| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨੀ-ਟੀਕਾ • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
વਿਨਯਾਨਿਸਂਸਕਥਾવਣ੍ਣਨਾ
Vinayānisaṃsakathāvaṇṇanā
ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਚ ‘‘ਕੇਨਾਭਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਪਞ੍ਹਂ વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ વਿਭਜਿਤ੍વਾ ਇਦਾਨਿ ‘‘ਕਤ੍ਥ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਪਞ੍ਹਂ વਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਕਤ੍ਥ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ। ਤਤ੍ਥ ਤੇਲਮਿવਾਤਿ ਸੀਹਤੇਲਮਿવ। ਅਧਿਮਤ੍ਤਸਤਿਗਤਿਧੀਤਿਮਨ੍ਤੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਤੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧવਚਨਂ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍વਾ ਧਾਰਣਕਸਤਿ। ਗਤੀਤਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨਕਗਤਿ। ਧੀਤੀਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤ੍વਾ ਗਣ੍ਹਨਕਞਾਣਂ। ਗਤੀਤਿ વਾ ਪਞ੍ਞਾਗਤਿ। ਧੀਤੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧવਚਨਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨવੀਰਿਯਂ ਸਜ੍ਝਾਯਨવੀਰਿਯਂ ਧਾਰਣવੀਰਿਯਞ੍ਚ। ਲਜ੍ਜੀਸੂਤਿ ਪਾਪਜਿਗੁਚ੍ਛਨਕਲਕ੍ਖਣਾਯ ਲਜ੍ਜਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਸੁ। ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਕੇਸੂਤਿ ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁਪਿ વਜ੍ਜੇਸੁ ਦੋਸਦਸ੍ਸਾવਿਤਾਯ ਕਪ੍ਪਿਯਾਕਪ੍ਪਿਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਕਾਰੀਸੁ। ਸਿਕ੍ਖਾਕਾਮੇਸੂਤਿ ਅਧਿਸੀਲਅਅਚਿਤ੍ਤਅਧਿਪਞ੍ਞਾવਸੇਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ ਕਾਮਯਮਾਨੇਸੁ ਸਮ੍ਪਿਯਾਯਿਤ੍વਾ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਸੁ।
Ettāvatā ca ‘‘kenābhata’’nti imaṃ pañhaṃ vitthārato vibhajitvā idāni ‘‘kattha patiṭṭhita’’nti imaṃ pañhaṃ vissajjento āha ‘‘kattha patiṭṭhita’’ntiādi. Tattha telamivāti sīhatelamiva. Adhimattasatigatidhītimantesūti ettha satīti buddhavacanaṃ uggahetvā dhāraṇakasati. Gatīti uggaṇhanakagati. Dhītīti sanniṭṭhānaṃ katvā gaṇhanakañāṇaṃ. Gatīti vā paññāgati. Dhītīti buddhavacanaṃ uggaṇhanavīriyaṃ sajjhāyanavīriyaṃ dhāraṇavīriyañca. Lajjīsūti pāpajigucchanakalakkhaṇāya lajjāya samannāgatesu. Kukkuccakesūti aṇumattesupi vajjesu dosadassāvitāya kappiyākappiyaṃ nissāya kukkuccakārīsu. Sikkhākāmesūti adhisīlaaacittaadhipaññāvasena tisso sikkhā kāmayamānesu sampiyāyitvā sikkhantesu.
ਅਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਨਿવਾਰੇਤ੍વਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਤੋ ਮਾਤਾਪਿਤੁਟ੍ਠਾਨਿਯੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਆਚਾਰਗੋਚਰਕੁਸਲਤਾਤਿ વੇਲ਼ੁਦਾਨਾਦਿਮਿਚ੍ਛਾਜੀવਸ੍ਸ ਕਾਯਪਾਗਬ੍ਭਿਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਕਰਣੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਨਾਚਾਰਂ વਜ੍ਜੇਤ੍વਾ ‘‘ਕਾਯਿਕੋ ਅવੀਤਿਕ੍ਕਮੋ વਾਚਸਿਕੋ ਅવੀਤਿਕ੍ਕਮੋ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੫੧੧) ਏવਂ વੁਤ੍ਤਭਿਕ੍ਖੁਸਾਰੁਪ੍ਪਆਚਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ વੇਸਿਯਾਦਿਅਗੋਚਰਂ વਜ੍ਜੇਤ੍વਾ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਾਦਿਅਤ੍ਥਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਗੋਚਰੇਨ ਚ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸਮਣਾਚਾਰੇਸੁ ਚੇવ ਸਮਣਗੋਚਰੇਸੁ ਚ ਕੁਸਲਤਾ। ਅਪਿਚ ਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਗਾਰવੋ ਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ ਸਗਾਰવੋ ਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਨਿવਤ੍ਥੋ ਸੁਪਾਰੁਤੋ ਪਾਸਾਦਿਕੇਨ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਆਲੋਕਿਤੇਨ વਿਲੋਕਿਤੇਨ ਸਮਿਞ੍ਜਿਤੇਨ ਪਸਾਰਿਤੇਨ ਓਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਇਰਿਯਾਪਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍વਾਰੋ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਜਾਗਰਿਯਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੋ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਆਰਦ੍ਧવੀਰਿਯੋ ਪવਿવਿਤ੍ਤੋ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕੇਸੁ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਾਰੀ ਗਰੁਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਬਹੁਲੋ વਿਹਰਤਿ, ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਆਚਾਰੋ।
Akattabbato nivāretvā kattabbesu patiṭṭhāpanato mātāpituṭṭhāniyoti vuttaṃ. Ācāragocarakusalatāti veḷudānādimicchājīvassa kāyapāgabbhiyādīnañca akaraṇena sabbaso anācāraṃ vajjetvā ‘‘kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo’’ti (vibha. 511) evaṃ vuttabhikkhusāruppaācārasampattiyā vesiyādiagocaraṃ vajjetvā piṇḍapātādiatthaṃ upasaṅkamituṃ yuttaṭṭhānasaṅkhātagocarena ca sampannattā samaṇācāresu ceva samaṇagocaresu ca kusalatā. Apica yo bhikkhu satthari sagāravo sappatisso sabrahmacārīsu sagāravo sappatisso hirottappasampanno sunivattho supāruto pāsādikena abhikkantena paṭikkantena ālokitena vilokitena samiñjitena pasāritena okkhittacakkhu iriyāpathasampanno indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū jāgariyamanuyutto satisampajaññena samannāgato appiccho santuṭṭho āraddhavīriyo pavivitto asaṃsaṭṭho ābhisamācārikesu sakkaccakārī garucittīkārabahulo viharati, ayaṃ vuccati ācāro.
ਗੋਚਰੋ ਪਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਗੋਚਰੋ ਆਰਕ੍ਖਗੋਚਰੋ ਉਪਨਿਬਨ੍ਧਗੋਚਰੋਤਿ ਤਿવਿਧੋ। ਤਤ੍ਥ ਦਸਕਥਾવਤ੍ਥੁਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ, ਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਸ੍ਸੁਤਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਸੁਤਂ ਪਰਿਯੋਦਾਪੇਤਿ, ਕਙ੍ਖਂ વਿਤਰਤਿ , ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਜੁਂ ਕਰੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤਿ, ਯਸ੍ਸ વਾ ਪਨ ਅਨੁਸਿਕ੍ਖਮਾਨੋ ਸਦ੍ਧਾਯ વਡ੍ਢਤਿ, ਸੀਲੇਨ, ਸੁਤੇਨ, ਚਾਗੇਨ, ਪਞ੍ਞਾਯ વਡ੍ਢਤਿ, ਅਯਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਗੋਚਰੋ। ਯੋ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋ વੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਓਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਯੁਗਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਾવੀ ਸਂવੁਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਹਤ੍ਥਿਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਅਸ੍ਸਂ, ਨ ਰਥਂ, ਨ ਪਤ੍ਤਿਂ, ਨ ਇਤ੍ਥਿਂ, ਨ ਪੁਰਿਸਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਉਦ੍ਧਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਅਧੋ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਦਿਸਾવਿਦਿਸਮ੍ਪਿ ਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਆਰਕ੍ਖਗੋਚਰੋ। ਉਪਨਿਬਨ੍ਧਗੋਚਰੋ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਯਤ੍ਥ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਨਿਬਨ੍ਧਤਿ। વੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗવਤਾ – ‘‘ਕੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਗੋਚਰੋ ਸਕੋ ਪੇਤ੍ਤਿਕੋ વਿਸਯੋ, ਯਦਿਦਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ। ਅਯਂ ਉਪਨਿਬਨ੍ਧਗੋਚਰੋ। ਇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚ ਆਚਾਰੇਨ ਇਮਿਨਾ ਚ ਗੋਚਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਆਚਾਰਗੋਚਰਕੁਸਲਤਾ। ਏવਂ ਅਨਾਚਾਰਂ ਅਗੋਚਰਞ੍ਚ વਜ੍ਜੇਤ੍વਾ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਯਥਾવੁਤ੍ਤਆਚਾਰਗੋਚਰੇਸੁ ਕੁਸਲਭਾવੋ વਿਨਯਧਰਾਯਤ੍ਤੋਤਿ ਅਯਮਾਨਿਸਂਸੋ વਿਨਯਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Gocaro pana upanissayagocaro ārakkhagocaro upanibandhagocaroti tividho. Tattha dasakathāvatthuguṇasamannāgato kalyāṇamitto, yaṃ nissāya assutaṃ suṇāti, sutaṃ pariyodāpeti, kaṅkhaṃ vitarati , diṭṭhiṃ ujuṃ karoti, cittaṃ pasādeti, yassa vā pana anusikkhamāno saddhāya vaḍḍhati, sīlena, sutena, cāgena, paññāya vaḍḍhati, ayaṃ upanissayagocaro. Yo pana bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthipaṭipanno okkhittacakkhu yugamattadassāvī saṃvuto gacchati, na hatthiṃ olokento, na assaṃ, na rathaṃ, na pattiṃ, na itthiṃ, na purisaṃ olokento, na uddhaṃ olokento, na adho olokento, na disāvidisampi pekkhamāno gacchati, ayaṃ ārakkhagocaro. Upanibandhagocaro pana cattāro satipaṭṭhānā, yattha bhikkhu attano cittaṃ upanibandhati. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo, yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Ayaṃ upanibandhagocaro. Iti iminā ca ācārena iminā ca gocarena samannāgatattā ācāragocarakusalatā. Evaṃ anācāraṃ agocarañca vajjetvā saddhāpabbajitānaṃ yathāvuttaācāragocaresu kusalabhāvo vinayadharāyattoti ayamānisaṃso vinayapariyattiyā dassitoti veditabbo.
વਿਨਯਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ વਿਨਯਪਰਿਯਾਪੁਣਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ। ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸੁਗੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤੋਤਿ ਕਥਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸੁਗੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤੋ? ਆਪਤ੍ਤਿਞ੍ਹਿ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਛਹਾਕਾਰੇਹਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਅਲਜ੍ਜਿਤਾ, ਅਞ੍ਞਾਣਤਾ, ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਤਾ, ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਕਪ੍ਪਿਯੇ ਅਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਸਤਿਸਮ੍ਮੋਸਾਤਿ। વਿਨਯਧਰੋ ਪਨ ਇਮੇਹਿ ਛਹਾਕਾਰੇਹਿ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ।
Vinayapariyattiṃ nissāyāti vinayapariyāpuṇanaṃ nissāya. Attano sīlakkhandho sugutto hotisurakkhitoti kathamassa attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito? Āpattiñhi āpajjanto chahākārehi āpajjati alajjitā, aññāṇatā, kukkuccapakatatā, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, satisammosāti. Vinayadharo pana imehi chahākārehi āpattiṃ nāpajjati.
ਕਥਂ ਅਲਜ੍ਜਿਤਾਯ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ? ਸੋ ਹਿ ‘‘ਪਸ੍ਸਥ ਭੋ, ਅਯਂ ਕਪ੍ਪਿਯਾਕਪ੍ਪਿਯਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋਯੇવ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿવੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ ਇਮਂ ਪਰੂਪવਾਦਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ ਅਕਪ੍ਪਿਯਭਾવਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋਯੇવ ਮਦ੍ਦਿਤ੍વਾ વੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਨ ਕਰੋਤਿ। ਏવਂ ਅਲਜ੍ਜਿਤਾਯ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ। ਸਹਸਾ ਆਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਦੇਸਨਾਗਾਮਿਨਿਂ ਦੇਸੇਤ੍વਾ વੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ વੁਟ੍ਠਹਿਤ੍વਾ ਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਤੋ –
Kathaṃ alajjitāya nāpajjati? So hi ‘‘passatha bho, ayaṃ kappiyākappiyaṃ jānantoyeva paṇṇattivītikkamaṃ karotī’’ti imaṃ parūpavādaṃ rakkhantopi akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ na karoti. Evaṃ alajjitāya nāpajjati. Sahasā āpannampi desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhahitvā suddhante patiṭṭhāti, tato –
‘‘ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਪਰਿਗੂਹਤਿ।
‘‘Sañcicca āpattiṃ nāpajjati, āpattiṃ na parigūhati;
ਅਗਤਿਗਮਨਞ੍ਚ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਦਿਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਲਜ੍ਜਿਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ॥ (ਪਰਿ॰ ੩੫੯) –
Agatigamanañca na gacchati, ediso vuccati lajjipuggalo’’ti. (pari. 359) –
ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਲਜ੍ਜਿਭਾવੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋવ ਹੋਤਿ।
Imasmiṃ lajjibhāve patiṭṭhitova hoti.
