាចាហិ អនុសាសន្តិ។ អយំ បិយវិប្បយោគោ។
Te devā cavanadhammaṃ viditvā tīhi vācāhi anusāsanti. Ayaṃ piyavippayogo.
យម្បិច្ឆំ ន លភតិ, តិស្សោ មារធីតរោ;
Yampicchaṃ na labhati, tisso māradhītaro;
តេ កាមា បរិហាយន្តិ, សល្លវិទ្ធោវ រុប្បតិ។
Te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.
សំខិត្តេន បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទុក្ខា។
Saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
ចក្ខុ សោតញ្ច ឃានញ្ច, ជិវ្ហា កាយោ តតោ មនំ;
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo tato manaṃ;
ឯតេ លោកាមិសា ឃោរា, យត្ថ សត្តា បុថុជ្ជនា។
Ete lokāmisā ghorā, yattha sattā puthujjanā.
បញ្ចិមេ ភិក្ខវេ ខន្ធា – ឥទំ ទុក្ខំ។
Pañcime bhikkhave khandhā – idaṃ dukkhaṃ.
តត្ថ កតមា ជរា ច មរណញ្ច?
Tattha katamā jarā ca maraṇañca?
អថ វាបិ អកិច្ឆំ ជីវិតំ, អថ ខោ សោ ជរសាបិ មីយតេ។
Atha vāpi akicchaṃ jīvitaṃ, atha kho so jarasāpi mīyate.
សំយុត្តកេ បសេនទិសំយុត្តកេ សុត្តំ អយ្យិកា មេ កាលង្កតា – អយំ ជរា ច មរណញ្ច។
Saṃyuttake pasenadisaṃyuttake suttaṃ ayyikā me kālaṅkatā – ayaṃ jarā ca maraṇañca.
តត្ថ កតមា ចុតិ ច ឧបបត្តិ ច?
Tattha katamā cuti ca upapatti ca?
‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ, មរណន្តំ ហិ ជីវិតំ;
‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantaṃ hi jīvitaṃ;
អយំ ចុតិ ច ឧបបត្តិ ច។
Ayaṃ cuti ca upapatti ca.
ឥមេហិ សុត្តេហិ ឯកសទិសេហិ ច អញ្ញេហិ នវវិធំ សុត្តំ តំ អនុបវិដ្ឋេហិ លក្ខណតោ ទុក្ខំ ញត្វា សាធារណញ្ច អសាធារណញ្ច ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ និទ្ទិសិតព្ពំ។ គាថាហិ គាថា អនុមិនិតព្ពា, ព្យាករណេហិ វា ព្យាករណំ – ឥទំ ទុក្ខំ។
Imehi suttehi ekasadisehi ca aññehi navavidhaṃ suttaṃ taṃ anupaviṭṭhehi lakkhaṇato dukkhaṃ ñatvā sādhāraṇañca asādhāraṇañca dukkhaṃ ariyasaccaṃ niddisitabbaṃ. Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi vā byākaraṇaṃ – idaṃ dukkhaṃ.
៩. តត្ថ កតមោ ទុក្ខសមុទយោ?
9. Tattha katamo dukkhasamudayo?
កាមេសុ សត្តា កាមសង្គសត្តា 39, សំយោជនេ វជ្ជមបស្សមានា;
Kāmesu sattā kāmasaṅgasattā 40, saṃyojane vajjamapassamānā;
ន ហិ ជាតុ សំយោជនសង្គសត្តា, ឱឃំ តរេយ្យុំ វិបុលំ មហន្តំ។
Na hi jātu saṃyojanasaṅgasattā, oghaṃ tareyyuṃ vipulaṃ mahantaṃ.
ចត្តារោ អាសវា សុត្តំ – អយំ ទុក្ខសមុទយោ។
Cattāro āsavā suttaṃ – ayaṃ dukkhasamudayo.
តត្ថ កតមោ ទុក្ខនិរោធោ?
Tattha katamo dukkhanirodho?
យម្ហិ ន មាយា វសតី ន មានោ,
Yamhi na māyā vasatī na māno,
យោ វីតលោភោ អមមោ និរាសោ,
Yo vītalobho amamo nirāso,
សោ ព្រាហ្មណោ សោ សមណោ ស ភិក្ខុ។
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.
ទ្វេមា វិមុត្តិយោ, រាគវិរាគា ច ចេតោវិមុត្តិ; អវិជ្ជាវិរាគា ច បញ្ញាវិមុត្តិ – អយំ និរោធោ។
Dvemā vimuttiyo, rāgavirāgā ca cetovimutti; avijjāvirāgā ca paññāvimutti – ayaṃ nirodho.
តត្ថ កតមោ មគ្គោ?
Tattha katamo maggo?
ឯសេវ មគ្គោ នត្ថញ្ញោ, ទស្សនស្ស វិសុទ្ធិយា;
Eseva maggo natthañño, dassanassa visuddhiyā;
អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, មារស្សេតំ បមោហនំ។
Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, mārassetaṃ pamohanaṃ.
សត្តិមេ, ភិក្ខវេ, ពោជ្ឈង្គា – អយំ មគ្គោ។
Sattime, bhikkhave, bojjhaṅgā – ayaṃ maggo.
តត្ថ កតមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ?
Tattha katamāni cattāri ariyasaccāni?
‘‘យេ ធម្មា 43 ហេតុប្បភវា, តេសំ ហេតុំ តថាគតោ អាហ;
‘‘Ye dhammā 44 hetuppabhavā, tesaṃ hetuṃ tathāgato āha;
តេសញ្ច យោ និរោធោ, ឯវំវាទី មហាសមណោ’’តិ។
Tesañca yo nirodho, evaṃvādī mahāsamaṇo’’ti.
