| Library / Tipiṭaka / д̇ибидага • Tipiṭaka / д̇хаммасан̇г̇ан̣ий-мууладийгаа • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā |
вибаагуд̣̇д̇хаарагат̇ааван̣н̣анаа
Vipākuddhārakathāvaṇṇanā
яад̇о яад̇д̇аго жа вибааго ход̇и, яасмин̃жа таанз вибажжад̇и, д̇ам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ вибаагуд̣̇д̇хаарагат̇аа аарад̣̇д̇хаа. зд̇т̇зваад̇и згааяа жзд̇анааяа гаммз ааяуухид̇зязва. д̣̇ухзд̇угабадисанд̇хивасзна д̣̇ваад̣̇асагамаг̇г̇оби ход̇и , д̣̇ваад̣̇асагаббагааробийд̇и ад̇т̇о. ахзд̇угабадисанд̇хивасзна ахзд̇угадтагамби. асан̇кааригасасан̇кааригаанам̣ сасан̇кааригаасан̇кааригавибаагасан̇гарам̣ анижчанд̇о д̣̇уд̇ияад̇т̇зро ‘‘д̣̇ваад̣̇асаа’’д̇иаад̣̇имааха. буримасса хи бажжаяад̇осасан̇кааригаасан̇кааригабхааво, ид̇арзсам̣ гаммад̇о. д̇ад̇ияо д̇ихзд̇угад̇о д̣̇ухзд̇угамби анижчанд̇о ‘‘д̣̇асаа’’д̇иаад̣̇имааха.
Yato yattako ca vipāko hoti, yasmiñca ṭhāne vipaccati, taṃ dassetuṃ vipākuddhārakathā āraddhā. Etthevāti ekāya cetanāya kamme āyūhiteyeva. Duhetukapaṭisandhivasena dvādasakamaggopi hoti , dvādasakappakāropīti attho. Ahetukapaṭisandhivasena ahetukaṭṭhakampi. Asaṅkhārikasasaṅkhārikānaṃ sasaṅkhārikaasaṅkhārikavipākasaṅkaraṃ anicchanto dutiyatthero ‘‘dvādasā’’tiādimāha. Purimassa hi paccayatosasaṅkhārikaasaṅkhārikabhāvo, itaresaṃ kammato. Tatiyo tihetukato duhetukampi anicchanto ‘‘dasā’’tiādimāha.
имасмим̣ вибаагуд̣̇д̇хаарадтаанз гаммабадисанд̇хивавад̇т̇аанад̇т̇ам̣ саагзд̇абан̃хам̣ г̇ан̣хим̣су. гаммавасзна вибаагасса д̇ам̣д̇ам̣г̇ун̣ад̣̇осуссад̣̇анимид̇д̇ад̇ам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ уссад̣̇агид̇д̇анам̣ г̇ан̣хим̣су. хзд̇угид̇д̇анам̣ ид̇ха батамад̇т̇зрасса ад̇хиббааязна вуд̇д̇ам̣. д̣̇уд̇ияад̇т̇зраваад̣̇аад̣̇ийсу висзсам̣ д̇ад̇т̇а д̇ад̇т̇зва вагкаами. н̃аан̣асса ж̇ажжанд̇хаад̣̇ивибад̇д̇инимид̇д̇абадибагкабхаавад̇о д̇ихзд̇угам̣ ад̇ид̣̇уб̣б̣аламби самаанам̣ бадисанд̇хим̣ аагад̣дханд̇ам̣ д̣̇ухзд̇угам̣ аагад̣дхзяяаад̇и ‘‘ахзд̇угаа на ход̇ий’’д̇и ааха. яам̣ бана бадисамбхид̣̇аамаг̇г̇з суг̇ад̇ияам̣ ж̇ажжанд̇хаб̣ад̇хираад̣̇ивибад̇д̇ияаа ахзд̇угаубабад̇д̇им̣ важ̇ж̇зд̇ваа г̇ад̇исамбад̇д̇ияаа сахзд̇угобабад̇д̇им̣ д̣̇ассзнд̇зна ‘‘г̇ад̇исамбад̇д̇ияаа н̃аан̣асамбаяуд̇д̇з гад̇амзсам̣ адтаннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа убабад̇д̇и ход̇и’’жжзва (бади. ма. 1.232) вуд̇д̇ам̣. д̇зна н̃аан̣авиббаяуд̇д̇зна гаммунаа н̃аан̣асамбаяуд̇д̇абадисанд̇хи на ход̇ийд̇и д̣̇ийбид̇ам̣ ход̇и. ан̃н̃ат̇аа ‘‘сад̇д̇аннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа убабад̇д̇и ход̇ий’’д̇и ид̣̇амби вужжзяяа. д̇ат̇аа хи ‘‘г̇ад̇исамбад̇д̇ияаа н̃аан̣асамбаяуд̇д̇з гад̇амзсам̣ адтаннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа убабад̇д̇и ход̇и? гусаласса гаммасса ж̇аванагкан̣з д̇аяо хзд̇уу гусалаа д̇асмим̣ кан̣з ж̇аад̇ажзд̇анааяа сахаж̇аад̇абажжаяаа хонд̇и. д̇зна вужжад̇и гусаламуулабажжаяааби сан̇каараа. ниганд̇игкан̣з д̣̇вз хзд̇уу агусалаа д̇асмим̣ кан̣з ж̇аад̇ажзд̇анааяа сахаж̇аад̇абажжаяаа хонд̇и. д̇зна вужжад̇и агусаламуулабажжаяааби сан̇каараа. бадисанд̇хигкан̣з д̇аяо хзд̇уу аб̣яаагад̇аа д̇асмим̣ кан̣з ж̇аад̇ажзд̇анааяа сахаж̇аад̇абажжаяаа хонд̇и. д̇зна вужжад̇и наамаруубабажжаяааби вин̃н̃аан̣ам̣, вин̃н̃аан̣абажжаяааби наамарууба’’нд̇и виссаж̇ж̇ид̇ам̣ н̃аан̣асамбаяуд̇д̇обабад̇д̇ияам̣.
Imasmiṃ vipākuddhāraṭṭhāne kammapaṭisandhivavatthānatthaṃ sāketapañhaṃ gaṇhiṃsu. Kammavasena vipākassa taṃtaṃguṇadosussadanimittataṃ dassetuṃ ussadakittanaṃ gaṇhiṃsu. Hetukittanaṃ idha paṭhamattherassa adhippāyena vuttaṃ. Dutiyattheravādādīsu visesaṃ tattha tattheva vakkhāmi. Ñāṇassa jaccandhādivipattinimittapaṭipakkhabhāvato tihetukaṃ atidubbalampi samānaṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhantaṃ duhetukaṃ ākaḍḍheyyāti ‘‘ahetukā na hotī’’ti āha. Yaṃ pana paṭisambhidāmagge sugatiyaṃ jaccandhabadhirādivipattiyā ahetukaupapattiṃ vajjetvā gatisampattiyā sahetukopapattiṃ dassentena ‘‘gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti’’cceva (paṭi. ma. 1.232) vuttaṃ. Tena ñāṇavippayuttena kammunā ñāṇasampayuttapaṭisandhi na hotīti dīpitaṃ hoti. Aññathā ‘‘sattannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hotī’’ti idampi vucceyya. Tathā hi ‘‘gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalassa kammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā. Nikantikkhaṇe dve hetū akusalā tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatā tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi nāmarūpa’’nti vissajjitaṃ ñāṇasampayuttopapattiyaṃ.
