| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៧. (អបរ)-គោតមត្ថេរគាថាវណ្ណនា
7. (Apara)-gotamattheragāthāvaṇṇanā
វិជានេយ្យ សកំ អត្ថន្តិអាទិកា អាយស្មតោ អបរស្ស គោតមត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ ឧប្បត្តិតោ បុរេតរមេវ សាវត្ថិយំ ឧទិច្ចព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា, វាទមគ្គំ ឧគ្គហេត្វា អត្តនោ វាទស្ស ឧបរិ ឧត្តរិំ វទន្តំ អលភន្តោ តេហិ តេហិ វិគ្គាហិកកថំ អនុយុត្តោ វិចរតិ។ អថ អម្ហាកំ ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កោ អនុបុព្ពេន យសាទិកេ វេនេយ្យេ វិនេត្វា អនាថបិណ្ឌិកស្ស អភិយាចនាយ សាវត្ថិំ ឧបគច្ឆិ។ តទា សត្ថុ ជេតវនបដិគ្គហេ បដិលទ្ធសទ្ធោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិ។ សត្ថា អញ្ញតរំ បិណ្ឌចារិកំ ភិក្ខុំ អាណាបេសិ – ‘‘ភិក្ខុ, ឥមំ បព្ពាជេហី’’តិ។ សោ តេន បព្ពាជិយមានោ ខុរគ្គេយេវ អរហត្តំ បាបុណិត្វា កោសលជនបទំ គន្ត្វា តត្ថ ចិរំ វសិត្វា បុន សាវត្ថិំ បច្ចាគមិ។ តំ ពហូ ញាតកា ព្រាហ្មណមហាសាលា ឧបសង្កមិត្វា បយិរុបាសិត្វា និសិន្នា ‘‘ឥមស្មិំ លោកេ ពហូ សមណព្រាហ្មណា សំសារេ សុទ្ធិវាទា, តេសុ កតមេសំ នុ ខោ វាទោ និយ្យានិកោ, កថំ បដិបជ្ជន្តោ សំសារតោ សុជ្ឈតី’’តិ បុច្ឆិំសុ។ ថេរោ តេសំ តមត្ថំ បកាសេន្តោ –
Vijāneyya sakaṃ atthantiādikā āyasmato aparassa gotamattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva sāvatthiyaṃ udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā, vādamaggaṃ uggahetvā attano vādassa upari uttariṃ vadantaṃ alabhanto tehi tehi viggāhikakathaṃ anuyutto vicarati. Atha amhākaṃ bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena yasādike veneyye vinetvā anāthapiṇḍikassa abhiyācanāya sāvatthiṃ upagacchi. Tadā satthu jetavanapaṭiggahe paṭiladdhasaddho satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā pabbajjaṃ yāci. Satthā aññataraṃ piṇḍacārikaṃ bhikkhuṃ āṇāpesi – ‘‘bhikkhu, imaṃ pabbājehī’’ti. So tena pabbājiyamāno khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇitvā kosalajanapadaṃ gantvā tattha ciraṃ vasitvā puna sāvatthiṃ paccāgami. Taṃ bahū ñātakā brāhmaṇamahāsālā upasaṅkamitvā payirupāsitvā nisinnā ‘‘imasmiṃ loke bahū samaṇabrāhmaṇā saṃsāre suddhivādā, tesu katamesaṃ nu kho vādo niyyāniko, kathaṃ paṭipajjanto saṃsārato sujjhatī’’ti pucchiṃsu. Thero tesaṃ tamatthaṃ pakāsento –
៥៨៧.
587.
‘‘វិជានេយ្យ សកំ អត្ថំ, អវលោកេយ្យាថ បាវចនំ;
‘‘Vijāneyya sakaṃ atthaṃ, avalokeyyātha pāvacanaṃ;
យញ្ចេត្ថ អស្ស បតិរូបំ, សាមញ្ញំ អជ្ឈូបគតស្ស។
Yañcettha assa patirūpaṃ, sāmaññaṃ ajjhūpagatassa.
៥៨៨.
588.