ហេតុប្បភវា ធម្មា ទុក្ខំ, ហេតុសមុទយោ, យំ ភគវតោ វចនំ។ អយំ ធម្មោ យោ និរោធោ, យេ ហិ កេចិ សំយោជនិយេសុ ធម្មេសុ អស្សទានុបស្សិនោ វិហរន្តិ។ កិលេសា តណ្ហា បវឌ្ឍតិ, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ…បេ.… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ។ តត្ថ យំ សំយោជនំ – អយំ សមុទយោ។ យេ សំយោជនិយា ធម្មា យេ ច សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ – ឥទំ ទុក្ខំ។ យា សំយោជនិយេសុ ធម្មេសុ អាទីនវានុបស្សនា – អយំ មគ្គោ។ បរិមុច្ចតិ ជាតិយា ជរាយ ព្យាធីហិ មរណេហិ សោកេហិ បរិទេវេហិ យាវ ឧបាយាសេហិ – ឥទំ និព្ពានំ។ ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ។
Hetuppabhavā dhammā dukkhaṃ, hetusamudayo, yaṃ bhagavato vacanaṃ. Ayaṃ dhammo yo nirodho, ye hi keci saṃyojaniyesu dhammesu assadānupassino viharanti. Kilesā taṇhā pavaḍḍhati, taṇhāpaccayā upādānaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Tattha yaṃ saṃyojanaṃ – ayaṃ samudayo. Ye saṃyojaniyā dhammā ye ca sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti – idaṃ dukkhaṃ. Yā saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassanā – ayaṃ maggo. Parimuccati jātiyā jarāya byādhīhi maraṇehi sokehi paridevehi yāva upāyāsehi – idaṃ nibbānaṃ. Imāni cattāri saccāni.
តត្ថ កតមា អនុបាទិសេសា និព្ពានធាតុ?
Tattha katamā anupādisesā nibbānadhātu?
អត្ថង្គតស្ស ន បមាណមត្ថិ, តំ ហិ វា នត្ថិ យេន នំ បញ្ញបេយ្យ;
Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, taṃ hi vā natthi yena naṃ paññapeyya;
សព្ពសង្គានំ សមូហតត្តា វិទូ, សិតា វាទសតស្សុ 45 សព្ពេ។
Sabbasaṅgānaṃ samūhatattā vidū, sitā vādasatassu 46 sabbe.
សំយុត្តកេ គោធិកសំយុត្តំ។
Saṃyuttake godhikasaṃyuttaṃ.
ឥមានិ អសាធារណានិ សុត្តានិ។ យហិំ យហិំ សច្ចានិ និទ្ទិដ្ឋានិ, តហិំ តហិំ សច្ចលក្ខណតោ ឱតារេត្វា 47 អបរិមាណេហិ ព្យញ្ជនេហិ សោ អត្ថោ បរិយេសិតព្ពោ។ តត្ថ អត្ថានុបរិវត្តិ ព្យញ្ជនេន បុន ព្យញ្ជនានុបរិវត្តិ អត្ថេន តស្ស ឯកមេកស្ស អបរិមាណានិ ព្យញ្ជនានិ ឥមេហិ សុត្តេហិ យថានិក្ខិត្តេហិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ និទ្ទិសិតព្ពានិ។ បញ្ចនិកាយេ អនុបវិដ្ឋាហិ គាថាហិ គាថា អនុមិនិតព្ពា, ព្យាករណេន ព្យាករណំ។ ឥមានិ អសាធារណានិ សុត្តានិ។
Imāni asādhāraṇāni suttāni. Yahiṃ yahiṃ saccāni niddiṭṭhāni, tahiṃ tahiṃ saccalakkhaṇato otāretvā 48 aparimāṇehi byañjanehi so attho pariyesitabbo. Tattha atthānuparivatti byañjanena puna byañjanānuparivatti atthena tassa ekamekassa aparimāṇāni byañjanāni imehi suttehi yathānikkhittehi cattāri ariyasaccāni niddisitabbāni. Pañcanikāye anupaviṭṭhāhi gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇena byākaraṇaṃ. Imāni asādhāraṇāni suttāni.
តេសំ ឥមា ឧទ្ទានគាថា
Tesaṃ imā uddānagāthā
យមេករត្តិំ បឋមំ, អដ្ឋ ទានូបបត្តិយោ;
Yamekarattiṃ paṭhamaṃ, aṭṭha dānūpapattiyo;
បញ្ច បុព្ពនិមិត្តានិ, ខីណមច្ឆំវ បល្លលំ។
Pañca pubbanimittāni, khīṇamacchaṃva pallalaṃ.
សាមំ តេន កុតោ រាជ, តយោ ទេវា គិលានកា;
Sāmaṃ tena kuto rāja, tayo devā gilānakā;
យថាបិ កុម្ភការស្ស, យថា នទិទកប្បនំ។
Yathāpi kumbhakārassa, yathā nadidakappanaṃ.
ឥធ សោចតិ បេច្ច សោចតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ ច;
Idha socati pecca socati, tīṇi duccaritāni ca;
កាមេសុ គិទ្ធា បសុតា, យាវ តិស្សោ វិបត្តិយោ។
Kāmesu giddhā pasutā, yāva tisso vipattiyo.
សង្កប្បេហិ បរេតោ សោ, តត្ថ តបនិយេហិ ច។
Saṅkappehi pareto so, tattha tapaniyehi ca.
កម្មារានំ យថា ឧក្កា, តយោ អគ្គី បកាសិតា;
Kammārānaṃ yathā ukkā, tayo aggī pakāsitā;
អយតោ មលមុប្បន្នំ, អព្ភក្ខានំ តថាគតេ។
Ayato malamuppannaṃ, abbhakkhānaṃ tathāgate.
តិវិធំ ទេវានុសាសន្តិ, សុបិនេន សង្គមោ យថា;
Tividhaṃ devānusāsanti, supinena saṅgamo yathā;
តិស្សោ ចេវ មារធីតា, សល្លវិទ្ធោវ រុប្បតិ។
Tisso ceva māradhītā, sallaviddhova ruppati.
