Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / തിപിടക • Tipiṭaka / ജാതകപാളി • Jātakapāḷi

൫൪൬. വിധുരജാതകം (൯)

546. Vidhurajātakaṃ (9)

ദോഹളകണ്ഡം

Dohaḷakaṇḍaṃ

൧൩൪൬.

1346.

‘‘പണ്ഡു കിസിയാസി ദുബ്ബലാ, വണ്ണരൂപം 1 നതവേദിസം പുരേ;

‘‘Paṇḍu kisiyāsi dubbalā, vaṇṇarūpaṃ 2 natavedisaṃ pure;

വിമലേ അക്ഖാഹി പുച്ഛിതാ, കീദിസീ തുയ്ഹം സരീരവേദനാ’’.

Vimale akkhāhi pucchitā, kīdisī tuyhaṃ sarīravedanā’’.

൧൩൪൭.

1347.

‘‘ധമ്മോ മനുജേസു മാതീനം 3, ദോഹളോ നാമ ജനിന്ദ വുച്ചതി;

‘‘Dhammo manujesu mātīnaṃ 4, dohaḷo nāma janinda vuccati;

ധമ്മാഹതം നാഗകുഞ്ജര, വിധുരസ്സ ഹദയാഭിപത്ഥയേ’’.

Dhammāhataṃ nāgakuñjara, vidhurassa hadayābhipatthaye’’.

൧൩൪൮.

1348.

‘‘ചന്ദം ഖോ ത്വം ദോഹളായസി, സൂരിയം വാ അഥ വാപി മാലുതം;

‘‘Candaṃ kho tvaṃ dohaḷāyasi, sūriyaṃ vā atha vāpi mālutaṃ;

ദുല്ലഭഞ്ഹി 5 വിധുരസ്സ ദസ്സനം 6, കോ വിധുരമിധ മാനയിസ്സതി’’.

Dullabhañhi 7 vidhurassa dassanaṃ 8, ko vidhuramidha mānayissati’’.

൧൩൪൯.

1349.

‘‘കിന്നു താത തുവം പജ്ഝായസി, പദുമം ഹത്ഥഗതംവ തേ മുഖം;

‘‘Kinnu tāta tuvaṃ pajjhāyasi, padumaṃ hatthagataṃva te mukhaṃ;

കിന്നു ദുമ്മനരൂപോസി ഇസ്സര, മാ ത്വം സോചി അമിത്തതാപന’’.

Kinnu dummanarūposi issara, mā tvaṃ soci amittatāpana’’.

൧൩൫൦.

1350.

‘‘മാതാ ഹി തവ ഇരന്ധതി 9, വിധുരസ്സ ഹദയം ധനിയതി;

‘‘Mātā hi tava irandhati 10, vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;

ദുല്ലഭഞ്ഹി വിധുരസ്സ ദസ്സനം, കോ വിധുരമിധ മാനയിസ്സതി’’.

Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ, ko vidhuramidha mānayissati’’.

൧൩൫൧.

1351.

‘‘തസ്സ ഭത്തുപരിയേസനം 11 ചര, യോ വിധുരമിധ മാനയിസ്സതി’’;

‘‘Tassa bhattupariyesanaṃ 12 cara, yo vidhuramidha mānayissati’’;

‘‘പിതുനോ ച സാ സുത്വാന വാക്യം, രത്തിം നിക്ഖമ്മ അവസ്സുതിം ചരി’’.

‘‘Pituno ca sā sutvāna vākyaṃ, rattiṃ nikkhamma avassutiṃ cari’’.

൧൩൫൨.

1352.

‘‘കേ ഗന്ധബ്ബേ രക്ഖസേ ച നാഗേ, കേ കിമ്പുരിസേ ചാപി മാനുസേ;

‘‘Ke gandhabbe rakkhase ca nāge, ke kimpurise cāpi mānuse;

കേ പണ്ഡിതേ സബ്ബകാമദദേ 13, ദീഘരത്തം ഭത്താ മേ ഭവിസ്സതി’’.

Ke paṇḍite sabbakāmadade 14, dīgharattaṃ bhattā me bhavissati’’.

൧൩൫൩.

1353.

‘‘അസ്സാസ ഹേസ്സാമി തേ പതി, ഭത്താ തേ ഹേസ്സാമി അനിന്ദലോചനേ;

‘‘Assāsa hessāmi te pati, bhattā te hessāmi anindalocane;

പഞ്ഞാ ഹി മമം തഥാവിധാ, അസ്സാസ ഹേസ്സസി ഭരിയാ മമ.

Paññā hi mamaṃ tathāvidhā, assāsa hessasi bhariyā mama.

൧൩൫൪.

1354.

‘‘അവചാസി പുണ്ണകം ഇരന്ധതീ 15, പുബ്ബപഥാനുഗതേന ചേതസാ;

‘‘Avacāsi puṇṇakaṃ irandhatī 16, pubbapathānugatena cetasā;

ഏഹി ഗച്ഛാമ പിതു മമന്തികേ 17, ഏസോവ തേ ഏതമത്ഥം പവക്ഖതി.

Ehi gacchāma pitu mamantike 18, esova te etamatthaṃ pavakkhati.

൧൩൫൫.

1355.

‘‘അലങ്കതാ സുവസനാ, മാലിനീ ചന്ദനുസ്സദാ;

‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā;

യക്ഖം ഹത്ഥേ ഗഹേത്വാന, പിതുസന്തികുപാഗമി’’.

Yakkhaṃ hatthe gahetvāna, pitusantikupāgami’’.

൧൩൫൬.

1356.

‘‘നാഗവര വചോ സുണോഹി മേ, പതിരൂപം പടിപജ്ജ സുങ്കിയം;

‘‘Nāgavara vaco suṇohi me, patirūpaṃ paṭipajja suṅkiyaṃ;

പത്ഥേമി അഹം ഇരന്ധതിം, തായ സമങ്ഗിം കരോഹി മം തുവം.

Patthemi ahaṃ irandhatiṃ, tāya samaṅgiṃ karohi maṃ tuvaṃ.

൧൩൫൭.

1357.

‘‘സതം ഹത്ഥീ സതം അസ്സാ, സതം അസ്സതരീരഥാ;

‘‘Sataṃ hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā;

സതം വലഭിയോ പുണ്ണാ, നാനാരത്നസ്സ കേവലാ;

Sataṃ valabhiyo puṇṇā, nānāratnassa kevalā;

തേ നാഗ പടിപജ്ജസ്സു, ധീതരം ദേഹിരന്ധതിം’’.

Te nāga paṭipajjassu, dhītaraṃ dehirandhatiṃ’’.

൧൩൫൮.

1358.

‘‘യാവ ആമന്തയേ ഞാതീ, മിത്തേ ച സുഹദജ്ജനേ 19;

‘‘Yāva āmantaye ñātī, mitte ca suhadajjane 20;

അനാമന്ത കതം കമ്മം, തം പച്ഛാ അനുതപ്പതി’’.

Anāmanta kataṃ kammaṃ, taṃ pacchā anutappati’’.

൧൩൫൯.

1359.

തതോ സോ വരുണോ നാഗോ, പവിസിത്വാ നിവേസനം;

Tato so varuṇo nāgo, pavisitvā nivesanaṃ;

ഭരിയം ആമന്തയിത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവി.

Bhariyaṃ āmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.

൧൩൬൦.

1360.

‘‘അയം സോ പുണ്ണകോ യക്ഖോ, യാചതീ മം ഇരന്ധതിം;

‘‘Ayaṃ so puṇṇako yakkho, yācatī maṃ irandhatiṃ;

ബഹുനാ വിത്തലാഭേന, തസ്സ ദേമ പിയം മമം’’.

Bahunā vittalābhena, tassa dema piyaṃ mamaṃ’’.

൧൩൬൧.

1361.

‘‘ന ധനേന ന വിത്തേന, ലബ്ഭാ അമ്ഹം ഇരന്ധതീ;

‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;

സചേ ച ഖോ ഹദയം പണ്ഡിതസ്സ, ധമ്മേന ലദ്ധാ ഇധ മാഹരേയ്യ;

Sace ca kho hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māhareyya;

ഏതേന വിത്തേന കുമാരി ലബ്ഭാ, നാഞ്ഞം ധനം ഉത്തരി പത്ഥയാമ’’.

Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.

൧൩൬൨.

1362.

തതോ സോ വരുണോ നാഗോ, നിക്ഖമിത്വാ നിവേസനാ;

Tato so varuṇo nāgo, nikkhamitvā nivesanā;

പുണ്ണകാമന്തയിത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവി.

Puṇṇakāmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.

൧൩൬൩.

1363.

‘‘ന ധനേന ന വിത്തേന, ലബ്ഭാ അമ്ഹം ഇരന്ധതീ;

‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;

സചേ തുവം ഹദയം പണ്ഡിതസ്സ, ധമ്മേന ലദ്ധാ ഇധ മാഹരേസി;

Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māharesi;

ഏതേന വിത്തേന കുമാരി ലബ്ഭാ, നാഞ്ഞം ധനം ഉത്തരി പത്ഥയാമ’’.

Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.

൧൩൬൪.

1364.

‘‘യം പണ്ഡിതോത്യേകേ വദന്തി ലോകേ, തമേവ ബാലോതി പുനാഹു അഞ്ഞേ;

‘‘Yaṃ paṇḍitotyeke vadanti loke, tameva bāloti punāhu aññe;

അക്ഖാഹി മേ വിപ്പവദന്തി ഏത്ഥ, കം പണ്ഡിതം നാഗ തുവം വദേസി’’.

Akkhāhi me vippavadanti ettha, kaṃ paṇḍitaṃ nāga tuvaṃ vadesi’’.

൧൩൬൫.

1365.

‘‘കോരബ്യരാജസ്സ ധനഞ്ചയസ്സ 21, യദി തേ സുതോ വിധുരോ നാമ കത്താ;

‘‘Korabyarājassa dhanañcayassa 22, yadi te suto vidhuro nāma kattā;

ആനേഹി തം പണ്ഡിതം ധമ്മലദ്ധാ, ഇരന്ധതീ പദചരാ 23 തേ ഹോതു.

Ānehi taṃ paṇḍitaṃ dhammaladdhā, irandhatī padacarā 24 te hotu.

൧൩൬൬.

1366.

‘‘ഇദഞ്ച സുത്വാ വരുണസ്സ വാക്യം, ഉട്ഠായ യക്ഖോ പരമപ്പതീതോ;

‘‘Idañca sutvā varuṇassa vākyaṃ, uṭṭhāya yakkho paramappatīto;

തത്ഥേവ സന്തോ പുരിസം അസംസി, ആനേഹി ആജഞ്ഞമിധേവ യുത്തം.

Tattheva santo purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.

൧൩൬൭.

1367.

‘‘ജാതരൂപമയാ കണ്ണാ, കാചമ്ഹിചമയാ 25 ഖുരാ;

‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā 26 khurā;

ജമ്ബോനദസ്സ പാകസ്സ, സുവണ്ണസ്സ ഉരച്ഛദോ’’.

Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado’’.

൧൩൬൮.

1368.

‘‘ദേവവാഹവഹം യാനം, അസ്സമാരുയ്ഹ പുണ്ണകോ;

‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;

അലങ്കതോ കപ്പിതകേസമസ്സു, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ 27.

Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe 28.

൧൩൬൯.

1369.

‘‘സോ പുണ്ണകോ കാമരാഗേന 29 ഗിദ്ധോ, ഇരന്ധതിം നാഗകഞ്ഞം ജിഗീസം 30;

‘‘So puṇṇako kāmarāgena 31 giddho, irandhatiṃ nāgakaññaṃ jigīsaṃ 32;

ഗന്ത്വാന തം ഭൂതപതിം യസസ്സിം, ഇച്ചബ്രവീ വേസ്സവണം കുവേരം.

