| Library / Tipiṭaka / திபிடக • Tipiṭaka / த⁴ம்மஸங்க³ணீ-அனுடீகா • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā |
விபாகுத்³தா⁴ரகதா²வண்ணனா
Vipākuddhārakathāvaṇṇanā
யதோ திஹேதுகாதி³கம்மதோ. யஸ்மிஞ்ச டா²னேதி படிஸந்தி⁴ஆதி³ட்டா²னே, ஸுக³திது³க்³க³தியங் வா. திஹேதுகதோ து³ஹேதுகங் அனிச்ச²ந்தோ படிஸந்தி⁴ந்தி அதி⁴ப்பாயோ. பவத்திவிபாகங் பன திஹேதுகதோ து³ஹேதுகம்பி இச்ச²தி ஏவ. ததா² ஹி வக்க²தி அட்ட²கதா²யங் ‘‘யங் புரிமாய ஹேதுகித்தனலத்³தி⁴யா ந யுஜ்ஜதீ’’தி (த⁴॰ ஸ॰ அட்ட²॰ 498).
Yato tihetukādikammato. Yasmiñca ṭhāneti paṭisandhiādiṭṭhāne, sugatiduggatiyaṃ vā. Tihetukato duhetukaṃ anicchanto paṭisandhinti adhippāyo. Pavattivipākaṃ pana tihetukato duhetukampi icchati eva. Tathā hi vakkhati aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yaṃ purimāya hetukittanaladdhiyā na yujjatī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498).
யே ‘‘தஸ்ஸேவ கம்மஸ்ஸ விபாகாவஸேஸேனா’’தி, ‘‘ஏகபுப்ப²ங் யஜித்வான, அஸீதி கப்பகோடியோ (தே²ரகா³॰ 96). து³க்³க³திங் நாபி⁴ஜானாமீ’’தி (அப॰ தே²ர 2.46.64) ச ஏவமாதி³வசனஸ்ஸ அதி⁴ப்பாயங் அஜானந்தா ‘‘கிங் நு கோ² ஏகேனபி கம்மேன அனேகா படிஸந்தி⁴ ஹோதீ’’தி, ‘‘தி³ஸ்வா குமாரங் ஸதபுஞ்ஞலக்க²ண’’ந்திஆதி³வசனஸ்ஸ (தீ³॰ நி॰ 3.205) அத்த²ங் அஸல்லக்கெ²த்வா ‘‘கின்னு கோ² நானாகம்மேஹி ஏகா படிஸந்தி⁴ ஹோதீ’’தி ஸங்ஸயபக்க²ந்தா³, தேஸங் பீ³ஜங்குரோபமாய ‘‘ஏகஸ்மா ஏகா, அனேகஸ்மா ச அனேகா படிஸந்தி⁴ ஹோதீ’’தி வினிச்சி²தத்தா கம்மபடிஸந்தி⁴வவத்தா²னதோ ஸாகேதபஞ்ஹே விபாகுத்³தா⁴ரகதா²ய உஸ்ஸத³கித்தனக³ஹணஸ்ஸ ஸம்ப³ந்த⁴ங் ஆஹ ‘‘கம்மவஸேன…பே॰… த³ஸ்ஸேது’’ந்தி. படிஸந்தி⁴ஜனககம்மவஸேன படிஸந்தி⁴விபாகோ ஏவ அலோப⁴லோபா⁴தி³கு³ணதோ³ஸாதிரேகபா⁴வஹேதூதி அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. ததா² ஹி வுத்தங் ‘‘ஸோ தேன கம்மேன தி³ன்னபடிஸந்தி⁴வஸேன நிப்³ப³த்தோ லுத்³தோ⁴ ஹோதீ’’திஆதி³. எத்த² ச லோப⁴வஸேன, தோ³ஸ, மோஹ , லோப⁴தோ³ஸ, லோப⁴மோஹ, தோ³ஸமோஹ, லோப⁴தோ³ஸமோஹவஸேனாதி தயோ ஏககா, தயோ த்³விகா, ஏகோ திகோதி லோபா⁴தி³த³ஸ்ஸனவஸேன அகுஸலபக்கே²யேவ ஸத்த வாரா. ததா² குஸலபக்கே² அலோபா⁴தி³த³ஸ்ஸனவஸேனாதி சுத்³த³ஸ வாரா லப்³ப⁴ந்தி.
Ye ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti, ‘‘ekapupphaṃ yajitvāna, asīti kappakoṭiyo (theragā. 96). Duggatiṃ nābhijānāmī’’ti (apa. thera 2.46.64) ca evamādivacanassa adhippāyaṃ ajānantā ‘‘kiṃ nu kho ekenapi kammena anekā paṭisandhi hotī’’ti, ‘‘disvā kumāraṃ satapuññalakkhaṇa’’ntiādivacanassa (dī. ni. 3.205) atthaṃ asallakkhetvā ‘‘kinnu kho nānākammehi ekā paṭisandhi hotī’’ti saṃsayapakkhandā, tesaṃ bījaṅkuropamāya ‘‘ekasmā ekā, anekasmā ca anekā paṭisandhi hotī’’ti vinicchitattā kammapaṭisandhivavatthānato sāketapañhe vipākuddhārakathāya ussadakittanagahaṇassa sambandhaṃ āha ‘‘kammavasena…pe… dassetu’’nti. Paṭisandhijanakakammavasena paṭisandhivipāko eva alobhalobhādiguṇadosātirekabhāvahetūti attho daṭṭhabbo. Tathā hi vuttaṃ ‘‘so tena kammena dinnapaṭisandhivasena nibbatto luddho hotī’’tiādi. Ettha ca lobhavasena, dosa, moha , lobhadosa, lobhamoha, dosamoha, lobhadosamohavasenāti tayo ekakā, tayo dvikā, eko tikoti lobhādidassanavasena akusalapakkheyeva satta vārā. Tathā kusalapakkhe alobhādidassanavasenāti cuddasa vārā labbhanti.
தத்த² ‘‘அலோப⁴தோ³ஸாமோஹா, அலோபா⁴தோ³ஸமோஹா, அலோப⁴தோ³ஸாமோஹா ப³லவந்தோ’’தி ஆக³தேஹி குஸலபக்கே² ததியது³தியபட²மவாரேஹி தோ³ஸுஸ்ஸத³மோஹுஸ்ஸத³தோ³ஸமோஹுஸ்ஸத³வாரா க³ஹிதா. ததா² அகுஸலபக்கே² ‘‘லோபா⁴தோ³ஸமோஹா, லோப⁴தோ³ஸாமோஹா, லோபா⁴தோ³ஸாமோஹா ப³லவந்தோ’’தி ஆக³தேஹி ததியது³தியபட²மவாரேஹி அதோ³ஸுஸ்ஸத³அமோஹுஸ்ஸத³அதோ³ஸாமோஹுஸ்ஸத³வாரா க³ஹிதாயேவாதி அகுஸலகுஸலபக்கே² தயோ தயோ வாரே அந்தோக³தே⁴ கத்வா அட்டே²வ வாரா த³ஸ்ஸிதா. யே பன உப⁴யேஸங் வோமிஸ்ஸதாவஸேனேவ லோபா⁴லோபு⁴ஸ்ஸத³வாராத³யோ அபரே ஏகூனபஞ்ஞாஸ வாரா த³ஸ்ஸேதப்³பா³, தே அஸம்ப⁴வதோ ஏவ ந த³ஸ்ஸிதா. ந ஹி ஏகஸ்மிங் ஸந்தானே அந்தரேன அவத்த²ந்தரங் லோபோ⁴ ப³லவா அலோபோ⁴ சாதி யுஜ்ஜதி. படிபக்க²தோயேவ ஹி ஏதேஸங் ப³லவது³ப்³ப³லபா⁴வோ, ஸஹஜாதத⁴ம்மதோ வா. தேஸு லோப⁴ஸ்ஸ தாவ படிபக்க²தோ அலோபே⁴ன அனபி⁴பூ⁴ததாய ப³லவபா⁴வோ, ததா² தோ³ஸமோஹானங் அதோ³ஸாமோஹேஹி. அலோபா⁴தீ³னங் பன லோபா⁴தி³அபி⁴ப⁴வனதோ ஸப்³பே³ஸஞ்ச ஸமானஜாதியங் ஸமபி⁴பூ⁴ய பவத்திவஸேனேவ ஸஹஜாதத⁴ம்மதோ ப³லவபா⁴வோ. தேன வுத்தங் அட்ட²கதா²யங் ‘‘லோபோ⁴ ப³லவா, அலோபோ⁴ மந்தோ³, அதோ³ஸாமோஹா ப³லவந்தோ, தோ³ஸமோஹா மந்தா³’’தி. ஸோ ச தேஸங் மந்த³ப³லவபா⁴வோ புரிமூபனிஸ்ஸயதோ ஆஸயஸ்ஸ பரிபா⁴விததாய வேதி³தப்³போ³. எத்த² ச பட²மது³தியேஹி, ஸத்தமபட²மேஹி வா வாரேஹி திஹேதுககம்மதோ படிஸந்தி⁴பவத்திவஸேன திஹேதுகவிபாகோ, இதரேஹி திஹேதுகது³ஹேதுககம்மதோ யதா²ஸம்ப⁴வங் படிஸந்தி⁴பவத்திவஸேன து³ஹேதுகாஹேதுகவிபாகா த³ஸ்ஸிதாதி அயம்பி விஸேஸோ வேதி³தப்³போ³.
Tattha ‘‘alobhadosāmohā, alobhādosamohā, alobhadosāmohā balavanto’’ti āgatehi kusalapakkhe tatiyadutiyapaṭhamavārehi dosussadamohussadadosamohussadavārā gahitā. Tathā akusalapakkhe ‘‘lobhādosamohā, lobhadosāmohā, lobhādosāmohā balavanto’’ti āgatehi tatiyadutiyapaṭhamavārehi adosussadaamohussadaadosāmohussadavārā gahitāyevāti akusalakusalapakkhe tayo tayo vāre antogadhe katvā aṭṭheva vārā dassitā. Ye pana ubhayesaṃ vomissatāvaseneva lobhālobhussadavārādayo apare ekūnapaññāsa vārā dassetabbā, te asambhavato eva na dassitā. Na hi ekasmiṃ santāne antarena avatthantaraṃ lobho balavā alobho cāti yujjati. Paṭipakkhatoyeva hi etesaṃ balavadubbalabhāvo, sahajātadhammato vā. Tesu lobhassa tāva paṭipakkhato alobhena anabhibhūtatāya balavabhāvo, tathā dosamohānaṃ adosāmohehi. Alobhādīnaṃ pana lobhādiabhibhavanato sabbesañca samānajātiyaṃ samabhibhūya pavattivaseneva sahajātadhammato balavabhāvo. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘lobho balavā, alobho mando, adosāmohā balavanto, dosamohā mandā’’ti. So ca tesaṃ mandabalavabhāvo purimūpanissayato āsayassa paribhāvitatāya veditabbo. Ettha ca paṭhamadutiyehi, sattamapaṭhamehi vā vārehi tihetukakammato paṭisandhipavattivasena tihetukavipāko, itarehi tihetukaduhetukakammato yathāsambhavaṃ paṭisandhipavattivasena duhetukāhetukavipākā dassitāti ayampi viseso veditabbo.
இதா⁴தி விபாகுத்³தா⁴ரமாதிகாயங். தேன ஹேதுகித்தனங் விஸேஸேதி. ஜச்சந்தா⁴தி³விபத்தினிமித்தங் மோஹோ, ஸப்³பா³குஸலங் வா. யங் பன வுத்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தேன படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³வசனேன. க³திஸம்பத்தியா ஸதி ஞாணஸம்பயுத்தே படிஸந்தி⁴ம்ஹி நிப்பா²தே³தப்³பே³. அஞ்ஞத்தா²தி நிகந்திபடிஸந்தி⁴க்க²ணேஸு. கம்மஸரிக்க²கோதி இத⁴ ஸாதிஸயோ ஸரிக்க²பா⁴வோ அதி⁴ப்பேதோதி த³ட்ட²ப்³போ³. இதரதா² திஹேதுகது³ஹேதுகாபி அஞ்ஞமஞ்ஞங் ஸரிக்கா²யேவாதி த³ஸ்ஸிதமேதந்தி. சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னீதி எத்த² பஞ்சவிஞ்ஞாணானி விய அபுப்³ப³னிஸ்ஸயபவத்தினீ விஜானநவிஸேஸரஹிதா ச மனோதா⁴து இட்டா²தி³பா⁴க³க்³க³ஹணே ந ஸமத்தா²தி ‘‘பாகடாயேவா’’தி ந வுத்தா, ஆதி³-ஸத்³தே³ன வா ஸங்க³ஹிதா. ததா³ரம்மணபச்சயஸப்³ப³ஜவனவதாதி ததா³ரம்மணஸ்ஸ பச்சயபூ⁴தஸகலஜவனப்பவத்திஸஹிதேன. யங் ஸந்தா⁴ய ‘‘இத⁴ பரிபக்கத்தா ஆயதனான’’ந்தி வுத்தங். அஞ்ஞகாலேதி அபு³த்³தி⁴பவத்திகாலே.