ਕਥਂ ਅਞ੍ਞਾਣਤਾਯ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ? ਸੋ ਹਿ ਕਪ੍ਪਿਯਾਕਪ੍ਪਿਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਪ੍ਪਿਯਂਯੇવ ਕਰੋਤਿ, ਅਕਪ੍ਪਿਯਂ ਨ ਕਰੋਤਿ। ਏવਂ ਅਞ੍ਞਾਣਤਾਯ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ।
Kathaṃ aññāṇatāya nāpajjati? So hi kappiyākappiyaṃ jānāti, tasmā kappiyaṃyeva karoti, akappiyaṃ na karoti. Evaṃ aññāṇatāya nāpajjati.
ਕਥਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਤਾਯ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ? ਕਪ੍ਪਿਯਾਕਪ੍ਪਿਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ વਤ੍ਥੁਂ ਓਲੋਕੇਤ੍વਾ ਮਾਤਿਕਂ ਪਦਭਾਜਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਓਲੋਕੇਤ੍વਾ ਕਪ੍ਪਿਯਂ ਚੇ ਹੋਤਿ, ਕਰੋਤਿ, ਅਕਪ੍ਪਿਯਂ ਚੇ, ਨ ਕਰੋਤਿ। ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਨ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਅવਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਤ੍વਾવ ‘‘વਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਮਦ੍ਦਿਤ੍વਾ ਨ વੀਤਿਕ੍ਕਮਤਿ। ਏવਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਤਾਯ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ।
Kathaṃ kukkuccapakatatāya nāpajjati? Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vatthuṃ oloketvā mātikaṃ padabhājanaṃ antarāpattiṃ anāpattiṃ oloketvā kappiyaṃ ce hoti, karoti, akappiyaṃ ce, na karoti. Uppannaṃ pana kukkuccaṃ avinicchinitvāva ‘‘vaṭṭatī’’ti madditvā na vītikkamati. Evaṃ kukkuccapakatatāya nāpajjati.
ਕਥਂ ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾਦੀਹਿ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ? ਸੋ ਹਿ ਕਪ੍ਪਿਯਾਕਪ੍ਪਿਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞੀ ਨ ਹੋਤਿ, ਕਪ੍ਪਿਯੇ ਅਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞੀ ਨ ਹੋਤਿ, ਸੁਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ ਚਸ੍ਸ ਸਤਿ ਹੋਤਿ, ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਬ੍ਬਂ ਅਧਿਟ੍ਠੇਤਿ, વਿਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬਂ વਿਕਪ੍ਪੇਤਿ। ਇਤਿ ਇਮੇਹਿ ਛਹਾਕਾਰੇਹਿ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਖਣ੍ਡਸੀਲੋ ਹੋਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋ। ਏવਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸੁਗੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤੋ।
Kathaṃ akappiye kappiyasaññitādīhi nāpajjati? So hi kappiyākappiyaṃ jānāti, tasmā akappiye kappiyasaññī na hoti, kappiye akappiyasaññī na hoti, supatiṭṭhitā cassa sati hoti, adhiṭṭhātabbaṃ adhiṭṭheti, vikappetabbaṃ vikappeti. Iti imehi chahākārehi āpattiṃ nāpajjati, āpattiṃ anāpajjanto akhaṇḍasīlo hoti parisuddhasīlo. Evamassa attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito.
ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਾਨਨ੍ਤਿ ਕਪ੍ਪਿਯਾਕਪ੍ਪਿਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚੇਨ ਅਭਿਭੂਤਾਨਂ। ਕਥਂ ਪਨ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਾਨਂ ਪਟਿਸਰਣਂ ਹੋਤਿ? ਤਿਰੋਰਟ੍ਠੇਸੁ ਤਿਰੋਜਨਪਦੇਸੁ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ‘‘ਅਸੁਕਸ੍ਮਿਂ ਕਿਰ વਿਹਾਰੇ વਿਨਯਧਰੋ વਸਤੀ’’ਤਿ ਦੂਰਤੋਪਿ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਨ੍ਤ੍વਾ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਸੋ ਤੇਹਿ ਕਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ વਤ੍ਥੁਂ ਓਲੋਕੇਤ੍વਾ ਆਪਤ੍ਤਾਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਗਰੁਕਲਹੁਕਾਦਿਭੇਦਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍વਾ ਦੇਸਨਾਗਾਮਿਨਿਂ ਦੇਸਾਪੇਤ੍વਾ વੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ વੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍વਾ ਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ। ਏવਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਾਨਂ ਪਟਿਸਰਣਂ ਹੋਤਿ।
Kukkuccapakatānanti kappiyākappiyaṃ nissāya uppannena kukkuccena abhibhūtānaṃ. Kathaṃ pana kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti? Tiroraṭṭhesu tirojanapadesu ca uppannakukkuccā bhikkhū ‘‘asukasmiṃ kira vihāre vinayadharo vasatī’’ti dūratopi tassa santikaṃ āgantvā kukkuccaṃ pucchanti. So tehi katakammassa vatthuṃ oloketvā āpattānāpattiṃ garukalahukādibhedaṃ sallakkhetvā desanāgāminiṃ desāpetvā vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpeti. Evaṃ kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti.
વਿਸਾਰਦੋ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ વੋਹਰਤੀਤਿ વਿਗਤੋ ਸਾਰਦੋ ਭਯਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ વਿਸਾਰਦੋ, ਅਭੀਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਅવਿਨਯਧਰਸ੍ਸ ਹਿ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਯਂ ਸਾਰਜ੍ਜਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ, વਿਨਯਧਰਸ੍ਸ ਤਂ ਨ ਹੋਤਿ। ਕਸ੍ਮਾ? ‘‘ਏવਂ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੋਸੋ ਹੋਤਿ, ਏવਂ ਨ ਦੋਸੋ’’ਤਿ ਞਤ੍વਾ ਕਥਨਤੋ।
Visārado saṅghamajjhe voharatīti vigato sārado bhayaṃ etassāti visārado, abhītoti attho. Avinayadharassa hi saṅghamajjhe kathentassa bhayaṃ sārajjaṃ okkamati, vinayadharassa taṃ na hoti. Kasmā? ‘‘Evaṃ kathentassa doso hoti, evaṃ na doso’’ti ñatvā kathanato.
ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਸਹਧਮ੍ਮੇਨ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦ੍વਿਧਾ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ ਨਾਮ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ ਚ ਸਾਸਨਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ ਚ। ਤਤ੍ਥ ਮੇਤ੍ਤਿਯਭੁਮ੍ਮਜਕਾ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ વਡ੍ਢੋ ਚ ਲਿਚ੍ਛવੀ ਅਮੂਲਕੇਨ ਅਨ੍ਤਿਮવਤ੍ਥੁਨਾ ਚੋਦੇਸੁਂ, ਇਮੇ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ ਨਾਮ। ਯੇ વਾ ਪਨਞ੍ਞੇਪਿ ਦੁਸ੍ਸੀਲਾ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ। વਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨਾ ਪਨ ਅਰਿਟ੍ਠਭਿਕ੍ਖੁਕਣ੍ਟਕਸਾਮਣੇਰવੇਸਾਲਿਕવਜ੍ਜਿਪੁਤ੍ਤਕਾ ਮਹਾਸਙ੍ਘਿਕਾਦਯੋ ਚ ਅਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ વਤ੍વਾ ਕਤਪਗ੍ਗਹਾ ਸਾਸਨਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ ਨਾਮ। ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਹਧਮ੍ਮੇਨ ਸਹਕਾਰਣੇਨ વਚਨੇਨ ਯਥਾ ਤਂ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਏવਂ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਕਤ੍વਾ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ।
Paccatthikesahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhātīti ettha dvidhā paccatthikā nāma attapaccatthikā ca sāsanapaccatthikā ca. Tattha mettiyabhummajakā ca bhikkhū vaḍḍho ca licchavī amūlakena antimavatthunā codesuṃ, ime attapaccatthikā nāma. Ye vā panaññepi dussīlā pāpadhammā, sabbe te attapaccatthikā. Viparītadassanā pana ariṭṭhabhikkhukaṇṭakasāmaṇeravesālikavajjiputtakā mahāsaṅghikādayo ca abuddhasāsanaṃ ‘‘buddhasāsana’’nti vatvā katapaggahā sāsanapaccatthikā nāma. Te sabbepi sahadhammena sahakāraṇena vacanena yathā taṃ asaddhammaṃ patiṭṭhāpetuṃ na sakkonti, evaṃ suniggahitaṃ katvā niggaṇhāti.
ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਤਿવਿਧੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਧਿਗਮવਸੇਨ। ਤਤ੍ਥ ਤਿਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧવਚਨਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ। ਤੇਰਸ ਧੁਤਙ੍ਗਗੁਣਾ ਚੁਦ੍ਦਸ ਖਨ੍ਧਕવਤ੍ਤਾਨਿ ਦ੍વੇਅਸੀਤਿ ਮਹਾવਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਅਯਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ। ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗਾ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਫਲਾਨਿ ਚ, ਅਯਂ ਅਧਿਗਮਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ। ਤਤ੍ਥ ਕੇਚਿ ਥੇਰਾ ‘‘ਯੋ વੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਧਮ੍ਮੋ ਚ વਿਨਯੋ ਚ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ, ਸੋ વੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਸਤ੍ਥਾ’’ਤਿ (ਦੀ॰ ਨਿ॰ ੨.੨੧੬) ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ‘‘ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਕੇਚਿ ਥੇਰਾ ‘‘ਇਮੇ ਚ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਮ੍ਮਾ વਿਹਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਅਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ ਅਰਹਨ੍ਤੇਹਿ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ (ਦੀ॰ ਨਿ॰ ੨.੨੧੪) ‘‘ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ વਤ੍વਾ ‘‘ਯਾવ ਪਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਸਂવਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਾવ ਸਾਸਨਂ ਠਿਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ। ਇਤਰੇ ਪਨ ਥੇਰਾ ‘‘ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਾਯ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸਪਿ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ વਤ੍વਾ ਆਹਂਸੁ। ਸਚੇਪਿ ਪਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਾਰਾਜਿਕਾਨਿ ਰਕ੍ਖਣਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਦ੍ਧੇ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੇ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍વਾ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿਮੇ ਜਨਪਦੇ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍વਾ ਦਸવਗ੍ਗਗਣਂ ਪੂਰੇਤ੍વਾ ਮਜ੍ਝਿਮਜਨਪਦੇਪਿ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ। ਏਤੇਨੁਪਾਯੇਨ વੀਸਤਿવਗ੍ਗਸਙ੍ਘਂ ਪੂਰੇਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਨੋਪਿ ਅਬ੍ਭਾਨਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍વਾ ਸਾਸਨਂ વੁਡ੍ਢਿਂ વਿਰੁਲ਼੍ਹਿਂ ਗਮਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ। ਏવਮਯਂ વਿਨਯਧਰੋ ਤਿવਿਧਸ੍ਸਪਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀਤਿ। ਏવਮਯਂ વਿਨਯਧਰੋ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਾਨਿਸਂਸੇ ਪਟਿਲਭਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hotīti ettha pana tividho saddhammo pariyattipaṭipattiadhigamavasena. Tattha tipiṭakaṃ buddhavacanaṃ pariyattisaddhammo nāma. Terasa dhutaṅgaguṇā cuddasa khandhakavattāni dveasīti mahāvattānīti ayaṃ paṭipattisaddhammo nāma. Cattāro maggā ca cattāri phalāni ca, ayaṃ adhigamasaddhammo nāma. Tattha keci therā ‘‘yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā’’ti (dī. ni. 2.216) iminā suttena ‘‘sāsanassa pariyatti mūla’’nti vadanti. Keci therā ‘‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’’ti iminā suttena (dī. ni. 2.214) ‘‘sāsanassa paṭipatti mūla’’nti vatvā ‘‘yāva pañca bhikkhū sammā paṭipannā saṃvijjanti, tāva sāsanaṃ ṭhitaṃ hotī’’ti āhaṃsu. Itare pana therā ‘‘pariyattiyā antarahitāya suppaṭipannassapi dhammābhisamayo natthī’’ti vatvā āhaṃsu. Sacepi pañca bhikkhū cattāri pārājikāni rakkhaṇakā honti, te saddhe kulaputte pabbājetvā paccantime janapade upasampādetvā dasavaggagaṇaṃ pūretvā majjhimajanapadepi upasampadaṃ karissanti. Etenupāyena vīsativaggasaṅghaṃ pūretvā attanopi abbhānakammaṃ katvā sāsanaṃ vuḍḍhiṃ viruḷhiṃ gamayissanti. Evamayaṃ vinayadharo tividhassapi saddhammassa ciraṭṭhitiyā paṭipanno hotīti. Evamayaṃ vinayadharo ime pañcānisaṃse paṭilabhatīti veditabbo.
