| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀ-ਅਨੁਟੀਕਾ • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā |
વਿਪਾਕੁਦ੍ਧਾਰਕਥਾવਣ੍ਣਨਾ
Vipākuddhārakathāvaṇṇanā
ਯਤੋ ਤਿਹੇਤੁਕਾਦਿਕਮ੍ਮਤੋ। ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਠਾਨੇਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਦਿਟ੍ਠਾਨੇ, ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ વਾ। ਤਿਹੇਤੁਕਤੋ ਦੁਹੇਤੁਕਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ਪવਤ੍ਤਿવਿਪਾਕਂ ਪਨ ਤਿਹੇਤੁਕਤੋ ਦੁਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਇਚ੍ਛਤਿ ਏવ। ਤਥਾ ਹਿ વਕ੍ਖਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਯਂ ਪੁਰਿਮਾਯ ਹੇਤੁਕਿਤ੍ਤਨਲਦ੍ਧਿਯਾ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੪੯੮)।
Yato tihetukādikammato. Yasmiñca ṭhāneti paṭisandhiādiṭṭhāne, sugatiduggatiyaṃ vā. Tihetukato duhetukaṃ anicchanto paṭisandhinti adhippāyo. Pavattivipākaṃ pana tihetukato duhetukampi icchati eva. Tathā hi vakkhati aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yaṃ purimāya hetukittanaladdhiyā na yujjatī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498).
ਯੇ ‘‘ਤਸ੍ਸੇવ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ વਿਪਾਕਾવਸੇਸੇਨਾ’’ਤਿ, ‘‘ਏਕਪੁਪ੍ਫਂ ਯਜਿਤ੍વਾਨ, ਅਸੀਤਿ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਯੋ (ਥੇਰਗਾ॰ ੯੬)। ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ (ਅਪ॰ ਥੇਰ ੨.੪੬.੬੪) ਚ ਏવਮਾਦਿવਚਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਏਕੇਨਪਿ ਕਮ੍ਮੇਨ ਅਨੇਕਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, ‘‘ਦਿਸ੍વਾ ਕੁਮਾਰਂ ਸਤਪੁਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿવਚਨਸ੍ਸ (ਦੀ॰ ਨਿ॰ ੩.੨੦੫) ਅਤ੍ਥਂ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍વਾ ‘‘ਕਿਨ੍ਨੁ ਖੋ ਨਾਨਾਕਮ੍ਮੇਹਿ ਏਕਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਸਂਸਯਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾ, ਤੇਸਂ ਬੀਜਙ੍ਕੁਰੋਪਮਾਯ ‘‘ਏਕਸ੍ਮਾ ਏਕਾ, ਅਨੇਕਸ੍ਮਾ ਚ ਅਨੇਕਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ વਿਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਪਟਿਸਨ੍ਧਿવવਤ੍ਥਾਨਤੋ ਸਾਕੇਤਪਞ੍ਹੇ વਿਪਾਕੁਦ੍ਧਾਰਕਥਾਯ ਉਸ੍ਸਦਕਿਤ੍ਤਨਗਹਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਆਹ ‘‘ਕਮ੍ਮવਸੇਨ…ਪੇ॰… ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ। ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਕਮ੍ਮવਸੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿવਿਪਾਕੋ ਏવ ਅਲੋਭਲੋਭਾਦਿਗੁਣਦੋਸਾਤਿਰੇਕਭਾવਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਤਥਾ ਹਿ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਦਿਨ੍ਨਪਟਿਸਨ੍ਧਿવਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਲੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਲੋਭવਸੇਨ, ਦੋਸ, ਮੋਹ , ਲੋਭਦੋਸ, ਲੋਭਮੋਹ, ਦੋਸਮੋਹ, ਲੋਭਦੋਸਮੋਹવਸੇਨਾਤਿ ਤਯੋ ਏਕਕਾ, ਤਯੋ ਦ੍વਿਕਾ, ਏਕੋ ਤਿਕੋਤਿ ਲੋਭਾਦਿਦਸ੍ਸਨવਸੇਨ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇਯੇવ ਸਤ੍ਤ વਾਰਾ। ਤਥਾ ਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਅਲੋਭਾਦਿਦਸ੍ਸਨવਸੇਨਾਤਿ ਚੁਦ੍ਦਸ વਾਰਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ।
Ye ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti, ‘‘ekapupphaṃ yajitvāna, asīti kappakoṭiyo (theragā. 96). Duggatiṃ nābhijānāmī’’ti (apa. thera 2.46.64) ca evamādivacanassa adhippāyaṃ ajānantā ‘‘kiṃ nu kho ekenapi kammena anekā paṭisandhi hotī’’ti, ‘‘disvā kumāraṃ satapuññalakkhaṇa’’ntiādivacanassa (dī. ni. 3.205) atthaṃ asallakkhetvā ‘‘kinnu kho nānākammehi ekā paṭisandhi hotī’’ti saṃsayapakkhandā, tesaṃ bījaṅkuropamāya ‘‘ekasmā ekā, anekasmā ca anekā paṭisandhi hotī’’ti vinicchitattā kammapaṭisandhivavatthānato sāketapañhe vipākuddhārakathāya ussadakittanagahaṇassa sambandhaṃ āha ‘‘kammavasena…pe… dassetu’’nti. Paṭisandhijanakakammavasena paṭisandhivipāko eva alobhalobhādiguṇadosātirekabhāvahetūti attho daṭṭhabbo. Tathā hi vuttaṃ ‘‘so tena kammena dinnapaṭisandhivasena nibbatto luddho hotī’’tiādi. Ettha ca lobhavasena, dosa, moha , lobhadosa, lobhamoha, dosamoha, lobhadosamohavasenāti tayo ekakā, tayo dvikā, eko tikoti lobhādidassanavasena akusalapakkheyeva satta vārā. Tathā kusalapakkhe alobhādidassanavasenāti cuddasa vārā labbhanti.