Idhāti vipākuddhāramātikāyaṃ. Tena hetukittanaṃ viseseti. Jaccandhādivipattinimittaṃ moho, sabbākusalaṃ vā. Yaṃ pana vuttanti sambandho. Tena paṭisambhidāmaggavacanena. Gatisampattiyā sati ñāṇasampayutte paṭisandhimhi nipphādetabbe. Aññatthāti nikantipaṭisandhikkhaṇesu. Kammasarikkhakoti idha sātisayo sarikkhabhāvo adhippetoti daṭṭhabbo. Itarathā tihetukaduhetukāpi aññamaññaṃ sarikkhāyevāti dassitametanti. Cakkhuviññāṇādīnīti ettha pañcaviññāṇāni viya apubbanissayapavattinī vijānanavisesarahitā ca manodhātu iṭṭhādibhāgaggahaṇe na samatthāti ‘‘pākaṭāyevā’’ti na vuttā, ādi-saddena vā saṅgahitā. Tadārammaṇapaccayasabbajavanavatāti tadārammaṇassa paccayabhūtasakalajavanappavattisahitena. Yaṃ sandhāya ‘‘idha paripakkattā āyatanāna’’nti vuttaṃ. Aññakāleti abuddhipavattikāle.
அனுலோமேதி த⁴ம்மானுலோமே. ஆஸேவனபச்சயாதி ஆஸேவனபூ⁴தா பச்சயா. ந மக்³கே³ அமக்³க³பச்சயே . ஸோபி மோக⁴வாரோ லப்³பெ⁴ய்யாதி யதி³ வொட்ட²ப்³ப³னம்பி ஆஸேவனபச்சயோ ஸியா, யதா² ‘‘ஸுகா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தங் த⁴ம்மங் படிச்ச ஸுகா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி ஆஸேவனபச்சயா ந (பட்டா²॰ 1.2.3) மக்³க³பச்சயா’’தி (பட்டா²॰ 1.2.14) அனுலோமபச்சனீயே, பச்சனீயானுலோமே ச ‘‘ஸுகா²…பே॰… ந மக்³க³பச்சயா ஆஸேவனபச்சயா’’தி ச வுத்தங் ஹஸிதுப்பாத³சித்தவஸேன, ஏவங் வொட்ட²ப்³ப³னவஸேன ‘‘அது³க்க²மஸுகா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தங் த⁴ம்மங் படிச்சா’’திஆதி³னா புப்³பே³ வுத்தனயேன பாடோ² ஸியா, ததா² ச ஸதி வாரத்³வயவஸேன க³ணனாயங் ‘‘ஆஸேவனபச்சயா ந மக்³கே³ த்³வே. ந மக்³க³பச்சயா ஆஸேவனே த்³வே’’தி ச வத்தப்³ப³ங் ஸியா, ந பன வுத்தங், தஸ்மா ந லப்³பெ⁴ய்யாயங் மோக⁴வாரோதி அதி⁴ப்பாயோ.
Anulometi dhammānulome. Āsevanapaccayāti āsevanabhūtā paccayā. Na magge amaggapaccaye . Sopi moghavāro labbheyyāti yadi voṭṭhabbanampi āsevanapaccayo siyā, yathā ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjati āsevanapaccayā na (paṭṭhā. 1.2.3) maggapaccayā’’ti (paṭṭhā. 1.2.14) anulomapaccanīye, paccanīyānulome ca ‘‘sukhā…pe… na maggapaccayā āsevanapaccayā’’ti ca vuttaṃ hasituppādacittavasena, evaṃ voṭṭhabbanavasena ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādinā pubbe vuttanayena pāṭho siyā, tathā ca sati vāradvayavasena gaṇanāyaṃ ‘‘āsevanapaccayā na magge dve. Na maggapaccayā āsevane dve’’ti ca vattabbaṃ siyā, na pana vuttaṃ, tasmā na labbheyyāyaṃ moghavāroti adhippāyo.
வொட்ட²ப்³ப³னம்பி யதி³ ஆஸேவனபச்சயோ ஸியா, து³தியமோக⁴வாரே அத்தனோ விய ததியசதுத்த²வாரேஸுபி ஸியா, ததா² ஸதி அத்தனாபி குஸலாகுஸலானங் ஸியா. ந ஹி…பே॰… அவுத்தோ அத்தி² ‘‘புரிமா புரிமா குஸலா த⁴ம்மா’’திஆதி³னா அனவஸேஸதோ வுத்தத்தா. வொட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ…பே॰… அவுத்தோ ‘‘அப்³யாகதோ த⁴ம்மோ குஸலஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆஸேவனபச்சயேன பச்சயோ. அகுஸலஸ்ஸ…பே॰… பச்சயோ’’தி வசனாபா⁴வதோ. ந கேவலங் அவுத்தோ, அத² கோ² குஸலங்…பே॰… படிக்கி²த்தோவ. அதா²பி ஸியாதிஆதி³ மக்³க³ஸோத⁴னத்த²மேவ வுச்சதி. ஸமானவேத³னானங் ஏவ ஆஸேவனபச்சயபா⁴வஸ்ஸ த³ஸ்ஸனதோ ‘‘அஸமானவேத³னானங் வஸேனா’’தி வுத்தங். ஏவங் ‘‘ஆஸேவன பச்சயேன பச்சயோ’’திபி வத்தப்³ப³ங் ஸியா, ஸமானவேத³னாவஸேனாதி அதி⁴ப்பாயோ. அபி⁴ன்னஜாதிகஸ்ஸ சாதி ச-ஸத்³தோ³ அபி⁴ன்னவேத³னஸ்ஸ சாதி ஸம்பிண்ட³னத்தோ². வேத³னாத்திகேபி வொட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ ஆஸேவனபச்சயத்தஸ்ஸ அபா⁴வாதி யோஜனா. குஸலத்திகாதீ³ஸு யதா²த³ஸ்ஸிதபாளிப்பதே³ஸேஸுபீதி ஸம்பிண்ட³னத்தோ² பி-ஸத்³தோ³. க³ணனாய காரணபூ⁴தாய க³ணனாய நித்³தா⁴ரியமானாய ஸதி க³ணனாய வா அப்³ப⁴ந்தரே. து³தியோ மோக⁴வாரோ வீமங்ஸிதப்³போ³தி ஆஸேவனபச்சயத்தாபா⁴வா ஜவனட்டா²னே டா²துங் ந யுஜ்ஜதி. ந ஹி வினா ஆஸேவனங் ஜவனப்பவத்தி அத்தீ²தி அதி⁴ப்பாயோ.