звам̣ н̃аан̣авиббаяуд̇д̇ад̇о н̃аан̣асамбаяуд̇д̇убабад̇д̇ияаа жа виж̇ж̇амаанааяа ‘‘г̇ад̇исамбад̇д̇ияаа н̃аан̣асамбаяуд̇д̇з гад̇амзсам̣ сад̇д̇аннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа убабад̇д̇и ход̇и? гусаласса гаммасса ж̇аванагкан̣з д̣̇вз хзд̇уу гусалаа’’д̇и вад̇ваа ан̃н̃ад̇т̇а жа буб̣б̣з вуд̇д̇анаязнзва саггаа виссаж̇ж̇анам̣ гаад̇унд̇и. яат̇аа бана ‘‘н̃аан̣асамбаяуд̇д̇з сад̇д̇аннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа’’д̇и аважанад̇о н̃аан̣авиббаяуд̇д̇ад̇о н̃аан̣асамбаяуд̇д̇аа бадисанд̇хи на ход̇и, звам̣ ‘‘г̇ад̇исамбад̇д̇ияаа н̃аан̣авиббаяуд̇д̇з чаннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа убабад̇д̇и ход̇и’’жжзва (бади. ма. 1.233) вад̇ваа ‘‘сад̇д̇аннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа’’д̇и аважанад̇о н̃аан̣асамбаяуд̇д̇ад̇о н̃аан̣авиббаяуд̇д̇ааби бадисанд̇хи на ход̇ийд̇и аабаннам̣. зд̇т̇ааби хи на на саггаа гамманиганд̇игкан̣зсу д̇аяо жа д̣̇вз жа хзд̇уу яож̇зд̇ваа бадисанд̇хигкан̣з д̣̇вз яож̇зд̇унд̇и. имасса бана т̇зрасса аяамад̇хиббааяо сияаа ‘‘гаммасаригкагавибаагад̣̇ассанавасзна ид̇ха баато саавасзсо гат̇ид̇о’’д̇и. ‘‘н̃аан̣асамбаяуд̇д̇з адтаннам̣ хзд̇уунам̣ бажжаяаа’’д̇и зд̇т̇ааби баатасса саавасзсад̇аабад̇д̇ийд̇и жз? на, д̣̇уб̣б̣аласса д̣̇ухзд̇угагаммасса н̃аан̣асамбаяуд̇д̇авибаагад̣̇аанз асамад̇т̇ад̇д̇аа. д̇ихзд̇угасса бана ахзд̇угавибажжанз вияа д̣̇ухзд̇угавибажжанзби над̇т̇и самад̇т̇ад̇аавигхаад̇од̇и. аарамман̣зна взд̣̇анаа баривад̇д̇зд̇аб̣б̣аад̇и санд̇ийран̣ад̇ад̣̇аарамман̣з санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣. вибхааг̇аг̇г̇ахан̣асамад̇т̇ад̇аабхаавад̇о хи жагкувин̃н̃аан̣аад̣̇ийни идтаидтамаж̇жхад̇д̇зсу убзгкаасахаг̇ад̇аанзва хонд̇и, гааяавин̃н̃аан̣ан̃жа сукасахаг̇ад̇амзва бадигхадданаависзсзнаад̇и.
Evaṃ ñāṇavippayuttato ñāṇasampayuttupapattiyā ca vijjamānāya ‘‘gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṃ sattannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalassa kammassa javanakkhaṇe dve hetū kusalā’’ti vatvā aññattha ca pubbe vuttanayeneva sakkā vissajjanaṃ kātunti. Yathā pana ‘‘ñāṇasampayutte sattannaṃ hetūnaṃ paccayā’’ti avacanato ñāṇavippayuttato ñāṇasampayuttā paṭisandhi na hoti, evaṃ ‘‘gatisampattiyā ñāṇavippayutte channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti’’cceva (paṭi. ma. 1.233) vatvā ‘‘sattannaṃ hetūnaṃ paccayā’’ti avacanato ñāṇasampayuttato ñāṇavippayuttāpi paṭisandhi na hotīti āpannaṃ. Etthāpi hi na na sakkā kammanikantikkhaṇesu tayo ca dve ca hetū yojetvā paṭisandhikkhaṇe dve yojetunti. Imassa pana therassa ayamadhippāyo siyā ‘‘kammasarikkhakavipākadassanavasena idha pāṭho sāvaseso kathito’’ti. ‘‘Ñāṇasampayutte aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā’’ti etthāpi pāṭhassa sāvasesatāpattīti ce? Na, dubbalassa duhetukakammassa ñāṇasampayuttavipākadāne asamatthattā. Tihetukassa pana ahetukavipaccane viya duhetukavipaccanepi natthi samatthatāvighātoti. Ārammaṇena vedanā parivattetabbāti santīraṇatadārammaṇe sandhāya vuttaṃ. Vibhāgaggahaṇasamatthatābhāvato hi cakkhuviññāṇādīni iṭṭhaiṭṭhamajjhattesu upekkhāsahagatāneva honti, kāyaviññāṇañca sukhasahagatameva paṭighaṭṭanāvisesenāti.
висзсавад̇аа гаалзна д̇ад̣̇аарамман̣абажжаяасаб̣б̣аж̇аванавад̇аа вибаагаббавад̇д̇им̣ д̣̇ассзд̇ум̣ ‘‘сам̣вараасам̣варз…бз… убаг̇ад̇ассаа’’д̇и вуд̇д̇ам̣ ан̃н̃агаалз бан̃жавин̃н̃аан̣аад̣̇ибарибун̣н̣авибаагаббавад̇д̇иабхааваа. гаггадага…бз… бхаван̇г̇од̇аран̣анд̇и зд̇зна ид̣̇ам̣ д̣̇ассзд̇и – гзд̣̇аарз буурзд̇ваа над̣̇ийбавзсанамаг̇г̇абхууд̇ам̣ маад̇игам̣ аббависид̇ваа гаггадагамаг̇г̇аад̣̇инаа амаг̇г̇зна над̣̇ийод̇аран̣ам̣ вияа жид̇д̇асса ж̇авид̇ваа бхаван̇г̇аббавзсанамаг̇г̇абхууд̇з д̇ад̣̇аарамман̣з ануббаннз маг̇г̇зна винаа бхаван̇г̇од̇аран̣анд̇и.
Visesavatā kālena tadārammaṇapaccayasabbajavanavatā vipākappavattiṃ dassetuṃ ‘‘saṃvarāsaṃvare…pe… upagatassā’’ti vuttaṃ aññakāle pañcaviññāṇādiparipuṇṇavipākappavattiabhāvā. Kakkaṭaka…pe… bhavaṅgotaraṇanti etena idaṃ dasseti – kedāre pūretvā nadīpavesanamaggabhūtaṃ mātikaṃ appavisitvā kakkaṭakamaggādinā amaggena nadīotaraṇaṃ viya cittassa javitvā bhavaṅgappavesanamaggabhūte tadārammaṇe anuppanne maggena vinā bhavaṅgotaraṇanti.
