| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បដិសម្ភិទាមគ្គ-អដ្ឋកថា • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā |
៣២. អានន្តរិកសមាធិញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា
32. Ānantarikasamādhiñāṇaniddesavaṇṇanā
៨០. អានន្តរិកសមាធិញាណនិទ្ទេសេ នេក្ខម្មវសេនាតិអាទីសុ នេក្ខម្មអព្យាបាទអាលោកសញ្ញាអវិក្ខេបធម្មវវត្ថានញាណបាមោជ្ជានិ សុក្ខវិបស្សកស្ស ឧបចារជ្ឈានសម្បយុត្តា តស្ស តស្ស កិលេសស្ស វិបក្ខភូតា សត្ត ធម្មា ឯកចិត្តសម្បយុត្តា ឯវ។ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតា អវិក្ខេបោតិ ឯកគ្គស្ស ភាវោ ឯកគ្គតា, នានារម្មណេ ន វិក្ខិបតិ តេន ចិត្តន្តិ អវិក្ខេបោ, ចិត្តស្ស ឯកគ្គតាសង្ខាតោ អវិក្ខេបោតិ អត្ថោ។ សមាធីតិ ឯការម្មណេ សមំ អាធីយតិ តេន ចិត្តន្តិ សមាធិ នាមាតិ អត្ថោ។ តស្ស សមាធិស្ស វសេនាតិ ឧបចារសមាធិនាបិ សមាហិតចិត្តស្ស យថាភូតាវពោធតោ វុត្តប្បការស្ស សមាធិស្ស វសេន។ ឧប្បជ្ជតិ ញាណន្តិ មគ្គញាណំ យថាក្កមេន ឧប្បជ្ជតិ។ ខីយន្តីតិ សមុច្ឆេទវសេន ខីយន្តិ។ ឥតីតិ វុត្តប្បការស្ស អត្ថស្ស និគមនំ។ បឋមំ សមថោតិ បុព្ពភាគេ សមាធិ ហោតិ។ បច្ឆា ញាណន្តិ អបរភាគេ មគ្គក្ខណេ ញាណំ ហោតិ។
80. Ānantarikasamādhiñāṇaniddese nekkhammavasenātiādīsu nekkhammaabyāpādaālokasaññāavikkhepadhammavavatthānañāṇapāmojjāni sukkhavipassakassa upacārajjhānasampayuttā tassa tassa kilesassa vipakkhabhūtā satta dhammā ekacittasampayuttā eva. Cittassa ekaggatā avikkhepoti ekaggassa bhāvo ekaggatā, nānārammaṇe na vikkhipati tena cittanti avikkhepo, cittassa ekaggatāsaṅkhāto avikkhepoti attho. Samādhīti ekārammaṇe samaṃ ādhīyati tena cittanti samādhi nāmāti attho. Tassa samādhissa vasenāti upacārasamādhināpi samāhitacittassa yathābhūtāvabodhato vuttappakārassa samādhissa vasena. Uppajjati ñāṇanti maggañāṇaṃ yathākkamena uppajjati. Khīyantīti samucchedavasena khīyanti. Itīti vuttappakārassa atthassa nigamanaṃ. Paṭhamaṃ samathoti pubbabhāge samādhi hoti. Pacchā ñāṇanti aparabhāge maggakkhaṇe ñāṇaṃ hoti.