Voṭṭhabbanampi yadi āsevanapaccayo siyā, dutiyamoghavāre attano viya tatiyacatutthavāresupi siyā, tathā sati attanāpi kusalākusalānaṃ siyā. Na hi…pe… avutto atthi ‘‘purimā purimā kusalā dhammā’’tiādinā anavasesato vuttattā. Voṭṭhabbanassa…pe… avutto ‘‘abyākato dhammo kusalassa dhammassa āsevanapaccayena paccayo. Akusalassa…pe… paccayo’’ti vacanābhāvato. Na kevalaṃ avutto, atha kho kusalaṃ…pe… paṭikkhittova. Athāpi siyātiādi maggasodhanatthameva vuccati. Samānavedanānaṃ eva āsevanapaccayabhāvassa dassanato ‘‘asamānavedanānaṃ vasenā’’ti vuttaṃ. Evaṃ ‘‘āsevana paccayena paccayo’’tipi vattabbaṃ siyā, samānavedanāvasenāti adhippāyo. Abhinnajātikassa cāti ca-saddo abhinnavedanassa cāti sampiṇḍanattho. Vedanāttikepi voṭṭhabbanassa āsevanapaccayattassa abhāvāti yojanā. Kusalattikādīsu yathādassitapāḷippadesesupīti sampiṇḍanattho pi-saddo. Gaṇanāya kāraṇabhūtāya gaṇanāya niddhāriyamānāya sati gaṇanāya vā abbhantare. Dutiyo moghavāro vīmaṃsitabboti āsevanapaccayattābhāvā javanaṭṭhāne ṭhātuṃ na yujjati. Na hi vinā āsevanaṃ javanappavatti atthīti adhippāyo.
அபிசெத்த² ‘‘யங் ஜவனபா⁴வப்பத்தங், தங் சி²ன்னமூலகருக்க²புப்ப²ங் வியா’’தி (த⁴॰ ஸ॰ அட்ட²॰ 566) வக்க²மானத்தா அனுபச்சி²ன்னப⁴வமூலானங் பவத்தமானஸ்ஸ வொட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ கிரியபா⁴வோ ந ஸியா, வுத்தோ ச ‘‘யஸ்மிங் ஸமயே மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து உப்பன்னா ஹோதி கிரியா நேவ குஸலா நாகுஸலா ந ச கம்மவிபாகா உபெக்கா²ஸஹக³தா’’தி, தஸ்மா ‘‘ஜவனட்டா²னே ட²த்வாதி ஜவனஸ்ஸ உப்பஜ்ஜனட்டா²னே த்³விக்க²த்துங் பவத்தித்வா, ந ஜவனபா⁴வேனா’’தி, ‘‘ஆஸேவனங் லபி⁴த்வாதி ச ஆஸேவனங் விய ஆஸேவன’’ந்தி வுச்சமானே ந கோசி விரோதோ⁴, விப்பா²ரிகஸ்ஸ பன ஸதோ த்³விக்க²த்துங் பவத்தியேவெத்த² ஆஸேவனஸதி³ஸதா. விப்பா²ரிகதாய ஹி விஞ்ஞத்திஸமுட்டா²பகத்தஞ்சஸ்ஸ வுச்சதி. விப்பா²ரிகம்பி ஜவனங் விய அனேகக்க²த்துங் அப்பவத்தியா து³ப்³ப³லத்தா ந நிப்பரியாயதோ ஆஸேவனபச்சயபா⁴வேன பவத்தெய்யாதி ந இமஸ்ஸ பாடே² ஆஸேவனத்த²ங் வுத்தங், அட்ட²கதா²யங் பன பரியாயதோ வுத்தங் யதா² ‘‘ப²லசித்தேஸு மக்³க³ங்க³ங் மக்³க³பரியாபன்ன’’ந்தி. அயமெத்த² அத்தனோமதி. அயம்பி போராணகேஹி அஸங்வண்ணிதத்தா ஸாது⁴கங் உபபரிக்கி²தப்³போ³.
Apicettha ‘‘yaṃ javanabhāvappattaṃ, taṃ chinnamūlakarukkhapupphaṃ viyā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 566) vakkhamānattā anupacchinnabhavamūlānaṃ pavattamānassa voṭṭhabbanassa kiriyabhāvo na siyā, vutto ca ‘‘yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā’’ti, tasmā ‘‘javanaṭṭhāne ṭhatvāti javanassa uppajjanaṭṭhāne dvikkhattuṃ pavattitvā, na javanabhāvenā’’ti, ‘‘āsevanaṃ labhitvāti ca āsevanaṃ viya āsevana’’nti vuccamāne na koci virodho, vipphārikassa pana sato dvikkhattuṃ pavattiyevettha āsevanasadisatā. Vipphārikatāya hi viññattisamuṭṭhāpakattañcassa vuccati. Vipphārikampi javanaṃ viya anekakkhattuṃ appavattiyā dubbalattā na nippariyāyato āsevanapaccayabhāvena pavatteyyāti na imassa pāṭhe āsevanatthaṃ vuttaṃ, aṭṭhakathāyaṃ pana pariyāyato vuttaṃ yathā ‘‘phalacittesu maggaṅgaṃ maggapariyāpanna’’nti. Ayamettha attanomati. Ayampi porāṇakehi asaṃvaṇṇitattā sādhukaṃ upaparikkhitabbo.
ஏவஞ்ச கத்வாதி வொட்ட²ப்³ப³னாவஜ்ஜனானங் அனத்த²ந்தரபா⁴வதோ ‘‘ஆவஜ்ஜனா’’இச்சேவ வுத்தங், வொட்ட²ப்³ப³னட்டா²னேபீதி அதி⁴ப்பாயோ. தஸ்மாதி யஸ்மா வொட்ட²ப்³ப³னங் ஆவஜ்ஜனாயேவ அத்த²தோ உபெக்கா²ஸஹக³தாஹேதுககிரியமனோவிஞ்ஞாணதா⁴துபா⁴வதோ, தஸ்மா. தங் ஆவஜ்ஜனா விய ஸதி உப்பத்தியங் காமாவசரகுஸலாகுஸலகிரியஜவனானங் ஏகந்ததோ அனந்தரபச்சயபா⁴வேனேவ வத்தெய்ய, நோ அஞ்ஞதா²தி அதி⁴ப்பாயேன ‘‘வொட்ட²ப்³ப³னதோ’’திஆதி³மாஹ. சதுன்னந்தி முஞ்சா²மரணாஸன்னவேலாதீ³ஸு மந்தீ³பூ⁴தவேக³தாய சத்தாரிபி ஜவனானி உப்பஜ்ஜெய்யுந்தி அதி⁴ப்பாயேன வுத்தங். அயமேதஸ்ஸ ஸபா⁴வோதி ஆரம்மணமுகே²னபி சித்தனியாமங்யேவ த³ஸ்ஸேதி. யதி³பி ‘‘ஜவனாபாரிபூரியா…பே॰… யுத்தோ’’தி வுத்தங், ‘‘ஆவஜ்ஜனாதீ³னங் பச்சயோ ப⁴விதுங் ந ஸக்கோதீ’’தி பன வுத்தத்தா சித்தப்பவத்திவஸேன பட²மமோக⁴வாரதோ ஏதஸ்ஸ ந கோசி விஸேஸோ. தேனேவாஹ ‘‘அயம்பி…பே॰… ரேதப்³போ³’’தி. படிஸந்தி⁴சித்தேயேவ பவத்தியங் ‘‘ப⁴வங்க³’’ந்தி வுச்சமானே ந தஸ்ஸ ஹேதுவஸேன பே⁴தோ³தி ‘‘ஸஹேதுகங் ப⁴வங்க³ங் அஹேதுகஸ்ஸ ப⁴வங்க³ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா²॰ 3.1.102) ந ஸக்கா வத்துங், வுத்தஞ்ச, தஸ்மா ஸஹேதுகங் ப⁴வங்க³ந்தி ததா³ரம்மணங் வுத்தந்தி விஞ்ஞாயதி.