ចក្ខុ សោតញ្ច ឃានញ្ច, បញ្ចក្ខន្ធា បកាសិតា;
Cakkhu sotañca ghānañca, pañcakkhandhā pakāsitā;
អប្បំ វត ជីវិតំ ឥទំ, អយ្យិកា មេ មហល្លិកា។
Appaṃ vata jīvitaṃ idaṃ, ayyikā me mahallikā.
សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ, ឧបបត្តិ ចុតិចយំ;
Sabbe sattā marissanti, upapatti cuticayaṃ;
កាមេសុ សត្តា បសុតា, អាសវេហិ ចតូហិ ច។
Kāmesu sattā pasutā, āsavehi catūhi ca.
យម្ហិ ន មាយា វសតិ, ទ្វេមា ចេតោវិមុត្តិយោ;
Yamhi na māyā vasati, dvemā cetovimuttiyo;
ឯសេវ មគ្គោ នត្ថញ្ញោ, ពោជ្ឈង្គា ច សុទេសិតា។
Eseva maggo natthañño, bojjhaṅgā ca sudesitā.
អត្ថង្គតស្ស ន បមាណមត្ថិ, គោធិកោ បរិនិព្ពុតោ;
Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, godhiko parinibbuto;
យេ ធម្មា ហេតុប្បភវា, សំយោជនានុបស្សិនោ។
Ye dhammā hetuppabhavā, saṃyojanānupassino.
ឥមា ទស តេសំ ឧទ្ទានគាថា។
Imā dasa tesaṃ uddānagāthā.
១០. តត្ថិមានិ សាធារណានិ សុត្តានិ យេសុ សុត្តេសុ សាធារណានិ សច្ចានិ ទេសិតានិ អនុលោមម្បិ បដិលោមម្បិ វោមិស្សកម្បិ។ តត្ថ អយំ អាទិ។
10. Tatthimāni sādhāraṇāni suttāni yesu suttesu sādhāraṇāni saccāni desitāni anulomampi paṭilomampi vomissakampi. Tattha ayaṃ ādi.
អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ, [អជិតាតិ ភគវា]
Avijjāya nivuto loko, [ajitāti bhagavā]
វិវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតិ;
Vivicchā pamādā nappakāsati;
តត្ថ យា អវិជ្ជា ច វិវិច្ឆា ច, អយំ សមុទយោ។ យំ មហព្ភយំ, ឥទំ ទុក្ខំ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ – ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច។ ‘‘សំយោជនំ សំយោជនិយា ច ធម្មា’’តិ សំយុត្តកេ ចិត្តសំយុត្តកេសុ ព្យាករណំ។ តត្ថ យំ សំយោជនំ, អយំ សមុទយោ។ យេ សំយោជនិយា ធម្មា, ឥទំ ទុក្ខំ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ – ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច។
Tattha yā avijjā ca vivicchā ca, ayaṃ samudayo. Yaṃ mahabbhayaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Imāni dve saccāni – dukkhañca samudayo ca. ‘‘Saṃyojanaṃ saṃyojaniyā ca dhammā’’ti saṃyuttake cittasaṃyuttakesu byākaraṇaṃ. Tattha yaṃ saṃyojanaṃ, ayaṃ samudayo. Ye saṃyojaniyā dhammā, idaṃ dukkhaṃ. Imāni dve saccāni – dukkhañca samudayo ca.
តត្ថ កតមំ ទុក្ខញ្ច និរោធោ ច?
Tattha katamaṃ dukkhañca nirodho ca?
ឧច្ឆិន្នភវតណ្ហស្ស, នេត្តិច្ឆិន្នស្ស 53 ភិក្ខុនោ;
Ucchinnabhavataṇhassa, netticchinnassa 54 bhikkhuno;
វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ។
Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo.
យំ ចិត្តំ, ឥទំ ទុក្ខំ។ យោ ភវតណ្ហាយ ឧបច្ឆេទោ, អយំ ទុក្ខនិរោធោ។ វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោតិ និទ្ទេសោ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ – ទុក្ខញ្ច និរោធោ ច។ ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, វិមុត្តិយោ; រាគវិរាគា ច ចេតោវិមុត្តិ, អវិជ្ជាវិរាគា ច បញ្ញាវិមុត្តិ។ យំ ចិត្តំ, ឥទំ ទុក្ខំ។ យា វិមុត្តិ, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ – ទុក្ខញ្ច និរោធោ ច។
Yaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Yo bhavataṇhāya upacchedo, ayaṃ dukkhanirodho. Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavoti niddeso. Imāni dve saccāni – dukkhañca nirodho ca. Dvemā, bhikkhave, vimuttiyo; rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti. Yaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Yā vimutti, ayaṃ nirodho. Imāni dve saccāni – dukkhañca nirodho ca.
តត្ថ កតមំ ទុក្ខញ្ច មគ្គោ ច?
Tattha katamaṃ dukkhañca maggo ca?
កុម្ភូបមំ 55 កាយមិមំ វិទិត្វា, នគរូបមំ ចិត្តមិទំ ឋបេត្វា;
Kumbhūpamaṃ 56 kāyamimaṃ viditvā, nagarūpamaṃ cittamidaṃ ṭhapetvā;
យោធេថ មារំ បញ្ញាវុធេន, ជិតញ្ច រក្ខេ អនិវេសនោ សិយា។
Yodhetha māraṃ paññāvudhena, jitañca rakkhe anivesano siyā.
តត្ថ យញ្ច កុម្ភូបមោ កាយោ យញ្ច នគរូបមំ ចិត្តំ, ឥទំ ទុក្ខំ។ យំ បញ្ញាវុធេន មារំ យោធេថាតិ អយំ មគ្គោ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ។ យំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហិតព្ពំ។ យា សំយោជនា, អយំ មគ្គោ។ យេ តេ ធម្មា អនត្តនិយា បហាតព្ពា, រូបំ យាវ វិញ្ញាណំ, ឥទំ ទុក្ខញ្ច មគ្គោ ច។
Tattha yañca kumbhūpamo kāyo yañca nagarūpamaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Yaṃ paññāvudhena māraṃ yodhethāti ayaṃ maggo. Imāni dve saccāni. Yaṃ, bhikkhave, na tumhākaṃ, taṃ pajahitabbaṃ. Yā saṃyojanā, ayaṃ maggo. Ye te dhammā anattaniyā pahātabbā, rūpaṃ yāva viññāṇaṃ, idaṃ dukkhañca maggo ca.