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ, ਅਲੋਭਾਦੋਸਮੋਹਾ, ਅਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲવਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਆਗਤੇਹਿ ਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਤਤਿਯਦੁਤਿਯਪਠਮવਾਰੇਹਿ ਦੋਸੁਸ੍ਸਦਮੋਹੁਸ੍ਸਦਦੋਸਮੋਹੁਸ੍ਸਦવਾਰਾ ਗਹਿਤਾ। ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ‘‘ਲੋਭਾਦੋਸਮੋਹਾ, ਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ, ਲੋਭਾਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲવਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਆਗਤੇਹਿ ਤਤਿਯਦੁਤਿਯਪਠਮવਾਰੇਹਿ ਅਦੋਸੁਸ੍ਸਦਅਮੋਹੁਸ੍ਸਦਅਦੋਸਾਮੋਹੁਸ੍ਸਦવਾਰਾ ਗਹਿਤਾਯੇવਾਤਿ ਅਕੁਸਲਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਤਯੋ ਤਯੋ વਾਰੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧੇ ਕਤ੍વਾ ਅਟ੍ਠੇવ વਾਰਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ। ਯੇ ਪਨ ਉਭਯੇਸਂ વੋਮਿਸ੍ਸਤਾવਸੇਨੇવ ਲੋਭਾਲੋਭੁਸ੍ਸਦવਾਰਾਦਯੋ ਅਪਰੇ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ વਾਰਾ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਅਸਮ੍ਭવਤੋ ਏવ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ। ਨ ਹਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਅવਤ੍ਥਨ੍ਤਰਂ ਲੋਭੋ ਬਲવਾ ਅਲੋਭੋ ਚਾਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ। ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋਯੇવ ਹਿ ਏਤੇਸਂ ਬਲવਦੁਬ੍ਬਲਭਾવੋ, ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਤੋ વਾ। ਤੇਸੁ ਲੋਭਸ੍ਸ ਤਾવ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਲੋਭੇਨ ਅਨਭਿਭੂਤਤਾਯ ਬਲવਭਾવੋ, ਤਥਾ ਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਅਦੋਸਾਮੋਹੇਹਿ। ਅਲੋਭਾਦੀਨਂ ਪਨ ਲੋਭਾਦਿਅਭਿਭવਨਤੋ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਸਮਾਨਜਾਤਿਯਂ ਸਮਭਿਭੂਯ ਪવਤ੍ਤਿવਸੇਨੇવ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਤੋ ਬਲવਭਾવੋ। ਤੇਨ વੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਲੋਭੋ ਬਲવਾ, ਅਲੋਭੋ ਮਨ੍ਦੋ, ਅਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲવਨ੍ਤੋ, ਦੋਸਮੋਹਾ ਮਨ੍ਦਾ’’ਤਿ। ਸੋ ਚ ਤੇਸਂ ਮਨ੍ਦਬਲવਭਾવੋ ਪੁਰਿਮੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਆਸਯਸ੍ਸ ਪਰਿਭਾવਿਤਤਾਯ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮਦੁਤਿਯੇਹਿ, ਸਤ੍ਤਮਪਠਮੇਹਿ વਾ વਾਰੇਹਿ ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪવਤ੍ਤਿવਸੇਨ ਤਿਹੇਤੁਕવਿਪਾਕੋ, ਇਤਰੇਹਿ ਤਿਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਤੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭવਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪવਤ੍ਤਿવਸੇਨ ਦੁਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕવਿਪਾਕਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ વਿਸੇਸੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Tattha ‘‘alobhadosāmohā, alobhādosamohā, alobhadosāmohā balavanto’’ti āgatehi kusalapakkhe tatiyadutiyapaṭhamavārehi dosussadamohussadadosamohussadavārā gahitā. Tathā akusalapakkhe ‘‘lobhādosamohā, lobhadosāmohā, lobhādosāmohā balavanto’’ti āgatehi tatiyadutiyapaṭhamavārehi adosussadaamohussadaadosāmohussadavārā gahitāyevāti akusalakusalapakkhe tayo tayo vāre antogadhe katvā aṭṭheva vārā dassitā. Ye pana ubhayesaṃ vomissatāvaseneva lobhālobhussadavārādayo apare ekūnapaññāsa vārā dassetabbā, te asambhavato eva na dassitā. Na hi ekasmiṃ santāne antarena avatthantaraṃ lobho balavā alobho cāti yujjati. Paṭipakkhatoyeva hi etesaṃ balavadubbalabhāvo, sahajātadhammato vā. Tesu lobhassa tāva paṭipakkhato alobhena anabhibhūtatāya balavabhāvo, tathā dosamohānaṃ adosāmohehi. Alobhādīnaṃ pana lobhādiabhibhavanato sabbesañca samānajātiyaṃ samabhibhūya pavattivaseneva sahajātadhammato balavabhāvo. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘lobho balavā, alobho mando, adosāmohā balavanto, dosamohā mandā’’ti. So ca tesaṃ mandabalavabhāvo purimūpanissayato āsayassa paribhāvitatāya veditabbo. Ettha ca paṭhamadutiyehi, sattamapaṭhamehi vā vārehi tihetukakammato paṭisandhipavattivasena tihetukavipāko, itarehi tihetukaduhetukakammato yathāsambhavaṃ paṭisandhipavattivasena duhetukāhetukavipākā dassitāti ayampi viseso veditabbo.
ਇਧਾਤਿ વਿਪਾਕੁਦ੍ਧਾਰਮਾਤਿਕਾਯਂ। ਤੇਨ ਹੇਤੁਕਿਤ੍ਤਨਂ વਿਸੇਸੇਤਿ। ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਾਦਿવਿਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੋਹੋ, ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਂ વਾ। ਯਂ ਪਨ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ। ਤੇਨ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗવਚਨੇਨ। ਗਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਤਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਮ੍ਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬੇ। ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇਸੁ। ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕੋਤਿ ਇਧ ਸਾਤਿਸਯੋ ਸਰਿਕ੍ਖਭਾવੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਇਤਰਥਾ ਤਿਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਾਪਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਰਿਕ੍ਖਾਯੇવਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਤਨ੍ਤਿ। ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚવਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ વਿਯ ਅਪੁਬ੍ਬਨਿਸ੍ਸਯਪવਤ੍ਤਿਨੀ વਿਜਾਨਨવਿਸੇਸਰਹਿਤਾ ਚ ਮਨੋਧਾਤੁ ਇਟ੍ਠਾਦਿਭਾਗਗ੍ਗਹਣੇ ਨ ਸਮਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਪਾਕਟਾਯੇવਾ’’ਤਿ ਨ વੁਤ੍ਤਾ, ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ વਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ। ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਸਬ੍ਬਜવਨવਤਾਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਸਕਲਜવਨਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਸਹਿਤੇਨ। ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਇਧ ਪਰਿਪਕ੍ਕਤ੍ਤਾ ਆਯਤਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਅਞ੍ਞਕਾਲੇਤਿ ਅਬੁਦ੍ਧਿਪવਤ੍ਤਿਕਾਲੇ।
Idhāti vipākuddhāramātikāyaṃ. Tena hetukittanaṃ viseseti. Jaccandhādivipattinimittaṃ moho, sabbākusalaṃ vā. Yaṃ pana vuttanti sambandho. Tena paṭisambhidāmaggavacanena. Gatisampattiyā sati ñāṇasampayutte paṭisandhimhi nipphādetabbe. Aññatthāti nikantipaṭisandhikkhaṇesu. Kammasarikkhakoti idha sātisayo sarikkhabhāvo adhippetoti daṭṭhabbo. Itarathā tihetukaduhetukāpi aññamaññaṃ sarikkhāyevāti dassitametanti. Cakkhuviññāṇādīnīti ettha pañcaviññāṇāni viya apubbanissayapavattinī vijānanavisesarahitā ca manodhātu iṭṭhādibhāgaggahaṇe na samatthāti ‘‘pākaṭāyevā’’ti na vuttā, ādi-saddena vā saṅgahitā. Tadārammaṇapaccayasabbajavanavatāti tadārammaṇassa paccayabhūtasakalajavanappavattisahitena. Yaṃ sandhāya ‘‘idha paripakkattā āyatanāna’’nti vuttaṃ. Aññakāleti abuddhipavattikāle.
ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਲੋਮੇ। ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਆਸੇવਨਭੂਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾ। ਨ ਮਗ੍ਗੇ ਅਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯੇ । ਸੋਪਿ ਮੋਘવਾਰੋ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਯਦਿ વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਮ੍ਪਿ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾ, ਯਥਾ ‘‘ਸੁਖਾਯ વੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੁਖਾਯ વੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਾ ਨ (ਪਟ੍ਠਾ॰ ੧.੨.੩) ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ॰ ੧.੨.੧੪) ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਯੇ, ਪਚ੍ਚਨੀਯਾਨੁਲੋਮੇ ਚ ‘‘ਸੁਖਾ…ਪੇ॰… ਨ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਚ વੁਤ੍ਤਂ ਹਸਿਤੁਪ੍ਪਾਦਚਿਤ੍ਤવਸੇਨ, ਏવਂ વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨવਸੇਨ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ વੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਬ੍ਬੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਾਠੋ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ વਾਰਦ੍વਯવਸੇਨ ਗਣਨਾਯਂ ‘‘ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਮਗ੍ਗੇ ਦ੍વੇ। ਨ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਆਸੇવਨੇ ਦ੍વੇ’’ਤਿ ਚ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਪਨ વੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯਾਯਂ ਮੋਘવਾਰੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ।
Anulometi dhammānulome. Āsevanapaccayāti āsevanabhūtā paccayā. Na magge amaggapaccaye . Sopi moghavāro labbheyyāti yadi voṭṭhabbanampi āsevanapaccayo siyā, yathā ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjati āsevanapaccayā na (paṭṭhā. 1.2.3) maggapaccayā’’ti (paṭṭhā. 1.2.14) anulomapaccanīye, paccanīyānulome ca ‘‘sukhā…pe… na maggapaccayā āsevanapaccayā’’ti ca vuttaṃ hasituppādacittavasena, evaṃ voṭṭhabbanavasena ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādinā pubbe vuttanayena pāṭho siyā, tathā ca sati vāradvayavasena gaṇanāyaṃ ‘‘āsevanapaccayā na magge dve. Na maggapaccayā āsevane dve’’ti ca vattabbaṃ siyā, na pana vuttaṃ, tasmā na labbheyyāyaṃ moghavāroti adhippāyo.
વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਮ੍ਪਿ ਯਦਿ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾ, ਦੁਤਿਯਮੋਘવਾਰੇ ਅਤ੍ਤਨੋ વਿਯ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥવਾਰੇਸੁਪਿ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾਪਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਿਯਾ। ਨ ਹਿ…ਪੇ॰… ਅવੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਿ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨવਸੇਸਤੋ વੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ। વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਸ੍ਸ…ਪੇ॰… ਅવੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ। ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ…ਪੇ॰… ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ વਚਨਾਭਾવਤੋ। ਨ ਕੇવਲਂ ਅવੁਤ੍ਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਕੁਸਲਂ…ਪੇ॰… ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋવ। ਅਥਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿਆਦਿ ਮਗ੍ਗਸੋਧਨਤ੍ਥਮੇવ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਸਮਾਨવੇਦਨਾਨਂ ਏવ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਭਾવਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ‘‘ਅਸਮਾਨવੇਦਨਾਨਂ વਸੇਨਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਏવਂ ‘‘ਆਸੇવਨ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਪਿ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਸਮਾਨવੇਦਨਾવਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ਅਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਕਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਨ੍ਨવੇਦਨਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ। વੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕੇਪਿ વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਸ੍ਸ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾવਾਤਿ ਯੋਜਨਾ। ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦੀਸੁ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਪਾਲ਼ਿਪ੍ਪਦੇਸੇਸੁਪੀਤਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ। ਗਣਨਾਯ ਕਾਰਣਭੂਤਾਯ ਗਣਨਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਯਮਾਨਾਯ ਸਤਿ ਗਣਨਾਯ વਾ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ। ਦੁਤਿਯੋ ਮੋਘવਾਰੋ વੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾવਾ ਜવਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਾਤੁਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ। ਨ ਹਿ વਿਨਾ ਆਸੇવਨਂ ਜવਨਪ੍ਪવਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ।
Voṭṭhabbanampi yadi āsevanapaccayo siyā, dutiyamoghavāre attano viya tatiyacatutthavāresupi siyā, tathā sati attanāpi kusalākusalānaṃ siyā. Na hi…pe… avutto atthi ‘‘purimā purimā kusalā dhammā’’tiādinā anavasesato vuttattā. Voṭṭhabbanassa…pe… avutto ‘‘abyākato dhammo kusalassa dhammassa āsevanapaccayena paccayo. Akusalassa…pe… paccayo’’ti vacanābhāvato. Na kevalaṃ avutto, atha kho kusalaṃ…pe… paṭikkhittova. Athāpi siyātiādi maggasodhanatthameva vuccati. Samānavedanānaṃ eva āsevanapaccayabhāvassa dassanato ‘‘asamānavedanānaṃ vasenā’’ti vuttaṃ. Evaṃ ‘‘āsevana paccayena paccayo’’tipi vattabbaṃ siyā, samānavedanāvasenāti adhippāyo. Abhinnajātikassa cāti ca-saddo abhinnavedanassa cāti sampiṇḍanattho. Vedanāttikepi voṭṭhabbanassa āsevanapaccayattassa abhāvāti yojanā. Kusalattikādīsu yathādassitapāḷippadesesupīti sampiṇḍanattho pi-saddo. Gaṇanāya kāraṇabhūtāya gaṇanāya niddhāriyamānāya sati gaṇanāya vā abbhantare. Dutiyo moghavāro vīmaṃsitabboti āsevanapaccayattābhāvā javanaṭṭhāne ṭhātuṃ na yujjati. Na hi vinā āsevanaṃ javanappavatti atthīti adhippāyo.
ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਯਂ ਜવਨਭਾવਪ੍ਪਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਕਰੁਕ੍ਖਪੁਪ੍ਫਂ વਿਯਾ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੫੬੬) વਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭવਮੂਲਾਨਂ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਭਾવੋ ਨ ਸਿਯਾ, વੁਤ੍ਤੋ ਚ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ ਕਿਰਿਯਾ ਨੇવ ਕੁਸਲਾ ਨਾਕੁਸਲਾ ਨ ਚ ਕਮ੍ਮવਿਪਾਕਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਜવਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਤ੍વਾਤਿ ਜવਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ ਦ੍વਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪવਤ੍ਤਿਤ੍વਾ, ਨ ਜવਨਭਾવੇਨਾ’’ਤਿ, ‘‘ਆਸੇવਨਂ ਲਭਿਤ੍વਾਤਿ ਚ ਆਸੇવਨਂ વਿਯ ਆਸੇવਨ’’ਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਕੋਚਿ વਿਰੋਧੋ, વਿਪ੍ਫਾਰਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸਤੋ ਦ੍વਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪવਤ੍ਤਿਯੇવੇਤ੍ਥ ਆਸੇવਨਸਦਿਸਤਾ। વਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਯ ਹਿ વਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਤ੍ਤਞ੍ਚਸ੍ਸ વੁਚ੍ਚਤਿ। વਿਪ੍ਫਾਰਿਕਮ੍ਪਿ ਜવਨਂ વਿਯ ਅਨੇਕਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਅਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾ ਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਆਸੇવਨਪਚ੍ਚਯਭਾવੇਨ ਪવਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨ ਇਮਸ੍ਸ ਪਾਠੇ ਆਸੇવਨਤ੍ਥਂ વੁਤ੍ਤਂ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਪਰਿਯਾਯਤੋ વੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਫਲਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿ। ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੋਰਾਣਕੇਹਿ ਅਸਂવਣ੍ਣਿਤਤ੍ਤਾ ਸਾਧੁਕਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ।
Apicettha ‘‘yaṃ javanabhāvappattaṃ, taṃ chinnamūlakarukkhapupphaṃ viyā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 566) vakkhamānattā anupacchinnabhavamūlānaṃ pavattamānassa voṭṭhabbanassa kiriyabhāvo na siyā, vutto ca ‘‘yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā’’ti, tasmā ‘‘javanaṭṭhāne ṭhatvāti javanassa uppajjanaṭṭhāne dvikkhattuṃ pavattitvā, na javanabhāvenā’’ti, ‘‘āsevanaṃ labhitvāti ca āsevanaṃ viya āsevana’’nti vuccamāne na koci virodho, vipphārikassa pana sato dvikkhattuṃ pavattiyevettha āsevanasadisatā. Vipphārikatāya hi viññattisamuṭṭhāpakattañcassa vuccati. Vipphārikampi javanaṃ viya anekakkhattuṃ appavattiyā dubbalattā na nippariyāyato āsevanapaccayabhāvena pavatteyyāti na imassa pāṭhe āsevanatthaṃ vuttaṃ, aṭṭhakathāyaṃ pana pariyāyato vuttaṃ yathā ‘‘phalacittesu maggaṅgaṃ maggapariyāpanna’’nti. Ayamettha attanomati. Ayampi porāṇakehi asaṃvaṇṇitattā sādhukaṃ upaparikkhitabbo.