зд̇зсу д̇ийсу могхаваарзсу д̣̇уд̇ияо убабаригкид̇ваа г̇ахзд̇аб̣б̣о. яад̣̇и хи ануломз взд̣̇анаад̇д̇игз бадижжаваараад̣̇ийсу ‘‘аасзванабажжаяаа на маг̇г̇з д̣̇вз’’д̇и ‘‘на маг̇г̇абажжаяаа аасзванз д̣̇вз’’д̇и жа вуд̇д̇ам̣ сияаа, соби могхавааро лаб̣бхзяяа. яад̣̇и бана водтаб̣б̣анамби аасзванабажжаяо сияаа, гусалаагусалаанамби сияаа. на хи аасзванабажжаяам̣ лад̣̇д̇хум̣ яуд̇д̇асса аасзванабажжаяабхаавий д̇хаммо аасзванабажжаяод̇и авуд̇д̇о ад̇т̇и. водтаб̣б̣анасса бана гусалаагусалаанам̣ аасзванабажжаяабхааво авуд̇д̇о. ‘‘гусалам̣ д̇хаммам̣ бадижжа гусало д̇хаммо уббаж̇ж̇ад̇и наасзванабажжаяаа. агусалам̣ д̇хаммам̣…бз… наасзванабажжаяаа’’д̇и (бадтаа. 1.1.93) важанад̇о бадигкид̇д̇ова. ат̇ааби сияаа ‘‘асамаанавзд̣̇анаанам̣ васзна звам̣ вуд̇д̇а’’нд̇и, звамаби яат̇аа ‘‘ааваж̇ж̇анаа гусалаанам̣ канд̇хаанам̣ агусалаанам̣ канд̇хаанам̣ ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и (бадтаа. 1.1.417) вуд̇д̇ам̣, звам̣ ‘‘аасзванабажжаязна бажжаяод̇и’’би вад̇д̇аб̣б̣ам̣ сияаа, ж̇аад̇ибхзд̣̇аа на вуд̇д̇анд̇и жз? бхуумибхиннасса гаамааважарасса руубааважараад̣̇ийнам̣ аасзванабажжаяабхааво вияа ж̇аад̇ибхиннассаби бхавзяяаад̇и вад̇д̇аб̣б̣о зва сияаа. абхиннаж̇аад̇игасса жа васзна яат̇аа ‘‘ааваж̇ж̇анаа сахзд̇угаанам̣ канд̇хаанам̣ ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и вуд̇д̇ам̣, звам̣ ‘‘аасзванабажжаязна бажжаяо’’д̇иби вад̇д̇аб̣б̣ам̣ сияаа, на д̇у вуд̇д̇ам̣. д̇асмаа взд̣̇анаад̇д̇игзби сан̇кид̇д̇ааяа г̇ан̣анааяа ‘‘аасзванабажжаяаа на маг̇г̇з згам̣, на маг̇г̇абажжаяаа аасзванз зга’’нд̇и звам̣ г̇ан̣анааяа нид̣̇д̇хаарияамаанааяа водтаб̣б̣анасса аасзванабажжаяад̇д̇асса абхааваа яат̇аавуд̇д̇аббагааро д̣̇уд̇ияо могхавааро виймам̣сид̇аб̣б̣о.
Etesu tīsu moghavāresu dutiyo upaparikkhitvā gahetabbo. Yadi hi anulome vedanāttike paṭiccavārādīsu ‘‘āsevanapaccayā na magge dve’’ti ‘‘na maggapaccayā āsevane dve’’ti ca vuttaṃ siyā, sopi moghavāro labbheyya. Yadi pana voṭṭhabbanampi āsevanapaccayo siyā, kusalākusalānampi siyā. Na hi āsevanapaccayaṃ laddhuṃ yuttassa āsevanapaccayabhāvī dhammo āsevanapaccayoti avutto atthi. Voṭṭhabbanassa pana kusalākusalānaṃ āsevanapaccayabhāvo avutto. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati nāsevanapaccayā. Akusalaṃ dhammaṃ…pe… nāsevanapaccayā’’ti (paṭṭhā. 1.1.93) vacanato paṭikkhittova. Athāpi siyā ‘‘asamānavedanānaṃ vasena evaṃ vutta’’nti, evamapi yathā ‘‘āvajjanā kusalānaṃ khandhānaṃ akusalānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.417) vuttaṃ, evaṃ ‘‘āsevanapaccayena paccayoti’’pi vattabbaṃ siyā, jātibhedā na vuttanti ce? Bhūmibhinnassa kāmāvacarassa rūpāvacarādīnaṃ āsevanapaccayabhāvo viya jātibhinnassapi bhaveyyāti vattabbo eva siyā. Abhinnajātikassa ca vasena yathā ‘‘āvajjanā sahetukānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo’’ti vuttaṃ, evaṃ ‘‘āsevanapaccayena paccayo’’tipi vattabbaṃ siyā, na tu vuttaṃ. Tasmā vedanāttikepi saṅkhittāya gaṇanāya ‘‘āsevanapaccayā na magge ekaṃ, na maggapaccayā āsevane eka’’nti evaṃ gaṇanāya niddhāriyamānāya voṭṭhabbanassa āsevanapaccayattassa abhāvā yathāvuttappakāro dutiyo moghavāro vīmaṃsitabbo.
водтаб̣б̣анам̣ бана вийт̇ивибаагасанд̇ад̇ияаа аавадданад̇о ааваж̇ж̇анаа, д̇ад̇о висад̣̇исасса ж̇аванасса гаран̣ад̇о манасигааро жа. зван̃жа гад̇ваа бадтаанз ‘‘водтаб̣б̣анам̣ гусалаанам̣ канд̇хаанам̣ ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇иаад̣̇и на вуд̇д̇ам̣, ‘‘ааваж̇ж̇анаа’’ижжзва вуд̇д̇ам̣. д̇асмаа водтаб̣б̣анад̇о жад̇уннам̣ ваа бан̃жаннам̣ ваа ж̇аванаанам̣ аарамман̣абурзж̇аад̇ам̣ бхавид̇ум̣ асаггонд̇ам̣ руубаад̣̇иааваж̇ж̇анаад̣̇ийнам̣ бажжаяо бхавид̇ум̣ на саггод̇и, аяамзд̇асса сабхаавод̇и ж̇аванаабаарибуурияаа д̣̇уд̇ияо могхавааро д̣̇ассзд̇ум̣ яуд̇д̇о сияаа, аяамби адтагат̇ааяам̣ анааг̇ад̇ад̇д̇аа судту вижаарзд̇аб̣б̣о. бхаван̇г̇асса ж̇аванаануб̣анд̇ханабхууд̇ад̇д̇аа ‘‘д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ бхаван̇г̇а’’нд̇и вуд̇д̇ам̣. бадтаанз (бадтаа. 3.1.102) жа вуд̇д̇ам̣ ‘‘сахзд̇угам̣ бхаван̇г̇ам̣ ахзд̇угасса бхаван̇г̇асса ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и, ‘‘ахзд̇угам̣ бхаван̇г̇ам̣ сахзд̇угасса бхаван̇г̇асса ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и жа. гусалаагусалаанам̣ сукад̣̇угкавибаагамад̇д̇о вибааго на идтаанидтаанам̣ вибхааг̇ам̣ гарод̇и, ж̇аванам̣ бана раж̇ж̇анавираж̇ж̇анаад̣̇ивасзна идтаанидтавибхааг̇ам̣ гарод̇ийд̇и ‘‘аарамман̣арасам̣ ж̇аванамзва анубхавад̇ий’’д̇и вуд̇д̇ам̣.
Voṭṭhabbanaṃ pana vīthivipākasantatiyā āvaṭṭanato āvajjanā, tato visadisassa javanassa karaṇato manasikāro ca. Evañca katvā paṭṭhāne ‘‘voṭṭhabbanaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo’’tiādi na vuttaṃ, ‘‘āvajjanā’’icceva vuttaṃ. Tasmā voṭṭhabbanato catunnaṃ vā pañcannaṃ vā javanānaṃ ārammaṇapurejātaṃ bhavituṃ asakkontaṃ rūpādiāvajjanādīnaṃ paccayo bhavituṃ na sakkoti, ayametassa sabhāvoti javanāpāripūriyā dutiyo moghavāro dassetuṃ yutto siyā, ayampi aṭṭhakathāyaṃ anāgatattā suṭṭhu vicāretabbo. Bhavaṅgassa javanānubandhanabhūtattā ‘‘tadārammaṇaṃ bhavaṅga’’nti vuttaṃ. Paṭṭhāne (paṭṭhā. 3.1.102) ca vuttaṃ ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo’’ti, ‘‘ahetukaṃ bhavaṅgaṃ sahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo’’ti ca. Kusalākusalānaṃ sukhadukkhavipākamatto vipāko na iṭṭhāniṭṭhānaṃ vibhāgaṃ karoti, javanaṃ pana rajjanavirajjanādivasena iṭṭhāniṭṭhavibhāgaṃ karotīti ‘‘ārammaṇarasaṃ javanameva anubhavatī’’ti vuttaṃ.