‘‘មិត្តំ ឥធ ច កល្យាណំ, សិក្ខា វិបុលំ សមាទានំ;
‘‘Mittaṃ idha ca kalyāṇaṃ, sikkhā vipulaṃ samādānaṃ;
សុស្សូសា ច គរូនំ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Sussūsā ca garūnaṃ, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៨៩.
589.
‘‘ពុទ្ធេសុ សគារវតា, ធម្មេ អបចិតិ យថាភូតំ;
‘‘Buddhesu sagāravatā, dhamme apaciti yathābhūtaṃ;
សង្ឃេ ច ចិត្តីការោ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Saṅghe ca cittīkāro, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៩០.
590.
‘‘អាចារគោចរេ យុត្តោ, អាជីវោ សោធិតោ អគារយ្ហោ;
‘‘Ācāragocare yutto, ājīvo sodhito agārayho;
ចិត្តស្ស ច សណ្ឋបនំ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Cittassa ca saṇṭhapanaṃ, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៩១.
591.
‘‘ចារិត្តំ អថ វារិត្តំ, ឥរិយាបថិយំ បសាទនិយំ;
‘‘Cārittaṃ atha vārittaṃ, iriyāpathiyaṃ pasādaniyaṃ;
អធិចិត្តេ ច អាយោគោ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Adhicitte ca āyogo, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៩២.
592.
‘‘អារញ្ញកានិ សេនាសនានិ, បន្តានិ អប្បសទ្ទានិ;
‘‘Āraññakāni senāsanāni, pantāni appasaddāni;
ភជិតព្ពានិ មុនិនា, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Bhajitabbāni muninā, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៩៣.
593.
‘‘សីលញ្ច ពាហុសច្ចញ្ច, ធម្មានំ បវិចយោ យថាភូតំ;
‘‘Sīlañca bāhusaccañca, dhammānaṃ pavicayo yathābhūtaṃ;
សច្ចានំ អភិសមយោ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Saccānaṃ abhisamayo, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៩៤.
594.
‘‘ភាវេយ្យ ច អនិច្ចន្តិ, អនត្តសញ្ញំ អសុភសញ្ញញ្ច;
‘‘Bhāveyya ca aniccanti, anattasaññaṃ asubhasaññañca;
លោកម្ហិ ច អនភិរតិំ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Lokamhi ca anabhiratiṃ, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៩៥.
595.
‘‘ភាវេយ្យ ច ពោជ្ឈង្គេ, ឥទ្ធិបាទានិ ឥន្ទ្រិយានិ ពលានិ;
‘‘Bhāveyya ca bojjhaṅge, iddhipādāni indriyāni balāni;
អដ្ឋង្គមគ្គមរិយំ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូបំ។
Aṭṭhaṅgamaggamariyaṃ, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
៥៩៦.
596.
‘‘តណ្ហំ បជហេយ្យ មុនិ, សមូលកេ អាសវេ បទាលេយ្យ;
‘‘Taṇhaṃ pajaheyya muni, samūlake āsave padāleyya;
វិហរេយ្យ វិប្បមុត្តោ, ឯតំ សមណស្ស បតិរូប’’ន្តិ។ –
Vihareyya vippamutto, etaṃ samaṇassa patirūpa’’nti. –
ឥមា គាថា អភាសិ។
Imā gāthā abhāsi.