ਏવਞ੍ਚ ਕਤ੍વਾਤਿ વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਾવਜ੍ਜਨਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭਾવਤੋ ‘‘ਆવਜ੍ਜਨਾ’’ਇਚ੍ਚੇવ વੁਤ੍ਤਂ, વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਟ੍ਠਾਨੇਪੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ ਆવਜ੍ਜਨਾਯੇવ ਅਤ੍ਥਤੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਭਾવਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ। ਤਂ ਆવਜ੍ਜਨਾ વਿਯ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਕਾਮਾવਚਰਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯਜવਨਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾવੇਨੇવ વਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ। ਚਤੁਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮੁਞ੍ਛਾਮਰਣਾਸਨ੍ਨવੇਲਾਦੀਸੁ ਮਨ੍ਦੀਭੂਤવੇਗਤਾਯ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਜવਨਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ વੁਤ੍ਤਂ। ਅਯਮੇਤਸ੍ਸ ਸਭਾવੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਮੁਖੇਨਪਿ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂਯੇવ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਯਦਿਪਿ ‘‘ਜવਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ…ਪੇ॰… ਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਆવਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭવਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ ਪਨ વੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪવਤ੍ਤਿવਸੇਨ ਪਠਮਮੋਘવਾਰਤੋ ਏਤਸ੍ਸ ਨ ਕੋਚਿ વਿਸੇਸੋ। ਤੇਨੇવਾਹ ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ…ਪੇ॰… ਰੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ। ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤੇਯੇવ ਪવਤ੍ਤਿਯਂ ‘‘ਭવਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁવਸੇਨ ਭੇਦੋਤਿ ‘‘ਸਹੇਤੁਕਂ ਭવਙ੍ਗਂ ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਭવਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ॰ ੩.੧.੧੦੨) ਨ ਸਕ੍ਕਾ વਤ੍ਤੁਂ, વੁਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਹੇਤੁਕਂ ਭવਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ વਿਞ੍ਞਾਯਤਿ।
Evañca katvāti voṭṭhabbanāvajjanānaṃ anatthantarabhāvato ‘‘āvajjanā’’icceva vuttaṃ, voṭṭhabbanaṭṭhānepīti adhippāyo. Tasmāti yasmā voṭṭhabbanaṃ āvajjanāyeva atthato upekkhāsahagatāhetukakiriyamanoviññāṇadhātubhāvato, tasmā. Taṃ āvajjanā viya sati uppattiyaṃ kāmāvacarakusalākusalakiriyajavanānaṃ ekantato anantarapaccayabhāveneva vatteyya, no aññathāti adhippāyena ‘‘voṭṭhabbanato’’tiādimāha. Catunnanti muñchāmaraṇāsannavelādīsu mandībhūtavegatāya cattāripi javanāni uppajjeyyunti adhippāyena vuttaṃ. Ayametassa sabhāvoti ārammaṇamukhenapi cittaniyāmaṃyeva dasseti. Yadipi ‘‘javanāpāripūriyā…pe… yutto’’ti vuttaṃ, ‘‘āvajjanādīnaṃ paccayo bhavituṃ na sakkotī’’ti pana vuttattā cittappavattivasena paṭhamamoghavārato etassa na koci viseso. Tenevāha ‘‘ayampi…pe… retabbo’’ti. Paṭisandhicitteyeva pavattiyaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccamāne na tassa hetuvasena bhedoti ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) na sakkā vattuṃ, vuttañca, tasmā sahetukaṃ bhavaṅganti tadārammaṇaṃ vuttanti viññāyati.
ਸਭਾવਕਿਚ੍ਚੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾવੋ, ਸਭਾવਕਿਚ੍ਚਾਨਂ વਾ ਫਲਭੂਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾવੋ ਸਭਾવਕਿਚ੍ਚਪਚ੍ਚਯਭਾવੋ। ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਦੁਹੇਤੁਕਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਜવਨਾવਸਾਨੇ ਏવਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ। ਯਥਾ ਚ ਅਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਨਂ ਤਿਹੇਤੁਕਜવਨਾવਸਾਨੇ ਅਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂ, ਏવਂ ਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਤਿਹੇਤੁਕਜવਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦੁਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਦੁਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਚ ਦੁਹੇਤੁਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਅਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ। ‘‘ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਂ ਤਿਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਦੁਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਅਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ વਿਪਾਕਂ ਦੇਤੀ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੪੯੮) ਹਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਪਰਿਪੁਣ੍ਣવਿਪਾਕਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾਪਿ ਤਿਹੇਤੁਕਜવਨਤੋ ਯਥਾવੁਤ੍ਤਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂਯੇવ ਸਾਧੇਤਿ। ਨ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਅਸਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਸਬ੍ਬਂ ਅવਿਪਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣવਿਪਾਕਂ ਹੋਤੀਤਿ। ਮੁਖਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇવ ਯਥਾવੁਤ੍ਤਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਅવਿਭਾવਿਤਤ੍ਤਾ। ਤਿਹੇਤੁਕਾਦਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਸ੍ਸ ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸੋਲ਼ਸ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਦ੍વਾਦਸ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਸ੍ਸੇવ ਦੁਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦ੍વਾਦਸ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਾਤਿ ਏવਂ ਸੋਲ਼ਸવਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ। ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣવਿਪਾਕਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ વਸੇਨ વਿਪਾਕવਿਭਾવਨਾਯ ਮੁਖਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇવੇਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ।
Sabhāvakiccehi attano phalassa paccayabhāvo, sabhāvakiccānaṃ vā phalabhūtānaṃ paccayabhāvo sabhāvakiccapaccayabhāvo. Appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbanti ‘‘duhetukasomanassasahagataasaṅkhārikajavanāvasāne evā’’ti imassa atthassa anadhippetattā. Yathā ca ahetukaduhetukapaṭisandhikānaṃ tihetukajavanāvasāne ahetukaduhetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ, evaṃ tihetukapaṭisandhikassa tihetukajavanānantaraṃ duhetukatadārammaṇaṃ, duhetukapaṭisandhikassa ca duhetukānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbaṃ. ‘‘Tihetukakammaṃ tihetukampi duhetukampi ahetukampi vipākaṃ detī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498) hi vuttaṃ. Paripuṇṇavipākassāti imināpi tihetukajavanato yathāvuttatadārammaṇassa appaṭisiddhaṃyeva sādheti. Na hi paccayantarasāmaggiyā asati tadārammaṇaṃ sabbaṃ avipaccantaṃ kammaṃ paripuṇṇavipākaṃ hotīti. Mukhanidassanamattameva yathāvuttatadārammaṇappavattiyā avibhāvitattā. Tihetukādikammassa hi ukkaṭṭhassa tihetukakammassa soḷasa, itarassa dvādasa, ukkaṭṭhasseva duhetukakammassa dvādasa, itarassa aṭṭhāti evaṃ soḷasavipākacittādīni yojetabbāni. Tasmāti yasmā paripuṇṇavipākassa paṭisandhijanakakammassa vasena vipākavibhāvanāya mukhanidassanamattamevetaṃ, tasmā.