Gantvāna taṃ bhūtapatiṃ yasassiṃ, iccabravī vessavaṇaṃ kuveraṃ.

൧൩൭൦.

1370.

‘‘ഭോഗവതീ നാമ മന്ദിരേ, വാസാ ഹിരഞ്ഞവതീതി വുച്ചതി;

‘‘Bhogavatī nāma mandire, vāsā hiraññavatīti vuccati;

നഗരേ നിമ്മിതേ കഞ്ചനമയേ, മണ്ഡലസ്സ ഉരഗസ്സ നിട്ഠിതം.

Nagare nimmite kañcanamaye, maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṃ.

൧൩൭൧.

1371.

‘‘അട്ടാലകാ ഓട്ഠഗീവിയോ, ലോഹിതങ്കസ്സ മസാരഗല്ലിനോ;

‘‘Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo, lohitaṅkassa masāragallino;

പാസാദേത്ഥ സിലാമയാ, സോവണ്ണരതനേഹി ഛാദിതാ.

Pāsādettha silāmayā, sovaṇṇaratanehi chāditā.

൧൩൭൨.

1372.

‘‘അമ്ബാ തിലകാ ച ജമ്ബുയോ, സത്തപണ്ണാ മുചലിന്ദകേതകാ;

‘‘Ambā tilakā ca jambuyo, sattapaṇṇā mucalindaketakā;

പിയങ്ഗു 33 ഉദ്ദാലകാ സഹാ, ഉപരിഭദ്ദകാ സിന്ദുവാരകാ 34.

Piyaṅgu 35 uddālakā sahā, uparibhaddakā sinduvārakā 36.

൧൩൭൩.

1373.

‘‘ചമ്പേയ്യകാ നാഗമല്ലികാ, ഭഗിനീമാലാ അഥ മേത്ഥ കോലിയാ;

‘‘Campeyyakā nāgamallikā, bhaginīmālā atha mettha koliyā;

ഏതേ ദുമാ പരിണാമിതാ, സോഭയന്തി ഉരഗസ്സ മന്ദിരം 37.

Ete dumā pariṇāmitā, sobhayanti uragassa mandiraṃ 38.

൧൩൭൪.

1374.

‘‘ഖജ്ജുരേത്ഥ സിലാമയാ, സോവണ്ണധുവപുപ്ഫിതാ ബഹൂ;

‘‘Khajjurettha silāmayā, sovaṇṇadhuvapupphitā bahū;

യത്ഥ വസതോ പപാതികോ, നാഗരാജാ വരുണോ മഹിദ്ധികോ.

Yattha vasato papātiko, nāgarājā varuṇo mahiddhiko.

൧൩൭൫.

1375.

‘‘തസ്സ കോമാരികാ ഭരിയാ, വിമലാ കഞ്ചനവേല്ലിവിഗ്ഗഹാ;

‘‘Tassa komārikā bhariyā, vimalā kañcanavelliviggahā;

കാലാ തരുണാവ ഉഗ്ഗതാ, പുചിമന്ദത്ഥനീ ചാരുദസ്സനാ.

Kālā taruṇāva uggatā, pucimandatthanī cārudassanā.

൧൩൭൬.

1376.

‘‘ലാഖാരസരത്തസുച്ഛവീ , കണികാരാവ നിവാതപുപ്ഫിതാ 39;

‘‘Lākhārasarattasucchavī , kaṇikārāva nivātapupphitā 40;

തിദിവോകചരാവ അച്ഛരാ, വിജ്ജുവബ്ഭഘനാ വിനിസ്സടാ.

Tidivokacarāva accharā, vijjuvabbhaghanā vinissaṭā.

൧൩൭൭.

1377.

‘‘സാ ദോഹളിനീ സുവിമ്ഹിതാ, വിധുരസ്സ ഹദയം ധനിയതി;

‘‘Sā dohaḷinī suvimhitā, vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;

തം തേസം ദേമി ഇസ്സര, തേന തേ ദേന്തി ഇരന്ധതിം മമം’’.

Taṃ tesaṃ demi issara, tena te denti irandhatiṃ mamaṃ’’.

൧൩൭൮.

1378.

‘‘സോ പുണ്ണകോ ഭൂതപതിം യസസ്സിം, ആമന്തയ വേസ്സവണം കുവേരം;

‘‘So puṇṇako bhūtapatiṃ yasassiṃ, āmantaya vessavaṇaṃ kuveraṃ;

തത്ഥേവ സന്തോ 41 പുരിസം അസംസി, ആനേഹി ആജഞ്ഞമിധേവ യുത്തം.

Tattheva santo 42 purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.

൧൩൭൯.

1379.

‘‘ജാതരൂപമയാ കണ്ണാ, കാചമ്ഹിചമയാ ഖുരാ;

‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā khurā;

ജമ്ബോനദസ്സ പാകസ്സ, സുവണ്ണസ്സ ഉരച്ഛദോ.

Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado.

൧൩൮൦.

1380.

‘‘ദേവവാഹവഹം യാനം, അസ്സമാരുയ്ഹ പുണ്ണകോ;

‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;

അലങ്കതോ കപ്പിതകേസമസ്സു, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ’’.

Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe’’.

൧൩൮൧.

1381.

‘‘സോ അഗ്ഗമാ രാജഗഹം സുരമ്മം, അങ്ഗസ്സ രഞ്ഞോ നഗരം ദുരായുതം 43;

‘‘So aggamā rājagahaṃ surammaṃ, aṅgassa rañño nagaraṃ durāyutaṃ 44;

പഹൂതഭക്ഖം ബഹുഅന്നപാനം, മസക്കസാരം വിയ വാസവസ്സ.

Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa.

൧൩൮൨.

1382.

‘‘മയൂരകോഞ്ചാഗണസമ്പഘുട്ഠം, ദിജാഭിഘുട്ഠം ദിജസങ്ഘസേവിതം;

‘‘Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṃ, dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ;

നാനാസകുന്താഭിരുദം സുവങ്ഗണം 45, പുപ്ഫാഭികിണ്ണം ഹിമവംവ പബ്ബതം.

Nānāsakuntābhirudaṃ suvaṅgaṇaṃ 46, pupphābhikiṇṇaṃ himavaṃva pabbataṃ.

൧൩൮൩.

1383.

‘‘സോ പുണ്ണകോ വേപുലമാഭിരൂഹി 47, സിലുച്ചയം കിമ്പുരിസാനുചിണ്ണം;

‘‘So puṇṇako vepulamābhirūhi 48, siluccayaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ;

അന്വേസമാനോ മണിരതനം ഉളാരം, തമദ്ദസാ പബ്ബതകൂടമജ്ഝേ.

Anvesamāno maṇiratanaṃ uḷāraṃ, tamaddasā pabbatakūṭamajjhe.

൧൩൮൪.

1384.

‘‘ദിസ്വാ മണിം പഭസ്സരം ജാതിമന്തം 49, മനോഹരം 50 മണിരതനം ഉളാരം;

‘‘Disvā maṇiṃ pabhassaraṃ jātimantaṃ 51, manoharaṃ 52 maṇiratanaṃ uḷāraṃ;

ദദ്ദല്ലമാനം യസസാ യസസ്സിനം, ഓഭാസതീ വിജ്ജുരിവന്തലിക്ഖേ.

Daddallamānaṃ yasasā yasassinaṃ, obhāsatī vijjurivantalikkhe.

൧൩൮൫.

1385.

‘‘തമഗ്ഗഹീ വേളുരിയം മഹഗ്ഘം, മനോഹരം നാമ മഹാനുഭാവം;

‘‘Tamaggahī veḷuriyaṃ mahagghaṃ, manoharaṃ nāma mahānubhāvaṃ;

ആജഞ്ഞമാരുയ്ഹ മനോമവണ്ണോ, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ.

Ājaññamāruyha manomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe.

൧൩൮൬.

1386.

‘‘സോ അഗ്ഗമാ 53 നഗരമിന്ദപത്ഥം, ഓരുയ്ഹുപാഗച്ഛി സഭം കുരൂനം;

‘‘So aggamā 54 nagaramindapatthaṃ, oruyhupāgacchi sabhaṃ kurūnaṃ;

സമാഗതേ ഏകസതം സമഗ്ഗേ, അവ്ഹേത്ഥ യക്ഖോ അവികമ്പമാനോ.

Samāgate ekasataṃ samagge, avhettha yakkho avikampamāno.

൧൩൮൭.

1387.

‘‘കോ നീധ രഞ്ഞം വരമാഭിജേതി, കമാഭിജേയ്യാമ വരദ്ധനേന 55;

‘‘Ko nīdha raññaṃ varamābhijeti, kamābhijeyyāma varaddhanena 56;

കമനുത്തരം രതനവരം ജിനാമ, കോ വാപി നോ ജേതി വരദ്ധനേന’’.

Kamanuttaraṃ ratanavaraṃ jināma, ko vāpi no jeti varaddhanena’’.

൧൩൮൮.

1388.

‘‘കുഹിം നു രട്ഠേ തവ ജാതിഭൂമി, ന കോരബ്യസ്സേവ വചോ തവേദം;

‘‘Kuhiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, na korabyasseva vaco tavedaṃ;

അഭീതോസി 57 നോ വണ്ണനിഭായ സബ്ബേ, അക്ഖാഹി മേ നാമഞ്ച ബന്ധവേ ച’’.

Abhītosi 58 no vaṇṇanibhāya sabbe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca’’.

൧൩൮൯.

1389.

‘‘കച്ചായനോ മാണവകോസ്മി രാജ, അനൂനനാമോ ഇതി മവ്ഹയന്തി;

‘‘Kaccāyano māṇavakosmi rāja, anūnanāmo iti mavhayanti;

അങ്ഗേസു മേ ഞാതയോ ബന്ധവാ ച, അക്ഖേന ദേവസ്മി ഇധാനുപത്തോ’’.

Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca, akkhena devasmi idhānupatto’’.

൧൩൯൦.

1390.

‘‘കിം മാണവസ്സ രതനാനി അത്ഥി, യേ തം ജിനന്തോ ഹരേ അക്ഖധുത്തോ;

‘‘Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi, ye taṃ jinanto hare akkhadhutto;

ബഹൂനി രഞ്ഞോ രതനാനി അത്ഥി, തേ ത്വം ദലിദ്ദോ കഥമവ്ഹയേസി’’.

Bahūni rañño ratanāni atthi, te tvaṃ daliddo kathamavhayesi’’.

൧൩൯൧.

1391.

‘‘മനോഹരോ നാമ മണീ മമായം, മനോഹരം മണിരതനം ഉളാരം;

‘‘Manoharo nāma maṇī mamāyaṃ, manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ;

ഇമഞ്ച ആജഞ്ഞമമിത്തതാപനം, ഏതം മേ ജിനിത്വാ ഹരേ അക്ഖധുത്തോ’’.

Imañca ājaññamamittatāpanaṃ, etaṃ me jinitvā hare akkhadhutto’’.

൧൩൯൨.

1392.

‘‘ഏകോ മണീ മാണവ കിം കരിസ്സതി, ആജാനിയേകോ പന കിം കരിസ്സതി;

‘‘Eko maṇī māṇava kiṃ karissati, ājāniyeko pana kiṃ karissati;

ബഹൂനി രഞ്ഞോ മണിരതനാനി അത്ഥി, ആജാനിയാ വാതജവാ അനപ്പകാ’’.

Bahūni rañño maṇiratanāni atthi, ājāniyā vātajavā anappakā’’.

ദോഹളകണ്ഡം നാമ.

Dohaḷakaṇḍaṃ nāma.

മണികണ്ഡം

Maṇikaṇḍaṃ

൧൩൯൩.

1393.