авиж̇ж̇амаанз гаарагз гат̇ам̣ ааваж̇ж̇анаад̣̇ибхаавзна бавад̇д̇и ход̇ийд̇и д̇ам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ бан̃жавид̇хам̣ нияаамам̣ наама г̇ан̣хим̣су. нияаамо жа д̇хаммаанам̣ сабхаавагижжабажжаяабхаавависзсова. д̇ам̣д̇ам̣сад̣̇исапалад̣̇аананд̇и д̇асса д̇асса ад̇д̇ано ануруубапаласса д̣̇аанам̣. сад̣̇исавибаагад̣̇аананд̇и жа ануруубавибаагад̣̇аананд̇и ад̇т̇о. ид̣̇ам̣ вад̇т̇унд̇и згаважананид̣̇д̣̇зсо згаг̇аат̇аавад̇т̇убхаавзна гад̇о. ж̇аг̇ад̇иббад̣̇зсод̇и яат̇аавуд̇д̇ад̇о ан̃н̃оби логаббад̣̇зсо. гаалаг̇ад̇иубад̇хибаяог̇абадиб̣аал̣хан̃хи баабам̣ на вибажжзяяа, на бад̣̇зсабадиб̣аал̣ханд̇и. саб̣б̣ан̃н̃уд̇ан̃н̃аан̣абад̣̇адтаанабадисанд̇хияаад̣̇ид̇хаммаанам̣ нияаамо д̣̇асасахассигамбанабажжаяабхааво д̇хамманияаамо. аяам̣ ид̇ха ад̇хиббзд̇од̇и зд̇зна нияаамавасзна ааваж̇ж̇анаад̣̇ибхааво, на гаарагавасзнаад̇и зд̇амад̇т̇ам̣ д̣̇ассзд̇и.
Avijjamāne kārake kathaṃ āvajjanādibhāvena pavatti hotīti taṃ dassetuṃ pañcavidhaṃ niyāmaṃ nāma gaṇhiṃsu. Niyāmo ca dhammānaṃ sabhāvakiccapaccayabhāvavisesova. Taṃtaṃsadisaphaladānanti tassa tassa attano anurūpaphalassa dānaṃ. Sadisavipākadānanti ca anurūpavipākadānanti attho. Idaṃ vatthunti ekavacananiddeso ekagāthāvatthubhāvena kato. Jagatippadesoti yathāvuttato aññopi lokappadeso. Kālagatiupadhipayogapaṭibāḷhañhi pāpaṃ na vipacceyya, na padesapaṭibāḷhanti. Sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānapaṭisandhiyādidhammānaṃ niyāmo dasasahassikampanapaccayabhāvo dhammaniyāmo. Ayaṃ idha adhippetoti etena niyāmavasena āvajjanādibhāvo, na kārakavasenāti etamatthaṃ dasseti.
имасмим̣ таанзд̇и сол̣асавибаагагат̇аатаанз. д̣̇ваад̣̇асахи ваахзд̇аб̣б̣аа наал̣ияанд̇обамаа на д̣̇ваад̣̇асаннам̣ жид̇д̇аанам̣ згасмим̣ д̣̇ваарз згаарамман̣з саха гижжагаран̣авасзна вуд̇д̇аа, ат̇а ко д̣̇ваад̣̇асаннам̣ згасмим̣ д̣̇ваарз сагижжагаран̣амад̇д̇авасзна. ахзд̇угабадисанд̇хиж̇анагасад̣̇исаж̇аванаананд̇арам̣ ахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ д̣̇ассзнд̇о ‘‘жад̇уннам̣ бана д̣̇ухзд̇угагусалажид̇д̇аанам̣ ан̃н̃ад̇араж̇аванасса…бз… бад̇идтаад̇ий’’д̇и ааха. ахзд̇угабадисанд̇хигасса бана д̇ихзд̇угаж̇аванз ж̇авид̇з бадисанд̇хид̣̇ааяагзна гаммзна ахзд̇угасса д̇ад̣̇аарамман̣асса ниб̣б̣ад̇д̇и на бадисзд̇хид̇аа. звам̣ д̣̇ухзд̇угабадисанд̇хигассаби д̇ихзд̇угаананд̇арам̣ д̣̇ухзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ аббадисид̣̇д̇хам̣ д̣̇адтаб̣б̣ам̣. барибун̣н̣авибаагасса жа бадисанд̇хиж̇анагагаммасса васзнааяам̣ вибаагавибхааванаа д̇ассаа муканид̣̇ассанамад̇д̇амзваад̇и бавад̇д̇ивибаагасса жа згасса д̇ихзд̇угаад̣̇игаммасса сол̣асавибаагажид̇д̇аад̣̇ийни вуд̇д̇анаязна яож̇зд̇аб̣б̣аани. д̇асмаа язна гзнажи гаммунаа згзна анзгам̣ д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ бавад̇д̇амаанам̣ гаммависзсаабхааваа язсам̣ д̇ам̣ ануб̣анд̇хабхууд̇ам̣, д̇зсам̣ ж̇аванасан̇каад̇аанам̣ бажжаяаанам̣ висзсзна висидтам̣ ход̇ийд̇и ж̇аванзнааяам̣ д̇ад̣̇аарамман̣анияаамо вуд̇д̇о, на наанаагаммунаа ниб̣б̣ад̇д̇амаанасса васзна. зван̃жа гад̇ваа бадтаанз (бадтаа. 3.1.98) ‘‘сахзд̇угз канд̇хз анижжад̇о д̣̇угкад̇о анад̇д̇ад̇о вибассад̇и. гусалаагусалз нируд̣̇д̇хз ахзд̇уго вибааго д̇ад̣̇аарамман̣ад̇аа уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇и н̃аан̣аананд̇арам̣ ахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣, ‘‘гусалаагусалз нируд̣̇д̇хз сахзд̇уго вибааго д̇ад̣̇аарамман̣ад̇аа уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇и агусалаананд̇аран̃жа сахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ вуд̇д̇ам̣, на жа ‘‘д̇ам̣ зд̇зна т̇зрзна ад̣̇ассид̇а’’нд̇и гад̇ваа д̇асса бадисзд̇хо гад̇о ход̇ийд̇и.
Imasmiṃ ṭhāneti soḷasavipākakathāṭhāne. Dvādasahi vāhetabbā nāḷiyantopamā na dvādasannaṃ cittānaṃ ekasmiṃ dvāre ekārammaṇe saha kiccakaraṇavasena vuttā, atha kho dvādasannaṃ ekasmiṃ dvāre sakiccakaraṇamattavasena. Ahetukapaṭisandhijanakasadisajavanānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ dassento ‘‘catunnaṃ pana duhetukakusalacittānaṃ aññatarajavanassa…pe… patiṭṭhātī’’ti āha. Ahetukapaṭisandhikassa pana tihetukajavane javite paṭisandhidāyakena kammena ahetukassa tadārammaṇassa nibbatti na paṭisedhitā. Evaṃ duhetukapaṭisandhikassapi tihetukānantaraṃ duhetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbaṃ. Paripuṇṇavipākassa ca paṭisandhijanakakammassa vasenāyaṃ vipākavibhāvanā tassā mukhanidassanamattamevāti pavattivipākassa ca ekassa tihetukādikammassa soḷasavipākacittādīni vuttanayena yojetabbāni. Tasmā yena kenaci kammunā ekena anekaṃ tadārammaṇaṃ pavattamānaṃ kammavisesābhāvā yesaṃ taṃ anubandhabhūtaṃ, tesaṃ javanasaṅkhātānaṃ paccayānaṃ visesena visiṭṭhaṃ hotīti javanenāyaṃ tadārammaṇaniyāmo vutto, na nānākammunā nibbattamānassa vasena. Evañca katvā paṭṭhāne (paṭṭhā. 3.1.98) ‘‘sahetuke khandhe aniccato dukkhato anattato vipassati. Kusalākusale niruddhe ahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti ñāṇānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ, ‘‘kusalākusale niruddhe sahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti akusalānantarañca sahetukatadārammaṇaṃ vuttaṃ, na ca ‘‘taṃ etena therena adassita’’nti katvā tassa paṭisedho kato hotīti.