ਏવਞ੍ਚ ਕਤ੍વਾਤਿ ਨਾਨਾਕਮ੍ਮਤੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਸਮ੍ਭવਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾ…ਪੇ॰… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੇਨ ਕਿਚ੍ਚੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਕਿਚ੍ਚਂ ਤਾવ ਨ ਹੋਤਿ ਜવਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਨਾਲਮ੍ਬਣਤੋ, ਨਾਪਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਕਿਚ੍ਚਂ ਤਥਾ ਅਪ੍ਪવਤ੍ਤਨਤੋ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚੁਤੀਸੁ વਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇવ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਾਰਿਸੇਸਤੋ ਭવਙ੍ਗਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ। ਨ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭੂਤਂਯੇવ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਭવਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤੀਤਿ।
Evañca katvāti nānākammato tadārammaṇuppattiyaṃ ito aññathāpi sambhavatoti attho. ‘‘Upekkhā…pe… uppajjatī’’ti ettha kena kiccena uppajjatīti? Tadārammaṇakiccaṃ tāva na hoti javanārammaṇassa anālambaṇato, nāpi santīraṇakiccaṃ tathā appavattanato, paṭisandhicutīsu vattabbameva natthi, pārisesato bhavaṅgakiccanti yuttaṃ siyā. Na hi paṭisandhibhūtaṃyeva cittaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccatīti.
ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਆਪਾਥਗਤવਿਸਯਨਿਨ੍ਨਂ ਆવਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ। ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ વਿਯ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਕਸ੍ਸ વਿਯ। ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਸਾવਜ੍ਜਨਤਾਯ ਭવਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ਅਤਦਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਰੋਧਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤਿ। ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ। ਤਨ੍ਤਿ ਨੇવਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ। ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ। ਤਥਾ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ વਿવਰਤਿ। ਯਥਾવੁਤ੍ਤਾ વੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ। વੋਦਾਨਂ ਦੁਤਿਯਮਗ੍ਗਾਦੀਨਂ ਪੁਰੇਚਾਰਿਕਞਾਣਂ। ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਂ। ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾવੁਤ੍ਤવਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ।
Tanninnanti āpāthagatavisayaninnaṃ āvajjananti sambandho. Aññassa viya paṭhamajjhānādikassa viya. Etassapi sāvajjanatāya bhavitabbanti adhippāyo. Atadatthāti ettha taṃ-saddena nirodhaṃ paccāmasati. Uppattiyāti uppattito. Tanti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Tassa nirodhassa. Tathā ca uppajjatīti ‘‘anantarapaccayo hotī’’ti padassa atthaṃ vivarati. Yathāvuttā vuttappakārā. Vodānaṃ dutiyamaggādīnaṃ purecārikañāṇaṃ. Etesanti ariyamaggacittamaggānantaraphalacittānaṃ. Etassāti yathāvuttavipākacittassa.
ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਤਸ੍ਸੇવ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿવਿਪਾਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਫਲਤੋ, ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪ੍ਪਯੋਜਨਤੋ વਾ। ਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਆવਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ। વਤ੍ਥਨ੍ਤਰਰਹਿਤਤ੍ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੇ વਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ વਿਯ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰੇਪਿ ਨ વਤ੍ਤਤੀਤਿ ‘‘વਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰਰਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ।
Upanissayato tasseva cakkhuviññāṇādivipākassa dassanatthaṃ cakkhādīnaṃ dassanādiatthato dassanādiphalato, dassanādippayojanato vā. Purimacittāni āvajjanādīni. Vatthantararahitatte dassetabbe vatthantare viya ārammaṇantarepi na vattatīti ‘‘vatthārammaṇantararahita’’nti vuttaṃ.