Evañca katvāti voṭṭhabbanāvajjanānaṃ anatthantarabhāvato ‘‘āvajjanā’’icceva vuttaṃ, voṭṭhabbanaṭṭhānepīti adhippāyo. Tasmāti yasmā voṭṭhabbanaṃ āvajjanāyeva atthato upekkhāsahagatāhetukakiriyamanoviññāṇadhātubhāvato, tasmā. Taṃ āvajjanā viya sati uppattiyaṃ kāmāvacarakusalākusalakiriyajavanānaṃ ekantato anantarapaccayabhāveneva vatteyya, no aññathāti adhippāyena ‘‘voṭṭhabbanato’’tiādimāha. Catunnanti muñchāmaraṇāsannavelādīsu mandībhūtavegatāya cattāripi javanāni uppajjeyyunti adhippāyena vuttaṃ. Ayametassa sabhāvoti ārammaṇamukhenapi cittaniyāmaṃyeva dasseti. Yadipi ‘‘javanāpāripūriyā…pe… yutto’’ti vuttaṃ, ‘‘āvajjanādīnaṃ paccayo bhavituṃ na sakkotī’’ti pana vuttattā cittappavattivasena paṭhamamoghavārato etassa na koci viseso. Tenevāha ‘‘ayampi…pe… retabbo’’ti. Paṭisandhicitteyeva pavattiyaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccamāne na tassa hetuvasena bhedoti ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) na sakkā vattuṃ, vuttañca, tasmā sahetukaṃ bhavaṅganti tadārammaṇaṃ vuttanti viññāyati.
ஸபா⁴வகிச்சேஹி அத்தனோ ப²லஸ்ஸ பச்சயபா⁴வோ, ஸபா⁴வகிச்சானங் வா ப²லபூ⁴தானங் பச்சயபா⁴வோ ஸபா⁴வகிச்சபச்சயபா⁴வோ. அப்படிஸித்³த⁴ங் த³ட்ட²ப்³ப³ந்தி ‘‘து³ஹேதுகஸோமனஸ்ஸஸஹக³தஅஸங்கா²ரிகஜவனாவஸானே ஏவா’’தி இமஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ அனதி⁴ப்பேதத்தா. யதா² ச அஹேதுகது³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴கானங் திஹேதுகஜவனாவஸானே அஹேதுகது³ஹேதுகததா³ரம்மணங் அப்படிஸித்³த⁴ங், ஏவங் திஹேதுகபடிஸந்தி⁴கஸ்ஸ திஹேதுகஜவனானந்தரங் து³ஹேதுகததா³ரம்மணங், து³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴கஸ்ஸ ச து³ஹேதுகானந்தரங் அஹேதுகததா³ரம்மணங் அப்படிஸித்³த⁴ங் த³ட்ட²ப்³ப³ங். ‘‘திஹேதுககம்மங் திஹேதுகம்பி து³ஹேதுகம்பி அஹேதுகம்பி விபாகங் தே³தீ’’தி (த⁴॰ ஸ॰ அட்ட²॰ 498) ஹி வுத்தங். பரிபுண்ணவிபாகஸ்ஸாதி இமினாபி திஹேதுகஜவனதோ யதா²வுத்தததா³ரம்மணஸ்ஸ அப்படிஸித்³த⁴ங்யேவ ஸாதே⁴தி. ந ஹி பச்சயந்தரஸாமக்³கி³யா அஸதி ததா³ரம்மணங் ஸப்³ப³ங் அவிபச்சந்தங் கம்மங் பரிபுண்ணவிபாகங் ஹோதீதி. முக²னித³ஸ்ஸனமத்தமேவ யதா²வுத்தததா³ரம்மணப்பவத்தியா அவிபா⁴விதத்தா. திஹேதுகாதி³கம்மஸ்ஸ ஹி உக்கட்ட²ஸ்ஸ திஹேதுககம்மஸ்ஸ ஸோளஸ, இதரஸ்ஸ த்³வாத³ஸ, உக்கட்ட²ஸ்ஸேவ து³ஹேதுககம்மஸ்ஸ த்³வாத³ஸ, இதரஸ்ஸ அட்டா²தி ஏவங் ஸோளஸவிபாகசித்தாதீ³னி யோஜேதப்³பா³னி. தஸ்மாதி யஸ்மா பரிபுண்ணவிபாகஸ்ஸ படிஸந்தி⁴ஜனககம்மஸ்ஸ வஸேன விபாகவிபா⁴வனாய முக²னித³ஸ்ஸனமத்தமேவேதங், தஸ்மா.
Sabhāvakiccehi attano phalassa paccayabhāvo, sabhāvakiccānaṃ vā phalabhūtānaṃ paccayabhāvo sabhāvakiccapaccayabhāvo. Appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbanti ‘‘duhetukasomanassasahagataasaṅkhārikajavanāvasāne evā’’ti imassa atthassa anadhippetattā. Yathā ca ahetukaduhetukapaṭisandhikānaṃ tihetukajavanāvasāne ahetukaduhetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ, evaṃ tihetukapaṭisandhikassa tihetukajavanānantaraṃ duhetukatadārammaṇaṃ, duhetukapaṭisandhikassa ca duhetukānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbaṃ. ‘‘Tihetukakammaṃ tihetukampi duhetukampi ahetukampi vipākaṃ detī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498) hi vuttaṃ. Paripuṇṇavipākassāti imināpi tihetukajavanato yathāvuttatadārammaṇassa appaṭisiddhaṃyeva sādheti. Na hi paccayantarasāmaggiyā asati tadārammaṇaṃ sabbaṃ avipaccantaṃ kammaṃ paripuṇṇavipākaṃ hotīti. Mukhanidassanamattameva yathāvuttatadārammaṇappavattiyā avibhāvitattā. Tihetukādikammassa hi ukkaṭṭhassa tihetukakammassa soḷasa, itarassa dvādasa, ukkaṭṭhasseva duhetukakammassa dvādasa, itarassa aṭṭhāti evaṃ soḷasavipākacittādīni yojetabbāni. Tasmāti yasmā paripuṇṇavipākassa paṭisandhijanakakammassa vasena vipākavibhāvanāya mukhanidassanamattamevetaṃ, tasmā.