តត្ថ កតមំ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច និរោធោ ច?
Tattha katamaṃ dukkhañca samudayo ca nirodho ca?
យេ កេចិ សោកា បរិទេវិតា វា, ទុក្ខា ច 57 លោកស្មិមនេករូបា;
Ye keci sokā paridevitā vā, dukkhā ca 58 lokasmimanekarūpā;
បិយំ បដិច្ចប្បភវន្តិ ឯតេ, បិយេ អសន្តេ ន ភវន្តិ ឯតេ។
Piyaṃ paṭiccappabhavanti ete, piye asante na bhavanti ete.
យេ សោកបរិទេវា, យំ ច អនេករូបំ ទុក្ខំ, យំ បេមតោ ភវតិ, ឥទំ ទុក្ខំ។ យំ បេមំ, អយំ សមុទយោ។ យោ តត្ថ ឆន្ទរាគវិនយោ បិយស្ស អកិរិយា, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ។ តិម្ពរុកោ បរិព្ពាជកោ បច្ចេតិ ‘‘សយំកតំ បរំកត’’ន្តិ។ យថេសា វីមំសា, ឥទំ ទុក្ខំ។ យា ឯតេ ទ្វេ អន្តេ អនុបគម្ម មជ្ឈិមា បដិបទា អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា យាវ ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ, ឥទម្បិ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច។ វិញ្ញាណំ នាមរូបំ សឡាយតនំ ផស្សោ វេទនា ភវោ ជាតិ ជរាមរណំ, ឥទំ ទុក្ខំ។ អវិជ្ជា សង្ខារា តណ្ហា ឧបាទានំ, អយំ សមុទយោ។ ឥតិ ឥទំ សយំកតំ វីមំសេយ្យាតិ 59 យញ្ច បដិច្ចសមុប្បាទេ ទុក្ខំ, ឥទំ ឯសោ សមុទយោ និទ្ទិដ្ឋោ។ អវិជ្ជានិរោធា សង្ខារនិរោធោ ច យាវ ច ជរាមរណនិរោធោតិ អយំ និរោធោ។ ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច និរោធោ ច។
Ye sokaparidevā, yaṃ ca anekarūpaṃ dukkhaṃ, yaṃ pemato bhavati, idaṃ dukkhaṃ. Yaṃ pemaṃ, ayaṃ samudayo. Yo tattha chandarāgavinayo piyassa akiriyā, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni. Timbaruko paribbājako pacceti ‘‘sayaṃkataṃ paraṃkata’’nti. Yathesā vīmaṃsā, idaṃ dukkhaṃ. Yā ete dve ante anupagamma majjhimā paṭipadā avijjāpaccayā saṅkhārā yāva jātipaccayā jarāmaraṇaṃ, idampi dukkhañca samudayo ca. Viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanā bhavo jāti jarāmaraṇaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Avijjā saṅkhārā taṇhā upādānaṃ, ayaṃ samudayo. Iti idaṃ sayaṃkataṃ vīmaṃseyyāti 60 yañca paṭiccasamuppāde dukkhaṃ, idaṃ eso samudayo niddiṭṭho. Avijjānirodhā saṅkhāranirodho ca yāva ca jarāmaraṇanirodhoti ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni dukkhañca samudayo ca nirodho ca.
១១. តត្ថ កតមំ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច មគ្គោ ច?
11. Tattha katamaṃ dukkhañca samudayo ca maggo ca?
‘‘យោ ទុក្ខមទ្ទក្ខិ 61 យតោនិទានំ, កាមេសុ សោ ជន្តុ កថំ នមេយ្យ;
‘‘Yo dukkhamaddakkhi 62 yatonidānaṃ, kāmesu so jantu kathaṃ nameyya;
កាមា ហិ លោកេ សង្គាតិ ញត្វា, តេសំ សតីមា វិនយាយ សិក្ខេ’’តិ។
Kāmā hi loke saṅgāti ñatvā, tesaṃ satīmā vinayāya sikkhe’’ti.
យោ ទុក្ខមទ្ទក្ខិ, ឥទំ ទុក្ខំ។ យតោ ភវតិ, អយំ សមុទយោ។ សន្ទិដ្ឋំ យតោ ភវតិ យាវ តស្ស វិនយាយ សិក្ខា, អយំ មគ្គោ។ ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ។
Yo dukkhamaddakkhi, idaṃ dukkhaṃ. Yato bhavati, ayaṃ samudayo. Sandiṭṭhaṃ yato bhavati yāva tassa vinayāya sikkhā, ayaṃ maggo. Imāni tīṇi saccāni.
ឯកាទសង្គុត្តរេសុ គោបាលកោបមសុត្តំ។
Ekādasaṅguttaresu gopālakopamasuttaṃ.
