| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៧. អនូបមត្ថេរគាថាវណ្ណនា
7. Anūpamattheragāthāvaṇṇanā
នន្ទមានាគតំ ចិត្តាតិ អាយស្មតោ អនូបមត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ បទុមំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ រថិយំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អង្កោលបុប្ផេហិ បូជេសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិត្វា រូបសម្បត្តិយា អនូបមោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ឧបនិស្សយសម្បន្នតាយ កាមេ បហាយ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ អរញ្ញេ វិហរតិ។ តស្ស ចិត្តំ ពហិទ្ធា រូបាទិអារម្មណេសុ វិធាវតិ។ កម្មដ្ឋានំ បរិវដ្ដតិ។ ថេរោ វិធាវន្តំ ចិត្តំ និគ្គណ្ហន្តោ –
Nandamānāgataṃ cittāti āyasmato anūpamattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito ekatiṃse kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ padumaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ rathiyaṃ disvā pasannamānaso aṅkolapupphehi pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ibbhakule nibbattitvā rūpasampattiyā anūpamoti laddhanāmo vayappatto upanissayasampannatāya kāme pahāya pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto araññe viharati. Tassa cittaṃ bahiddhā rūpādiārammaṇesu vidhāvati. Kammaṭṭhānaṃ parivaṭṭati. Thero vidhāvantaṃ cittaṃ niggaṇhanto –
២១៣.
213.
‘‘នន្ទមានាគតំ ចិត្តំ, សូលមារោបមានកំ;
‘‘Nandamānāgataṃ cittaṃ, sūlamāropamānakaṃ;
តេន តេនេវ វជសិ, យេន សូលំ កលិង្គរំ។
Tena teneva vajasi, yena sūlaṃ kaliṅgaraṃ.
២១៤.
214.
‘‘តាហំ ចិត្តកលិំ ព្រូមិ, តំ ព្រូមិ ចិត្តទុព្ភកំ;
‘‘Tāhaṃ cittakaliṃ brūmi, taṃ brūmi cittadubbhakaṃ;
សត្ថា តេ ទុល្លភោ លទ្ធោ, មានត្ថេ មំ និយោជយី’’តិ។ –
Satthā te dullabho laddho, mānatthe maṃ niyojayī’’ti. –
ឥមាហិ ទ្វីហិ គាថាហិ ឱវទិ។
Imāhi dvīhi gāthāhi ovadi.
តត្ថ នន្ទមានាគតំ ចិត្តាតិ នន្ទមាន អភិនន្ទមាន ចិត្ត អភិនន្ទមានំ អាគតំ ឧប្បន្នំ ។ សូលមារោបមានកន្តិ ទុក្ខុប្បត្តិដ្ឋានតាយ សូលសទិសត្តា សូលំ តំ តំ ភវំ កម្មកិលេសេហិ ឯត្តកំ កាលំ អារោបិយមានំ។ តេន តេនេវ វជសិ, យេន សូលំ កលិង្គរន្តិ យត្ថ យត្ថ សូលសង្ខាតា ភវា កលិង្គរសង្ខាតា អធិកុដ្ដនកា កាមគុណា ច តេន តេនេវ, បាបចិត្ត, វជសិ, តំ តទេវ ឋានំ ឧបគច្ឆសិ, អត្តនោ អនត្ថំ ន សល្លក្ខេសិ។
Tattha nandamānāgataṃ cittāti nandamāna abhinandamāna citta abhinandamānaṃ āgataṃ uppannaṃ . Sūlamāropamānakanti dukkhuppattiṭṭhānatāya sūlasadisattā sūlaṃ taṃ taṃ bhavaṃ kammakilesehi ettakaṃ kālaṃ āropiyamānaṃ. Tena teneva vajasi, yena sūlaṃ kaliṅgaranti yattha yattha sūlasaṅkhātā bhavā kaliṅgarasaṅkhātā adhikuṭṭanakā kāmaguṇā ca tena teneva, pāpacitta, vajasi, taṃ tadeva ṭhānaṃ upagacchasi, attano anatthaṃ na sallakkhesi.