តត្ថ វិជានេយ្យ សកំ អត្ថន្តិ, វិញ្ញូជាតិកោ បុរិសោ អត្តនោ អត្ថំ យាថាវតោ វិចារេត្វា ជានេយ្យ។ វិចារេន្តោ ច អវលោកេយ្យាថ បាវចនំ ឥធ លោកេ បុថុសមណព្រាហ្មណេហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេន ច បវុត្តំ បាវចនំ, សមយោ។ តត្ថ យំ និយ្យានិកំ, តំ ឱលោកេយ្យ បញ្ញាចក្ខុនា បស្សេយ្យ។ ឥមេ ហិ នានាតិត្ថិយា សមណព្រាហ្មណា អនិច្ចេ ‘‘និច្ច’’ន្តិ, អនត្តនិ ‘‘អត្តា’’តិ, អសុទ្ធិមគ្គញ្ច ‘‘សុទ្ធិមគ្គោ’’តិ មិច្ឆាភិនិវេសិនោ អញ្ញមញ្ញញ្ច វិរុទ្ធវាទា, តស្មា នេសំ វាទោ អនិយ្យានិកោ។ សម្មាសម្ពុទ្ធោ បន ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា, សព្ពេ ធម្មា អនត្តា, សន្តំ និព្ពាន’’ន្តិ សយម្ភូញាណេន យថាភូតំ អព្ភញ្ញាយ បវេទេតិ, តស្មា ‘‘តស្ស វាទោ និយ្យានិកោ’’តិ សត្ថុ សាសនមហន្តតំ ឱលោកេយ្យាតិ អត្ថោ។ យញ្ចេត្ថ អស្ស បតិរូបំ, សាមញ្ញំ អជ្ឈូបគតស្សាតិ, សាមញ្ញំ សមណភាវំ បព្ពជ្ជំ ឧបគតស្ស កុលបុត្តស្ស យំ ឯត្ថ សាសនេ បព្ពជិតភាវេ វា បតិរូបំ យុត្តរូបំ សារុប្បំ អស្ស សិយា, តម្បិ អបលោកេយ្យ។
Tattha vijāneyya sakaṃ atthanti, viññūjātiko puriso attano atthaṃ yāthāvato vicāretvā jāneyya. Vicārento ca avalokeyyātha pāvacanaṃ idha loke puthusamaṇabrāhmaṇehi sammāsambuddhena ca pavuttaṃ pāvacanaṃ, samayo. Tattha yaṃ niyyānikaṃ, taṃ olokeyya paññācakkhunā passeyya. Ime hi nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā anicce ‘‘nicca’’nti, anattani ‘‘attā’’ti, asuddhimaggañca ‘‘suddhimaggo’’ti micchābhinivesino aññamaññañca viruddhavādā, tasmā nesaṃ vādo aniyyāniko. Sammāsambuddho pana ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā, sabbe dhammā anattā, santaṃ nibbāna’’nti sayambhūñāṇena yathābhūtaṃ abbhaññāya pavedeti, tasmā ‘‘tassa vādo niyyāniko’’ti satthu sāsanamahantataṃ olokeyyāti attho. Yañcettha assa patirūpaṃ, sāmaññaṃ ajjhūpagatassāti, sāmaññaṃ samaṇabhāvaṃ pabbajjaṃ upagatassa kulaputtassa yaṃ ettha sāsane pabbajitabhāve vā patirūpaṃ yuttarūpaṃ sāruppaṃ assa siyā, tampi apalokeyya.
កិំ បន តន្តិ អាហ ‘‘មិត្តំ ឥធ ច កល្យាណ’’ន្តិអាទិ។ ឥមស្មិំ សាសនេ កល្យាណមិត្តំ សេវិយមានំ សមណស្ស បតិរូបន្តិ យោជនា។ ឯស នយោ ឥតរេសុបិ។ កល្យាណមិត្តញ្ហិ និស្សាយ អកុសលំ បជហតិ, កុសលំ ភាវេតិ, សុទ្ធមត្តានំ បរិហរតិ។ សិក្ខា វិបុលំ សមាទានន្តិ វិបុលំ សិក្ខាសមាទានំ, មហតិយា និព្ពានាវហាយ អធិសីលាទិសិក្ខាយ អនុដ្ឋានន្តិ អត្ថោ។ សុស្សូសា ច គរូនន្តិ គរូនំ អាចរិយុបជ្ឈាយាទីនំ កល្យាណមិត្តានំ ឱវាទស្ស សោតុកម្យតា បារិចរិយា ច។ ឯតន្តិ កល្យាណមិត្តសេវនាទិ។
Kiṃ pana tanti āha ‘‘mittaṃ idha ca kalyāṇa’’ntiādi. Imasmiṃ sāsane kalyāṇamittaṃ seviyamānaṃ samaṇassa patirūpanti yojanā. Esa nayo itaresupi. Kalyāṇamittañhi nissāya akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti, suddhamattānaṃ pariharati. Sikkhā vipulaṃ samādānanti vipulaṃ sikkhāsamādānaṃ, mahatiyā nibbānāvahāya adhisīlādisikkhāya anuṭṭhānanti attho. Sussūsā ca garūnanti garūnaṃ ācariyupajjhāyādīnaṃ kalyāṇamittānaṃ ovādassa sotukamyatā pāricariyā ca. Etanti kalyāṇamittasevanādi.