ஏவஞ்ச கத்வாதி நானாகம்மதோ ததா³ரம்மணுப்பத்தியங் இதோ அஞ்ஞதா²பி ஸம்ப⁴வதோதி அத்தோ². ‘‘உபெக்கா²…பே॰… உப்பஜ்ஜதீ’’தி எத்த² கேன கிச்சேன உப்பஜ்ஜதீதி? ததா³ரம்மணகிச்சங் தாவ ந ஹோதி ஜவனாரம்மணஸ்ஸ அனாலம்ப³ணதோ, நாபி ஸந்தீரணகிச்சங் ததா² அப்பவத்தனதோ, படிஸந்தி⁴சுதீஸு வத்தப்³ப³மேவ நத்தி², பாரிஸேஸதோ ப⁴வங்க³கிச்சந்தி யுத்தங் ஸியா. ந ஹி படிஸந்தி⁴பூ⁴தங்யேவ சித்தங் ‘‘ப⁴வங்க³’’ந்தி வுச்சதீதி.
Evañca katvāti nānākammato tadārammaṇuppattiyaṃ ito aññathāpi sambhavatoti attho. ‘‘Upekkhā…pe… uppajjatī’’ti ettha kena kiccena uppajjatīti? Tadārammaṇakiccaṃ tāva na hoti javanārammaṇassa anālambaṇato, nāpi santīraṇakiccaṃ tathā appavattanato, paṭisandhicutīsu vattabbameva natthi, pārisesato bhavaṅgakiccanti yuttaṃ siyā. Na hi paṭisandhibhūtaṃyeva cittaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccatīti.
தன்னின்னந்தி ஆபாத²க³தவிஸயனின்னங் ஆவஜ்ஜனந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. அஞ்ஞஸ்ஸ விய பட²மஜ்ஜா²னாதி³கஸ்ஸ விய. ஏதஸ்ஸபி ஸாவஜ்ஜனதாய ப⁴விதப்³ப³ந்தி அதி⁴ப்பாயோ. அதத³த்தா²தி எத்த² தங்-ஸத்³தே³ன நிரோத⁴ங் பச்சாமஸதி. உப்பத்தியாதி உப்பத்திதோ. தந்தி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனங். தஸ்ஸ நிரோத⁴ஸ்ஸ. ததா² ச உப்பஜ்ஜதீதி ‘‘அனந்தரபச்சயோ ஹோதீ’’தி பத³ஸ்ஸ அத்த²ங் விவரதி. யதா²வுத்தா வுத்தப்பகாரா. வோதா³னங் து³தியமக்³கா³தீ³னங் புரேசாரிகஞாணங். ஏதேஸந்தி அரியமக்³க³சித்தமக்³கா³னந்தரப²லசித்தானங். ஏதஸ்ஸாதி யதா²வுத்தவிபாகசித்தஸ்ஸ.
Tanninnanti āpāthagatavisayaninnaṃ āvajjananti sambandho. Aññassa viya paṭhamajjhānādikassa viya. Etassapi sāvajjanatāya bhavitabbanti adhippāyo. Atadatthāti ettha taṃ-saddena nirodhaṃ paccāmasati. Uppattiyāti uppattito. Tanti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Tassa nirodhassa. Tathā ca uppajjatīti ‘‘anantarapaccayo hotī’’ti padassa atthaṃ vivarati. Yathāvuttā vuttappakārā. Vodānaṃ dutiyamaggādīnaṃ purecārikañāṇaṃ. Etesanti ariyamaggacittamaggānantaraphalacittānaṃ. Etassāti yathāvuttavipākacittassa.
உபனிஸ்ஸயதோ தஸ்ஸேவ சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³விபாகஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ங் சக்கா²தீ³னங் த³ஸ்ஸனாதி³அத்த²தோ த³ஸ்ஸனாதி³ப²லதோ, த³ஸ்ஸனாதி³ப்பயோஜனதோ வா. புரிமசித்தானி ஆவஜ்ஜனாதீ³னி. வத்த²ந்தரரஹிதத்தே த³ஸ்ஸேதப்³பே³ வத்த²ந்தரே விய ஆரம்மணந்தரேபி ந வத்ததீதி ‘‘வத்தா²ரம்மணந்தரரஹித’’ந்தி வுத்தங்.
Upanissayato tasseva cakkhuviññāṇādivipākassa dassanatthaṃ cakkhādīnaṃ dassanādiatthato dassanādiphalato, dassanādippayojanato vā. Purimacittāni āvajjanādīni. Vatthantararahitatte dassetabbe vatthantare viya ārammaṇantarepi na vattatīti ‘‘vatthārammaṇantararahita’’nti vuttaṃ.