ਯਦਿ વਿਪਾਕੇਨ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖੇਨੇવ ਭવਿਤਬ੍ਬਂ, ਏવਂ ਸਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ વਾਰੇ ਅਹੇਤੁਕવਿਪਾਕਾਨਂ ਅਸਮ੍ਭવੋ ਏવ ਸਿਯਾ ਤੇਸਂ ਅਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕਤ੍ਤਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍વਾ ਆਹ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਪਨਾ’’ਤਿ। ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ વਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਮਾਹ। ਤੇ ਹਿ ਆਪਾਥਗਤੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਭਿਨਿਪਾਤਨਮਤ੍ਤੇਨੇવ વਤ੍ਤਨ੍ਤਿ। ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦੀਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ। ਕੁਸਲੇਸੁ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯੇਸੁਪਿ વਾ વਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਾਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਸਰਿਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਪਹਾਨਾવਟ੍ਠਾਨਤੋ ਚ વਿਰੁਦ੍ਧਾ વਿਯਾਤਿ વਿਪਾਕੇਸੁ ਸਾ ਤਦਨੁਕੂਲਾ ਸਿਯਾ, ਸਾ ਪਨ ਮੂਲਾਭਾવੇਨ ਨ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਸવਿਸਯਾਭਿਨਿਪਤਨਮਤ੍ਤਾਦਿવੁਤ੍ਤੀਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕવਿਰੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿ। ਉਭਯੇਨਪਿ ਤੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਜਾਨਾਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ‘‘વਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੋ વਿਪਾਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ। વਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੇ ਖਨ੍ਧੇ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ વਿਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ॰ ੧.੩.੯੩) વਿਪਾਕਤ੍ਤਿਕੇ વਿਯ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਪਿ ਪਾਲ਼ੀਤਿ ਕਤ੍વਾ ‘‘ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍વਾ ‘‘ਸੇਕ੍ਖਾ વਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ વਾ ਕੁਸਲਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ વਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ વਿਪਾਕੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿ, વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ વਿਪਾਕੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਅવਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਏવ ਅવਚਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਤਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘વਿਪ੍ਫਾਰਿਕਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ।
Yadi vipākena kammasarikkheneva bhavitabbaṃ, evaṃ sati imasmiṃ vāre ahetukavipākānaṃ asambhavo eva siyā tesaṃ akammasarikkhakattāti imamatthaṃ manasi katvā āha ‘‘ahetukānaṃ panā’’ti. Abhinipātamattanti pañcannaṃ viññāṇānaṃ kiccamāha. Te hi āpāthagatesu rūpādīsu abhinipātanamatteneva vattanti. Ādi-saddena sampaṭicchanādīni saṅgaṇhāti. Kusalesu kusalākusalakiriyesupi vā vijjamānā sasaṅkhārikāsaṅkhārikatā aññamaññaṃ asarikkhattā pahānāvaṭṭhānato ca viruddhā viyāti vipākesu sā tadanukūlā siyā, sā pana mūlābhāvena na suppatiṭṭhitānaṃ savisayābhinipatanamattādivuttīnaṃ natthīti vuttaṃ ‘‘na sasaṅkhārikaviruddho’’tiādi. Ubhayenapi tesaṃ nibbattiṃ anujānāti yathā ‘‘kaṭattārūpāna’’nti adhippāyo. ‘‘Vipākadhammadhammo vipākassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo. Vipākadhammadhamme khandhe aniccato dukkhato anattato vipassati, assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, domanassaṃ uppajjati, kusalākusale niruddhe’’tiādinā (paṭṭhā. 1.3.93) vipākattike viya siyā kusalattikepi pāḷīti katvā ‘‘kusalattike cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha hi ‘‘kusalo dhammo abyākatassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti uddisitvā ‘‘sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassanti, kusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjati, kusalaṃ assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, diṭṭhi, vicikicchā, uddhaccaṃ, domanassaṃ uppajjati, akusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti vuttaṃ. Avijjamānattā eva avacananti adhippāyena tattha yuttiṃ dasseti ‘‘vipphārikañhī’’tiādinā.
ਏਤ੍ਥ ਕੇਚਿ ‘‘ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾવਤੋਪਿ ਕਿਰਿਯਮਯਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਕਿਰਿਯਜવਨਸ੍ਸ વਿਪ੍ਫਾਰਿਕਕਿਰਿਯਭਾવੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਸੇਧੇਤੁਨ੍ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾવੇਨ ਪਣ੍ਣਪੁਟਮੁਪਨੀਤਂ ਅਸਮਾਨਂ। ਕਿਰਿਯਜવਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਭਾવਸ੍ਸ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅવਚਨਮ੍ਪਿ ਅਕਾਰਣਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸਪਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕੇਨਚਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅવਚਨਤੋ। ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਅਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋਪਿ ਅਧਿਪਤਿ ਨ વੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਰਿਯਜવਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਭਾવੋ વੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਸਤਿਪਿ ਕਿਰਿਯਮਯਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤਾਦਿਭਾવਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਖੀਣਾਸવਾਨਂ ਜવਨਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਇਤਰੇਸਂ વਿਯ વਿਪ੍ਫਾਰਿਕਂ, ਸਨ੍ਤਸਭਾવਤਾਯ ਪਨ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਰਸਂ ਸਿਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਣ੍ਣਪੁਟਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ। ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਅਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਧਿਪਤਿਨੋ વਿਯ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਕਿਰਿਯਜવਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ ਅવਚਨੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਂ ਦਿਸ੍ਸਤਿ। ਤਥਾ ਹਿ વੁਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੪੨੯)। ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯਤ੍ਤਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ વਤ੍ਤੁਂ વਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੇਹਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਹਿ ਅਤਂਸਭਾવਾਨਂ ਨਯਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਯੁਜ੍ਜਮਾਨਕਤ੍ਤਾ। ਅਪਿਚ ਤਤ੍ਥ વੀਮਂਸਾਯ ਕੇਸੁਚਿ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਅਧਿਪਤੀਨਂ ਅਭਾવਤੋ ਏਕਰਸਂ ਦੇਸਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਦ੍ਧਟੋ’’ਤਿ ਚ ਸਕ੍ਕਾ વਤ੍ਤੁਂ, ਇਧ ਪਨ ਨ ਤਾਦਿਸਂ ਅવਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ‘‘ਅવਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ।
Ettha keci ‘‘chaḷaṅgupekkhāvatopi kiriyamayacittatāya kiriyajavanassa vipphārikakiriyabhāvo na sakkā nisedhetunti nidassanabhāvena paṇṇapuṭamupanītaṃ asamānaṃ. Kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvassa pāḷiyaṃ avacanampi akāraṇaṃ labbhamānassapi katthaci kenaci adhippāyena avacanato. Tathā hi dhammasaṅgahe akusalaniddese labbhamānopi adhipati na vutto, tasmā kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvo vīmaṃsitabbo’’ti vadanti. Satipi kiriyamayatte sabbattha tādibhāvappattānaṃ khīṇāsavānaṃ javanacittaṃ na itaresaṃ viya vipphārikaṃ, santasabhāvatāya pana sannisinnarasaṃ siyāti tassa paṇṇapuṭaṃ dassitaṃ. Dhammasaṅgahe akusalaniddese adhipatino viya paṭṭhāne kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇassa labbhamānassa avacane na kiñci kāraṇaṃ dissati. Tathā hi vuttaṃ tattha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘heṭṭhā dassitanayattā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 429). Na cettha dassitanayattāti sakkā vattuṃ vipākadhammadhammehi kusalākusalehi ataṃsabhāvānaṃ nayadassanassa ayujjamānakattā. Apica tattha vīmaṃsāya kesuci sabbesañca adhipatīnaṃ abhāvato ekarasaṃ desanaṃ dassetuṃ ‘‘uddhaṭo’’ti ca sakkā vattuṃ, idha pana na tādisaṃ avacane kāraṇaṃ labbhatīti ‘‘avacane kāraṇaṃ natthī’’ti vuttaṃ.
ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਤਿਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਸਹੇਤੁਕੋ વਿਪਾਕੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ॰ ੩.੧.੯੮) વਚਨਤੋ ਪਨ ਅਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ વਿਜ੍ਜਤਿਯੇવਾਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ વਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣવਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ।
Adhippāyenāti akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇaṃ natthīti tassa therassa matimattanti dasseti. ‘‘Kusalākusale niruddhe sahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti (paṭṭhā. 3.1.98) vacanato pana akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇampi vijjatiyevāti uppattiṃ vadantassa yuttaggahaṇavasenāti adhippāyo.
ਨ ਏਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਤਿਹੇਤੁਕਜવਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਿવਿਧਮ੍ਪਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਯੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਤਿ ਪਠਮਥੇਰੇਨ ਤਾવ ਏਕੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਅਨੇਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਂ ਕਮ੍ਮવਿਸੇਸਾਭਾવਾ ਤਂਤਂਜવਨਸਙ੍ਖਾਤਪਚ੍ਚਯવਿਸੇਸੇਨ વਿਸਿਟ੍ਠਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਜવਨવਸੇਨ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿવਿਧਾਨਂ વੁਤ੍ਤਂ, વਿਪਾਕੇਨ ਨਾਮ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖੇਨ ਭવਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਕਮ੍ਮવਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾવੇਨ। ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਨਿਟ੍ਠਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਸਿਯਾਤਿ ਏવਮਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਦੁਤਿਯਤ੍ਥੇਰੋ ਕਮ੍ਮવਸੇਨੇવ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣવਿਸੇਸਂ ਆਹ। ਞਾਣਸ੍ਸ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਾਦਿਦੁਗ੍ਗਤਿવਿਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾ વਿਯ ਸੁਗਤਿવਿਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਤਤਿਯਤ੍ਥੇਰੋ ‘‘ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਤੋ ਦੁਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਮ੍ਪਿ ਨਾਨੁਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤੇਸੁ વਾਦੇਸੁ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾવਿਰੋਧવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ। ਮਹਾਪਕਰਣੇ ਆਗਤਪਾਲ਼ਿਯਾਤਿ ‘‘ਸਹੇਤੁਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ॰ ੩.੧.੧੦੨) ਇਮਸ੍ਸ વਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਸਹੇਤੁਕਂ ਭવਙ੍ਗਂ ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਭવਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਸਹੇਤੁਕਾ ਖਨ੍ਧਾ વੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏવਮਾਦਿਨਾ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਾਦੀਸੁ ਆਗਤਪਾਲ਼ਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ।
Na ettha kāraṇaṃ dissatīti etena tihetukajavanānantaraṃ tividhampi tadārammaṇaṃ yuttanti dasseti. Yena adhippāyenāti paṭhamatherena tāva ekena kammunā anekatadārammaṇaṃ nibbattamānaṃ kammavisesābhāvā taṃtaṃjavanasaṅkhātapaccayavisesena visiṭṭhaṃ hotīti iminā adhippāyena javanavasena tadārammaṇassa sasaṅkhārādividhānaṃ vuttaṃ, vipākena nāma kammasarikkhena bhavitabbaṃ, na kammaviruddhasabhāvena. Aññathā aniṭṭhappasaṅgo siyāti evamadhippāyena dutiyatthero kammavaseneva tadārammaṇavisesaṃ āha. Ñāṇassa jaccandhādiduggativipattinimittapaṭipakkhatā viya sugativipattinimittapaṭipakkhatāpi siyāti maññamāno tatiyatthero ‘‘tihetukakammato duhetukapaṭisandhimpi nānujānātī’’ti iminā nayena tesu vādesu adhippāyāvirodhavasena yuttaṃ gahetabbaṃ. Mahāpakaraṇe āgatapāḷiyāti ‘‘sahetuko dhammo ahetukassa dhammassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) imassa vibhaṅge ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo, sahetukā khandhā vuṭṭhānassa anantarapaccayena paccayo’’ti evamādinā paṭṭhāne sahetukadukādīsu āgatapāḷiyāti attho.
ਕਾਮਾવਚਰਕੁਸਲવਿਪਾਕવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Kāmāvacarakusalavipākavaṇṇanā niṭṭhitā.