តាហំ ចិត្តកលិំ ព្រូមីតិ តំ តស្មា បមត្តភាវតោ ចិត្តកលិំ ចិត្តកាលកណ្ណិំ អហំ កថយាមិ។ បុនបិ តំ ព្រូមិ កថេមិ ចិត្តទុព្ភកំ ចិត្តសង្ខាតស្ស អត្តនោ ពហូបការស្ស សន្តានស្ស អនត្ថាវហនតោ ចិត្តទុព្ភិំ។ ‘‘ចិត្តទុព្ភគា’’តិបិ បឋន្តិ។ ចិត្តសង្ខាតអលក្ខិកអប្បបុញ្ញាតិ អត្ថោ។ កិន្តិ ព្រូហីតិ ចេ? អាហ ‘‘សត្ថា តេ ទុល្លភោ លទ្ធោ, មានត្ថេ មំ និយោជយី’’តិ។ កប្បានំ អសង្ខ្យេយ្យម្បិ នាម ពុទ្ធសុញ្ញោ លោកោ ហោតិ, សត្ថរិ ឧប្បន្នេបិ មនុស្សត្តសទ្ធាបដិលាភាទយោ ទុល្លភា ឯវ, លទ្ធេសុ ច តេសុ សត្ថាបិ ទុល្លភោយេវ ហោតិ។ ឯវំ ទុល្លភោ សត្ថា ឥទានិ តយា លទ្ធោ, តស្មិំ លទ្ធេ សម្បតិបិ អនត្ថេ អហិតេ អាយតិញ្ច អនត្ថាវហេ ទុក្ខាវហេ អកុសលេ មំ មា និយោជេសីតិ។ ឯវំ ថេរោ អត្តនោ ចិត្តំ ឱវទន្តោ ឯវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៣៧.១៦-១៩) –
Tāhaṃ cittakaliṃ brūmīti taṃ tasmā pamattabhāvato cittakaliṃ cittakālakaṇṇiṃ ahaṃ kathayāmi. Punapi taṃ brūmi kathemi cittadubbhakaṃ cittasaṅkhātassa attano bahūpakārassa santānassa anatthāvahanato cittadubbhiṃ. ‘‘Cittadubbhagā’’tipi paṭhanti. Cittasaṅkhātaalakkhikaappapuññāti attho. Kinti brūhīti ce? Āha ‘‘satthā te dullabho laddho, mānatthe maṃ niyojayī’’ti. Kappānaṃ asaṅkhyeyyampi nāma buddhasuñño loko hoti, satthari uppannepi manussattasaddhāpaṭilābhādayo dullabhā eva, laddhesu ca tesu satthāpi dullabhoyeva hoti. Evaṃ dullabho satthā idāni tayā laddho, tasmiṃ laddhe sampatipi anatthe ahite āyatiñca anatthāvahe dukkhāvahe akusale maṃ mā niyojesīti. Evaṃ thero attano cittaṃ ovadanto eva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.37.16-19) –
‘‘បទុមោ នាម សម្ពុទ្ធោ, ចិត្តកូដេ វសី តទា;
‘‘Padumo nāma sambuddho, cittakūṭe vasī tadā;
ទិស្វាន តំ អហំ ពុទ្ធំ, សយម្ភុំ អបរាជិតំ។
Disvāna taṃ ahaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ.
‘‘អង្កោលំ បុប្ផិតំ ទិស្វា, ឱចិនិត្វានហំ តទា;
‘‘Aṅkolaṃ pupphitaṃ disvā, ocinitvānahaṃ tadā;
ឧបគន្ត្វាន សម្ពុទ្ធំ, បូជយិំ បទុមំ ជិនំ។
Upagantvāna sambuddhaṃ, pūjayiṃ padumaṃ jinaṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អនូបមត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Anūpamattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៧. អនូបមត្ថេរគាថា • 7. Anūpamattheragāthā