яам̣ бана ж̇аванзна…бз… д̇ам̣ гусалам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇анд̇и ид̣̇ам̣ гусаласса вияа агусаласса сад̣̇исо вибааго над̇т̇ийд̇и гад̇ваа вуд̇д̇ам̣. сасан̇кааригаасан̇каариганияаманам̣ бана санд̇хааяа д̇асмим̣ вуд̇д̇з агусалзби на д̇ам̣ на яуж̇ж̇ад̇ийд̇и. адтаанамзд̇анд̇и ид̣̇ам̣ нияамид̇аад̣̇ивасзна яонисо аяонисо ваа ааваддид̇з аяонисо яонисо ваа вавад̇т̇аабанасса абхаавам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣.
Yaṃpana javanena…pe… taṃ kusalaṃ sandhāya vuttanti idaṃ kusalassa viya akusalassa sadiso vipāko natthīti katvā vuttaṃ. Sasaṅkhārikāsaṅkhārikaniyamanaṃ pana sandhāya tasmiṃ vutte akusalepi na taṃ na yujjatīti. Aṭṭhānametanti idaṃ niyamitādivasena yoniso ayoniso vā āvaṭṭite ayoniso yoniso vā vavatthāpanassa abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ.
бадисид̣̇д̇ханд̇и аважанамзва бадисзд̇ход̇и гад̇ваа вуд̇д̇ам̣. гаамад̇ан̣хааниб̣б̣ад̇д̇зна гаммунаа махаг̇г̇ад̇алогуд̇д̇араанубхаванавибааго на ход̇ийд̇и д̇ад̇т̇а д̇ад̣̇аарамман̣аабхааво взд̣̇ид̇аб̣б̣о. аабаат̇аг̇ад̇з висаяз д̇анниннам̣ бхаван̇г̇ам̣ ааваж̇ж̇анам̣ уббаад̣̇зд̇ийд̇и ааваж̇ж̇анам̣ висаяз ниннад̇д̇аа уббаж̇ж̇ад̇и. бхаван̇г̇ам̣ бана саб̣б̣ад̣̇аа сависаяз ниннамзваад̇и висаяанд̇аравин̃н̃аан̣асса бажжаяо худ̇вааби д̇ад̣̇абхааваа винаа ааваж̇ж̇анзна сависаяз ниннад̇д̇аава уббаж̇ж̇ад̇и. жин̣н̣ад̇д̇аад̇и ааваж̇ж̇анзна винаа б̣ахулам̣ уббаннабуб̣б̣ад̇д̇аа. самуд̣̇аажаарад̇д̇аад̇и аабаат̇аг̇ад̇з висаяз бадисанд̇хивисаяз жа б̣ахулам̣ уббаад̣̇ид̇абуб̣б̣ад̇д̇аа. жин̣н̣ад̇д̇аад̇и ваа буг̇г̇алзна аасзвид̇абхааво вуд̇д̇о. самуд̣̇аажаарад̇д̇аад̇и саяам̣ б̣ахулам̣ бавад̇д̇абхааво. нирод̇хасса ананд̇арабажжаяам̣ нзвасан̃н̃аанаасан̃н̃ааяад̇ананд̇и ид̣̇ам̣ д̇ад̣̇ананд̇арамзва нирод̇хапусанам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣, на аруубагканд̇хаанам̣ вияа нирод̇хасса ананд̇арабажжаяабхаавам̣. нзвасан̃н̃аанаасан̃н̃ааяад̇анам̣ бана гин̃жи баригаммзна винаа уббаж̇ж̇амаанам̣ над̇т̇и. баригаммааваж̇ж̇анамзва д̇асса ааваж̇ж̇ананд̇и ан̃н̃асса вияа зд̇ассаби сааваж̇ж̇анад̇ааяа бхавид̇аб̣б̣ам̣.
Paṭisiddhanti avacanameva paṭisedhoti katvā vuttaṃ. Kāmataṇhānibbattena kammunā mahaggatalokuttarānubhavanavipāko na hotīti tattha tadārammaṇābhāvo veditabbo. Āpāthagate visaye tanninnaṃ bhavaṅgaṃ āvajjanaṃ uppādetīti āvajjanaṃ visaye ninnattā uppajjati. Bhavaṅgaṃ pana sabbadā savisaye ninnamevāti visayantaraviññāṇassa paccayo hutvāpi tadabhāvā vinā āvajjanena savisaye ninnattāva uppajjati. Ciṇṇattāti āvajjanena vinā bahulaṃ uppannapubbattā. Samudācārattāti āpāthagate visaye paṭisandhivisaye ca bahulaṃ uppāditapubbattā. Ciṇṇattāti vā puggalena āsevitabhāvo vutto. Samudācārattāti sayaṃ bahulaṃ pavattabhāvo. Nirodhassa anantarapaccayaṃ nevasaññānāsaññāyatananti idaṃ tadanantarameva nirodhaphusanaṃ sandhāya vuttaṃ, na arūpakkhandhānaṃ viya nirodhassa anantarapaccayabhāvaṃ. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pana kiñci parikammena vinā uppajjamānaṃ natthi. Parikammāvajjanameva tassa āvajjananti aññassa viya etassapi sāvajjanatāya bhavitabbaṃ.