ពុទ្ធេសុ សគារវតាតិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធេសុ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា’’តិ គារវយោគោ គរុចិត្តីការោ។ ធម្មេ អបចិតិ យថាភូតន្តិ អរិយធម្មេ យាថាវតោ អបចាយនំ អាទរេន អភិបូជនំ។ សង្ឃេតិ អរិយសង្ឃេ។ ចិត្តីការោតិ សក្ការោ សម្មាននំ។ ឯតន្តិ រតនត្តយគរុករណំ។
Buddhesu sagāravatāti sabbaññubuddhesu ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti gāravayogo garucittīkāro. Dhamme apaciti yathābhūtanti ariyadhamme yāthāvato apacāyanaṃ ādarena abhipūjanaṃ. Saṅgheti ariyasaṅghe. Cittīkāroti sakkāro sammānanaṃ. Etanti ratanattayagarukaraṇaṃ.
អាចារគោចរេ យុត្តោតិ កាយិកវាចសិកវីតិក្កមនសង្ខាតំ អនាចារំ, បិណ្ឌបាតាទីនំ អត្ថាយ ឧបសង្កមិតុំ អយុត្តដ្ឋានភូតំ វេសិយាទិអគោចរញ្ច បហាយ កាយិកវាចសិកអវីតិក្កមនសង្ខាតេន អាចារេន បិណ្ឌបាតាទីនំ អត្ថាយ ឧបសង្កមិតុំ យុត្តដ្ឋានភូតេន គោចរេន ច យុត្តោ សម្បន្នោ, សម្បន្នអាចារគោចរោតិ អត្ថោ។ អាជីវោ សោធិតោតិ វេឡុទានាទិំ ពុទ្ធបដិកុដ្ឋំ អនេសនំ បហាយ អនវជ្ជុប្បាទេ បច្ចយេ សេវន្តស្ស អាជីវោ សោធិតោ ហោតិ សុវិសុទ្ធោ, សោធិតត្តា ឯវ អគារយ្ហោ វិញ្ញូហិ។ ចិត្តស្ស ច សណ្ឋបនន្តិ យថា ចក្ខាទិទ្វារេហិ រូបាទិអារម្មណេសុ អភិជ្ឈាទយោ នប្បវត្តន្តិ, ឯវំ ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តាទិវសេន ចិត្តស្ស សម្មា ឋបនំ។ ឯតន្តិ អាចារគោចរសម្បត្តិ អាជីវបារិសុទ្ធិ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតាតិ ឯតំ តយំ។
Ācāragocare yuttoti kāyikavācasikavītikkamanasaṅkhātaṃ anācāraṃ, piṇḍapātādīnaṃ atthāya upasaṅkamituṃ ayuttaṭṭhānabhūtaṃ vesiyādiagocarañca pahāya kāyikavācasikaavītikkamanasaṅkhātena ācārena piṇḍapātādīnaṃ atthāya upasaṅkamituṃ yuttaṭṭhānabhūtena gocarena ca yutto sampanno, sampannaācāragocaroti attho. Ājīvo sodhitoti veḷudānādiṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ anesanaṃ pahāya anavajjuppāde paccaye sevantassa ājīvo sodhito hoti suvisuddho, sodhitattā eva agārayho viññūhi. Cittassa ca saṇṭhapananti yathā cakkhādidvārehi rūpādiārammaṇesu abhijjhādayo nappavattanti, evaṃ diṭṭhe diṭṭhamattādivasena cittassa sammā ṭhapanaṃ. Etanti ācāragocarasampatti ājīvapārisuddhi indriyesu guttadvāratāti etaṃ tayaṃ.