តត្ថ យាវ រូបសញ្ញុត្តា យញ្ច សឡាយតនំ យថា វណំ បដិច្ឆាទេតិ យញ្ច តិត្ថំ យថា ច លភតិ ធម្មូបសញ្ហិតំ ឧឡារំ បីតិបាមោជ្ជំ ចតុព្ពិធំ ច អត្តភាវតោ ច វត្ថុ, ឥទំ ទុក្ខំ។ យាវ អាសាដិកំ ហារេតា 63 ហោតិ, អយំ សមុទយោ។ រូបសញ្ញុត្តា អាសាដកហរណំ 64 វណបដិច្ឆាទនំ វីថិញ្ញុតា គោចរកុសលញ្ច, អយំ មគ្គោ។ អវសេសា ធម្មា អត្ថិ ហេតូ អត្ថិ បច្ចយា អត្ថិ និស្សយា សាវសេសទោហិតា អនេកបូជា ច កល្យាណមិត្តតប្បច្ចយា ធម្មា វីថិញ្ញុតា ច ហេតុ, ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ។
Tattha yāva rūpasaññuttā yañca saḷāyatanaṃ yathā vaṇaṃ paṭicchādeti yañca titthaṃ yathā ca labhati dhammūpasañhitaṃ uḷāraṃ pītipāmojjaṃ catubbidhaṃ ca attabhāvato ca vatthu, idaṃ dukkhaṃ. Yāva āsāṭikaṃ hāretā 65 hoti, ayaṃ samudayo. Rūpasaññuttā āsāṭakaharaṇaṃ 66 vaṇapaṭicchādanaṃ vīthiññutā gocarakusalañca, ayaṃ maggo. Avasesā dhammā atthi hetū atthi paccayā atthi nissayā sāvasesadohitā anekapūjā ca kalyāṇamittatappaccayā dhammā vīthiññutā ca hetu, imāni tīṇi saccāni.
តត្ថ កតមំ ទុក្ខញ្ច មគ្គោ ច និរោធោ ច?
Tattha katamaṃ dukkhañca maggo ca nirodho ca?
សតិ កាយគតា ឧបដ្ឋិតា, ឆសុ ផស្សាយតនេសុ សំវុតោ 67;
Sati kāyagatā upaṭṭhitā, chasu phassāyatanesu saṃvuto 68;
តត្ថ យា ច កាយគតា សតិ យញ្ច សឡាយតនំ យត្ថ សព្ពញ្ចេតំ ទុក្ខំ។ យា ច កាយគតា សតិ យោ ច សីលសំវរោ យោ ច សមាធិ យត្ថ យា សតិ, អយំ បញ្ញាក្ខន្ធោ។ សព្ពម្បិ សីលក្ខន្ធោ សមាធិក្ខន្ធោ, អយំ មគ្គោ។ ឯវំវិហារិនា ញាតព្ពំ និព្ពានំ។ អយំ និរោធោ, ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ។ សីលេ បតិដ្ឋាយ ទ្វេ ធម្មា ភាវេតព្ពា សមថោ ច វិបស្សនា ច។ តត្ថ យំ ចិត្តសហជាតា ធម្មា, ឥទំ ទុក្ខំ។ យោ ច សមថោ យា ច វិបស្សនា, អយំ មគ្គោ។ រាគវិរាគា ច ចេតោវិមុត្តិ, អវិជ្ជាវិរាគា ច បញ្ញាវិមុត្តិ, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ។
Tattha yā ca kāyagatā sati yañca saḷāyatanaṃ yattha sabbañcetaṃ dukkhaṃ. Yā ca kāyagatā sati yo ca sīlasaṃvaro yo ca samādhi yattha yā sati, ayaṃ paññākkhandho. Sabbampi sīlakkhandho samādhikkhandho, ayaṃ maggo. Evaṃvihārinā ñātabbaṃ nibbānaṃ. Ayaṃ nirodho, imāni tīṇi saccāni. Sīle patiṭṭhāya dve dhammā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca. Tattha yaṃ cittasahajātā dhammā, idaṃ dukkhaṃ. Yo ca samatho yā ca vipassanā, ayaṃ maggo. Rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni.
តត្ថ កតមោ សមុទយោ ច និរោធោ ច?
Tattha katamo samudayo ca nirodho ca?
អាសា ច បីហា អភិនន្ទនា ច, អនេកធាតូសុ សរា បតិដ្ឋិតា;
Āsā ca pīhā abhinandanā ca, anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā;
អញ្ញាណមូលប្បភវា បជប្បិតា, សព្ពា មយា ព្យន្តិកតា សមូលិកា។
Aññāṇamūlappabhavā pajappitā, sabbā mayā byantikatā samūlikā.
អញ្ញាណមូលប្បភវាតិ បុរិមកេហិ សមុទយោ។ សព្ពា មយា ព្យន្តិកតា សមូលិកាតិ និរោធោ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ។ ចតុន្នំ ធម្មានំ អននុពោធា អប្បដិវេធា វិត្ថារេន កាតព្ពំ។ អរិយស្ស សីលស្ស សមាធិនោ បញ្ញាយ វិមុត្តិយា។ តត្ថ យោ ឥមេសំ ចតុន្នំ ធម្មានំ អននុពោធា អប្បដិវេធា, អយំ សមុទយោ។ បដិវេធោ ភវនេត្តិយា, អយំ និរោធោ។ អយំ សមុទយោ ច និរោធោ ច។
Aññāṇamūlappabhavāti purimakehi samudayo. Sabbā mayā byantikatā samūlikāti nirodho. Imāni dve saccāni. Catunnaṃ dhammānaṃ ananubodhā appaṭivedhā vitthārena kātabbaṃ. Ariyassa sīlassa samādhino paññāya vimuttiyā. Tattha yo imesaṃ catunnaṃ dhammānaṃ ananubodhā appaṭivedhā, ayaṃ samudayo. Paṭivedho bhavanettiyā, ayaṃ nirodho. Ayaṃ samudayo ca nirodho ca.
តត្ថ កតមោ សមុទយោ ច មគ្គោ ច?
Tattha katamo samudayo ca maggo ca?
សតិ តេសំ និវារណំ;
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;
សោតានំ សំវរំ ព្រូមិ, បញ្ញាយេតេ បិធីយរេ។
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhīyare.