аяам̣ банзд̇т̇аад̇хиббааяо д̣̇адтаб̣б̣о – нзвасан̃н̃аанаасан̃н̃ааяад̇анасса на нирод̇хасса ананд̇арабажжаяабхаавз ниннаад̣̇ид̇аа ан̃н̃ад̇т̇а д̣̇идтаа ад̇ад̣̇ад̇т̇абаригаммабхаавз жа уббад̇д̇ияаа, ат̇а жа д̇ам̣ д̇асса ананд̇арабажжаяо ход̇и, д̇ат̇аа жа уббаж̇ж̇ад̇и. звам̣ яат̇аавуд̇д̇аа мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇у асад̇иби нирааваж̇ж̇ануббад̇д̇ияам̣ ниннаад̣̇ибхаавз нирааваж̇ж̇анаа уббаж̇ж̇ад̇ийд̇и. зван̃жа гад̇ваа ‘‘арияамаг̇г̇ажид̇д̇ам̣ маг̇г̇аананд̇араани палажид̇д̇ааний’’д̇и ид̣̇ам̣ вуд̇д̇ам̣. яад̣̇и хи ниб̣б̣аанаарамман̣ааваж̇ж̇анаабхаавам̣ санд̇хааязд̇ам̣ вуд̇д̇ам̣ сияаа, г̇од̇рабхувод̣̇аанаани нид̣̇ассанаани сияум̣ д̇зхзва зд̇зсам̣ нирааваж̇ж̇анад̇аасид̣̇д̇хид̇о. паласамаабад̇д̇игаалз жа ‘‘барид̇д̇аарамман̣ам̣ махаг̇г̇ад̇аарамман̣ам̣ ануломам̣ паласамаабад̇д̇ияаа ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и важанад̇о самаанаарамман̣ааваж̇ж̇анарахид̇ад̇д̇аа ‘‘маг̇г̇аананд̇араани палажид̇д̇ааний’’д̇и звам̣ паласамаабад̇д̇ижид̇д̇аани на важ̇ж̇зд̇аб̣б̣аани сияум̣, г̇од̇рабхувод̣̇аанаани бана яад̣̇иби ниб̣б̣аанз жин̣н̣аани самуд̣̇аажаараани жа на хонд̇и, аарамман̣анд̇арз жин̣н̣асамуд̣̇аажаараанзва. паласамаабад̇д̇ижид̇д̇аани жа маг̇г̇авийт̇ид̇о уд̣̇д̇хам̣ д̇ад̣̇ад̇т̇абаригаммасаб̣бхааваад̇и д̇зсам̣ г̇ахан̣ам̣ на гад̇ам̣, ануломаананд̇аран̃жа паласамаабад̇д̇ижид̇д̇ам̣ жин̣н̣ам̣ самуд̣̇аажаарам̣, на нзвасан̃н̃аанаасан̃н̃ааяад̇анаананд̇арам̣ маг̇г̇аананд̇арасса вияа д̇ад̣̇ад̇т̇абаригаммаабхааваад̇и ‘‘нирод̇хаа вудтаханд̇ассаа’’д̇и д̇ан̃жа нид̣̇ассанам̣. аарамман̣зна бана винаа нуббаж̇ж̇ад̇ийд̇и ид̣̇ам̣ зд̇асса махаг̇г̇ад̇аарамман̣ад̇д̇аабхааваа бужчам̣ гаарзд̇ваа аарамман̣анид̣̇д̇хааран̣ад̇т̇ам̣ вуд̇д̇ам̣.
Ayaṃ panetthādhippāyo daṭṭhabbo – nevasaññānāsaññāyatanassa na nirodhassa anantarapaccayabhāve ninnāditā aññattha diṭṭhā atadatthaparikammabhāve ca uppattiyā, atha ca taṃ tassa anantarapaccayo hoti, tathā ca uppajjati. Evaṃ yathāvuttā manoviññāṇadhātu asatipi nirāvajjanuppattiyaṃ ninnādibhāve nirāvajjanā uppajjatīti. Evañca katvā ‘‘ariyamaggacittaṃ maggānantarāni phalacittānī’’ti idaṃ vuttaṃ. Yadi hi nibbānārammaṇāvajjanābhāvaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ siyā, gotrabhuvodānāni nidassanāni siyuṃ teheva etesaṃ nirāvajjanatāsiddhito. Phalasamāpattikāle ca ‘‘parittārammaṇaṃ mahaggatārammaṇaṃ anulomaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo’’ti vacanato samānārammaṇāvajjanarahitattā ‘‘maggānantarāni phalacittānī’’ti evaṃ phalasamāpatticittāni na vajjetabbāni siyuṃ, gotrabhuvodānāni pana yadipi nibbāne ciṇṇāni samudācārāni ca na honti, ārammaṇantare ciṇṇasamudācārāneva. Phalasamāpatticittāni ca maggavīthito uddhaṃ tadatthaparikammasabbhāvāti tesaṃ gahaṇaṃ na kataṃ, anulomānantarañca phalasamāpatticittaṃ ciṇṇaṃ samudācāraṃ, na nevasaññānāsaññāyatanānantaraṃ maggānantarassa viya tadatthaparikammābhāvāti ‘‘nirodhā vuṭṭhahantassā’’ti tañca nidassanaṃ. Ārammaṇena pana vinā nuppajjatīti idaṃ etassa mahaggatārammaṇattābhāvā pucchaṃ kāretvā ārammaṇaniddhāraṇatthaṃ vuttaṃ.
д̇ад̇т̇аад̇и вибаагагат̇ааяам̣. ж̇ажжанд̇хабийтасаббиубамаанид̣̇ассанам̣ вибаагасса ниссаязна винаа аббавад̇д̇ид̣̇ассанад̇т̇ам̣. висаяаг̇г̇ааход̇и ид̣̇ам̣ жагкаад̣̇ийнам̣ сависаяаг̇г̇ахан̣зна жагкувин̃н̃аан̣аад̣̇ивибаагасса д̣̇ассанад̇т̇ам̣ вуд̇д̇ам̣. убаниссаяад̇о жагкаад̣̇ийнам̣ д̣̇ассанаад̣̇иад̇т̇ад̇о жа д̇ассзва вибаагасса д̣̇ассанад̇т̇ам̣ ‘‘убаниссаяамад̇т̇асо’’д̇и вуд̇д̇ам̣. хад̣̇аяавад̇т̇умзваад̇и яат̇аа буримажид̇д̇аани хад̣̇аяавад̇т̇униссид̇аани жа басаад̣̇авад̇т̇уануг̇ад̇аани жа ан̃н̃аарамман̣аани хонд̇и, на звам̣ бхаван̇г̇ам̣, д̇ам̣ банзд̇ам̣ вад̇т̇аарамман̣анд̇арарахид̇ам̣ гзвалам̣ хад̣̇аяавад̇т̇умзва ниссааяа бавад̇д̇ад̇ийд̇и вуд̇д̇ам̣ ход̇и. хад̣̇аяаруубавад̇т̇уганд̇и ид̇хааби ан̃н̃авад̇т̇аануг̇ад̇анд̇и ад̇хиббааяо взд̣̇ид̇аб̣б̣о. маггадагасса хи суд̇д̇аарохан̣ам̣ вияа басаад̣̇авад̇т̇угам̣ жид̇д̇ам̣, суд̇д̇зна г̇аманаад̣̇ийни вияа д̇ад̣̇ануг̇ад̇аани сзсажид̇д̇аанийд̇и. суд̇д̇агхадданамаггадагажаланаани вияа басаад̣̇агхадданабхаван̇г̇ажаланаани саха хонд̇ийд̇и д̣̇ийбанад̇о ‘‘згзгам̣…бз… ааг̇ажчад̇ий’’д̇иби д̣̇ийбзд̇и.
Tatthāti vipākakathāyaṃ. Jaccandhapīṭhasappiupamānidassanaṃ vipākassa nissayena vinā appavattidassanatthaṃ. Visayaggāhoti idaṃ cakkhādīnaṃ savisayaggahaṇena cakkhuviññāṇādivipākassa dassanatthaṃ vuttaṃ. Upanissayato cakkhādīnaṃ dassanādiatthato ca tasseva vipākassa dassanatthaṃ ‘‘upanissayamatthaso’’ti vuttaṃ. Hadayavatthumevāti yathā purimacittāni hadayavatthunissitāni ca pasādavatthuanugatāni ca aññārammaṇāni honti, na evaṃ bhavaṅgaṃ, taṃ panetaṃ vatthārammaṇantararahitaṃ kevalaṃ hadayavatthumeva nissāya pavattatīti vuttaṃ hoti. Hadayarūpavatthukanti idhāpi aññavatthānugatanti adhippāyo veditabbo. Makkaṭakassa hi suttārohaṇaṃ viya pasādavatthukaṃ cittaṃ, suttena gamanādīni viya tadanugatāni sesacittānīti. Suttaghaṭṭanamakkaṭakacalanāni viya pasādaghaṭṭanabhavaṅgacalanāni saha hontīti dīpanato ‘‘ekekaṃ…pe… āgacchatī’’tipi dīpeti.
