| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
អាបត្តិភេទវណ្ណនា
Āpattibhedavaṇṇanā
១២២. ‘‘វិភង្គនយទស្សនតោ’’តិ វុត្តត្តា តំ សម្បាទេតុំ ‘‘ឥទានិ តត្ថ តត្ថា’’តិអាទិ អារទ្ធំ។ តត្ថ អង្គវត្ថុភេទេន ចាតិ អវហារង្គជាននភេទេន វត្ថុស្ស ហរិតព្ពភណ្ឌស្ស គរុកលហុកភាវភេទេនាតិ អត្ថោ។ អថ វា អង្គញ្ច វត្ថុភេទេន អាបត្តិភេទញ្ច ទស្សេន្តោតិ អត្ថោ។ អតិរេកមាសកោ ឩនបញ្ចមាសកោតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទោ ន វុត្តោ, តីហិបិ ឯកោ ឯវ បរិច្ឆេទោ វុត្តោតិ។ អនជ្ឈាវុដ្ឋកំ នាម អរញ្ញបាលកាទិនា ន កេនចិ មមាយិតំ។ ឆឌ្ឌិតំ នាម អនត្ថិកភាវេន អតិរេកមត្តាទិនា សាមិកេន ឆឌ្ឌិតំ។ នដ្ឋំ បរិយេសិត្វា ឆិន្នាលយត្តា ឆិន្នមូលកំ។ អស្សាមិកវត្ថូតិ អច្ឆិន្នមូលកម្បិ យស្ស សាមិកោ កោចិ នោ ហោតិ, និរបេក្ខា វា បរិច្ចជន្តិ, យំ វា បរិច្ចត្តំ ទេវតាទីនំ, ឥទំ សព្ពំ អស្សាមិកវត្ថុ នាម។ ទេវតាទីនំ វា ពុទ្ធធម្មានំ វា បរិច្ចត្តំ បរេហិ ចេ អារក្ខកេហិ បរិគ្គហិតំ, បរបរិគ្គហិតមេវ។ តថារូបេ ហិ អទិន្នាទានេ រាជានោ ចោរំ គហេត្វា ហននាទិកំ ករេយ្យុំ, អនារក្ខកេ បន អាវាសេ, អភិក្ខុកេ អនារាមិកាទិកេ ច យំ ពុទ្ធធម្មស្ស សន្តកំ, តំ ‘‘អាគតាគតេហិ ភិក្ខូហិ រក្ខិតព្ពំ គោបេតព្ពំ មមាយិតព្ព’’ន្តិ វចនតោ អភិក្ខុកាវាសសង្ឃសន្តកំ វិយ បរបរិគ្គហិតសង្ខ្យមេវ គច្ឆតីតិ ឆាយា ទិស្សតិ។ ឥស្សរោ ហិ យោ កោចិ ភិក្ខុ តាទិសេ បរិក្ខារេ ចោរេហិបិ គយ្ហមានេ វារេតុំ បដិពលោ ចេ, ពលក្ការេន អច្ឆិន្ទិត្វា យថាឋានេ ឋបេតុន្តិ។ អបរិគ្គហិតេ បរសន្តកសញ្ញិស្ស ឆសុ អាការេសុ វិជ្ជមានេសុបិ អនាបត្តិ វិយ ទិស្សតិ , ‘‘យំ បរបរិគ្គហិតញ្ច ហោតី’’តិ អង្គភាវោ កិញ្ចាបិ ទិស្សតិ, បរសន្តកេ តថា បដិបន្នកេ សន្ធាយ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ។ អត្តនោ សន្តកំ ចោរេហិ ហដំ, ចោរបរិគ្គហិតត្តា បរបរិគ្គហិតំ ហោតិ, តស្មា បរោ ចេតំ ថេយ្យចិត្តោ គណ្ហតិ, បារាជិកំ។ សាមិកោ ឯវ ចេ គណ្ហតិ, ន បារាជិកំ, យស្មា ចោទេត្វា, អច្ឆិន្ទិត្វា ច សោ ‘‘មម សន្តកំ គណ្ហាមី’’តិ គហេតុំ លភតិ។ បឋមំ ធុរំ និក្ខិបិត្វា ចេ បច្ឆា ថេយ្យចិត្តោ គណ្ហតិ, ឯស នយោ។ សាមិកេន ធុរំ និក្ខិត្តកាលេ សោ ចេ ចោរោ កាលំ ករោតិ, អញ្ញោ ថេយ្យចិត្តេន គណ្ហតិ, ន បារាជិកោ។ អនិក្ខិត្តកាលេ ឯវ ចេ កាលំ ករោតិ, តំ ថេយ្យចិត្តេន គណ្ហន្តស្ស ភិក្ខុនោ បារាជិកំ មូលភិក្ខុស្ស សន្តកភាវេ ឋិតត្តា។ ចោរភិក្ខុម្ហិ មតេ ‘‘មតកបរិក្ខារ’’ន្តិ សង្ឃោ វិភជិត្វា ចេ តំ គណ្ហតិ, មូលសាមិកោ ‘‘មម សន្តកមិទ’’ន្តិ គហេតុំ លភតិ។
122. ‘‘Vibhaṅganayadassanato’’ti vuttattā taṃ sampādetuṃ ‘‘idāni tattha tatthā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha aṅgavatthubhedena cāti avahāraṅgajānanabhedena vatthussa haritabbabhaṇḍassa garukalahukabhāvabhedenāti attho. Atha vā aṅgañca vatthubhedena āpattibhedañca dassentoti attho. Atirekamāsako ūnapañcamāsakoti ettha vā-saddo na vutto, tīhipi eko eva paricchedo vuttoti. Anajjhāvuṭṭhakaṃ nāma araññapālakādinā na kenaci mamāyitaṃ. Chaḍḍitaṃ nāma anatthikabhāvena atirekamattādinā sāmikena chaḍḍitaṃ. Naṭṭhaṃ pariyesitvā chinnālayattā