વਿਨਯੋ ਸਂવਰਤ੍ਥਾਯਾਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਰਿ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੩੬੬) વਿਨਯੋਤਿ વਿਨਯਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਂ, વਿਨਯੋਤਿ વਾ વਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਕਲਾਪਿ વਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ વਿਨਯਪਰਿਯਾਪੁਣਨਂ વਾ ਕਾਯવਚੀਦ੍વਾਰਸਂવਰਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਆਜੀવਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਰਿਯੋਸਾਨਸ੍ਸ ਸੀਲਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਅવਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋਤਿ ਪਾਪਪੁਞ੍ਞਾਨਂ ਕਤਾਕਤਾਨੁਸੋਚਨવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤવਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਭਾવੋ। ਪਾਮੋਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਾ ਤਰੁਣਪੀਤਿ। ਪੀਤੀਤਿ ਬਲવਪੀਤਿ। ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀਤਿ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਦਰਥਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ। ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਕਾਯਿਕਂ ਚੇਤਸਿਕਞ੍ਚ ਸੁਖਂ। ਤਞ੍ਹਿ ਦੁવਿਧਮ੍ਪਿ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। ਸਮਾਧੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ। ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨਾਮਰੂਪਪਰਿਗ੍ਗਹੋ। ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਤਿ વਿਪਸ੍ਸਨਾ। ਅਥ વਾ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਤਰੁਣવਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਹਿ ਤਰੁਣવਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਤਿ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾ વੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਬਲવવਿਪਸ੍ਸਨਾ। વਿਰਾਗੋਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ। વਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ। ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਪਿ ਹਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। વਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ। ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍વਾ ਅਨવਸੇਸੇਤ੍વਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯ, ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਹਿ વਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅવਸ੍ਸਂ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਤਬ੍ਬਤੋ, ਨ ਚ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਞਾਣੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਅਨ੍ਤਰਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਹੋਤਿ।
Vinayo saṃvaratthāyātiādīsu (pari. aṭṭha. 366) vinayoti vinayassa pariyāpuṇanaṃ, vinayoti vā vinayapaññatti vuttā, tasmā sakalāpi vinayapaññatti vinayapariyāpuṇanaṃ vā kāyavacīdvārasaṃvaratthāyāti attho, ājīvapārisuddhipariyosānassa sīlassa upanissayapaccayo hotīti vuttaṃ hoti. Avippaṭisāroti pāpapuññānaṃ katākatānusocanavasena pavattacittavippaṭisārābhāvo. Pāmojjanti dubbalā taruṇapīti. Pītīti balavapīti. Passaddhīti kāyacittadarathapaṭippassaddhi. Sukhanti kāyikaṃ cetasikañca sukhaṃ. Tañhi duvidhampi samādhissa upanissayapaccayo hoti. Samādhīti cittekaggatā. Yathābhūtañāṇadassananti sappaccayanāmarūpapariggaho. Nibbidāti vipassanā. Atha vā yathābhūtañāṇadassanaṃ taruṇavipassanā, udayabbayañāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Cittekaggatā hi taruṇavipassanāya upanissayapaccayo hoti. Nibbidāti sikhāppattā vuṭṭhānagāminibalavavipassanā. Virāgoti ariyamaggo. Vimuttīti arahattaphalaṃ. Catubbidhopi hi ariyamaggo arahattassa upanissayapaccayo hoti. Vimuttiñāṇadassananti paccavekkhaṇañāṇaṃ. Anupādāparinibbānatthāyāti kañci dhammaṃ aggahetvā anavasesetvā parinibbānatthāya, appaccayaparinibbānatthāyāti attho. Appaccayaparinibbānassa hi vimuttiñāṇadassanaṃ paccayo hoti tasmiṃ anuppatte avassaṃ parinibbāyitabbato, na ca paccavekkhaṇañāṇe anuppanne antarā parinibbānaṃ hoti.
ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਕਥਾਤਿ ਅਯਂ વਿਨਯਕਥਾ ਨਾਮ ਏਤਦਤ੍ਥਾਯ, ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪਿ। ਮਨ੍ਤਨਾਪਿ વਿਨਯਮਨ੍ਤਨਾਏવ, ‘‘ਏવਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ, ਨ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ વਿਨਯਪਟਿਬਦ੍ਧਸਂਸਨ੍ਦਨਾ। ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਉਪਨਿਸਾਤਿ ਉਪਨਿਸੀਦਤਿ ਏਤ੍ਥ ਫਲਂ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧવੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਉਪਨਿਸਾ વੁਚ੍ਚਤਿ ਕਾਰਣਂ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ। ‘‘વਿਨਯੋ ਸਂવਰਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਕਾਰਣਪਰਮ੍ਪਰਾ ਏਤਦਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਏਤਦਤ੍ਥਂ ਸੋਤਾવਧਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯਕਥਾਯ ਸੋਤਾવਧਾਨਂ ਇਮਂ ਕਥਂ ਸੁਤ੍વਾ ਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਞਾਣਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਏਤਦਤ੍ਥਂ। ਯਦਿਦਂ ਅਨੁਪਾਦਾਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ વਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਯਦਿਦਨ੍ਤਿ ਨਿਪਾਤੋ। ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗવਿਭਤ੍ਤਿવਚਨੇਸੁ ਤਾਦਿਸੋવ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਰਿਣਾਮੇਤਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਏવਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਯੋ ਅਯਂ ਚਤੂਹਿ ਉਪਾਦਾਨੇਹਿ ਅਨੁਪਾਦਿਯਿਤ੍વਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਙ੍ਖਾਤੋ વਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਸੋਪਿ ਏਤਦਤ੍ਥਾਯ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਏવਮੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਯੋ ਅਯਂ ਅਨੁਪਾਦਾਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ વਿਮੋਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਹੇਟ੍ਠਾ વੁਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਏਤਦਤ੍ਥਮੇવਾਤਿ। ਏવਞ੍ਚ ਸਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਹੁਸ੍ਸਾਹਤੋ ਸਾਧਿਤਬ੍ਬਂ ਨਿਯਤਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ। ਹੇਟ੍ਠਾ ‘‘વਿਰਾਗੋ…ਪੇ॰… ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਨਿਸਂਸਫਲਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਆਯੋਗੋਤਿ ਉਗ੍ਗਹਣਚਿਨ੍ਤਨਾਦਿવਸੇਨ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਅਭਿਯੋਗੋ।
Etadatthā kathāti ayaṃ vinayakathā nāma etadatthāya, anupādāparinibbānatthāyāti attho. Evaṃ sabbatthapi. Mantanāpi vinayamantanāeva, ‘‘evaṃ karissāma, na karissāmā’’ti vinayapaṭibaddhasaṃsandanā. Etadatthā upanisāti upanisīdati ettha phalaṃ tappaṭibaddhavuttitāyāti upanisā vuccati kāraṇaṃ paccayoti. ‘‘Vinayo saṃvaratthāyā’’tiādikā kāraṇaparamparā etadatthāti attho. Etadatthaṃ sotāvadhānanti imissā paramparapaccayakathāya sotāvadhānaṃ imaṃ kathaṃ sutvā yaṃ uppajjati ñāṇaṃ, tampi etadatthaṃ. Yadidaṃ anupādācittassa vimokkhoti yadidanti nipāto. Sabbaliṅgavibhattivacanesu tādisova tattha tattha atthato pariṇāmetabbo, tasmā evamettha attho veditabbo – yo ayaṃ catūhi upādānehi anupādiyitvā cittassa arahattaphalasaṅkhāto vimokkho, sopi etadatthāya anupādāparinibbānatthāyāti evamettha sambandho veditabbo. Yo ayaṃ anupādācittassa vimokkhasaṅkhāto maggo, heṭṭhā vuttaṃ sabbampi etadatthamevāti. Evañca sati iminā mahussāhato sādhitabbaṃ niyatappayojanaṃ dassitaṃ hoti. Heṭṭhā ‘‘virāgo…pe… nibbānatthāyā’’ti iminā pana labbhamānānisaṃsaphalaṃ dassitanti veditabbaṃ. Āyogoti uggahaṇacintanādivasena punappunaṃ abhiyogo.
વਿਨਯਾਨਿਸਂਸਕਥਾવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Vinayānisaṃsakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ਇਤਿ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਾਯ વਿਨਯਟ੍ਠਕਥਾਯ ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਂ
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpaniyaṃ
ਬਾਹਿਰਨਿਦਾਨવਣ੍ਣਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ।
Bāhiranidānavaṇṇanā samattā.