‘‘ഇദഞ്ച മേ മണിരതനം, പസ്സ ത്വം ദ്വിപദുത്തമ;

‘‘Idañca me maṇiratanaṃ, passa tvaṃ dvipaduttama;

ഇത്ഥീനം വിഗ്ഗഹാ ചേത്ഥ, പുരിസാനഞ്ച വിഗ്ഗഹാ.

Itthīnaṃ viggahā cettha, purisānañca viggahā.

൧൩൯൪.

1394.

‘‘മിഗാനം വിഗ്ഗഹാ ചേത്ഥ, സകുണാനഞ്ച വിഗ്ഗഹാ;

‘‘Migānaṃ viggahā cettha, sakuṇānañca viggahā;

നാഗരാജാ സുപണ്ണാ ച 59, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Nāgarājā supaṇṇā ca 60, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൩൯൫.

1395.

‘‘ഹത്ഥാനീകം രഥാനീകം, അസ്സേ പത്തീ ച വമ്മിനേ 61;

‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammine 62;

ചതുരങ്ഗിനിമം സേനം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Caturaṅginimaṃ senaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൩൯൬.

1396.

‘‘ഹത്ഥാരോഹേ അനീകട്ഠേ, രഥികേ പത്തികാരകേ;

‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake;

ബലഗ്ഗാനി വിയൂള്ഹാനി 63, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Balaggāni viyūḷhāni 64, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൩൯൭.

1397.

‘‘പുരം ഉദ്ധാപസമ്പന്നം 65, ബഹുപാകാരതോരണം;

‘‘Puraṃ uddhāpasampannaṃ 66, bahupākāratoraṇaṃ;

സിങ്ഘാടകേസു ഭൂമിയോ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Siṅghāṭakesu bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൩൯൮.

1398.

‘‘ഏസികാ പരിഖായോ ച, പലിഖം അഗ്ഗളാനി ച;

‘‘Esikā parikhāyo ca, palikhaṃ aggaḷāni ca;

അട്ടാലകേ ച ദ്വാരേ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Aṭṭālake ca dvāre ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൩൯൯.

1399.

‘‘പസ്സ തോരണമഗ്ഗേസു, നാനാദിജാ ഗണാ ബഹൂ;

‘‘Passa toraṇamaggesu, nānādijā gaṇā bahū;

ഹംസാ കോഞ്ചാ മയൂരാ ച, ചക്കവാകാ ച കുക്കുഹാ.

Haṃsā koñcā mayūrā ca, cakkavākā ca kukkuhā.

൧൪൦൦.

1400.

‘‘കുണാലകാ ബഹൂ ചിത്രാ, സിഖണ്ഡീ ജീവജീവകാ;

‘‘Kuṇālakā bahū citrā, sikhaṇḍī jīvajīvakā;

നാനാദിജഗണാകിണ്ണം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൦൧.

1401.

‘‘പസ്സ നഗരം സുപാകാരം, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

‘‘Passa nagaraṃ supākāraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;

സമുസ്സിതധജം രമ്മം, സോണ്ണവാലുകസന്ഥതം.

Samussitadhajaṃ rammaṃ, soṇṇavālukasanthataṃ.

൧൪൦൨.

1402.

‘‘പസ്സേത്ഥ 67 പണ്ണസാലായോ, വിഭത്താ ഭാഗസോ മിതാ;

‘‘Passettha 68 paṇṇasālāyo, vibhattā bhāgaso mitā;

നിവേസനേ നിവേസേ ച, സന്ധിബ്യൂഹേ പഥദ്ധിയോ.

Nivesane nivese ca, sandhibyūhe pathaddhiyo.

൧൪൦൩.

1403.

‘‘പാനാഗാരേ ച സോണ്ഡേ ച, സൂനാ 69 ഓദനിയാ ഘരാ;

‘‘Pānāgāre ca soṇḍe ca, sūnā 70 odaniyā gharā;

വേസീ ച ഗണികായോ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Vesī ca gaṇikāyo ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൦൪.

1404.

‘‘മാലാകാരേ ച രജകേ, ഗന്ധികേ അഥ ദുസ്സികേ;

‘‘Mālākāre ca rajake, gandhike atha dussike;

സുവണ്ണകാരേ മണികാരേ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Suvaṇṇakāre maṇikāre, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൦൫.

1405.

‘‘ആളാരികേ ച സൂദേ ച, നടനാടകഗായിനോ;

‘‘Āḷārike ca sūde ca, naṭanāṭakagāyino;

പാണിസ്സരേ കുമ്ഭഥൂനികേ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Pāṇissare kumbhathūnike, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൦൬.

1406.

‘‘പസ്സ ഭേരീ മുദിങ്ഗാ ച, സങ്ഖാ പണവദിന്ദിമാ;

‘‘Passa bherī mudiṅgā ca, saṅkhā paṇavadindimā;

സബ്ബഞ്ച താളാവചരം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Sabbañca tāḷāvacaraṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൦൭.

1407.

‘‘സമ്മതാലഞ്ച വീണഞ്ച, നച്ചഗീതം സുവാദിതം;

‘‘Sammatālañca vīṇañca, naccagītaṃ suvāditaṃ;

തൂരിയതാളിതസങ്ഘുട്ഠം , മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṃ , maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൦൮.

1408.

‘‘ലങ്ഘികാ മുട്ഠികാ ചേത്ഥ, മായാകാരാ ച സോഭിയാ;

‘‘Laṅghikā muṭṭhikā cettha, māyākārā ca sobhiyā;

വേതാലികേ 71 ച ജല്ലേ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Vetālike 72 ca jalle ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൦൯.

1409.

‘‘സമജ്ജാ ചേത്ഥ വത്തന്തി, ആകിണ്ണാ നരനാരിഭി;

‘‘Samajjā cettha vattanti, ākiṇṇā naranāribhi;

മഞ്ചാതിമഞ്ചേ ഭൂമിയോ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Mañcātimañce bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൧൦.

1410.

‘‘പസ്സ മല്ലേ സമജ്ജസ്മിം, ഫോടേന്തേ 73 ദിഗുണം ഭുജം;

‘‘Passa malle samajjasmiṃ, phoṭente 74 diguṇaṃ bhujaṃ;

നിഹതേ നിഹതമാനേ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Nihate nihatamāne ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൧൧.

1411.

‘‘പസ്സ പബ്ബതപാദേസു, നാനാമിഗഗണാ ബഹൂ;

‘‘Passa pabbatapādesu, nānāmigagaṇā bahū;

സീഹാ ബ്യഗ്ഘാ വരാഹാ ച, അച്ഛകോകതരച്ഛയോ.

Sīhā byagghā varāhā ca, acchakokataracchayo.

൧൪൧൨.

1412.

‘‘പലാസാദാ ഗവജാ ച, മഹിംസാ രോഹിതാ രുരൂ;

‘‘Palāsādā gavajā ca, mahiṃsā rohitā rurū;

ഏണേയ്യാ ച വരാഹാ 75 ച, ഗണിനോ നീക 76 സൂകരാ.

Eṇeyyā ca varāhā 77 ca, gaṇino nīka 78 sūkarā.

൧൪൧൩.

1413.

‘‘കദലിമിഗാ ബഹൂ ചിത്രാ, ബിളാരാ സസകണ്ടകാ;

‘‘Kadalimigā bahū citrā, biḷārā sasakaṇṭakā;

നാനാമിഗഗണാകിണ്ണം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൧൪.

1414.

‘‘നജ്ജായോ സുപതിത്ഥായോ, സോണ്ണവാലുകസന്ഥതാ;

‘‘Najjāyo supatitthāyo, soṇṇavālukasanthatā;

അച്ഛാ സവന്തി അമ്ബൂനി, മച്ഛഗുമ്ബനിസേവിതാ.

Acchā savanti ambūni, macchagumbanisevitā.

൧൪൧൫.

1415.

‘‘കുമ്ഭീലാ മകരാ ചേത്ഥ, സുസുമാരാ ച കച്ഛപാ;

‘‘Kumbhīlā makarā cettha, susumārā ca kacchapā;

പാഠീനാ പാവുസാ മച്ഛാ, ബലജാ 79 മുഞ്ജരോഹിതാ.

Pāṭhīnā pāvusā macchā, balajā 80 muñjarohitā.

൧൪൧൬.

1416.

‘‘നാനാദിജഗണാകിണ്ണാ, നാനാദുമഗണായുതാ;

‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānādumagaṇāyutā;

വേളുരിയക-രോദായോ 81, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Veḷuriyaka-rodāyo 82, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൧൭.

1417.

‘‘പസ്സേത്ഥ പോക്ഖരണിയോ, സുവിഭത്താ ചതുദ്ദിസാ;

‘‘Passettha pokkharaṇiyo, suvibhattā catuddisā;

നാനാദിജഗണാകിണ്ണാ, പുഥുലോമനിസേവിതാ.

Nānādijagaṇākiṇṇā, puthulomanisevitā.

൧൪൧൮.

1418.

‘‘സമന്തോദകസമ്പന്നം , മഹിം സാഗരകുണ്ഡലം;

‘‘Samantodakasampannaṃ , mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;

ഉപേതം വനരാജേഹി, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Upetaṃ vanarājehi, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൧൯.

1419.

‘‘പുരതോ വിദേഹേ പസ്സ, ഗോയാനിയേ ച പച്ഛതോ;

‘‘Purato videhe passa, goyāniye ca pacchato;

കുരുയോ ജമ്ബുദീപഞ്ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Kuruyo jambudīpañca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൦.

1420.

‘‘പസ്സ ചന്ദം സൂരിയഞ്ച, ഓഭാസന്തേ ചതുദ്ദിസാ;

‘‘Passa candaṃ sūriyañca, obhāsante catuddisā;

സിനേരും അനുപരിയന്തേ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Sineruṃ anupariyante, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൧.

1421.

‘‘സിനേരും ഹിമവന്തഞ്ച, സാഗരഞ്ച മഹീതലം 83;

‘‘Sineruṃ himavantañca, sāgarañca mahītalaṃ 84;

ചത്താരോ ച മഹാരാജേ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Cattāro ca mahārāje, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൨.

1422.

‘‘ആരാമേ വനഗുമ്ബേ ച, പാടിയേ 85 ച സിലുച്ചയേ;

‘‘Ārāme vanagumbe ca, pāṭiye 86 ca siluccaye;

രമ്മേ കിമ്പുരിസാകിണ്ണേ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Ramme kimpurisākiṇṇe, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൩.

1423.

‘‘ഫാരുസകം ചിത്തലതം, മിസ്സകം നന്ദനം വനം;

‘‘Phārusakaṃ cittalataṃ, missakaṃ nandanaṃ vanaṃ;

വേജയന്തഞ്ച പാസാദം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Vejayantañca pāsādaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൪.

1424.

‘‘സുധമ്മം താവതിംസഞ്ച, പാരിഛത്തഞ്ച പുപ്ഫിതം;

‘‘Sudhammaṃ tāvatiṃsañca, pārichattañca pupphitaṃ;

ഏരാവണം നാഗരാജം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Erāvaṇaṃ nāgarājaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൫.

1425.

‘‘പസ്സേത്ഥ ദേവകഞ്ഞായോ, നഭാ വിജ്ജുരിവുഗ്ഗതാ;

‘‘Passettha devakaññāyo, nabhā vijjurivuggatā;

നന്ദനേ വിചരന്തിയോ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Nandane vicarantiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൬.

1426.

‘‘പസ്സേത്ഥ ദേവകഞ്ഞായോ, ദേവപുത്തപലോഭിനീ;

‘‘Passettha devakaññāyo, devaputtapalobhinī;

ദേവപുത്തേ രമമാനേ 87, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Devaputte ramamāne 88, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൭.

1427.