ចារិត្តន្តិ ចរិត្វា បរិបូរេតព្ពសីលំ។ វារិត្តន្តិ វិរតិយា អករណេន បរិបូរេតព្ពសីលំ។ ឥរិយាបថិយំ បសាទនិយន្តិ បរេសំ បសាទាវហំ អាកប្បសម្បត្តិនិមិត្តំ ឥរិយាបថនិស្សិតំ សម្បជញ្ញំ។ អធិចិត្តេ ច អាយោគោតិ សមថវិបស្សនាសុ អនុយោគោ ភាវនា។
Cārittanti caritvā paripūretabbasīlaṃ. Vārittanti viratiyā akaraṇena paripūretabbasīlaṃ. Iriyāpathiyaṃ pasādaniyanti paresaṃ pasādāvahaṃ ākappasampattinimittaṃ iriyāpathanissitaṃ sampajaññaṃ. Adhicitte ca āyogoti samathavipassanāsu anuyogo bhāvanā.
អារញ្ញកានីតិ អរញ្ញេ បរិយាបន្នានិ។ បន្តានីតិ វិវិត្តានិ។
Āraññakānīti araññe pariyāpannāni. Pantānīti vivittāni.
សីលន្តិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ។ ហេដ្ឋា ហិ ភិន្ទិត្វា វុត្តំ, ឥធ អភិន្ទិត្វា វទតិ។ ពាហុសច្ចន្តិ ពហុស្សុតភាវោ។ សោ ហិ ភាវនានុយោគស្ស ពហុការោ, ពោជ្ឈង្គកោសល្លអនុត្តរសីតិភាវអធិចិត្តយុត្តតាទីសុ សម្មា បវិចយពហុលស្ស សមថវិបស្សនានុយោគោ សម្បជ្ជតិ។ ធម្មានំ បវិចយោ យថាភូតន្តិ រូបារូបធម្មានំ អវិបរីតសលក្ខណតោ សាមញ្ញលក្ខណតោ ច បរិវីមំសា។ ឥមិនា អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនមាហ។ សច្ចានំ អភិសមយោតិ ទុក្ខាទីនំ អរិយសច្ចានំ បរិញ្ញាភិសមយាទិវសេន បដិវេធោ។
Sīlanti catupārisuddhisīlaṃ. Heṭṭhā hi bhinditvā vuttaṃ, idha abhinditvā vadati. Bāhusaccanti bahussutabhāvo. So hi bhāvanānuyogassa bahukāro, bojjhaṅgakosallaanuttarasītibhāvaadhicittayuttatādīsu sammā pavicayabahulassa samathavipassanānuyogo sampajjati. Dhammānaṃ pavicayo yathābhūtanti rūpārūpadhammānaṃ aviparītasalakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca parivīmaṃsā. Iminā adhipaññādhammavipassanamāha. Saccānaṃ abhisamayoti dukkhādīnaṃ ariyasaccānaṃ pariññābhisamayādivasena paṭivedho.