бхаван̇г̇асса ааваддид̇агаалод̇и ид̣̇ам̣ д̣̇овааригасад̣̇исаанам̣ жагкувин̃н̃аан̣аад̣̇ийнам̣ баад̣̇абаримаж̇ж̇агасад̣̇исасса ааваж̇ж̇анасса сан̃н̃аад̣̇аанасад̣̇исо ананд̇арабажжаяабхааво зва бхаван̇г̇ааваддананд̇и гад̇ваа вуд̇д̇ам̣. вибаагаманод̇хаад̇уаад̣̇ийнам̣ ад̣̇исваава самбадижчанаад̣̇игаран̣ам̣ г̇аал̣хаг̇г̇ахан̣амад̇д̇абут̇улажад̇урассабхаававиж̇аананамад̇д̇агахаабан̣абхаававиж̇аананамад̇д̇агаммобанаяанамад̇д̇асааман̃н̃авасзна вуд̇д̇ам̣, на г̇аал̣хаг̇г̇аахагаад̣̇ийнам̣ гахаабан̣ад̣̇ассанасса абхааво д̇ам̣самаанабхааво жа самбадижчанаад̣̇ийнам̣ ад̇хиббзд̇од̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣о.
Bhavaṅgassa āvaṭṭitakāloti idaṃ dovārikasadisānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ pādaparimajjakasadisassa āvajjanassa saññādānasadiso anantarapaccayabhāvo eva bhavaṅgāvaṭṭananti katvā vuttaṃ. Vipākamanodhātuādīnaṃ adisvāva sampaṭicchanādikaraṇaṃ gāḷhaggahaṇamattaputhulacaturassabhāvavijānanamattakahāpaṇabhāvavijānanamattakammopanayanamattasāmaññavasena vuttaṃ, na gāḷhaggāhakādīnaṃ kahāpaṇadassanassa abhāvo taṃsamānabhāvo ca sampaṭicchanādīnaṃ adhippetoti veditabbo.
бан̣д̣арам̣ зд̇анд̇и бан̣д̣араруубад̣̇ассанасааман̃н̃ад̇о жагкувин̃н̃аан̣амзва д̣̇ассанагижжам̣ саад̇хзд̇ийд̇и д̣̇ийбанам̣ взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣. звам̣ сод̇ад̣̇ваараад̣̇ийсуби яож̇зд̇аб̣б̣ам̣ саванаад̣̇ивасзна. санд̇аабанавасзна г̇ул̣асийло г̇ул̣аббаяож̇ано ваа г̇ол̣ияаго. убаниссаяад̇од̇и на убаниссаяабажжаяам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣. яасмим̣ бана асад̇и яо на ход̇и, со ид̇ха ‘‘убаниссаяо’’д̇и ад̇хиббзд̇о. аалогасанниссид̇анд̇и ид̣̇амби аалогз сад̇и саб̣бхаавам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣, на убаниссаяабажжаяад̇ам̣. манд̣̇ат̇аамаг̇ад̇ам̣ наама гирияажид̇д̇асса бажжаяабхаавам̣ анубаг̇анд̇ваа саяамзва бавад̇д̇амаанам̣.
Paṇḍaraṃetanti paṇḍararūpadassanasāmaññato cakkhuviññāṇameva dassanakiccaṃ sādhetīti dīpanaṃ veditabbaṃ. Evaṃ sotadvārādīsupi yojetabbaṃ savanādivasena. Santāpanavasena guḷasīlo guḷappayojano vā goḷiyako. Upanissayatoti na upanissayapaccayaṃ sandhāya vuttaṃ. Yasmiṃ pana asati yo na hoti, so idha ‘‘upanissayo’’ti adhippeto. Ālokasannissitanti idampi āloke sati sabbhāvaṃ sandhāya vuttaṃ, na upanissayapaccayataṃ. Mandathāmagataṃ nāma kiriyacittassa paccayabhāvaṃ anupagantvā sayameva pavattamānaṃ.
асан̇кааригасасан̇кааригзсу д̣̇осам̣ д̣̇исваад̇и на гаммасса вируд̣̇д̇хасабхаавзна вибаагзна бхавид̇аб̣б̣анд̇и асан̇кааригагаммасса сасан̇кааригавибаагзсу, сасан̇кааригагаммасса жа асан̇кааригавибаагзсу д̣̇осам̣ д̣̇исваа. ахзд̇угаанам̣ бана руубаад̣̇ийсу абхинибаад̇амад̇д̇аад̣̇игижжаанам̣ на сасан̇кааригавируд̣̇д̇хо сабхаавод̇и асан̇кааригад̇аа над̇т̇и, асан̇кааригавируд̣̇д̇хасабхааваабхааваа нааби сасан̇кааригад̇аад̇и убхаяаавирод̇хаа убхаязнаби д̇зсам̣ ниб̣б̣ад̇д̇им̣ ануж̇аанаад̇и. жид̇д̇анияааманд̇и д̇ад̣̇аарамман̣анияаамам̣. гирияад̇о бан̃жаад̇и имзсам̣…бз… бад̇идтаад̇ийд̇и гирияаж̇аванаананд̇аран̃жа д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ вуд̇д̇ам̣. бадтаанз (бадтаа. 1.3.94) бана ‘‘гусалаагусалз нируд̣̇д̇хз вибааго д̇ад̣̇аарамман̣ад̇аа уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇и вибаагад̇хаммад̇хаммаанамзва ананд̇араа д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ вуд̇д̇ам̣. гусалад̇д̇игз жа ‘‘сзгкаа ваа бут̇уж̇ж̇анаа ваа гусалам̣ анижжад̇о’’д̇иаад̣̇инаа (бадтаа. 1.1.406) гусалаагусалаж̇аванамзва вад̇ваа д̇ад̣̇ананд̇арам̣ д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ вуд̇д̇ам̣, на аб̣яаагад̇аананд̇арам̣, на жа гад̇т̇ажи гирияаананд̇арам̣ д̇ад̣̇аарамман̣асса вуд̇д̇адтаанам̣ д̣̇иссад̇и. виж̇ж̇амаанз жа д̇асмим̣ аважанз гааран̣ам̣ над̇т̇и, д̇асмаа убабаригкид̇аб̣б̣о зсо т̇зраваад̣̇о. вибпаариган̃хи ж̇аванам̣ наавам̣ вияа над̣̇ийсод̇о бхаван̇г̇ам̣ ануб̣анд̇хад̇ийд̇и яуд̇д̇ам̣, на бана чал̣ан̇г̇убзгкавад̇о санд̇авуд̇д̇им̣ гирияаж̇аванам̣ бан̣н̣абудам̣ вияа над̣̇ийсод̇од̇и.
Asaṅkhārikasasaṅkhārikesudosaṃ disvāti na kammassa viruddhasabhāvena vipākena bhavitabbanti asaṅkhārikakammassa sasaṅkhārikavipākesu, sasaṅkhārikakammassa ca asaṅkhārikavipākesu dosaṃ disvā. Ahetukānaṃ pana rūpādīsu abhinipātamattādikiccānaṃ na sasaṅkhārikaviruddho sabhāvoti asaṅkhārikatā natthi, asaṅkhārikaviruddhasabhāvābhāvā nāpi sasaṅkhārikatāti ubhayāvirodhā ubhayenapi tesaṃ nibbattiṃ anujānāti. Cittaniyāmanti tadārammaṇaniyāmaṃ. Kiriyato pañcāti imesaṃ…pe… patiṭṭhātīti kiriyajavanānantarañca tadārammaṇaṃ vuttaṃ. Paṭṭhāne (paṭṭhā. 1.3.94) pana ‘‘kusalākusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti vipākadhammadhammānameva anantarā tadārammaṇaṃ vuttaṃ. Kusalattike ca ‘‘sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato’’tiādinā (paṭṭhā. 1.1.406) kusalākusalajavanameva vatvā tadanantaraṃ tadārammaṇaṃ vuttaṃ, na abyākatānantaraṃ, na ca katthaci kiriyānantaraṃ tadārammaṇassa vuttaṭṭhānaṃ dissati. Vijjamāne ca tasmiṃ avacane kāraṇaṃ natthi, tasmā upaparikkhitabbo eso theravādo. Vipphārikañhi javanaṃ nāvaṃ viya nadīsoto bhavaṅgaṃ anubandhatīti yuttaṃ, na pana chaḷaṅgupekkhavato santavuttiṃ kiriyajavanaṃ paṇṇapuṭaṃ viya nadīsototi.