កាមាសវោតិ បញ្ចកាមគុណិករាគោ។ ភវាសវោតិ រូបារូបភវេសុ ឆន្ទរាគោ ឈាននិកន្តិ សស្សតទិដ្ឋិសហជាតោ រាគោ ភវវសេន បត្ថនា។ ទិដ្ឋាសវោតិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ។ អវិជ្ជាសវោតិ ទុក្ខាទីសុ អដ្ឋសុ ឋានេសុ អញ្ញាណំ។ ភុម្មវចនេន ឱកាសបុច្ឆំ កត្វា ‘‘សោតាបត្តិមគ្គេនា’’តិអាទិនា អាសវក្ខយករេន មគ្គេន អាសវក្ខយំ ទស្សេត្វា ‘‘ឯត្ថា’’តិ ឱកាសវិស្សជ្ជនំ កតំ, មគ្គក្ខណេតិ វុត្តំ ហោតិ។ អនវសេសោតិ នត្ថិ ឯតស្ស អវសេសោតិ អនវសេសោ។ អបាយគមនីយោតិ និរយតិរច្ឆានយោនិបេត្តិវិសយាសុរកាយា ចត្តារោ សុខសង្ខាតា អយា អបេតត្តា អបាយា, យស្ស សំវិជ្ជតិ , តំ បុគ្គលំ អបាយេ គមេតីតិ អបាយគមនីយោ។ អាសវក្ខយកថា ទុភតោវុដ្ឋានកថាយំ វុត្តា។
Kāmāsavoti pañcakāmaguṇikarāgo. Bhavāsavoti rūpārūpabhavesu chandarāgo jhānanikanti sassatadiṭṭhisahajāto rāgo bhavavasena patthanā. Diṭṭhāsavoti dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo. Avijjāsavoti dukkhādīsu aṭṭhasu ṭhānesu aññāṇaṃ. Bhummavacanena okāsapucchaṃ katvā ‘‘sotāpattimaggenā’’tiādinā āsavakkhayakarena maggena āsavakkhayaṃ dassetvā ‘‘etthā’’ti okāsavissajjanaṃ kataṃ, maggakkhaṇeti vuttaṃ hoti. Anavasesoti natthi etassa avasesoti anavaseso. Apāyagamanīyoti nirayatiracchānayonipettivisayāsurakāyā cattāro sukhasaṅkhātā ayā apetattā apāyā, yassa saṃvijjati , taṃ puggalaṃ apāye gametīti apāyagamanīyo. Āsavakkhayakathā dubhatovuṭṭhānakathāyaṃ vuttā.
អវិក្ខេបវសេនាតិ បវត្តមានស្ស សមាធិស្ស ឧបនិស្សយភូតសមាធិវសេន។ បថវីកសិណវសេនាតិអាទីសុ ទស កសិណានិ តទារម្មណិកអប្បនាសមាធិវសេន វុត្តានិ, ពុទ្ធានុស្សតិអាទយោ មរណស្សតិ ឧបសមានុស្សតិ ច ឧបចារជ្ឈានវសេន វុត្តា, អានាបានស្សតិ កាយគតាសតិ ច អប្បនាសមាធិវសេន វុត្តា, ទស អសុភា បឋមជ្ឈានវសេន វុត្តា។
Avikkhepavasenāti pavattamānassa samādhissa upanissayabhūtasamādhivasena. Pathavīkasiṇavasenātiādīsu dasa kasiṇāni tadārammaṇikaappanāsamādhivasena vuttāni, buddhānussatiādayo maraṇassati upasamānussati ca upacārajjhānavasena vuttā, ānāpānassati kāyagatāsati ca appanāsamādhivasena vuttā, dasa asubhā paṭhamajjhānavasena vuttā.
ពុទ្ធំ អារព្ភ ឧប្បន្នា អនុស្សតិ ពុទ្ធានុស្សតិ។ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហ’’ន្តិអាទិពុទ្ធគុណារម្មណាយ (ម. និ. ១.៧៤; អ. និ. ៣.៧១; ៩.២៧) សតិយា ឯតំ អធិវចនំ, តស្សា ពុទ្ធានុស្សតិយា វសេន។ តថា ធម្មំ អារព្ភ ឧប្បន្នា អនុស្សតិ ធម្មានុស្សតិ។ ‘‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ’’តិអាទិធម្មគុណារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ សង្ឃំ អារព្ភ ឧប្បន្នា អនុស្សតិ សង្ឃានុស្សតិ។ ‘‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ’’តិអាទិសង្ឃគុណារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ សីលំ អារព្ភ ឧប្បន្នា អនុស្សតិ សីលានុស្សតិ។ អត្តនោ អខណ្ឌតាទិសីលគុណារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ ចាគំ អារព្ភ ឧប្បន្នា អនុស្សតិ ចាគានុស្សតិ។ អត្តនោ មុត្តចាគតាទិចាគគុណារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ ទេវតា អារព្ភ ឧប្បន្នា អនុស្សតិ ទេវតានុស្សតិ។ ទេវតា សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេត្វា អត្តនោ សទ្ធាទិគុណារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ អានាបានេ អារព្ភ ឧប្បន្នា សតិ អានាបានស្សតិ។ អានាបាននិមិត្តារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ មរណំ អារព្ភ ឧប្បន្នា សតិ មរណស្សតិ។ ឯកភវបរិយាបន្នជីវិតិន្ទ្រិយុបច្ឆេទសង្ខាតមរណារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ កុច្ឆិតានំ កេសាទីនំ បដិកូលានំ អាយត្តា អាករត្តា កាយោតិសង្ខាតេ សរីរេ គតា បវត្តា, តាទិសំ វា កាយំ គតា សតិ កាយគតាសតិ។ ‘‘កាយគតសតី’’តិ វត្តព្ពេ រស្សំ អកត្វា ‘‘កាយគតាសតី’’តិ វុត្តា។ តថេវ ឥធាបិ កាយគតាសតិវសេនាតិ វុត្តំ។ កេសាទិកេសុ កាយកោដ្ឋាសេសុ បដិកូលនិមិត្តារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ ឧបសមំ អារព្ភ ឧប្បន្នា អនុស្សតិ ឧបសមានុស្សតិ។ សព្ពទុក្ខូបសមារម្មណាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ។ ទស អសុភា ហេដ្ឋា វុត្តត្ថា។
Buddhaṃ ārabbha uppannā anussati buddhānussati. ‘‘Itipi so bhagavā araha’’ntiādibuddhaguṇārammaṇāya (ma. ni. 1.74; a. ni. 3.71; 9.27) satiyā etaṃ adhivacanaṃ, tassā buddhānussatiyā vasena. Tathā dhammaṃ ārabbha uppannā anussati dhammānussati. ‘‘Svākkhāto bhagavatā dhammo’’tiādidhammaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Saṅghaṃ ārabbha uppannā anussati saṅghānussati. ‘‘Suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’tiādisaṅghaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Sīlaṃ ārabbha uppannā anussati sīlānussati. Attano akhaṇḍatādisīlaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Cāgaṃ ārabbha uppannā anussati cāgānussati. Attano muttacāgatādicāgaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Devatā ārabbha uppannā anussati devatānussati. Devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā attano saddhādiguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Ānāpāne ārabbha uppannā sati ānāpānassati. Ānāpānanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Maraṇaṃ ārabbha uppannā sati maraṇassati. Ekabhavapariyāpannajīvitindriyupacchedasaṅkhātamaraṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Kucchitānaṃ kesādīnaṃ paṭikūlānaṃ āyattā ākarattā kāyotisaṅkhāte sarīre gatā pavattā, tādisaṃ vā kāyaṃ gatā sati kāyagatāsati. ‘‘Kāyagatasatī’’ti vattabbe rassaṃ akatvā ‘‘kāyagatāsatī’’ti vuttā. Tatheva idhāpi kāyagatāsativasenāti vuttaṃ. Kesādikesu kāyakoṭṭhāsesu paṭikūlanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Upasamaṃ ārabbha uppannā anussati upasamānussati. Sabbadukkhūpasamārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Dasa asubhā heṭṭhā vuttatthā.
៨១. ទីឃំ អស្សាសវសេនាតិអាទីនិ អប្បនូបចារសមាធិភេទំយេវ ទស្សេតុំ វុត្តានិ។ ទីឃំ អស្សាសវសេនាតិ ទីឃន្តិ វុត្តអស្សាសវសេន។ ‘‘ទីឃំ វា អស្សសន្តោ ទីឃំ អស្សសាមីតិ បជានាតី’’តិ (ទី. និ. ២.៣៧៤; ម. និ. ១.១០៧; ៣.