யதி³ விபாகேன கம்மஸரிக்கே²னேவ ப⁴விதப்³ப³ங், ஏவங் ஸதி இமஸ்மிங் வாரே அஹேதுகவிபாகானங் அஸம்ப⁴வோ ஏவ ஸியா தேஸங் அகம்மஸரிக்க²கத்தாதி இமமத்த²ங் மனஸி கத்வா ஆஹ ‘‘அஹேதுகானங் பனா’’தி. அபி⁴னிபாதமத்தந்தி பஞ்சன்னங் விஞ்ஞாணானங் கிச்சமாஹ. தே ஹி ஆபாத²க³தேஸு ரூபாதீ³ஸு அபி⁴னிபாதனமத்தேனேவ வத்தந்தி. ஆதி³-ஸத்³தே³ன ஸம்படிச்ச²னாதீ³னி ஸங்க³ண்ஹாதி. குஸலேஸு குஸலாகுஸலகிரியேஸுபி வா விஜ்ஜமானா ஸஸங்கா²ரிகாஸங்கா²ரிகதா அஞ்ஞமஞ்ஞங் அஸரிக்க²த்தா பஹானாவட்டா²னதோ ச விருத்³தா⁴ வியாதி விபாகேஸு ஸா தத³னுகூலா ஸியா, ஸா பன மூலாபா⁴வேன ந ஸுப்பதிட்டி²தானங் ஸவிஸயாபி⁴னிபதனமத்தாதி³வுத்தீனங் நத்தீ²தி வுத்தங் ‘‘ந ஸஸங்கா²ரிகவிருத்³தோ⁴’’திஆதி³. உப⁴யேனபி தேஸங் நிப்³ப³த்திங் அனுஜானாதி யதா² ‘‘கடத்தாரூபான’’ந்தி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மோ விபாகஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆரம்மணபச்சயேன பச்சயோ. விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மே க²ந்தே⁴ அனிச்சதோ து³க்க²தோ அனத்ததோ விபஸ்ஸதி, அஸ்ஸாதே³தி அபி⁴னந்த³தி, தங் ஆரப்³ப⁴ ராகோ³ உப்பஜ்ஜதி, தோ³மனஸ்ஸங் உப்பஜ்ஜதி, குஸலாகுஸலே நிருத்³தே⁴’’திஆதி³னா (பட்டா²॰ 1.3.93) விபாகத்திகே விய ஸியா குஸலத்திகேபி பாளீதி கத்வா ‘‘குஸலத்திகே சா’’திஆதி³ வுத்தங். தத்த² ஹி ‘‘குஸலோ த⁴ம்மோ அப்³யாகதஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆரம்மணபச்சயேன பச்சயோ’’தி உத்³தி³ஸித்வா ‘‘ஸெக்கா² வா புது²ஜ்ஜனா வா குஸலங் அனிச்சதோ து³க்க²தோ அனத்ததோ விபஸ்ஸந்தி, குஸலே நிருத்³தே⁴ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதி, குஸலங் அஸ்ஸாதே³தி அபி⁴னந்த³தி, தங் ஆரப்³ப⁴ ராகோ³ உப்பஜ்ஜதி, தி³ட்டி², விசிகிச்சா², உத்³த⁴ச்சங், தோ³மனஸ்ஸங் உப்பஜ்ஜதி, அகுஸலே நிருத்³தே⁴ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி வுத்தங். அவிஜ்ஜமானத்தா ஏவ அவசனந்தி அதி⁴ப்பாயேன தத்த² யுத்திங் த³ஸ்ஸேதி ‘‘விப்பா²ரிகஞ்ஹீ’’திஆதி³னா.
Yadi vipākena kammasarikkheneva bhavitabbaṃ, evaṃ sati imasmiṃ vāre ahetukavipākānaṃ asambhavo eva siyā tesaṃ akammasarikkhakattāti imamatthaṃ manasi katvā āha ‘‘ahetukānaṃ panā’’ti. Abhinipātamattanti pañcannaṃ viññāṇānaṃ kiccamāha. Te hi āpāthagatesu rūpādīsu abhinipātanamatteneva vattanti. Ādi-saddena sampaṭicchanādīni saṅgaṇhāti. Kusalesu kusalākusalakiriyesupi vā vijjamānā sasaṅkhārikāsaṅkhārikatā aññamaññaṃ asarikkhattā pahānāvaṭṭhānato ca viruddhā viyāti vipākesu sā tadanukūlā siyā, sā pana mūlābhāvena na suppatiṭṭhitānaṃ savisayābhinipatanamattādivuttīnaṃ natthīti vuttaṃ ‘‘na sasaṅkhārikaviruddho’’tiādi. Ubhayenapi tesaṃ nibbattiṃ anujānāti yathā ‘‘kaṭattārūpāna’’nti adhippāyo. ‘‘Vipākadhammadhammo vipākassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo. Vipākadhammadhamme khandhe aniccato dukkhato anattato vipassati, assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, domanassaṃ uppajjati, kusalākusale niruddhe’’tiādinā (paṭṭhā. 1.3.93) vipākattike viya siyā kusalattikepi pāḷīti katvā ‘‘kusalattike cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha hi ‘‘kusalo dhammo abyākatassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti uddisitvā ‘‘sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassanti, kusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjati, kusalaṃ assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, diṭṭhi, vicikicchā, uddhaccaṃ, domanassaṃ uppajjati, akusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti vuttaṃ. Avijjamānattā eva avacananti adhippāyena tattha yuttiṃ dasseti ‘‘vipphārikañhī’’tiādinā.
எத்த² கேசி ‘‘ச²ளங்கு³பெக்கா²வதோபி கிரியமயசித்ததாய கிரியஜவனஸ்ஸ விப்பா²ரிககிரியபா⁴வோ ந ஸக்கா நிஸேதே⁴துந்தி நித³ஸ்ஸனபா⁴வேன பண்ணபுடமுபனீதங் அஸமானங். கிரியஜவனானந்தரங் ததா³ரம்மணாபா⁴வஸ்ஸ பாளியங் அவசனம்பி அகாரணங் லப்³ப⁴மானஸ்ஸபி கத்த²சி கேனசி அதி⁴ப்பாயேன அவசனதோ. ததா² ஹி த⁴ம்மஸங்க³ஹே அகுஸலனித்³தே³ஸே லப்³ப⁴மானோபி அதி⁴பதி ந வுத்தோ, தஸ்மா கிரியஜவனானந்தரங் ததா³ரம்மணாபா⁴வோ வீமங்ஸிதப்³போ³’’தி வத³ந்தி. ஸதிபி கிரியமயத்தே ஸப்³ப³த்த² தாதி³பா⁴வப்பத்தானங் கீ²ணாஸவானங் ஜவனசித்தங் ந இதரேஸங் விய விப்பா²ரிகங், ஸந்தஸபா⁴வதாய பன ஸன்னிஸின்னரஸங் ஸியாதி தஸ்ஸ பண்ணபுடங் த³ஸ்ஸிதங். த⁴ம்மஸங்க³ஹே அகுஸலனித்³தே³ஸே அதி⁴பதினோ விய பட்டா²னே கிரியஜவனானந்தரங் ததா³ரம்மணஸ்ஸ லப்³ப⁴மானஸ்ஸ அவசனே ந கிஞ்சி காரணங் தி³ஸ்ஸதி. ததா² ஹி வுத்தங் தத்த² அட்ட²கதா²யங் ‘‘ஹெட்டா² த³ஸ்ஸிதனயத்தா’’தி (த⁴॰ ஸ॰ அட்ட²॰ 429). ந செத்த² த³ஸ்ஸிதனயத்தாதி ஸக்கா வத்துங் விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மேஹி குஸலாகுஸலேஹி அதங்ஸபா⁴வானங் நயத³ஸ்ஸனஸ்ஸ அயுஜ்ஜமானகத்தா. அபிச தத்த² வீமங்ஸாய கேஸுசி ஸப்³பே³ஸஞ்ச அதி⁴பதீனங் அபா⁴வதோ ஏகரஸங் தே³ஸனங் த³ஸ்ஸேதுங் ‘‘உத்³த⁴டோ’’தி ச ஸக்கா வத்துங், இத⁴ பன ந தாதி³ஸங் அவசனே காரணங் லப்³ப⁴தீதி ‘‘அவசனே காரணங் நத்தீ²’’தி வுத்தங்.