យានិ សោតានីតិ អយំ សមុទយោ។ យា ច បញ្ញា យា ច សតិ និវារណំ បិធានញ្ច, អយំ មគ្គោ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ។ សញ្ចេតនិយំ សុត្តំ ទឡ្ហនេមិយានាការោ ឆហិ មាសេហិ និទ្ទិដ្ឋោ។ តត្ថ យំ កាយំ កាយកម្មំ សវង្កំ សទោសំ សកសាវំ យា សវង្កតា សទោសតា សកសាវតា, អយំ សមុទយោ។ ឯវំ វចីកម្មំ មនោកម្មំ អវង្កំ អទោសំ អកសាវំ, យា អវង្កតា អទោសតា អកសាវតា, អយំ មគ្គោ។ ឯវំ វចីកម្មំ មនោកម្មំ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ សមុទយោ ច មគ្គោ ច។
Yāni sotānīti ayaṃ samudayo. Yā ca paññā yā ca sati nivāraṇaṃ pidhānañca, ayaṃ maggo. Imāni dve saccāni. Sañcetaniyaṃ suttaṃ daḷhanemiyānākāro chahi māsehi niddiṭṭho. Tattha yaṃ kāyaṃ kāyakammaṃ savaṅkaṃ sadosaṃ sakasāvaṃ yā savaṅkatā sadosatā sakasāvatā, ayaṃ samudayo. Evaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ avaṅkaṃ adosaṃ akasāvaṃ, yā avaṅkatā adosatā akasāvatā, ayaṃ maggo. Evaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ. Imāni dve saccāni samudayo ca maggo ca.
តត្ថ កតមោ សមុទយោ ច និរោធោ ច មគ្គោ ច?
Tattha katamo samudayo ca nirodho ca maggo ca?
‘‘និស្សិតស្ស ចលិតំ, អនិស្សិតស្ស ចលិតំ នត្ថិ, ចលិតេ អសតិ បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិយា សតិ នតិ ន ហោតិ, នតិយា អសតិ 73 អាគតិគតិ ន ហោតិ, អាគតិគតិយា អសតិ ចុតូបបាតោ ន ហោតិ, ចុតូបបាតេ អសតិ នេវិធ ន ហុរំ ន ឧភយមន្តរេន។ ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សា’’តិ។
‘‘Nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi, calite asati passaddhi, passaddhiyā sati nati na hoti, natiyā asati 74 āgatigati na hoti, āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti, cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena. Esevanto dukkhassā’’ti.
តត្ថ ទ្វេ និស្សយា, អយំ សមុទយោ។ យោ ច អនិស្សយោ, យា ច អនតិ, អយំ មគ្គោ។ យា អាគតិគតិ ន ហោតិ ចុតូបបាតោ ច យោ ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សាតិ, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ។ អនុបដ្ឋិតកាយគតា សតិ…បេ.… យំ វិមុត្តិញាណទស្សនំ, អយំ សមុទយោ។ ឯការសឧបនិស្សយា វិមុត្តិយោ យាវ ឧបនិស្សយឧបសម្បទា ឧបដ្ឋិតកាយគតាសតិស្ស វិហរតិ។ សីលសំវរោ សោសានិយោ ហោតិ, យញ្ច វិមុត្តិញាណទស្សនំ, អយំ មគ្គោ។ យា ច វិមុត្តិ, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ តីណិ សច្ចានិ។ សមុទយោ ច និរោធោ ច មគ្គោ ច។
Tattha dve nissayā, ayaṃ samudayo. Yo ca anissayo, yā ca anati, ayaṃ maggo. Yā āgatigati na hoti cutūpapāto ca yo esevanto dukkhassāti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni. Anupaṭṭhitakāyagatā sati…pe… yaṃ vimuttiñāṇadassanaṃ, ayaṃ samudayo. Ekārasaupanissayā vimuttiyo yāva upanissayaupasampadā upaṭṭhitakāyagatāsatissa viharati. Sīlasaṃvaro sosāniyo hoti, yañca vimuttiñāṇadassanaṃ, ayaṃ maggo. Yā ca vimutti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni. Samudayo ca nirodho ca maggo ca.
១២. តត្ថ កតមោ និរោធោ ច មគ្គោ ច?
12. Tattha katamo nirodho ca maggo ca?
សយំ កតេន សច្ចេន, តេន អត្តនា អភិនិព្ពានគតោ វិតិណ្ណកង្ខោ;
Sayaṃ katena saccena, tena attanā abhinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;
វិភវញ្ច ញត្វា លោកស្មិំ, តាវ ខីណបុនព្ភវោ ស ភិក្ខុ។
Vibhavañca ñatvā lokasmiṃ, tāva khīṇapunabbhavo sa bhikkhu.
យំ សច្ចេន, អយំ មគ្គោ។ យំ ខីណបុនព្ភវោ, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ។ បញ្ច វិមុត្តាយតនានិ សត្ថា វា ធម្មំ ទេសេសិ អញ្ញតរោ វា វិញ្ញូ សព្រហ្មចារីតិ វិត្ថារេន កាតព្ពា។ តស្ស អត្ថប្បដិសំវេទិស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, យាវ និព្ពិន្ទន្តោ វិរជ្ជតិ, អយំ មគ្គោ។ យា វិមុត្តិ, អយំ និរោធោ។ ឯវំ បញ្ច វិមុត្តាយតនានិ វិត្ថារេន។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ និរោធោ ច មគ្គោ ច។
Yaṃ saccena, ayaṃ maggo. Yaṃ khīṇapunabbhavo, ayaṃ nirodho. Imāni dve saccāni. Pañca vimuttāyatanāni satthā vā dhammaṃ desesi aññataro vā viññū sabrahmacārīti vitthārena kātabbā. Tassa atthappaṭisaṃvedissa pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, yāva nibbindanto virajjati, ayaṃ maggo. Yā vimutti, ayaṃ nirodho. Evaṃ pañca vimuttāyatanāni vitthārena. Imāni dve saccāni nirodho ca maggo ca.