១៤៨) ហិ វុត្តំ។ ឯស នយោ សេសេសុបិ។ សព្ពកាយបដិសំវេទីតិ សព្ពស្ស អស្សាសបស្សាសកាយស្ស បដិសំវេទី។ បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារន្តិ ឱឡារិកំ អស្សាសបស្សាសង្ខាតំ កាយសង្ខារំ បស្សម្ភេន្តោ វូបសមេន្តោ។ ‘‘ទីឃំ រស្សំ សព្ពកាយបដិសំវេទី បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារ’’ន្តិ ឥមិនាវ ចតុក្កេន អប្បនាសមាធិ វុត្តោ។ បីតិបដិសំវេទីតិ បីតិំ បាកដំ ករោន្តោ។ ចិត្តសង្ខារបដិសំវេទីតិ សញ្ញាវេទនាសង្ខាតំ ចិត្តសង្ខារំ បាកដំ ករោន្តោ។ អភិប្បមោទយំ ចិត្តន្តិ ចិត្តំ មោទេន្តោ។ សមាទហំ ចិត្តន្តិ អារម្មណេ ចិត្តំ សមំ ឋបេន្តោ។ វិមោចយំ ចិត្តន្តិ ចិត្តំ នីវរណាទីហិ វិមោចេន្តោ។ បីតិបដិសំវេទី សុខបដិសំវេទី ចិត្តសង្ខារបដិសំវេទី បស្សម្ភយំ ចិត្តសង្ខារន្តិ ចតុក្កញ្ច ចិត្តបដិសំវេទី អភិប្បមោទយំ ចិត្តំ សមាទហំ ចិត្តំ វិមោចយំ ចិត្តន្តិ ចតុក្កញ្ច អប្បនាសមាធិវសេន វិបស្សនាសម្បយុត្តសមាធិវសេន ច វុត្តានិ។ អនិច្ចានុបស្សីតិ អនិច្ចានុបស្សនាវសេន។ វិរាគានុបស្សីតិ និព្ពិទានុបសនាវសេន។ និរោធានុបស្សីតិ ភង្គានុបស្សនាវសេន។ បដិនិស្សគ្គានុបស្សីតិ វុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនាវសេន។ សា ហិ តទង្គវសេន សទ្ធិំ ខន្ធាភិសង្ខារេហិ កិលេសេ បរិច្ចជតិ។ សង្ខតទោសទស្សនេន ច តព្ពិបរីតេ និព្ពានេ តន្និន្នតាយ បក្ខន្ទតិ។ ឥទំ ចតុក្កំ វិបស្សនាសម្បយុត្តសមាធិវសេនេវ វុត្តំ។ អស្សាសវសេន បស្សាសវសេនាតិ ចេត្ថ អស្សាសបស្សាសបវត្តិមត្តំ គហេត្វា វុត្តំ, ន តទារម្មណករណវសេន។ វិត្ថារោ បនេត្ថ អានាបានកថាយំ អាវិភវិស្សតិ។
81.Dīghaṃassāsavasenātiādīni appanūpacārasamādhibhedaṃyeva dassetuṃ vuttāni. Dīghaṃ assāsavasenāti dīghanti vuttaassāsavasena. ‘‘Dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānātī’’ti (dī. ni. 2.374; ma. ni. 1.107; 3.148) hi vuttaṃ. Esa nayo sesesupi. Sabbakāyapaṭisaṃvedīti sabbassa assāsapassāsakāyassa paṭisaṃvedī. Passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti oḷārikaṃ assāsapassāsaṅkhātaṃ kāyasaṅkhāraṃ passambhento vūpasamento. ‘‘Dīghaṃ rassaṃ sabbakāyapaṭisaṃvedī passambhayaṃ kāyasaṅkhāra’’nti imināva catukkena appanāsamādhi vutto. Pītipaṭisaṃvedīti pītiṃ pākaṭaṃ karonto. Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedīti saññāvedanāsaṅkhātaṃ cittasaṅkhāraṃ pākaṭaṃ karonto. Abhippamodayaṃ cittanti cittaṃ modento. Samādahaṃ cittanti ārammaṇe cittaṃ samaṃ ṭhapento. Vimocayaṃ cittanti cittaṃ nīvaraṇādīhi vimocento. Pītipaṭisaṃvedī sukhapaṭisaṃvedī cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāranti catukkañca cittapaṭisaṃvedī abhippamodayaṃ cittaṃ samādahaṃ cittaṃ vimocayaṃ cittanti catukkañca appanāsamādhivasena vipassanāsampayuttasamādhivasena ca vuttāni. Aniccānupassīti aniccānupassanāvasena. Virāgānupassīti nibbidānupasanāvasena. Nirodhānupassīti bhaṅgānupassanāvasena. Paṭinissaggānupassīti vuṭṭhānagāminīvipassanāvasena. Sā hi tadaṅgavasena saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehi kilese pariccajati. Saṅkhatadosadassanena ca tabbiparīte nibbāne tanninnatāya pakkhandati. Idaṃ catukkaṃ vipassanāsampayuttasamādhivaseneva vuttaṃ. Assāsavasena passāsavasenāti cettha assāsapassāsapavattimattaṃ gahetvā vuttaṃ, na tadārammaṇakaraṇavasena. Vitthāro panettha ānāpānakathāyaṃ āvibhavissati.
អានន្តរិកសមាធិញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ānantarikasamādhiñāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ • Paṭisambhidāmaggapāḷi / ៣២. អានន្តរិកសមាធិញាណនិទ្ទេសោ • 32. Ānantarikasamādhiñāṇaniddeso