chinnamūlakaṃ. Assāmikavatthūti acchinnamūlakampi yassa sāmiko koci no hoti, nirapekkhā vā pariccajanti, yaṃ vā pariccattaṃ devatādīnaṃ, idaṃ sabbaṃ assāmikavatthu nāma. Devatādīnaṃ vā buddhadhammānaṃ vā pariccattaṃ parehi ce ārakkhakehi pariggahitaṃ, parapariggahitameva. Tathārūpe hi adinnādāne rājāno coraṃ gahetvā hananādikaṃ kareyyuṃ, anārakkhake pana āvāse, abhikkhuke anārāmikādike ca yaṃ buddhadhammassa santakaṃ, taṃ ‘‘āgatāgatehi bhikkhūhi rakkhitabbaṃ gopetabbaṃ mamāyitabba’’nti vacanato abhikkhukāvāsasaṅghasantakaṃ viya parapariggahitasaṅkhyameva gacchatīti chāyā dissati. Issaro hi yo koci bhikkhu tādise parikkhāre corehipi gayhamāne vāretuṃ paṭibalo ce, balakkārena acchinditvā yathāṭhāne ṭhapetunti. Apariggahite parasantakasaññissa chasu ākāresu vijjamānesupi anāpatti viya dissati , ‘‘yaṃ parapariggahitañca hotī’’ti aṅgabhāvo kiñcāpi dissati, parasantake tathā paṭipannake sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Attano santakaṃ corehi haṭaṃ, corapariggahitattā parapariggahitaṃ hoti, tasmā paro cetaṃ theyyacitto gaṇhati, pārājikaṃ. Sāmiko eva ce gaṇhati, na pārājikaṃ, yasmā codetvā, acchinditvā ca so ‘‘mama santakaṃ gaṇhāmī’’ti gahetuṃ labhati. Paṭhamaṃ dhuraṃ nikkhipitvā ce pacchā theyyacitto gaṇhati, esa nayo. Sāmikena dhuraṃ nikkhittakāle so ce coro kālaṃ karoti, añño theyyacittena gaṇhati, na pārājiko. Anikkhittakāle eva ce kālaṃ karoti, taṃ theyyacittena gaṇhantassa bhikkhuno pārājikaṃ mūlabhikkhussa santakabhāve ṭhitattā. Corabhikkhumhi mate ‘‘matakaparikkhāra’’nti saṅgho vibhajitvā ce taṃ gaṇhati, mūlasāmiko ‘‘mama santakamida’’nti gahetuṃ labhati.
ឯត្ថាហ – ភូមដ្ឋាទិនិមិត្តកម្មបរិយោសានា ឯវ អវហារភេទា, ឧទាហុ អញ្ញេបិ សន្តីតិ។ កិញ្ចេត្ថ យទិ អញ្ញេបិ សន្តិ, តេបិ វត្តព្ពា។ ន ហិ ភគវា សាវសេសំ បារាជិកំ បញ្ញបេតិ។ នោ ចេ សន្តិ, យេ ឥមេ តុលាកូដកំសកូដមានកូដឧក្កោដនវញ្ចននិកតិសាចិយោគវិបរាមោសអាលោបសាហសាការា ច សុត្តង្គេសុ សន្ទិស្សមានា, តេ ឥធ អាគតេសុ ឯត្ថ សមោធានំ គច្ឆន្តីតិ ច លក្ខណតោ វា តេសំ សមោធានគតភាវោ វត្តព្ពោតិ? វុច្ចតេ – លក្ខណតោ សិទ្ធោវ។ កថំ? ‘‘បញ្ចហិ អាការេហី’’តិអាទិនា នយេន អង្គវត្ថុភេទេន។ អាបត្តិភេទោ ហិ បាឡិយំ (បារា. ១២៨-១៣០) វុត្តោ ឯវ, អដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘កូដមានកូដកហាបណាទីហិ វា វញ្ចេត្វា គណ្ហតិ, តស្សេវំ គណ្ហតោ អវហារោ ថេយ្យាវហារោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.