ឥមានិ សាធារណានិ សុត្តានិ។ ឥមេហិ សាធារណេហិ សុត្តេហិ យថានិក្ខិត្តេហិ បដិវេធតោ ច លក្ខណតោ ច ឱតារេត្វា អញ្ញានិ សុត្តានិ និទ្ទិសិតព្ពានិ អបរិហាយន្តេន។ គាថាហិ គាថា អនុមិនិតព្ពា, ព្យាករណេហិ ព្យាករណំ។ ឥមេ ច សាធារណា ទស បរិវឌ្ឍកា ឯកោ ច ចតុក្កោ និទ្ទេសោ សាធារណោ។ អយញ្ច បកិណ្ណកនិទ្ទេសោ។ ឯកំ បញ្ច ឆ ច សវេកទេសោ សព្ពំ។ ឥមេ ទ្វេ បរិវជ្ជនា បុរិមកា ច ទស។ ឥមេ ទ្វាទស បរិវឌ្ឍកា សច្ចានិ។ ឯត្តាវតា សព្ពំ សុត្តំ នត្ថិ, តំ ព្យាករណំ វា គាថា វិយ។ ឥមេហិ ទ្វាទសហិ បរិវឌ្ឍកេហិ ន ឱតរិតុំ អប្បមត្តេន បរិយេសិត្វា និទ្ទិសិតព្ពា។
Imāni sādhāraṇāni suttāni. Imehi sādhāraṇehi suttehi yathānikkhittehi paṭivedhato ca lakkhaṇato ca otāretvā aññāni suttāni niddisitabbāni aparihāyantena. Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi byākaraṇaṃ. Ime ca sādhāraṇā dasa parivaḍḍhakā eko ca catukko niddeso sādhāraṇo. Ayañca pakiṇṇakaniddeso. Ekaṃ pañca cha ca savekadeso sabbaṃ. Ime dve parivajjanā purimakā ca dasa. Ime dvādasa parivaḍḍhakā saccāni. Ettāvatā sabbaṃ suttaṃ natthi, taṃ byākaraṇaṃ vā gāthā viya. Imehi dvādasahi parivaḍḍhakehi na otarituṃ appamattena pariyesitvā niddisitabbā.
តត្ថាយំ សង្ខេបោ។ សព្ពំ ទុក្ខំ សត្តហិ បទេហិ សមោសរណំ គច្ឆតិ។ កតរេហិ សត្តហិ? អប្បិយសម្បយោគោ ច បិយវិប្បយោគោ ច, ឥមេហិ ទ្វីហិ បទេហិ សព្ពំ ទុក្ខំ និទ្ទិសិតព្ពំ។ តស្ស ទ្វេ និស្សយា – កាយោ ច ចិត្តញ្ច ។ តេន វុច្ចតិ ‘‘កាយិកំ ទុក្ខំ ចេតសិកញ្ចេ’’តិ, នត្ថិ តំ ទុក្ខំ ន កាយិកំ វា ន ចេតសិកំ, សព្ពំ ទុក្ខំ ទ្វីហិ ទុក្ខេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ កាយិកេន ច ចេតសិកេន ច។ តីហិ ទុក្ខតាហិ សង្គហិតំ ទុក្ខទុក្ខតាយ សង្ខារទុក្ខតាយ វិបរិណាមទុក្ខតាយ។ ឥតិ តំ សព្ពំ ទុក្ខំ តីហិ ទុក្ខតាហិ សង្គហិតំ។ ឥតិ ឥទញ្ច ទុក្ខំ តិវិធំ។ ទុវិធំ ទុក្ខំ កាយិកញ្ច ចេតសិកញ្ច។ ទុវិធំ អប្បិយសម្បយោគោ ច បិយវិប្បយោគោ ច។ ឥទំ សត្តវិធំ ទុក្ខំ។
Tatthāyaṃ saṅkhepo. Sabbaṃ dukkhaṃ sattahi padehi samosaraṇaṃ gacchati. Katarehi sattahi? Appiyasampayogo ca piyavippayogo ca, imehi dvīhi padehi sabbaṃ dukkhaṃ niddisitabbaṃ. Tassa dve nissayā – kāyo ca cittañca . Tena vuccati ‘‘kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikañce’’ti, natthi taṃ dukkhaṃ na kāyikaṃ vā na cetasikaṃ, sabbaṃ dukkhaṃ dvīhi dukkhehi niddisitabbaṃ kāyikena ca cetasikena ca. Tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṃ dukkhadukkhatāya saṅkhāradukkhatāya vipariṇāmadukkhatāya. Iti taṃ sabbaṃ dukkhaṃ tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṃ. Iti idañca dukkhaṃ tividhaṃ. Duvidhaṃ dukkhaṃ kāyikañca cetasikañca. Duvidhaṃ appiyasampayogo ca piyavippayogo ca. Idaṃ sattavidhaṃ dukkhaṃ.
តត្ថ តិវិធោ សមុទយោ អចតុត្ថោ អបញ្ចមោ។ កតមោ តិវិធោ? តណ្ហា ច ទិដ្ឋិ ច កម្មំ។ តត្ថ តណ្ហា ច ភវសមុទយោ កម្មំ។ តថា 75 និព្ពត្តស្ស ហីនបណីតតា 76, អយំ សមុទយោ។ ឥតិ យាបិ ភវគតីសុ ហីនតា ច បណីតតា ច, យាបិ តីហិ ទុក្ខតាហិ សង្គហិតា, យោបិ ទ្វីហិ មូលេហិ សមុទានីតោ អវិជ្ជាយ និវុតស្ស ភវតណ្ហាសំយុត្តស្ស សវិញ្ញាណកោ កាយោ, សោបិ តីហិ ទុក្ខតាហិ សង្គហិតោ។
Tattha tividho samudayo acatuttho apañcamo. Katamo tividho? Taṇhā ca diṭṭhi ca kammaṃ. Tattha taṇhā ca bhavasamudayo kammaṃ. Tathā 77 nibbattassa hīnapaṇītatā 78, ayaṃ samudayo. Iti yāpi bhavagatīsu hīnatā ca paṇītatā ca, yāpi tīhi dukkhatāhi saṅgahitā, yopi dvīhi mūlehi samudānīto avijjāya nivutassa bhavataṇhāsaṃyuttassa saviññāṇako kāyo, sopi tīhi dukkhatāhi saṅgahito.