ស្វាយំ សច្ចាភិសមយោ យថា ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ភាវេយ្យា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ ភាវេយ្យ ច អនិច្ចន្តិ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិអាទិនា (ធ. ប. ២៧៧) អវិភាគតោ ‘‘យំ កិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្ន’’ន្តិអាទិនា (វិភ. ២; សំ. និ. ៣.៤៩) វិភាគតោ វា សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចសញ្ញំ ភាវេយ្យ ឧប្បាទេយ្យ ចេវ វឌ្ឍេយ្យ ចាតិ អត្ថោ។ អនត្តសញ្ញន្តិ, ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ បវត្តំ អនត្តសញ្ញញ្ច ភាវេយ្យាតិ យោជនា។ ឯវំ សេសេសុបិ។ អសុភសញ្ញន្តិ, ករជកាយេ សព្ពស្មិម្បិ វា តេភូមកសង្ខារេ កិលេសាសុចិបគ្ឃរណតោ ‘‘អសុភា’’តិ បវត្តសញ្ញំ។ ទុក្ខសញ្ញាបរិវារា ហិ អយំ, ឯតេនេវ ចេត្ថ ទុក្ខសញ្ញាបិ គហិតាតិ វេទិតព្ពំ។ លោកម្ហិ ច អនភិរតិន្តិ សព្ពលោកេ តេភូមកេសុ សង្ខារេសុ អនាភិរតិសញ្ញំ។ ឯតេន អាទីនវានុបស្សនំ និព្ពិទានុបស្សនញ្ច វទតិ។
Svāyaṃ saccābhisamayo yathā hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘bhāveyyā’’tiādi vuttaṃ. Tattha bhāveyya ca aniccanti ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’tiādinā (dha. pa. 277) avibhāgato ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppanna’’ntiādinā (vibha. 2; saṃ. ni. 3.49) vibhāgato vā sabbasaṅkhāresu aniccasaññaṃ bhāveyya uppādeyya ceva vaḍḍheyya cāti attho. Anattasaññanti, ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti pavattaṃ anattasaññañca bhāveyyāti yojanā. Evaṃ sesesupi. Asubhasaññanti, karajakāye sabbasmimpi vā tebhūmakasaṅkhāre kilesāsucipaggharaṇato ‘‘asubhā’’ti pavattasaññaṃ. Dukkhasaññāparivārā hi ayaṃ, eteneva cettha dukkhasaññāpi gahitāti veditabbaṃ. Lokamhi ca anabhiratinti sabbaloke tebhūmakesu saṅkhāresu anābhiratisaññaṃ. Etena ādīnavānupassanaṃ nibbidānupassanañca vadati.
ឯវំ បន វិបស្សនាភាវនំ អនុយុត្តោ តំ ឧស្សុក្កាបេន្តោ ឥមេ ធម្មេ វឌ្ឍេយ្យាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ភាវេយ្យ ច ពោជ្ឈង្គេ’’តិ គាថមាហ។ តស្សត្ថោ – ពោធិយា សតិអាទិសត្តវិធធម្មសាមគ្គិយា, ពោធិស្ស វា តំសមង្គិនោ បុគ្គលស្ស អង្គាតិ ពោជ្ឈង្គា, សតិអាទយោ ធម្មា។ តេ សតិអាទិកេ សត្តពោជ្ឈង្គេ, ឆន្ទអាទីនិ ចត្តារិ ឥទ្ធិបាទានិ, សទ្ធាទីនិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, សទ្ធាទីនិយេវ បញ្ច ពលានិ, សម្មាទិដ្ឋិអាទីនំ វសេន អដ្ឋង្គអរិយមគ្គញ្ច។ ច-សទ្ទេន សតិបដ្ឋានានិ សម្មប្បធានានិ ច គហិតានីតិ សព្ពេបិ សត្តតិំសប្បភេទេ ពោធិបក្ខិយធម្មេ ភាវេយ្យ ឧប្បាទេយ្យ ចេវ វឌ្ឍេយ្យ ច។ តត្ថ យទេតេសំ បឋមមគ្គក្ខណេ ឧប្បាទនំ, ឧបរិមគ្គក្ខណេ ច វឌ្ឍនំ, ឯតំ សមណស្ស ភិក្ខុនោ សារុប្បន្តិ។
Evaṃ pana vipassanābhāvanaṃ anuyutto taṃ ussukkāpento ime dhamme vaḍḍheyyāti dassento ‘‘bhāveyya ca bojjhaṅge’’ti gāthamāha. Tassattho – bodhiyā satiādisattavidhadhammasāmaggiyā, bodhissa vā taṃsamaṅgino puggalassa aṅgāti bojjhaṅgā, satiādayo dhammā. Te satiādike sattabojjhaṅge, chandaādīni cattāri iddhipādāni, saddhādīni pañcindriyāni, saddhādīniyeva pañca balāni, sammādiṭṭhiādīnaṃ vasena aṭṭhaṅgaariyamaggañca. Ca-saddena satipaṭṭhānāni sammappadhānāni ca gahitānīti sabbepi sattatiṃsappabhede bodhipakkhiyadhamme bhāveyya uppādeyya ceva vaḍḍheyya ca. Tattha yadetesaṃ paṭhamamaggakkhaṇe uppādanaṃ, uparimaggakkhaṇe ca vaḍḍhanaṃ, etaṃ samaṇassa bhikkhuno sāruppanti.