Ettha keci ‘‘chaḷaṅgupekkhāvatopi kiriyamayacittatāya kiriyajavanassa vipphārikakiriyabhāvo na sakkā nisedhetunti nidassanabhāvena paṇṇapuṭamupanītaṃ asamānaṃ. Kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvassa pāḷiyaṃ avacanampi akāraṇaṃ labbhamānassapi katthaci kenaci adhippāyena avacanato. Tathā hi dhammasaṅgahe akusalaniddese labbhamānopi adhipati na vutto, tasmā kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvo vīmaṃsitabbo’’ti vadanti. Satipi kiriyamayatte sabbattha tādibhāvappattānaṃ khīṇāsavānaṃ javanacittaṃ na itaresaṃ viya vipphārikaṃ, santasabhāvatāya pana sannisinnarasaṃ siyāti tassa paṇṇapuṭaṃ dassitaṃ. Dhammasaṅgahe akusalaniddese adhipatino viya paṭṭhāne kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇassa labbhamānassa avacane na kiñci kāraṇaṃ dissati. Tathā hi vuttaṃ tattha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘heṭṭhā dassitanayattā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 429). Na cettha dassitanayattāti sakkā vattuṃ vipākadhammadhammehi kusalākusalehi ataṃsabhāvānaṃ nayadassanassa ayujjamānakattā. Apica tattha vīmaṃsāya kesuci sabbesañca adhipatīnaṃ abhāvato ekarasaṃ desanaṃ dassetuṃ ‘‘uddhaṭo’’ti ca sakkā vattuṃ, idha pana na tādisaṃ avacane kāraṇaṃ labbhatīti ‘‘avacane kāraṇaṃ natthī’’ti vuttaṃ.
அதி⁴ப்பாயேனாதி அகுஸலானந்தரங் ஸஹேதுகததா³ரம்மணங் நத்தீ²தி தஸ்ஸ தே²ரஸ்ஸ மதிமத்தந்தி த³ஸ்ஸேதி. ‘‘குஸலாகுஸலே நிருத்³தே⁴ ஸஹேதுகோ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி (பட்டா²॰ 3.1.98) வசனதோ பன அகுஸலானந்தரங் ஸஹேதுகததா³ரம்மணம்பி விஜ்ஜதியேவாதி உப்பத்திங் வத³ந்தஸ்ஸ யுத்தக்³க³ஹணவஸேனாதி அதி⁴ப்பாயோ.
Adhippāyenāti akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇaṃ natthīti tassa therassa matimattanti dasseti. ‘‘Kusalākusale niruddhe sahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti (paṭṭhā. 3.1.98) vacanato pana akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇampi vijjatiyevāti uppattiṃ vadantassa yuttaggahaṇavasenāti adhippāyo.
ந எத்த² காரணங் தி³ஸ்ஸதீதி ஏதேன திஹேதுகஜவனானந்தரங் திவித⁴ம்பி ததா³ரம்மணங் யுத்தந்தி த³ஸ்ஸேதி. யேன அதி⁴ப்பாயேனாதி பட²மதே²ரேன தாவ ஏகேன கம்முனா அனேகததா³ரம்மணங் நிப்³ப³த்தமானங் கம்மவிஸேஸாபா⁴வா தங்தங்ஜவனஸங்கா²தபச்சயவிஸேஸேன விஸிட்ட²ங் ஹோதீதி இமினா அதி⁴ப்பாயேன ஜவனவஸேன ததா³ரம்மணஸ்ஸ ஸஸங்கா²ராதி³விதா⁴னங் வுத்தங், விபாகேன நாம கம்மஸரிக்கே²ன ப⁴விதப்³ப³ங், ந கம்மவிருத்³த⁴ஸபா⁴வேன. அஞ்ஞதா² அனிட்ட²ப்பஸங்கோ³ ஸியாதி ஏவமதி⁴ப்பாயேன து³தியத்தே²ரோ கம்மவஸேனேவ ததா³ரம்மணவிஸேஸங் ஆஹ. ஞாணஸ்ஸ ஜச்சந்தா⁴தி³து³க்³க³திவிபத்தினிமித்தபடிபக்க²தா விய ஸுக³திவிபத்தினிமித்தபடிபக்க²தாபி ஸியாதி மஞ்ஞமானோ ததியத்தே²ரோ ‘‘திஹேதுககம்மதோ து³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴ம்பி நானுஜானாதீ’’தி இமினா நயேன தேஸு வாதே³ஸு அதி⁴ப்பாயாவிரோத⁴வஸேன யுத்தங் க³ஹேதப்³ப³ங். மஹாபகரணே ஆக³தபாளியாதி ‘‘ஸஹேதுகோ த⁴ம்மோ அஹேதுகஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா²॰ 3.1.102) இமஸ்ஸ விப⁴ங்கே³ ‘‘ஸஹேதுகங் ப⁴வங்க³ங் அஹேதுகஸ்ஸ ப⁴வங்க³ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ, ஸஹேதுகா க²ந்தா⁴ வுட்டா²னஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி ஏவமாதி³னா பட்டா²னே ஸஹேதுகது³காதீ³ஸு ஆக³தபாளியாதி அத்தோ².
Na ettha kāraṇaṃ dissatīti etena tihetukajavanānantaraṃ tividhampi tadārammaṇaṃ yuttanti dasseti. Yena adhippāyenāti paṭhamatherena tāva ekena kammunā anekatadārammaṇaṃ nibbattamānaṃ kammavisesābhāvā taṃtaṃjavanasaṅkhātapaccayavisesena visiṭṭhaṃ hotīti iminā adhippāyena javanavasena tadārammaṇassa sasaṅkhārādividhānaṃ vuttaṃ, vipākena nāma kammasarikkhena bhavitabbaṃ, na kammaviruddhasabhāvena. Aññathā aniṭṭhappasaṅgo siyāti evamadhippāyena dutiyatthero kammavaseneva tadārammaṇavisesaṃ āha. Ñāṇassa jaccandhādiduggativipattinimittapaṭipakkhatā viya sugativipattinimittapaṭipakkhatāpi siyāti maññamāno tatiyatthero ‘‘tihetukakammato duhetukapaṭisandhimpi nānujānātī’’ti iminā nayena tesu vādesu adhippāyāvirodhavasena yuttaṃ gahetabbaṃ. Mahāpakaraṇe āgatapāḷiyāti ‘‘sahetuko dhammo ahetukassa dhammassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) imassa vibhaṅge ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo, sahetukā khandhā vuṭṭhānassa anantarapaccayena paccayo’’ti evamādinā paṭṭhāne sahetukadukādīsu āgatapāḷiyāti attho.
காமாவசரகுஸலவிபாகவண்ணனா நிட்டி²தா.
Kāmāvacarakusalavipākavaṇṇanā niṭṭhitā.