‘‘പരോസഹസ്സപാസാദേ, വേളുരിയഫലസന്ഥതേ;

‘‘Parosahassapāsāde, veḷuriyaphalasanthate;

പജ്ജലന്തേ ച 89 വണ്ണേന, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Pajjalante ca 90 vaṇṇena, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൮.

1428.

‘‘താവതിംസേ ച യാമേ ച, തുസിതേ ചാപി നിമ്മിതേ;

‘‘Tāvatiṃse ca yāme ca, tusite cāpi nimmite;

പരനിമ്മിതവസവത്തിനോ 91, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

Paranimmitavasavattino 92, maṇimhi passa nimmitaṃ.

൧൪൨൯.

1429.

‘‘പസ്സേത്ഥ പോക്ഖരണിയോ, വിപ്പസന്നോദികാ സുചീ;

‘‘Passettha pokkharaṇiyo, vippasannodikā sucī;

മന്ദാലകേഹി സഞ്ഛന്നാ, പദുമുപ്പലകേഹി ച.

Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca.

൧൪൩൦.

1430.

‘‘ദസേത്ഥ രാജിയോ സേതാ, ദസനീലാ 93 മനോരമാ;

‘‘Dasettha rājiyo setā, dasanīlā 94 manoramā;

ഛ പിങ്ഗലാ പന്നരസ, ഹലിദ്ദാ ച ചതുദ്ദസ.

Cha piṅgalā pannarasa, haliddā ca catuddasa.

൧൪൩൧.

1431.

‘‘വീസതി തത്ഥ സോവണ്ണാ, വീസതി രജതാമയാ;

‘‘Vīsati tattha sovaṇṇā, vīsati rajatāmayā;

ഇന്ദഗോപകവണ്ണാഭാ, താവ ദിസ്സന്തി തിംസതി.

Indagopakavaṇṇābhā, tāva dissanti tiṃsati.

൧൪൩൨.

1432.

‘‘ദസേത്ഥ കാളിയോ ഛച്ച, മഞ്ജേട്ഠാ പന്നവീസതി;

‘‘Dasettha kāḷiyo chacca, mañjeṭṭhā pannavīsati;

മിസ്സാ ബന്ധുകപുപ്ഫേഹി, നീലുപ്പലവിചിത്തികാ.

Missā bandhukapupphehi, nīluppalavicittikā.

൧൪൩൩.

1433.

‘‘ഏവം സബ്ബങ്ഗസമ്പന്നം, അച്ചിമന്തം പഭസ്സരം;

‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, accimantaṃ pabhassaraṃ;

ഓധിസുങ്കം മഹാരാജ, പസ്സ ത്വം ദ്വിപദുത്തമ’’.

Odhisuṅkaṃ mahārāja, passa tvaṃ dvipaduttama’’.

മണികണ്ഡം നാമ.

Maṇikaṇḍaṃ nāma.

അക്ഖകണ്ഡം

Akkhakaṇḍaṃ

൧൪൩൪.

1434.

‘‘ഉപാഗതം രാജ മുപേഹി ലക്ഖം, നേതാദിസം മണിരതനം തവത്ഥി;

‘‘Upāgataṃ rāja mupehi lakkhaṃ, netādisaṃ maṇiratanaṃ tavatthi;

ധമ്മേന ജിസ്സാമ 95 അസാഹസേന, ജിതോ ച നോ ഖിപ്പമവാകരോഹി.

Dhammena jissāma 96 asāhasena, jito ca no khippamavākarohi.

൧൪൩൫.

1435.

‘‘പഞ്ചാല -പച്ചുഗ്ഗത-സൂരസേന, മച്ഛാ 97 ച മദ്ദാ സഹ കേകകേഭി;

‘‘Pañcāla -paccuggata-sūrasena, macchā 98 ca maddā saha kekakebhi;

പസ്സന്തു നോതേ അസഠേന യുദ്ധം, ന നോ സഭായം ന കരോന്തി കിഞ്ചി’’.

Passantu note asaṭhena yuddhaṃ, na no sabhāyaṃ na karonti kiñci’’.

൧൪൩൬.

1436.

‘‘തേ പാവിസും അക്ഖമദേന മത്താ, രാജാ കുരൂനം പുണ്ണകോ ചാപി യക്ഖോ;

‘‘Te pāvisuṃ akkhamadena mattā, rājā kurūnaṃ puṇṇako cāpi yakkho;

രാജാ കലിം വിച്ചിനമഗ്ഗഹേസി, കടം അഗ്ഗഹീ പുണ്ണകോ നാമ യക്ഖോ.

Rājā kaliṃ viccinamaggahesi, kaṭaṃ aggahī puṇṇako nāma yakkho.

൧൪൩൭.

1437.

‘‘തേ തത്ഥ ജൂതേ ഉഭയേ സമാഗതേ, രഞ്ഞം സകാസേ സഖീനഞ്ച മജ്ഝേ;

‘‘Te tattha jūte ubhaye samāgate, raññaṃ sakāse sakhīnañca majjhe;

അജേസി യക്ഖോ നരവീരസേട്ഠം, തത്ഥപ്പനാദോ തുമുലോ ബഭൂവ’’.

Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṃ, tatthappanādo tumulo babhūva’’.

൧൪൩൮.

1438.

‘‘ജയോ മഹാരാജ പരാജയോ ച, ആയൂഹതം അഞ്ഞതരസ്സ ഹോതി;

‘‘Jayo mahārāja parājayo ca, āyūhataṃ aññatarassa hoti;

ജനിന്ദ ജീനോസി 99 വരദ്ധനേന, ജിതോ ച മേ ഖിപ്പമവാകരോഹി’’.

Janinda jīnosi 100 varaddhanena, jito ca me khippamavākarohi’’.

൧൪൩൯.

1439.

‘‘ഹത്ഥീ ഗവസ്സാ മണികുണ്ഡലാ ച, യഞ്ചാപി മയ്ഹം 101 രതനം പഥബ്യാ;

‘‘Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi mayhaṃ 102 ratanaṃ pathabyā;

ഗണ്ഹാഹി കച്ചാന വരം ധനാനം, ആദായ യേനിച്ഛസി തേന ഗച്ഛ’’.

Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gaccha’’.

൧൪൪൦.

1440.

‘‘ഹത്ഥീ ഗവസ്സാ മണികുണ്ഡലാ ച, യഞ്ചാപി തുയ്ഹം രതനം പഥബ്യാ;

‘‘Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi tuyhaṃ ratanaṃ pathabyā;

തേസം വരോ വിധുരോ നാമ കത്താ, സോ മേ ജിതോ തം മേ അവാകരോഹി’’.

Tesaṃ varo vidhuro nāma kattā, so me jito taṃ me avākarohi’’.

൧൪൪൧.

1441.

‘‘അത്താ ച മേ സോ സരണം ഗതീ ച, ദീപോ ച ലേണോ ച പരായണോ ച;

‘‘Attā ca me so saraṇaṃ gatī ca, dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca;

അസന്തുലേയ്യോ മമ സോ ധനേന, പാണേന മേ സാദിസോ ഏസ കത്താ’’.

Asantuleyyo mama so dhanena, pāṇena me sādiso esa kattā’’.

൧൪൪൨.

1442.

‘‘ചിരം വിവാദോ മമ തുയ്ഹഞ്ചസ്സ, കാമഞ്ച പുച്ഛാമ തമേവ ഗന്ത്വാ;

‘‘Ciraṃ vivādo mama tuyhañcassa, kāmañca pucchāma tameva gantvā;

ഏസോവ നോ വിവരതു ഏതമത്ഥം, യം വക്ഖതീ ഹോതു കഥാ 103 ഉഭിന്നം’’.

Esova no vivaratu etamatthaṃ, yaṃ vakkhatī hotu kathā 104 ubhinnaṃ’’.

൧൪൪൩.

1443.

‘‘അദ്ധാ ഹി സച്ചം ഭണസി, ന ച മാണവ സാഹസം;

‘‘Addhā hi saccaṃ bhaṇasi, na ca māṇava sāhasaṃ;

തമേവ ഗന്ത്വാ പുച്ഛാമ, തേന തുസ്സാമുഭോ ജനാ’’.

Tameva gantvā pucchāma, tena tussāmubho janā’’.

൧൪൪൪.

1444.

‘‘സച്ചം നു ദേവാ വിദഹൂ കുരൂനം, ധമ്മേ ഠിതം വിധുരം നാമമച്ചം;

‘‘Saccaṃ nu devā vidahū kurūnaṃ, dhamme ṭhitaṃ vidhuraṃ nāmamaccaṃ;

ദാസോസി രഞ്ഞോ ഉദ വാസി ഞാതി, വിധുരോതി സങ്ഖാ കതമാസി ലോകേ’’.

Dāsosi rañño uda vāsi ñāti, vidhuroti saṅkhā katamāsi loke’’.

൧൪൪൫.

1445.

‘‘ആമായദാസാപി ഭവന്തി ഹേകേ, ധനേന കീതാപി ഭവന്തി ദാസാ;

‘‘Āmāyadāsāpi bhavanti heke, dhanena kītāpi bhavanti dāsā;

സയമ്പി ഹേകേ ഉപയന്തി ദാസാ, ഭയാ പണുന്നാപി ഭവന്തി ദാസാ.

Sayampi heke upayanti dāsā, bhayā paṇunnāpi bhavanti dāsā.

൧൪൪൬.

1446.

‘‘ഏതേ നരാനം ചതുരോവ ദാസാ, അദ്ധാ ഹി യോനിതോ അഹമ്പി ജാതോ;

‘‘Ete narānaṃ caturova dāsā, addhā hi yonito ahampi jāto;

ഭവോ ച രഞ്ഞോ അഭവോ ച രഞ്ഞോ, ദാസാഹം ദേവസ്സ പരമ്പി ഗന്ത്വാ;

Bhavo ca rañño abhavo ca rañño, dāsāhaṃ devassa parampi gantvā;

ധമ്മേന മം മാണവ തുയ്ഹ ദജ്ജാ’’.

Dhammena maṃ māṇava tuyha dajjā’’.

൧൪൪൭.

1447.

‘‘അയം 105 ദുതീയോ വിജയോ മമജ്ജ, പുട്ഠോ ഹി കത്താ വിവരേത്ഥ 106 പഞ്ഹം;

‘‘Ayaṃ 107 dutīyo vijayo mamajja, puṭṭho hi kattā vivarettha 108 pañhaṃ;

അധമ്മരൂപോ വത രാജസേട്ഠോ, സുഭാസിതം നാനുജാനാസി മയ്ഹം’’.

Adhammarūpo vata rājaseṭṭho, subhāsitaṃ nānujānāsi mayhaṃ’’.

൧൪൪൮.

1448.

‘‘ഏവം ചേ നോ സോ വിവരേത്ഥ പഞ്ഹം, ദാസോഹമസ്മി ന ച ഖോസ്മി ഞാതി;

‘‘Evaṃ ce no so vivarettha pañhaṃ, dāsohamasmi na ca khosmi ñāti;

ഗണ്ഹാഹി കച്ചാന വരം ധനാനം, ആദായ യേനിച്ഛസി തേന ഗച്ഛ’’.

Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gaccha’’.

അക്ഖകണ്ഡം നാമ.

Akkhakaṇḍaṃ nāma.

ഘരാവാസപഞ്ഹാ

Gharāvāsapañhā

൧൪൪൯.

1449.

‘‘വിധുര വസമാനാസ്സ, ഗഹട്ഠസ്സ സകം ഘരം;

‘‘Vidhura vasamānāssa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;

ഖേമാ വുത്തി കഥം അസ്സ, കഥന്നു അസ്സ സങ്ഗഹോ.

Khemā vutti kathaṃ assa, kathannu assa saṅgaho.

൧൪൫൦.

1450.

‘‘അബ്യാബജ്ഝം 109 കഥം അസ്സ, സച്ചവാദീ ച മാണവോ;

‘‘Abyābajjhaṃ 110 kathaṃ assa, saccavādī ca māṇavo;

അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, കഥം പേച്ച ന സോചതി’’.

Asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socati’’.

൧൪൫൧.

1451.

തം തത്ഥ ഗതിമാ ധിതിമാ, മതിമാ അത്ഥദസ്സിമാ;

Taṃ tattha gatimā dhitimā, matimā atthadassimā;

സങ്ഖാതാ 111 സബ്ബധമ്മാനം, വിധുരോ ഏതദബ്രവി.

Saṅkhātā 112 sabbadhammānaṃ, vidhuro etadabravi.

൧൪൫൨.

1452.

‘‘ന സാധാരണദാരസ്സ, ന ഭുഞ്ജേ സാദുമേകകോ;

‘‘Na sādhāraṇadārassa, na bhuñje sādumekako;

ന സേവേ ലോകായതികം, നേതം പഞ്ഞായ വഡ്ഢനം.

Na seve lokāyatikaṃ, netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ.

൧൪൫൩.

1453.

‘‘സീലവാ വത്തസമ്പന്നോ, അപ്പമത്തോ വിചക്ഖണോ;

‘‘Sīlavā vattasampanno, appamatto vicakkhaṇo;

നിവാതവുത്തി അത്ഥദ്ധോ, സുരതോ സഖിലോ മുദു.

Nivātavutti atthaddho, surato sakhilo mudu.

൧൪൫൪.

1454.

‘‘സങ്ഗഹേതാ ച മിത്താനം, സംവിഭാഗീ വിധാനവാ;

‘‘Saṅgahetā ca mittānaṃ, saṃvibhāgī vidhānavā;

തപ്പേയ്യ അന്നപാനേന, സദാ സമണബ്രാഹ്മണേ.

Tappeyya annapānena, sadā samaṇabrāhmaṇe.

൧൪൫൫.

1455.

‘‘ധമ്മകാമോ സുതാധാരോ, ഭവേയ്യ പരിപുച്ഛകോ;

‘‘Dhammakāmo sutādhāro, bhaveyya paripucchako;

സക്കച്ചം പയിരുപാസേയ്യ, സീലവന്തേ ബഹുസ്സുതേ.

Sakkaccaṃ payirupāseyya, sīlavante bahussute.

൧൪൫൬.

1456.

‘‘ഘരമാവസമാനസ്സ, ഗഹട്ഠസ്സ സകം ഘരം;

‘‘Gharamāvasamānassa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;

ഖേമാ വുത്തി സിയാ ഏവം, ഏവം നു അസ്സ സങ്ഗഹോ.

Khemā vutti siyā evaṃ, evaṃ nu assa saṅgaho.

൧൪൫൭.

1457.

‘‘അബ്യാബജ്ഝം സിയാ ഏവം, സച്ചവാദീ ച മാണവോ;

‘‘Abyābajjhaṃ siyā evaṃ, saccavādī ca māṇavo;

അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, ഏവം പേച്ച ന സോചതി’’.

Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socati’’.

ഘരാവാസപഞ്ഹാ നാമ.

Gharāvāsapañhā nāma.

ലക്ഖണകണ്ഡം

Lakkhaṇakaṇḍaṃ

൧൪൫൮.

1458.

‘‘ഏഹി ദാനി ഗമിസ്സാമ, ദിന്നോ നോ ഇസ്സരേന മേ;

‘‘Ehi dāni gamissāma, dinno no issarena me;

മമേവത്ഥം 113 പടിപജ്ജ, ഏസ ധമ്മോ സനന്തനോ’’.

Mamevatthaṃ 114 paṭipajja, esa dhammo sanantano’’.

൧൪൫൯.

1459.

‘‘ജാനാമി മാണവ തയാഹമസ്മി, ദിന്നോഹമസ്മി തവ ഇസ്സരേന;

‘‘Jānāmi māṇava tayāhamasmi, dinnohamasmi tava issarena;

തീഹഞ്ച തം വാസയേമു അഗാരേ, യേനദ്ധുനാ അനുസാസേമു പുത്തേ’’.

Tīhañca taṃ vāsayemu agāre, yenaddhunā anusāsemu putte’’.

൧൪൬൦.

1460.

‘‘തം മേ തഥാ ഹോതു വസേമു തീഹം, കുരുതം ഭവജ്ജ ഘരേസു കിച്ചം;

‘‘Taṃ me tathā hotu vasemu tīhaṃ, kurutaṃ bhavajja gharesu kiccaṃ;

അനുസാസതം പുത്തദാരേ ഭവജ്ജ, യഥാ തയീ പേച്ച 115 സുഖീ ഭവേയ്യ’’.

Anusāsataṃ puttadāre bhavajja, yathā tayī pecca 116 sukhī bhaveyya’’.

൧൪൬൧.

1461.

‘‘സാധൂതി വത്വാന പഹൂതകാമോ, പക്കാമി യക്ഖോ വിധുരേന സദ്ധിം;

‘‘Sādhūti vatvāna pahūtakāmo, pakkāmi yakkho vidhurena saddhiṃ;

തം കുഞ്ജരാജഞ്ഞഹയാനുചിണ്ണം, പാവേക്ഖി അന്തേപുരമരിയസേട്ഠോ’’.

Taṃ kuñjarājaññahayānuciṇṇaṃ, pāvekkhi antepuramariyaseṭṭho’’.

൧൪൬൨.

1462.

‘‘കോഞ്ചം മയൂരഞ്ച പിയഞ്ച കേതം, ഉപാഗമി തത്ഥ സുരമ്മരൂപം;

‘‘Koñcaṃ mayūrañca piyañca ketaṃ, upāgami tattha surammarūpaṃ;

പഹൂതഭക്ഖം ബഹുഅന്നപാനം, മസക്കസാരം വിയ വാസവസ്സ’’.

Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa’’.

൧൪൬൩.

1463.

‘‘തത്ഥ നച്ചന്തി ഗായന്തി, അവ്ഹായന്തി വരാവരം;

‘‘Tattha naccanti gāyanti, avhāyanti varāvaraṃ;

അച്ഛരാ വിയ ദേവേസു, നാരിയോ സമലങ്കതാ.

Accharā viya devesu, nāriyo samalaṅkatā.

൧൪൬൪.

1464.

‘‘സമങ്ഗികത്വാ പമദാഹി യക്ഖം, അന്നേന പാനേന ച ധമ്മപാലോ;

‘‘Samaṅgikatvā pamadāhi yakkhaṃ, annena pānena ca dhammapālo;

അത്ഥത്ഥ 117 മേവാനുവിചിന്തയന്തോ, പാവേക്ഖി ഭരിയായ തദാ സകാസേ.

Atthattha 118 mevānuvicintayanto, pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.

൧൪൬൫.

1465.

‘‘തം ചന്ദനഗന്ധരസാനുലിത്തം, സുവണ്ണജമ്ബോനദനിക്ഖസാദിസം;

‘‘Taṃ candanagandharasānulittaṃ, suvaṇṇajambonadanikkhasādisaṃ;

ഭരിയംവചാ ഏഹി സുണോഹി ഭോതി, പുത്താനി ആമന്തയ തമ്ബനേത്തേ.

Bhariyaṃvacā ehi suṇohi bhoti, puttāni āmantaya tambanette.

൧൪൬൬.

1466.

‘‘സുത്വാന വാക്യം പതിനോ അനുജ്ജാ 119, സുണിസംവച തമ്ബനഖിം സുനേത്തം;

‘‘Sutvāna vākyaṃ patino anujjā 120, suṇisaṃvaca tambanakhiṃ sunettaṃ;

ആമന്തയ വമ്മധരാനി ചേതേ, പുത്താനി ഇന്ദീവരപുപ്ഫസാമേ’’.

Āmantaya vammadharāni cete, puttāni indīvarapupphasāme’’.

൧൪൬൭.

1467.

‘‘തേ ആഗതേ മുദ്ധനി ധമ്മപാലോ, ചുമ്ബിത്വാ പുത്തേ അവികമ്പമാനോ;

‘‘Te āgate muddhani dhammapālo, cumbitvā putte avikampamāno;

ആമന്തയിത്വാന അവോച വാക്യം, ദിന്നാഹം രഞ്ഞാ ഇധ മാണവസ്സ.

Āmantayitvāna avoca vākyaṃ, dinnāhaṃ raññā idha māṇavassa.

൧൪൬൮.

1468.

‘‘തസ്സജ്ജഹം അത്തസുഖീ വിധേയ്യോ, ആദായ യേനിച്ഛതി തേന ഗച്ഛതി;

‘‘Tassajjahaṃ attasukhī vidheyyo, ādāya yenicchati tena gacchati;

അഹഞ്ച വോ സാസിതുമാഗതോസ്മി 121, കഥം അഹം അപരിത്തായ ഗച്ഛേ.

Ahañca vo sāsitumāgatosmi 122, kathaṃ ahaṃ aparittāya gacche.

൧൪൬൯.

1469.

‘‘സചേ വോ രാജാ കുരുരട്ഠവാസീ 123, ജനസന്ധോ പുച്ഛേയ്യ പഹൂതകാമോ;

‘‘Sace vo rājā kururaṭṭhavāsī 124, janasandho puccheyya pahūtakāmo;

കിമാഭിജാനാഥ പുരേ പുരാണം, കിം വോ പിതാ അനുസാസേ പുരത്ഥാ.

Kimābhijānātha pure purāṇaṃ, kiṃ vo pitā anusāse puratthā.

൧൪൭൦.

1470.

‘‘സമാസനാ ഹോഥ മയാവ സബ്ബേ, കോനീധ രഞ്ഞോ അബ്ഭതികോ മനുസ്സോ;

‘‘Samāsanā hotha mayāva sabbe, konīdha rañño abbhatiko manusso;

തമഞ്ജലിം കരിയ വദേഥ ഏവം, മാ ഹേവം ദേവ ന ഹി ഏസ ധമ്മോ;

Tamañjaliṃ kariya vadetha evaṃ, mā hevaṃ deva na hi esa dhammo;

വിയഗ്ഘരാജസ്സ നിഹീനജച്ചോ, സമാസനോ ദേവ കഥം ഭവേയ്യ’’.

Viyaggharājassa nihīnajacco, samāsano deva kathaṃ bhaveyya’’.

ലക്ഖണകണ്ഡം 125 നാമ.

Lakkhaṇakaṇḍaṃ 126 nāma.

രാജവസതി

Rājavasati

൧൪൭൧.

1471.

‘‘സോ ച പുത്തേ 127 അമച്ചേ ച, ഞാതയോ സുഹദജ്ജനേ;

‘‘So ca putte 128 amacce ca, ñātayo suhadajjane;

അലീനമനസങ്കപ്പോ, വിധുരോ ഏതദബ്രവി.

Alīnamanasaṅkappo, vidhuro etadabravi.

൧൪൭൨.

1472.

‘‘ഏഥയ്യോ 129 രാജവസതിം, നിസീദിത്വാ സുണാഥ മേ;

‘‘Ethayyo 130 rājavasatiṃ, nisīditvā suṇātha me;

യഥാ രാജകുലം പത്തോ, യസം പോസോ നിഗച്ഛതി.

Yathā rājakulaṃ patto, yasaṃ poso nigacchati.

൧൪൭൩.

1473.

‘‘ന ഹി രാജകുലം പത്തോ, അഞ്ഞാതോ ലഭതേ യസം;

‘‘Na hi rājakulaṃ patto, aññāto labhate yasaṃ;

നാസൂരോ നാപി ദുമ്മേധോ, നപ്പമത്തോ കുദാചനം.

Nāsūro nāpi dummedho, nappamatto kudācanaṃ.

൧൪൭൪.

1474.

‘‘യദാസ്സ സീലം പഞ്ഞഞ്ച, സോചേയ്യം ചാധിഗച്ഛതി;

‘‘Yadāssa sīlaṃ paññañca, soceyyaṃ cādhigacchati;

അഥ വിസ്സസതേ ത്യമ്ഹി, ഗുയ്ഹഞ്ചസ്സ ന രക്ഖതി.

Atha vissasate tyamhi, guyhañcassa na rakkhati.

൧൪൭൫.

1475.

‘‘തുലാ യഥാ പഗ്ഗഹിതാ, സമദണ്ഡാ സുധാരിതാ;

‘‘Tulā yathā paggahitā, samadaṇḍā sudhāritā;

അജ്ഝിട്ഠോ ന വികമ്പേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Ajjhiṭṭho na vikampeyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൭൬.

1476.

‘‘തുലാ യഥാ പഗ്ഗഹിതാ, സമദണ്ഡാ സുധാരിതാ;

‘‘Tulā yathā paggahitā, samadaṇḍā sudhāritā;

സബ്ബാനി അഭിസമ്ഭോന്തോ, സ രാജവസതിം വസേ.

Sabbāni abhisambhonto, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൭൭.

1477.

‘‘ദിവാ വാ യദി വാ രത്തിം, രാജകിച്ചേസു പണ്ഡിതോ;

‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, rājakiccesu paṇḍito;

അജ്ഝിട്ഠോ ന വികമ്പേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Ajjhiṭṭho na vikampeyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൭൮.

1478.

‘‘ദിവാ വാ യദി വാ രത്തിം, രാജകിച്ചേസു പണ്ഡിതോ;

‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, rājakiccesu paṇḍito;

സബ്ബാനി അഭിസമ്ഭോന്തോ, സ രാജവസതിം വസേ.

Sabbāni abhisambhonto, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൭൯.

1479.

‘‘യോ ചസ്സ സുകതോ മഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ സുപ്പടിയാദിതോ;

‘‘Yo cassa sukato maggo, rañño suppaṭiyādito;

ന തേന വുത്തോ ഗച്ഛേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Na tena vutto gaccheyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൮൦.

1480.

‘‘ന രഞ്ഞോ സദിസം 131 ഭുഞ്ജേ, കാമഭോഗേ കുദാചനം;

‘‘Na rañño sadisaṃ 132 bhuñje, kāmabhoge kudācanaṃ;

സബ്ബത്ഥ പച്ഛതോ ഗച്ഛേ, സ രാജവസതിം വസേ.

Sabbattha pacchato gacche, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൮൧.

1481.

‘‘ന രഞ്ഞോ സദിസം വത്ഥം, ന മാലം ന വിലേപനം;

‘‘Na rañño sadisaṃ vatthaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ;

ആകപ്പം സരകുത്തിം വാ, ന രഞ്ഞോ സദിസമാചരേ;

Ākappaṃ sarakuttiṃ vā, na rañño sadisamācare;

അഞ്ഞം കരേയ്യ ആകപ്പം, സ രാജവസതിം വസേ.

Aññaṃ kareyya ākappaṃ, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൮൨.

1482.

‘‘കീളേ രാജാ അമച്ചേഹി, ഭരിയാഹി പരിവാരിതോ;

‘‘Kīḷe rājā amaccehi, bhariyāhi parivārito;

നാമച്ചോ രാജഭരിയാസു, ഭാവം കുബ്ബേഥ പണ്ഡിതോ.

Nāmacco rājabhariyāsu, bhāvaṃ kubbetha paṇḍito.

൧൪൮൩.

1483.

‘‘അനുദ്ധതോ അചപലോ, നിപകോ സംവുതിന്ദ്രിയോ;

‘‘Anuddhato acapalo, nipako saṃvutindriyo;

മനോപണിധിസമ്പന്നോ, സ രാജവസതിം വസേ.

Manopaṇidhisampanno, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൮൪.

1484.

‘‘നാസ്സ ഭരിയാഹി കീളേയ്യ, ന മന്തേയ്യ രഹോഗതോ;

‘‘Nāssa bhariyāhi kīḷeyya, na manteyya rahogato;

നാസ്സ കോസാ ധനം ഗണ്ഹേ, സ രാജവസതിം വസേ.

Nāssa kosā dhanaṃ gaṇhe, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൮൫.

1485.

‘‘ന നിദ്ദം ബഹു മഞ്ഞേയ്യ 133, ന മദായ സുരം പിവേ;

‘‘Na niddaṃ bahu maññeyya 134, na madāya suraṃ pive;

നാസ്സ ദായേ മിഗേ ഹഞ്ഞേ, സ രാജവസതിം വസേ.

Nāssa dāye mige haññe, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൮൬.

1486.

‘‘നാസ്സ പീഠം ന പല്ലങ്കം, ന കോച്ഛം ന നാവം 135 രഥം;

‘‘Nāssa pīṭhaṃ na pallaṅkaṃ, na kocchaṃ na nāvaṃ 136 rathaṃ;

സമ്മതോമ്ഹീതി ആരൂഹേ, സ രാജവസതിം വസേ.

Sammatomhīti ārūhe, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൮൭.

1487.

‘‘നാതിദൂരേ ഭജേ 137 രഞ്ഞോ, നാച്ചാസന്നേ വിചക്ഖണോ;

‘‘Nātidūre bhaje 138 rañño, nāccāsanne vicakkhaṇo;

സമ്മുഖഞ്ചസ്സ തിട്ഠേയ്യ, സന്ദിസ്സന്തോ സഭത്തുനോ.

Sammukhañcassa tiṭṭheyya, sandissanto sabhattuno.

൧൪൮൮.

1488.

‘‘ന വേ 139 രാജാ സഖാ ഹോതി, ന രാജാ ഹോതി മേഥുനോ;

‘‘Na ve 140 rājā sakhā hoti, na rājā hoti methuno;

ഖിപ്പം കുജ്ഝന്തി രാജാനോ, സൂകേന’ക്ഖീവ ഘട്ടിതം.

Khippaṃ kujjhanti rājāno, sūkena’kkhīva ghaṭṭitaṃ.

൧൪൮൯.

1489.

‘‘ന പൂജിതോ മഞ്ഞമാനോ, മേധാവീ പണ്ഡിതോ നരോ;

‘‘Na pūjito maññamāno, medhāvī paṇḍito naro;

ഫരുസം പതിമന്തേയ്യ, രാജാനം പരിസംഗതം.

Pharusaṃ patimanteyya, rājānaṃ parisaṃgataṃ.

൧൪൯൦.

1490.

‘‘ലദ്ധദ്വാരോ ലഭേ ദ്വാരം 141, നേവ രാജൂസു വിസ്സസേ;

‘‘Laddhadvāro labhe dvāraṃ 142, neva rājūsu vissase;

അഗ്ഗീവ സംയതോ തിട്ഠേ 143, സ രാജവസതിം വസേ.

Aggīva saṃyato tiṭṭhe 144, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൯൧.

1491.

‘‘പുത്തം വാ ഭാതരം വാ സം, സമ്പഗ്ഗണ്ഹാതി ഖത്തിയോ;

‘‘Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ, sampaggaṇhāti khattiyo;

ഗാമേഹി നിഗമേഹി വാ, രട്ഠേഹി ജനപദേഹി വാ;

Gāmehi nigamehi vā, raṭṭhehi janapadehi vā;

തുണ്ഹീഭൂതോ ഉപേക്ഖേയ്യ, ന ഭണേ ഛേകപാപകം.

Tuṇhībhūto upekkheyya, na bhaṇe chekapāpakaṃ.

൧൪൯൨.

1492.

‘‘ഹത്ഥാരോഹേ അനീകട്ഠേ, രഥികേ പത്തികാരകേ;

‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake;

തേസം കമ്മാവദാനേന 145, രാജാ വഡ്ഢേതി വേതനം;

Tesaṃ kammāvadānena 146, rājā vaḍḍheti vetanaṃ;

ന തേസം അന്തരാ ഗച്ഛേ, സ രാജവസതിം വസേ.

Na tesaṃ antarā gacche, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൯൩.

1493.

‘‘ചാപോവൂനുദരോ ധീരോ 147, വംസോവാപി പകമ്പയേ;

‘‘Cāpovūnudaro dhīro 148, vaṃsovāpi pakampaye;

പടിലോമം ന വത്തേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Paṭilomaṃ na vatteyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൯൪.

1494.

‘‘ചാപോവൂനുദരോ അസ്സ, മച്ഛോവസ്സ അജിവ്ഹവാ 149;

‘‘Cāpovūnudaro assa, macchovassa ajivhavā 150;

അപ്പാസീ നിപകോ സൂരോ, സ രാജവസതിം വസേ.

Appāsī nipako sūro, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൯൫.

1495.

‘‘ന ബാള്ഹം ഇത്ഥിം ഗച്ഛേയ്യ, സമ്പസ്സം തേജസങ്ഖയം;

‘‘Na bāḷhaṃ itthiṃ gaccheyya, sampassaṃ tejasaṅkhayaṃ;

കാസം സാസം ദരം ബല്യം, ഖീണമേധോ നിഗച്ഛതി.

Kāsaṃ sāsaṃ daraṃ balyaṃ, khīṇamedho nigacchati.

൧൪൯൬.

1496.

‘‘നാതിവേലം പഭാസേയ്യ, ന തുണ്ഹീ സബ്ബദാ സിയാ;

‘‘Nātivelaṃ pabhāseyya, na tuṇhī sabbadā siyā;

അവികിണ്ണം മിതം വാചം, പത്തേ കാലേ ഉദീരയേ.

Avikiṇṇaṃ mitaṃ vācaṃ, patte kāle udīraye.

൧൪൯൭.

1497.

‘‘അക്കോധനോ അസങ്ഘട്ടോ, സച്ചോ സണ്ഹോ അപേസുണോ;

‘‘Akkodhano asaṅghaṭṭo, sacco saṇho apesuṇo;

സമ്ഫം ഗിരം ന ഭാസേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Samphaṃ giraṃ na bhāseyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൪൯൮.

1498.

151 ‘‘മാതാപേത്തിഭരോ അസ്സ, കുലേ ജേട്ഠാപചായികോ;

152 ‘‘Mātāpettibharo assa, kule jeṭṭhāpacāyiko;

സണ്ഹോ സഖിലസമ്ഭാസോ 153, സ രാജവസതിം വസേ 154.

Saṇho sakhilasambhāso 155, sa rājavasatiṃ vase 156.

൧൪൯൯.

1499.

‘‘വിനീതോ സിപ്പവാ ദന്തോ, കതത്തോ നിയതോ മുദു;

‘‘Vinīto sippavā danto, katatto niyato mudu;

അപ്പമത്തോ സുചി ദക്ഖോ, സ രാജവസതിം വസേ.

Appamatto suci dakkho, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൦൦.

1500.

‘‘നിവാതവുത്തി വുദ്ധേസു, സപ്പതിസ്സോ സഗാരവോ;

‘‘Nivātavutti vuddhesu, sappatisso sagāravo;

സുരതോ സുഖസംവാസോ, സ രാജവസതിം വസേ.

Surato sukhasaṃvāso, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൦൧.

1501.

‘‘ആരകാ പരിവജ്ജേയ്യ, സഹിതും പഹിതം ജനം;

‘‘Ārakā parivajjeyya, sahituṃ pahitaṃ janaṃ;

ഭത്താരഞ്ഞേവുദിക്ഖേയ്യ, ന ച അഞ്ഞസ്സ രാജിനോ.

Bhattāraññevudikkheyya, na ca aññassa rājino.

൧൫൦൨.

1502.