ឯវំ ពោធិបក្ខិយសត្តតិំសធម្មេ ភាវេន្តោ យថា មគ្គសច្ចំ ភាវនាភិសមយវសេន អភិសមេតិ, ឯវំ សមុទយសច្ចំ បហានាភិសមយវសេន, និរោធសច្ចំ សច្ឆិកិរិយាភិសមយវសេន អភិសមេតីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘តណ្ហំ បជហេយ្យា’’តិ ឱសានគាថមាហ។ តត្ថ តណ្ហំ បជហេយ្យាតិ, កាមតណ្ហាទិបភេទំ សព្ពំ តណ្ហំ អរិយមគ្គេន អនវសេសតោ សមុច្ឆិន្ទេយ្យ, មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ, តេន សមន្នាគតត្តា មុនិ។ សមូលកេ អាសវេ បទាលេយ្យាតិ កាមរាគានុសយាទិសមូលកេ កាមាសវាទិកេ សព្ពេបិ អាសវេ ភិន្ទេយ្យ សមុច្ឆិន្ទេយ្យ។ វិហរេយ្យ វិប្បមុត្តោតិ ឯវំ សព្ពសោ កិលេសានំ បហីនត្តា សព្ពធិ វិមុត្តោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គំ និរោធំ និព្ពានំ សច្ឆិកត្វា វិហរេយ្យ។ ឯតន្តិ យទេតំ វិហរណំ, ឯតំ សមណស្ស សមិតបាបស្ស ភិក្ខុនោ បតិរូបំ សារុប្បន្តិ អត្ថោ។
Evaṃ bodhipakkhiyasattatiṃsadhamme bhāvento yathā maggasaccaṃ bhāvanābhisamayavasena abhisameti, evaṃ samudayasaccaṃ pahānābhisamayavasena, nirodhasaccaṃ sacchikiriyābhisamayavasena abhisametīti dassento ‘‘taṇhaṃ pajaheyyā’’ti osānagāthamāha. Tattha taṇhaṃ pajaheyyāti, kāmataṇhādipabhedaṃ sabbaṃ taṇhaṃ ariyamaggena anavasesato samucchindeyya, monaṃ vuccati ñāṇaṃ, tena samannāgatattā muni. Samūlake āsave padāleyyāti kāmarāgānusayādisamūlake kāmāsavādike sabbepi āsave bhindeyya samucchindeyya. Vihareyya vippamuttoti evaṃ sabbaso kilesānaṃ pahīnattā sabbadhi vimutto sabbūpadhipaṭinissaggaṃ nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikatvā vihareyya. Etanti yadetaṃ viharaṇaṃ, etaṃ samaṇassa samitapāpassa bhikkhuno patirūpaṃ sāruppanti attho.
ឯវំ ថេរោ សមណសារុប្បបដិបត្តិកិត្តនមុខេន សាសនស្ស និយ្យានិកភាវំ តព្ពិលោមតោ ពាហិរកសមយស្ស អនិយ្យានិកតញ្ច វិភាវេសិ។ តំ សុត្វា តេ ព្រាហ្មណមហាសាលា សាសនេ អភិប្បសន្នា សរណាទីសុ បតិដ្ឋហិំសុ។
Evaṃ thero samaṇasāruppapaṭipattikittanamukhena sāsanassa niyyānikabhāvaṃ tabbilomato bāhirakasamayassa aniyyānikatañca vibhāvesi. Taṃ sutvā te brāhmaṇamahāsālā sāsane abhippasannā saraṇādīsu patiṭṭhahiṃsu.
(អបរ)-គោតមត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
(Apara)-gotamattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ទសកនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dasakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៧. (អបរ)-គោតមត្ថេរគាថា • 7. (Apara)-gotamattheragāthā