бин̣д̣аж̇аванам̣ ж̇авад̇ийд̇и гусалаагусалагирияаж̇аванаани бин̣д̣зд̇ваа гат̇ид̇аанийд̇и д̇ат̇аа гат̇ид̇аани ж̇аванаани бин̣д̣ид̇аани вияа вуд̇д̇аани, згасмим̣ ваа д̇ад̣̇аарамман̣з бин̣д̣зд̇ваа д̣̇ассид̇аани худ̇ваа ж̇авид̇аанзва вуд̇д̇аани. иман̃жа бана бин̣д̣аж̇аванам̣ вад̣̇анд̇зна агусалад̇о жад̇д̇аариязва убзгкаасахаг̇ад̇аани г̇ахзд̇ваа д̣̇ваад̣̇асубзгкаасахаг̇ад̇аж̇аванаани бин̣д̣ид̇аани вияа вуд̇д̇аани. бадтаанз бана ‘‘гусалам̣ ассаад̣̇зд̇и абхинанд̣̇ад̇и, д̇ам̣ аараб̣бха рааг̇о уббаж̇ж̇ад̇и. д̣̇идти, вижигижчаа , уд̣̇д̇хажжам̣, д̣̇оманассам̣ уббаж̇ж̇ад̇и. агусалз нируд̣̇д̇хз вибааго д̇ад̣̇аарамман̣ад̇аа уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇и вуд̇д̇ад̇д̇аа ид̇араани д̣̇вз идтаарамман̣з бавад̇д̇авижигижчуд̣̇д̇хажжасахаг̇ад̇ааниби гусалавибаагз д̇ад̣̇аарамман̣з бин̣д̣зд̇аб̣б̣аани сияум̣. д̇зсам̣ бана ананд̇арам̣ ахзд̇угавибаагзнзва д̇ад̣̇аарамман̣зна бхавид̇аб̣б̣ам̣, со жа санд̇ийран̣абхаавзнзва г̇ахид̇од̇и абуб̣б̣ам̣ г̇ахзд̇аб̣б̣ам̣ над̇т̇и. ахзд̇угз жа бин̣д̣зд̇аб̣б̣ам̣ наараханд̇ийд̇и ад̇хиббааязна на бин̣д̣зд̇ийд̇и.
Piṇḍajavanaṃ javatīti kusalākusalakiriyajavanāni piṇḍetvā kathitānīti tathā kathitāni javanāni piṇḍitāni viya vuttāni, ekasmiṃ vā tadārammaṇe piṇḍetvā dassitāni hutvā javitāneva vuttāni. Imañca pana piṇḍajavanaṃ vadantena akusalato cattāriyeva upekkhāsahagatāni gahetvā dvādasupekkhāsahagatajavanāni piṇḍitāni viya vuttāni. Paṭṭhāne pana ‘‘kusalaṃ assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati. Diṭṭhi, vicikicchā , uddhaccaṃ, domanassaṃ uppajjati. Akusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti vuttattā itarāni dve iṭṭhārammaṇe pavattavicikicchuddhaccasahagatānipi kusalavipāke tadārammaṇe piṇḍetabbāni siyuṃ. Tesaṃ pana anantaraṃ ahetukavipākeneva tadārammaṇena bhavitabbaṃ, so ca santīraṇabhāveneva gahitoti apubbaṃ gahetabbaṃ natthi. Ahetuke ca piṇḍetabbaṃ nārahantīti adhippāyena na piṇḍetīti.
д̇ихзд̇угаж̇аванаавасаанз банзд̇т̇аад̇и зд̇асмим̣ д̣̇уд̇ияаваад̣̇з д̇ихзд̇угаж̇аванаавасаанз д̇ихзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ яуд̇д̇анд̇и д̣̇ассзд̇ум̣ яуд̇д̇ам̣ вад̣̇ад̇и ж̇аванасамаанад̇д̇аа, наалаб̣бхамаанад̇д̇аа ан̃н̃асса. батамад̇т̇зрзна агусалаананд̇арам̣ вуд̇д̇асса ахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣асса, гусалаананд̇арам̣ вуд̇д̇асса жа сахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣асса агусалаананд̇арам̣ уббад̇д̇им̣ вад̣̇анд̇асса хи бадисанд̇хиж̇анагам̣ д̇ихзд̇угагаммам̣ д̣̇ухзд̇угаахзд̇угам̣ вибаагам̣ ж̇анаяанд̇амби д̇ихзд̇угаж̇аванаананд̇арам̣ на ж̇анзд̇ийд̇и на зд̇т̇а гааран̣ам̣ д̣̇иссад̇ийд̇и звам̣ яуд̇д̇ам̣ г̇ахзд̇аб̣б̣ам̣ авуд̇д̇амбийд̇и ад̇хиббааяо. ат̇а ваа д̇асмим̣ д̇асмим̣ т̇зраваад̣̇з язна ад̇хиббааязна сасан̇каараасан̇кааравид̇хаанаад̣̇и вуд̇д̇ам̣, д̇ам̣ д̇знзва ад̇хиббааязна яуд̇д̇ам̣ г̇ахзд̇аб̣б̣ам̣, на ад̇хиббааяанд̇арам̣ ад̇хиббааяанд̇арзна аалол̣зд̇аб̣б̣анд̇и ад̇т̇о. хзд̇усад̣̇исамзваад̇и ж̇анагагаммахзд̇усад̣̇исамзва. махаабагаран̣з аави бхависсад̇ийд̇и махаабагаран̣з ааг̇ад̇абаал̣ияаа баагадам̣ уббад̇д̇ивид̇хаанам̣ аави бхависсад̇ийд̇и ад̇хиббааязна вад̣̇ад̇и.
Tihetukajavanāvasāne panetthāti etasmiṃ dutiyavāde tihetukajavanāvasāne tihetukatadārammaṇaṃ yuttanti dassetuṃ yuttaṃ vadati javanasamānattā, nālabbhamānattā aññassa. Paṭhamattherena akusalānantaraṃ vuttassa ahetukatadārammaṇassa, kusalānantaraṃ vuttassa ca sahetukatadārammaṇassa akusalānantaraṃ uppattiṃ vadantassa hi paṭisandhijanakaṃ tihetukakammaṃ duhetukāhetukaṃ vipākaṃ janayantampi tihetukajavanānantaraṃ na janetīti na ettha kāraṇaṃ dissatīti evaṃ yuttaṃ gahetabbaṃ avuttampīti adhippāyo. Atha vā tasmiṃ tasmiṃ theravāde yena adhippāyena sasaṅkhārāsaṅkhāravidhānādi vuttaṃ, taṃ teneva adhippāyena yuttaṃ gahetabbaṃ, na adhippāyantaraṃ adhippāyantarena āloḷetabbanti attho. Hetusadisamevāti janakakammahetusadisameva. Mahāpakaraṇe āvi bhavissatīti mahāpakaraṇe āgatapāḷiyā pākaṭaṃ uppattividhānaṃ āvi bhavissatīti adhippāyena vadati.
гаамааважарагусалавибаагагат̇ааван̣н̣анаа нидтид̇аа.
Kāmāvacarakusalavipākakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