តថា វិបល្លាសតោ ទិដ្ឋិភវគន្តព្ពា។ សា សត្តវិធា និទ្ទិសិតព្ពា។ ឯកោ វិបល្លាសោ តីណិ និទ្ទិសីយតិ, ចត្តារិ វិបល្លាសវត្ថូនិ។ តត្ថ កតមោ ឯកោ វិបល្លាសោ? យោ វិបរីតគ្គាហោ បដិក្ខេបេន, ឱតរណំ យថា ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’មិតិ វិបរីតំ គណ្ហាតិ។ ឯវំ ចត្តារោ វិបល្លាសា។ អយមេកោ វិបល្លាសីយតិ សញ្ញា ចិត្តំ ទិដ្ឋិ។ កតមានិ ចត្តារិ វិបល្លាសវត្ថូនិ ? កាយោ វេទនា ចិត្តំ ធម្មា។ ឯវំ វិបល្លាសគតស្ស អកុសលញ្ច បវឌ្ឍេតិ។ តត្ថ សញ្ញាវិបល្លាសោ ទោសំ អកុសលមូលំ បវឌ្ឍេតិ។ ចិត្តវិបល្លាសោ លោភំ អកុសលមូលំ បវឌ្ឍេតិ។ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោ មោហំ អកុសលមូលំ បវឌ្ឍេតិ។ តត្ថ ទោសស្ស អកុសលមូលស្ស តីណិ មិច្ឆត្តានិ ផលំ – មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តោ មិច្ឆាអាជីវោ; លោភស្ស អកុសលមូលស្ស តីណិ មិច្ឆត្តានិ ផលំ – មិច្ឆាសង្កប្បោ មិច្ឆាវាយាមោ មិច្ឆាសមាធិ; មោហស្ស អកុសលមូលស្ស ទ្វេ មិច្ឆត្តានិ ផលំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិ ច មិច្ឆាសតិ ច។ ឯវំ អកុសលំ សហេតុ សប្បច្ចយំ វិបល្លាសា ច បច្ចយោ, អកុសលមូលានិ សហេតូ ឯតេយេវ បដិបក្ខេន អនូនា អនធិកា ទ្វីហិ បច្ចយេហិ និទ្ទិសិតព្ពា។ និរោធេ ច មគ្គេ ច វិបល្លាសមុបាទាយ បរតោ 79 បដិបក្ខេន ចតស្សោ។
Tathā vipallāsato diṭṭhibhavagantabbā. Sā sattavidhā niddisitabbā. Eko vipallāso tīṇi niddisīyati, cattāri vipallāsavatthūni. Tattha katamo eko vipallāso? Yo viparītaggāho paṭikkhepena, otaraṇaṃ yathā ‘‘anicce nicca’’miti viparītaṃ gaṇhāti. Evaṃ cattāro vipallāsā. Ayameko vipallāsīyati saññā cittaṃ diṭṭhi. Katamāni cattāri vipallāsavatthūni ? Kāyo vedanā cittaṃ dhammā. Evaṃ vipallāsagatassa akusalañca pavaḍḍheti. Tattha saññāvipallāso dosaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti. Cittavipallāso lobhaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti. Diṭṭhivipallāso mohaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti. Tattha dosassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṃ – micchāvācā micchākammanto micchāājīvo; lobhassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṃ – micchāsaṅkappo micchāvāyāmo micchāsamādhi; mohassa akusalamūlassa dve micchattāni phalaṃ – micchādiṭṭhi ca micchāsati ca. Evaṃ akusalaṃ sahetu sappaccayaṃ vipallāsā ca paccayo, akusalamūlāni sahetū eteyeva paṭipakkhena anūnā anadhikā dvīhi paccayehi niddisitabbā. Nirodhe ca magge ca vipallāsamupādāya parato 80 paṭipakkhena catasso.
តត្ថិមា ឧទ្ទានគាថា
Tatthimā uddānagāthā
អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ, ចិត្តំ សំយោជនម្បិ;
Avijjāya nivuto loko, cittaṃ saṃyojanampi;
សា បច្ឆិន្នភវតណ្ហា, ទ្វេមា ចេវ វិមុត្តិយោ។
Sā pacchinnabhavataṇhā, dvemā ceva vimuttiyo.
យេ កេចិ សោកបរិទេវា, តិម្ពរុកោ ច សយំកតំ។
Ye keci sokaparidevā, timbaruko ca sayaṃkataṃ.
ទុក្ខំ ទិដ្ឋិ ច ឧប្បន្នំ, យញ្ច គោបាលកោបមំ;
Dukkhaṃ diṭṭhi ca uppannaṃ, yañca gopālakopamaṃ;
សតិ កាយគតា មាហុ, សមថោ ច វិបស្សនា។
Sati kāyagatā māhu, samatho ca vipassanā.
អាសា បិហា ច អភិនន្ទនា ច, ចតុន្នមននុពោធនា;
Āsā pihā ca abhinandanā ca, catunnamananubodhanā;
យានិ សោតានិ លោកស្មិំ, ទឡ្ហំ នេមិយានាការោ។
Yāni sotāni lokasmiṃ, daḷhaṃ nemiyānākāro.
យំ និស្សិតស្ស ចលិតំ, អនុបដ្ឋិតកាយគតាសតិ;
Yaṃ nissitassa calitaṃ, anupaṭṭhitakāyagatāsati;
សយំ កតេន សច្ចេន, វិមុត្តាយតនេហិ ច។
Sayaṃ katena saccena, vimuttāyatanehi ca.
បេដកោបទេសេ មហាកច្ចាយនេន ភាសិតេ បឋមភូមិ អរិយសច្ចប្បកាសនា នាតំ ជីវតា ភគវតា មាទិសេន សមុទ្ទនេន តថាគតេនាតិ។
Peṭakopadese mahākaccāyanena bhāsite paṭhamabhūmi ariyasaccappakāsanā nātaṃ jīvatā bhagavatā mādisena samuddanena tathāgatenāti.
Footnotes:
