| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೪೬] ೬. ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[46] 6. Ārāmadūsakajātakavaṇṇanā
ನ ವೇ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕೋಸಲಗಾಮಕೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನದೂಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಕಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ। ತತ್ಥೇಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಥಾಗತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಭಿಕ್ಖೂ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರನ್ತಾ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಇಮಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ನ ಕೋಚಿ ರುಕ್ಖೋ ವಾ ಗಚ್ಛೋ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ರೋಪನಕಾಲೇ ಏಕೋ ಗಾಮದಾರಕೋ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇ ಉಮ್ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿ । ತೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕಾ ಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ಮತಾ। ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಇದಂ ಠಾನಂ ಅಙ್ಗಣಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಗಾಮದಾರಕೋ ಇದಾನೇವ ಆರಾಮದೂಸಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆರಾಮದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Na ve anatthakusalenāti idaṃ satthā aññatarasmiṃ kosalagāmake viharanto uyyānadūsakaṃ ārabbha kathesi. Satthā kira kosalesu cārikaṃ caramāno aññataraṃ gāmakaṃ sampāpuṇi. Tattheko kuṭumbiko tathāgataṃ nimantetvā attano uyyāne nisīdāpetvā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā ‘‘bhante, yathāruciyā imasmiṃ uyyāne vicarathā’’ti āha. Bhikkhū uṭṭhāya uyyānapālaṃ gahetvā uyyāne vicarantā ekaṃ aṅgaṇaṭṭhānaṃ disvā uyyānapālaṃ pucchiṃsu ‘‘upāsaka, imaṃ uyyānaṃ aññattha sandacchāyaṃ, imasmiṃ pana ṭhāne na koci rukkho vā gaccho vā atthi, kiṃ nu kho kāraṇa’’nti? ‘‘Bhante, imassa uyyānassa ropanakāle eko gāmadārako udakaṃ siñcanto imasmiṃ ṭhāne rukkhapotake ummūlaṃ katvā mūlappamāṇena udakaṃ siñci . Te rukkhapotakā milāyitvā matā. Iminā kāraṇena idaṃ ṭhānaṃ aṅgaṇaṃ jāta’’nti. Bhikkhū satthāraṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ ārocesuṃ. Satthā ‘‘na, bhikkhave, so gāmadārako idāneva ārāmadūsako, pubbepi ārāmadūsakoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘೋಸಯಿಂಸು। ನಕ್ಖತ್ತಭೇರಿಸದ್ದಸವನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ನಕ್ಖತ್ತನಿಸ್ಸಿತಕಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ತದಾ ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಬಹೂ ಮಕ್ಕಟಾ ವಸನ್ತಿ। ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘುಟ್ಠಂ, ಇಮೇ ವಾನರೇ ‘ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಹಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೇಟ್ಠಕವಾನರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕ, ಇಮಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಬಹೂಪಕಾರಂ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ಥ ಪುಪ್ಫಫಲಪಲ್ಲವಾನಿ ಖಾದಥ, ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘುಟ್ಠಂ, ಅಹಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಿ। ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇಸು ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಉದಕಸಿಞ್ಚನತ್ಥಾಯ ತೇಸಂ ಚಮ್ಮಕುಟೇ ಚ ದಾರುಕುಟೇ ಚ ದತ್ವಾ ಗತೋ। ವಾನರಾ ಚಮ್ಮಕುಟೇ ಚೇವ ದಾರುಕುಟೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇಸು ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಿ। ಅಥ ನೇ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ವಾನರಾ, ಉದಕಂ ನಾಮ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ತುಮ್ಹೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇಸು ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಮ್ಭೀರಗತೇಸು ಮೂಲೇಸು ಬಹುಂ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಥ, ಅಗಮ್ಭೀರಗತೇಸು ಅಪ್ಪಂ, ಪಚ್ಛಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉದಕಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiyaṃ nakkhattaṃ ghosayiṃsu. Nakkhattabherisaddasavanakālato paṭṭhāya sakalanagaravāsino nakkhattanissitakā hutvā vicaranti. Tadā rañño uyyāne bahū makkaṭā vasanti. Uyyānapālo cintesi ‘‘nagare nakkhattaṃ ghuṭṭhaṃ, ime vānare ‘udakaṃ siñcathā’ti vatvā ahaṃ nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti jeṭṭhakavānaraṃ upasaṅkamitvā ‘‘samma vānarajeṭṭhaka, imaṃ uyyānaṃ tumhākampi bahūpakāraṃ, tumhe ettha pupphaphalapallavāni khādatha, nagare nakkhattaṃ ghuṭṭhaṃ, ahaṃ nakkhattaṃ kīḷissāmi. Yāvāhaṃ āgacchāmi, tāva imasmiṃ uyyāne rukkhapotakesu udakaṃ siñcituṃ sakkhissathā’’ti pucchi. ‘‘Sādhu, siñcissāmī’’ti. ‘‘Tena hi appamattā hothā’’ti udakasiñcanatthāya tesaṃ cammakuṭe ca dārukuṭe ca datvā gato. Vānarā cammakuṭe ceva dārukuṭe ca gahetvā rukkhapotakesu udakaṃ siñcanti. Atha ne vānarajeṭṭhako evamāha ‘‘bhonto vānarā, udakaṃ nāma rakkhitabbaṃ, tumhe rukkhapotakesu udakaṃ siñcantā uppāṭetvā uppāṭetvā mūlaṃ oloketvā gambhīragatesu mūlesu bahuṃ udakaṃ siñcatha, agambhīragatesu appaṃ, pacchā amhākaṃ udakaṃ dullabhaṃ bhavissatī’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tathā akaṃsu.
ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ತೇ ವಾನರೇ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ವಾನರಾ, ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಥಾ’’ತಿ? ತೇ ‘‘ಏವಂ ನೋ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ ಓವದತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸೋ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಭೋ ಬಾಲಾ ಅಪಣ್ಡಿತಾ, ‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಅನತ್ಥಮೇವ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Tasmiṃ samaye eko paṇḍitapuriso rājuyyāne te vānare tathā karonte disvā evamāha ‘‘bhonto vānarā, kasmā tumhe rukkhapotake uppāṭetvā uppāṭetvā mūlappamāṇena udakaṃ siñcathā’’ti? Te ‘‘evaṃ no vānarajeṭṭhako ovadatī’’ti āhaṃsu. So taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘aho vata bho bālā apaṇḍitā, ‘atthaṃ karissāmā’ti anatthameva karontī’’ti cintetvā imaṃ gāthamāha –
೪೬.
46.
‘‘ನ ವೇ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾ ಸುಖಾವಹಾ।
‘‘Na ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā;
ಹಾಪೇತಿ ಅತ್ಥಂ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಕಪಿ ಆರಾಮಿಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ॥
Hāpeti atthaṃ dummedho, kapi ārāmiko yathā’’ti.
ತತ್ಥ ವೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನಾತಿ ಅನತ್ಥೇ ಅನಾಯತನೇ ಕುಸಲೇನ, ಅತ್ಥೇ ಆಯತನೇ ಕಾರಣೇ ಅಕುಸಲೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥಚರಿಯಾತಿ ವುಡ್ಢಿಕಿರಿಯಾ। ಸುಖಾವಹಾತಿ ಏವರೂಪೇನ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಚರಿಯಾ ನ ಸುಖಾವಹಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಆವಹಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏಕನ್ತೇನೇವ ಹಿ ಹಾಪೇತಿ ಅತ್ಥಂ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ, ಬಾಲಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅನತ್ಥಮೇವ ಕರೋತಿ। ಕಪಿ ಆರಾಮಿಕೋ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಆರಾಮೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಆರಾಮರಕ್ಖನಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನತ್ಥಮೇವ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅನತ್ಥಕುಸಲೋ, ತೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅತ್ಥಚರಿಯಂ ಆವಹಿತುಂ, ಸೋ ಏಕಂಸೇನ ಅತ್ಥಂ ಹಾಪೇತಿಯೇವಾತಿ। ಏವಂ ಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಉಯ್ಯಾನಾ ನಿಕ್ಖಮಿ।
Tattha veti nipātamattaṃ. Anatthakusalenāti anatthe anāyatane kusalena, atthe āyatane kāraṇe akusalena vāti attho. Atthacariyāti vuḍḍhikiriyā. Sukhāvahāti evarūpena anatthakusalena kāyikacetasikasukhasaṅkhātassa atthassa cariyā na sukhāvahā, na sakkā āvahitunti attho. Kiṃkāraṇā? Ekanteneva hi hāpeti atthaṃ dummedhoti, bālapuggalo ‘‘atthaṃ karissāmī’’ti atthaṃ hāpetvā anatthameva karoti. Kapi ārāmiko yathāti yathā ārāme niyutto ārāmarakkhanako makkaṭo ‘‘atthaṃ karissāmī’’ti anatthameva karoti, evaṃ yo koci anatthakusalo, tena na sakkā atthacariyaṃ āvahituṃ, so ekaṃsena atthaṃ hāpetiyevāti. Evaṃ so paṇḍito puriso imāya gāthāya vānarajeṭṭhakaṃ garahitvā attano parisaṃ ādāya uyyānā nikkhami.
ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸ ಗಾಮದಾರಕೋ ಇದಾನೇವ ಆರಾಮದೂಸಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆರಾಮದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ ಆರಾಮದೂಸಕಗಾಮದಾರಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthāpi ‘‘na, bhikkhave, esa gāmadārako idāneva ārāmadūsako, pubbepi ārāmadūsakoyevā’’ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā vānarajeṭṭhako ārāmadūsakagāmadārako ahosi, paṇḍitapuriso pana ahameva ahosi’’nti.
ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।
Ārāmadūsakajātakavaṇṇanā chaṭṭhā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೪೬. ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕಂ • 46. Ārāmadūsakajātakaṃ