‘‘സമണേ ബ്രാഹ്മണേ ചാപി, സീലവന്തേ ബഹുസ്സുതേ;

‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;

സക്കച്ചം പയിരുപാസേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Sakkaccaṃ payirupāseyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൦൩.

1503.

‘‘സമണേ ബ്രാഹ്മണേ ചാപി, സീലവന്തേ ബഹുസ്സുതേ;

‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;

സക്കച്ചം അനുവാസേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Sakkaccaṃ anuvāseyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൦൪.

1504.

‘‘സമണേ ബ്രാഹ്മണേ ചാപി, സീലവന്തേ ബഹുസ്സുതേ;

‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;

തപ്പേയ്യ അന്നപാനേന, സ രാജവസതിം വസേ.

Tappeyya annapānena, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൦൫.

1505.

‘‘സമണേ ബ്രാഹ്മണേ ചാപി, സീലവന്തേ ബഹുസ്സുതേ;

‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;

ആസജ്ജ പഞ്ഞേ സേവേഥ, ആകങ്ഖം വുദ്ധിമത്തനോ.

Āsajja paññe sevetha, ākaṅkhaṃ vuddhimattano.

൧൫൦൬.

1506.

‘‘ദിന്നപുബ്ബം ന ഹാപേയ്യ, ദാനം സമണബ്രാഹ്മണേ;

‘‘Dinnapubbaṃ na hāpeyya, dānaṃ samaṇabrāhmaṇe;

ന ച കിഞ്ചി നിവാരേയ്യ, ദാനകാലേ വണിബ്ബകേ.

Na ca kiñci nivāreyya, dānakāle vaṇibbake.

൧൫൦൭.

1507.

‘‘പഞ്ഞവാ ബുദ്ധിസമ്പന്നോ, വിധാനവിധികോവിദോ;

‘‘Paññavā buddhisampanno, vidhānavidhikovido;

കാലഞ്ഞൂ സമയഞ്ഞൂ ച, സ രാജവസതിം വസേ.

Kālaññū samayaññū ca, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൦൮.

1508.

‘‘ഉട്ഠാതാ കമ്മധേയ്യേസു, അപ്പമത്തോ വിചക്ഖണോ;

‘‘Uṭṭhātā kammadheyyesu, appamatto vicakkhaṇo;

സുസംവിഹീതകമ്മന്തോ, സ രാജവസതിം വസേ.

Susaṃvihītakammanto, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൦൯.

1509.

‘‘ഖലം സാലം പസും ഖേത്തം, ഗന്താ ചസ്സ അഭിക്ഖണം;

‘‘Khalaṃ sālaṃ pasuṃ khettaṃ, gantā cassa abhikkhaṇaṃ;

മിതം ധഞ്ഞം നിധാപേയ്യ, മിതംവ പാചയേ ഘരേ.

Mitaṃ dhaññaṃ nidhāpeyya, mitaṃva pācaye ghare.

൧൫൧൦.

1510.

‘‘പുത്തം വാ ഭാതരം വാ സം, സീലേസു അസമാഹിതം;

‘‘Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ, sīlesu asamāhitaṃ;

അനങ്ഗവാ ഹി തേ ബാലാ, യഥാ പേതാ തഥേവ തേ;

Anaṅgavā hi te bālā, yathā petā tatheva te;

ചോളഞ്ച നേസം പിണ്ഡഞ്ച, ആസീനാനം പദാപയേ.

Coḷañca nesaṃ piṇḍañca, āsīnānaṃ padāpaye.

൧൫൧൧.

1511.

‘‘ദാസേ കമ്മകരേ പേസ്സേ, സീലേസു സുസമാഹിതേ;

‘‘Dāse kammakare pesse, sīlesu susamāhite;

ദക്ഖേ ഉട്ഠാനസമ്പന്നേ, ആധിപച്ചമ്ഹി ഠാപയേ.

Dakkhe uṭṭhānasampanne, ādhipaccamhi ṭhāpaye.

൧൫൧൨.

1512.

‘‘സീലവാ ച അലോലോ 157 ച, അനുരക്ഖോ 158 ച രാജിനോ;

‘‘Sīlavā ca alolo 159 ca, anurakkho 160 ca rājino;

ആവീ രഹോ ഹിതോ തസ്സ, സ രാജവസതിം വസേ.

Āvī raho hito tassa, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൧൩.

1513.

‘‘ഛന്ദഞ്ഞൂ രാജിനോ ചസ്സ, ചിത്തട്ഠോ അസ്സ രാജിനോ;

‘‘Chandaññū rājino cassa, cittaṭṭho assa rājino;

അസങ്കുസകവുത്തി’സ്സ, സ രാജവസതിം വസേ.

Asaṅkusakavutti’ssa, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൧൪.

1514.

‘‘ഉച്ഛാദയേ ച ന്ഹാപയേ 161, ധോവേ പാദേ അധോസിരം;

‘‘Ucchādaye ca nhāpaye 162, dhove pāde adhosiraṃ;

ആഹതോപി ന കുപ്പേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ.

Āhatopi na kuppeyya, sa rājavasatiṃ vase.

൧൫൧൫.

1515.

‘‘കുമ്ഭമ്പഞ്ജലിം കരിയാ 163, ചാടഞ്ചാപി 164 പദക്ഖിണം;

‘‘Kumbhampañjaliṃ kariyā 165, cāṭañcāpi 166 padakkhiṇaṃ;

കിമേവ സബ്ബകാമാനം, ദാതാരം ധീരമുത്തമം.

Kimeva sabbakāmānaṃ, dātāraṃ dhīramuttamaṃ.

൧൫൧൬.

1516.

‘‘യോ ദേതി സയനം വത്ഥം, യാനം ആവസഥം ഘരം;

‘‘Yo deti sayanaṃ vatthaṃ, yānaṃ āvasathaṃ gharaṃ;

പജ്ജുന്നോരിവ ഭൂതാനി, ഭോഗേഹി അഭിവസ്സതി.

Pajjunnoriva bhūtāni, bhogehi abhivassati.

൧൫൧൭.

1517.

‘‘ഏസയ്യോ രാജവസതി, വത്തമാനോ യഥാ നരോ;

‘‘Esayyo rājavasati, vattamāno yathā naro;

ആരാധയതി രാജാനം, പൂജം ലഭതി ഭത്തുസു’’.

Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusu’’.

രാജവസതി നാമ.

Rājavasati nāma.

അന്തരപേയ്യാലം

Antarapeyyālaṃ

൧൫൧൮.

1518.

‘‘ഏവം സമനുസാസിത്വാ, ഞാതിസങ്ഘം വിചക്ഖണോ;

‘‘Evaṃ samanusāsitvā, ñātisaṅghaṃ vicakkhaṇo;

പരികിണ്ണോ സുഹദേഹി, രാജാനമുപസങ്കമി.

Parikiṇṇo suhadehi, rājānamupasaṅkami.

൧൫൧൯.

1519.

‘‘വന്ദിത്വാ സിരസാ പാദേ, കത്വാ ച നം പദക്ഖിണം;

‘‘Vanditvā sirasā pāde, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;

വിധുരോ അവച രാജാനം, പഗ്ഗഹേത്വാന അഞ്ജലിം.

Vidhuro avaca rājānaṃ, paggahetvāna añjaliṃ.

൧൫൨൦.

1520.

‘‘അയം മം മാണവോ നേതി, കത്തുകാമോ 167 യഥാമതി;

‘‘Ayaṃ maṃ māṇavo neti, kattukāmo 168 yathāmati;

ഞാതീനത്ഥം പവക്ഖാമി, തം സുണോഹി അരിന്ദമ.

Ñātīnatthaṃ pavakkhāmi, taṃ suṇohi arindama.

൧൫൨൧.

1521.

‘‘പുത്തേ ച മേ ഉദിക്ഖേസി, യഞ്ച മഞ്ഞം ഘരേ ധനം;

‘‘Putte ca me udikkhesi, yañca maññaṃ ghare dhanaṃ;

യഥാ പേച്ച 169 ന ഹായേഥ, ഞാതിസങ്ഘോ മയീ ഗതേ.

Yathā pecca 170 na hāyetha, ñātisaṅgho mayī gate.

൧൫൨൨.

1522.

‘‘യഥേവ ഖലതീ ഭൂമ്യാ, ഭൂമ്യായേവ പതിട്ഠതി;

‘‘Yatheva khalatī bhūmyā, bhūmyāyeva patiṭṭhati;

ഏവേതം ഖലിതം മയ്ഹം, ഏതം പസ്സാമി അച്ചയം’’.

Evetaṃ khalitaṃ mayhaṃ, etaṃ passāmi accayaṃ’’.

൧൫൨൩.

1523.

‘‘സക്കാ ന ഗന്തും ഇതി മയ്ഹ ഹോതി, ഛേത്വാ 171 വധിത്വാ ഇധ കാതിയാനം;

‘‘Sakkā na gantuṃ iti mayha hoti, chetvā 172 vadhitvā idha kātiyānaṃ;

ഇധേവ ഹോഹീ ഇതി മയ്ഹ രുച്ചതി, മാ ത്വം അഗാ ഉത്തമഭൂരിപഞ്ഞ’’.

Idheva hohī iti mayha ruccati, mā tvaṃ agā uttamabhūripañña’’.

൧൫൨൪.

1524.

‘‘മാ ഹേവധമ്മേസു മനം പണീദഹി, അത്ഥേ ച ധമ്മേ ച യുത്തോ ഭവസ്സു;

‘‘Mā hevadhammesu manaṃ paṇīdahi, atthe ca dhamme ca yutto bhavassu;

ധിരത്ഥു കമ്മം അകുസലം അനരിയം, യം കത്വാ പച്ഛാ നിരയം വജേയ്യ.

Dhiratthu kammaṃ akusalaṃ anariyaṃ, yaṃ katvā pacchā nirayaṃ vajeyya.

൧൫൨൫.

1525.

‘‘നേവേസ ധമ്മോ ന പുനേത 173 കിച്ചം, അയിരോ ഹി ദാസസ്സ ജനിന്ദ ഇസ്സരോ;

‘‘Nevesa dhammo na puneta 174 kiccaṃ, ayiro hi dāsassa janinda issaro;

ഘാതേതും ഝാപേതും അഥോപി ഹന്തും, ന ച മയ്ഹ കോധത്ഥി വജാമി ചാഹം’’.

Ghātetuṃ jhāpetuṃ athopi hantuṃ, na ca mayha kodhatthi vajāmi cāhaṃ’’.

൧൫൨൬.

1526.

‘‘ജേട്ഠപുത്തം ഉപഗുയ്ഹ, വിനേയ്യ ഹദയേ ദരം;

‘‘Jeṭṭhaputtaṃ upaguyha, vineyya hadaye daraṃ;

അസ്സുപുണ്ണേഹി നേത്തേഹി, പാവിസീ സോ മഹാഘരം’’.

Assupuṇṇehi nettehi, pāvisī so mahāgharaṃ’’.

൧൫൨൭.

1527.

‘‘സാലാവ സമ്മപതിതാ 175, മാലുതേന പമദ്ദിതാ;

‘‘Sālāva sammapatitā 176, mālutena pamadditā;

സേന്തി പുത്താ ച ദാരാ ച, വിധുരസ്സ നിവേസനേ.

Senti puttā ca dārā ca, vidhurassa nivesane.

൧൫൨൮.

1528.

‘‘ഇത്ഥിസഹസ്സം ഭരിയാനം, ദാസിസത്തസതാനി ച;

‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, വിധുരസ്സ നിവേസനേ.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.

൧൫൨൯.

1529.

‘‘ഓരോധാ ച കുമാരാ ച, വേസിയാനാ ച ബ്രാഹ്മണാ;

‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, വിധുരസ്സ നിവേസനേ.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.

൧൫൩൦.

1530.