១៣៨; កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា) អាគតត្តា តុលាកូដគហណាទយោ ថេយ្យាវហារេ សមោធានំ គតាតិ សិទ្ធំ។ វិបរាមោសអាលោបសាហសាការា ច អដ្ឋកថាយាគតេ បសយ្ហាវហារេ សមោធានំ គច្ឆន្តិ។ ឥមំយេវ វា បសយ្ហាវហារំ ទស្សេតុំ ‘‘គាមដ្ឋំ អរញ្ញដ្ឋ’’ន្តិ មាតិកំ និក្ខិបិត្វា ‘‘គាមដ្ឋំ នាម ភណ្ឌំ ចតូហិ ឋានេហិ និក្ខិត្តំ ហោតី’’តិអាទិនា នយេន វិភាគោ វុត្តោ។ តេនេទំ វុត្តំ ហោតិ – គហណាការភេទសន្ទស្សនត្ថំ វិសុំ កតំ។ ន ហិ ភូមិតលាទីហិ គាមារញ្ញដ្ឋំ យំ កិញ្ចីតិ។ តត្ថ យំ តុលាកូដំ, តំ រូបកូដង្គគហណបដិច្ឆន្នកូដវសេន ចតុព្ពិធម្បិ វេហាសដ្ឋេ សមោធានំ គច្ឆតិ។ ហទយភេទសិខាភេទរជ្ជុភេទវសេន តិវិធេ មានកូដេ ‘‘ស្វាយំ ហទយភេទោ មរិយាទំ ឆិន្ទតី’’តិ ឯត្ថ សមោធានំ គច្ឆតិ។ ហទយភេទោ ហិ សប្បិតេលាទិមិននកាលេ លព្ភតិ។ ‘‘ផន្ទាបេតិ អត្តនោ ភាជនគតំ ករោតី’’តិ ឯត្ថ សិខាភេទោបិ លព្ភតិ។ សោ ‘‘តិលតណ្ឌុលាទិមិននកាលេ លព្ភតី’’តិ វុត្តំ។ ខេត្តមិននកាលេ រជ្ជុភេទោ សមោធានំ គច្ឆតិ។ ‘‘ធម្មំ ចរន្តោ សាមិកំ បរាជេតី’’តិ ឯត្ថ ឧក្កោដនំ សមោធានំ គច្ឆតីតិ តេ ច តថា វញ្ចននិកតិយោបិ។
Etthāha – bhūmaṭṭhādinimittakammapariyosānā eva avahārabhedā, udāhu aññepi santīti. Kiñcettha yadi aññepi santi, tepi vattabbā. Na hi bhagavā sāvasesaṃ pārājikaṃ paññapeti. No ce santi, ye ime tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogaviparāmosaālopasāhasākārā ca suttaṅgesu sandissamānā, te idha āgatesu ettha samodhānaṃ gacchantīti ca lakkhaṇato vā tesaṃ samodhānagatabhāvo vattabboti? Vuccate – lakkhaṇato siddhova. Kathaṃ? ‘‘Pañcahi ākārehī’’tiādinā nayena aṅgavatthubhedena. Āpattibhedo hi pāḷiyaṃ (pārā. 128-130) vutto eva, aṭṭhakathāyañca ‘‘kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vā vañcetvā gaṇhati, tassevaṃ gaṇhato avahāro theyyāvahāro’’ti (pārā. aṭṭha. 1.138; kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā) āgatattā tulākūṭagahaṇādayo theyyāvahāre samodhānaṃ gatāti siddhaṃ. Viparāmosaālopasāhasākārā ca aṭṭhakathāyāgate pasayhāvahāre samodhānaṃ gacchanti. Imaṃyeva vā pasayhāvahāraṃ dassetuṃ ‘‘gāmaṭṭhaṃ araññaṭṭha’’nti mātikaṃ nikkhipitvā ‘‘gāmaṭṭhaṃ nāma bhaṇḍaṃ catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ hotī’’tiādinā nayena vibhāgo vutto. Tenedaṃ vuttaṃ hoti – gahaṇākārabhedasandassanatthaṃ visuṃ kataṃ. Na hi bhūmitalādīhi gāmāraññaṭṭhaṃ yaṃ kiñcīti. Tattha yaṃ tulākūṭaṃ, taṃ rūpakūṭaṅgagahaṇapaṭicchannakūṭavasena catubbidhampi vehāsaṭṭhe samodhānaṃ gacchati. Hadayabhedasikhābhedarajjubhedavasena tividhe mānakūṭe ‘‘svāyaṃ hadayabhedo mariyādaṃ chindatī’’ti ettha samodhānaṃ gacchati. Hadayabhedo hi sappitelādiminanakāle labbhati. ‘‘Phandāpeti attano bhājanagataṃ karotī’’ti ettha sikhābhedopi labbhati. So ‘‘tilataṇḍulādiminanakāle labbhatī’’ti vuttaṃ. Khettaminanakāle rajjubhedo samodhānaṃ gacchati. ‘‘Dhammaṃ caranto sāmikaṃ parājetī’’ti ettha ukkoṭanaṃ samodhānaṃ gacchatīti te ca tathā vañcananikatiyopi.
អាបត្តិភេទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Āpattibhedavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / អាបត្តិភេទវណ្ណនា • Āpattibhedavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / អាបត្តិភេទវណ្ណនា • Āpattibhedavaṇṇanā