‘‘ഹത്ഥാരോഹാ അനീകട്ഠാ, രഥികാ പത്തികാരകാ;

‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, വിധുരസ്സ നിവേസനേ.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.

൧൫൩൧.

1531.

‘‘സമാഗതാ ജാനപദാ, നേഗമാ ച സമാഗതാ;

‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, വിധുരസ്സ നിവേസനേ.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.

൧൫൩൨.

1532.

‘‘ഇത്ഥിസഹസ്സം ഭരിയാനം, ദാസിസത്തസതാനി ച;

‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, കസ്മാ നോ വിജഹിസ്സസി.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.

൧൫൩൩.

1533.

‘‘ഓരോധാ ച കുമാരാ ച, ദാസിസത്തസതാനി ച;

‘‘Orodhā ca kumārā ca, dāsisattasatāni ca;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, കസ്മാ നോ വിജഹിസ്സസി.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.

൧൫൩൪.

1534.

‘‘ഹത്ഥാരോഹാ അനീകട്ഠാ, ദാസിസത്തസതാനി ച;

‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, dāsisattasatāni ca;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, കസ്മാ നോ വിജഹിസ്സസി.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.

൧൫൩൫.

1535.

‘‘സമാഗതാ ജാനപദാ, ദാസിസത്തസതാനി ച;

‘‘Samāgatā jānapadā, dāsisattasatāni ca;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, കസ്മാ നോ വിജഹിസ്സസി’’.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi’’.

൧൫൩൬.

1536.

‘‘കത്വാ ഘരേസു കിച്ചാനി, അനുസാസിത്വാ സകം ജനം;

‘‘Katvā gharesu kiccāni, anusāsitvā sakaṃ janaṃ;

മിത്താമച്ചേ ച ഭച്ചേ ച 177, പുത്തദാരേ ച ബന്ധവേ.

Mittāmacce ca bhacce ca 178, puttadāre ca bandhave.

൧൫൩൭.

1537.

‘‘കമ്മന്തം സംവിധേത്വാന, ആചിക്ഖിത്വാ ഘരേ ധനം;

‘‘Kammantaṃ saṃvidhetvāna, ācikkhitvā ghare dhanaṃ;

നിധിഞ്ച ഇണദാനഞ്ച, പുണ്ണകം ഏതദബ്രവി.

Nidhiñca iṇadānañca, puṇṇakaṃ etadabravi.

൧൫൩൮.

1538.

‘‘അവസീ തുവം മയ്ഹ തീഹം അഗാരേ, കതാനി കിച്ചാനി ഘരേസു മയ്ഹം;

‘‘Avasī tuvaṃ mayha tīhaṃ agāre, katāni kiccāni gharesu mayhaṃ;

അനുസാസിതാ പുത്തദാരാ മയാ ച, കരോമ കച്ചാന 179 യഥാമതിം തേ’’.

Anusāsitā puttadārā mayā ca, karoma kaccāna 180 yathāmatiṃ te’’.

൧൫൩൯.

1539.

‘‘സചേ ഹി കത്തേ അനുസാസിതാ തേ, പുത്താ ച ദാരാ അനുജീവിനോ ച;

‘‘Sace hi katte anusāsitā te, puttā ca dārā anujīvino ca;

ഹന്ദേഹി ദാനീ തരമാനരൂപോ, ദീഘോ ഹി അദ്ധാപി അയം പുരത്ഥാ.

Handehi dānī taramānarūpo, dīgho hi addhāpi ayaṃ puratthā.

൧൫൪൦.

1540.

‘‘അഛമ്ഭിതോവ 181 ഗണ്ഹാഹി, ആജാനേയ്യസ്സ വാലധിം;

‘‘Achambhitova 182 gaṇhāhi, ājāneyyassa vāladhiṃ;

ഇദം പച്ഛിമകം തുയ്ഹം, ജീവലോകസ്സ ദസ്സനം’’.

Idaṃ pacchimakaṃ tuyhaṃ, jīvalokassa dassanaṃ’’.

൧൫൪൧.

1541.

‘‘സോഹം കിസ്സ നു ഭായിസ്സം, യസ്സ മേ നത്ഥി ദുക്കടം;

‘‘Sohaṃ kissa nu bhāyissaṃ, yassa me natthi dukkaṭaṃ;

കായേന വാചാ മനസാ, യേന ഗച്ഛേയ്യ ദുഗ്ഗതിം’’.

Kāyena vācā manasā, yena gaccheyya duggatiṃ’’.

൧൫൪൨.

1542.

‘‘സോ അസ്സരാജാ വിധുരം വഹന്തോ, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ;

‘‘So assarājā vidhuraṃ vahanto, pakkāmi vehāyasamantalikkhe;

സാഖാസു സേലേസു അസജ്ജമാനോ, കാലാഗിരിം ഖിപ്പമുപാഗമാസി’’.

Sākhāsu selesu asajjamāno, kālāgiriṃ khippamupāgamāsi’’.

൧൫൪൩.

1543.

‘‘ഇത്ഥിസഹസ്സം ഭരിയാനം, ദാസിസത്തസതാനി ച;

‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, യക്ഖോ ബ്രാഹ്മണവണ്ണേന;

Bāhā paggayha pakkanduṃ, yakkho brāhmaṇavaṇṇena;

വിധുരം ആദായ ഗച്ഛതി.

Vidhuraṃ ādāya gacchati.

൧൫൪൪.

1544.

‘‘സമാഗതാ ജാനപദാ, നേഗമാ ച സമാഗതാ;

‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, യക്ഖോ ബ്രാഹ്മണവണ്ണേന;

Bāhā paggayha pakkanduṃ, yakkho brāhmaṇavaṇṇena;

വിധുരം ആദായ ഗച്ഛതി.

Vidhuraṃ ādāya gacchati.

൧൫൪൫.

1545.

‘‘ഇത്ഥിസഹസ്സം ഭരിയാനം, ദാസിസത്തസതാനി ച;

‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, പണ്ഡിതോ സോ കുഹിം ഗതോ.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, paṇḍito so kuhiṃ gato.

൧൫൪൬.

1546.

‘‘സമാഗതാ ജാനപദാ, നേഗമാ ച സമാഗതാ;

‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;

ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ പക്കന്ദും, പണ്ഡിതോ സോ കുഹിം ഗതോ’’.

Bāhā paggayha pakkanduṃ, paṇḍito so kuhiṃ gato’’.

൧൫൪൭.

1547.

‘‘സചേ സോ സത്തരത്തേന, നാഗച്ഛിസ്സതി പണ്ഡിതോ;

‘‘Sace so sattarattena, nāgacchissati paṇḍito;

സബ്ബേ അഗ്ഗിം പവേക്ഖാമ 183, നത്ഥത്ഥോ ജീവിതേന നോ’’.

Sabbe aggiṃ pavekkhāma 184, natthattho jīvitena no’’.

൧൫൪൮.

1548.

‘‘പണ്ഡിതോ ച വിയത്തോ ച, വിഭാവീ ച വിചക്ഖണോ;

‘‘Paṇḍito ca viyatto ca, vibhāvī ca vicakkhaṇo;

ഖിപ്പം മോചിയ അത്താനം, മാ ഭായിത്ഥാഗമിസ്സതി’’ 185.

Khippaṃ mociya attānaṃ, mā bhāyitthāgamissati’’ 186.

അന്തരപേയ്യാലം നാമ.

Antarapeyyālaṃ nāma.

സാധുനരധമ്മകണ്ഡം

Sādhunaradhammakaṇḍaṃ

൧൫൪൯.

1549.

‘‘സോ തത്ഥ ഗന്ത്വാന വിചിന്തയന്തോ, ഉച്ചാവചാ ചേതനകാ 187 ഭവന്തി;

‘‘So tattha gantvāna vicintayanto, uccāvacā cetanakā 188 bhavanti;

നയിമസ്സ ജീവേന മമത്ഥി കിഞ്ചി, ഹന്ത്വാനിമം ഹദയമാനയിസ്സം’’ 189.

Nayimassa jīvena mamatthi kiñci, hantvānimaṃ hadayamānayissaṃ’’ 190.

൧൫൫൦.

1550.

‘‘സോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ പബ്ബതന്തരസ്മിം 191, അന്തോ പവിസിത്വാന പദുട്ഠചിത്തോ;

‘‘So tattha gantvā pabbatantarasmiṃ 192, anto pavisitvāna paduṭṭhacitto;

അസംവുതസ്മിം ജഗതിപ്പദേസേ, അധോസിരം ധാരയി കാതിയാനോ.

Asaṃvutasmiṃ jagatippadese, adhosiraṃ dhārayi kātiyāno.

൧൫൫൧.

1551.

‘‘സോ ലമ്ബമാനോ നരകേ പപാതേ, മഹബ്ഭയേ ലോമഹംസേ വിദുഗ്ഗേ;

‘‘So lambamāno narake papāte, mahabbhaye lomahaṃse vidugge;

അസന്തസന്തോ കുരൂനം കത്തുസേട്ഠോ, ഇച്ചബ്രവി പുണ്ണകം നാമ യക്ഖം.

Asantasanto kurūnaṃ kattuseṭṭho, iccabravi puṇṇakaṃ nāma yakkhaṃ.

൧൫൫൨.

1552.

‘‘അരിയാവകാസോസി അനരിയരൂപോ, അസഞ്ഞതോ സഞ്ഞതസന്നികാസോ;

‘‘Ariyāvakāsosi anariyarūpo, asaññato saññatasannikāso;

അച്ചാഹിതം കമ്മം കരോസി ലുദ്രം, ഭാവേ ച തേ കുസലം നത്ഥി കിഞ്ചി.

Accāhitaṃ kammaṃ karosi ludraṃ, bhāve ca te kusalaṃ natthi kiñci.

൧൫൫൩.

1553.

‘‘യം മം പപാതസ്മിം പപാതുമിച്ഛസി, കോ നു തവത്ഥോ മരണേന മയ്ഹം;

‘‘Yaṃ maṃ papātasmiṃ papātumicchasi, ko nu tavattho maraṇena mayhaṃ;

അമാനുസസ്സേവ തവജ്ജ വണ്ണോ, ആചിക്ഖ മേ ത്വം കതമാസി ദേവതാ’’.

Amānusasseva tavajja vaṇṇo, ācikkha me tvaṃ katamāsi devatā’’.

൧൫൫൪.

1554.

‘‘യദി തേ സുതോ പുണ്ണകോ നാമ യക്ഖോ, രഞ്ഞോ കുവേരസ്സ ഹി സോ സജിബ്ബോ 193;

‘‘Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho, rañño kuverassa hi so sajibbo 194;

ഭൂമിന്ധരോ വരുണോ നാമ നാഗോ, ബ്രഹാ സുചീ വണ്ണബലൂപപന്നോ.

Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo, brahā sucī vaṇṇabalūpapanno.

൧൫൫൫.

1555.

‘‘തസ്സാനുജം ധീതരം കാമയാമി, ഇരന്ധതീ നാമ സാ നാഗകഞ്ഞാ;

‘‘Tassānujaṃ dhītaraṃ kāmayāmi, irandhatī nāma sā nāgakaññā;

തസ്സാ സുമജ്ഝായ പിയായ ഹേതു, പതാരയിം തുയ്ഹ വധായ ധീര’’.

Tassā sumajjhāya piyāya hetu, patārayiṃ tuyha vadhāya dhīra’’.

൧൫൫൬.

1556.

‘‘മാ ഹേവ ത്വം 195 യക്ഖ അഹോസി മൂള്ഹോ, നട്ഠാ ബഹൂ ദുഗ്ഗഹീതേന ലോകേ 196;

‘‘Mā heva tvaṃ 197 yakkha ahosi mūḷho, naṭṭhā bahū duggahītena loke 198;

കിം തേ സുമജ്ഝായ പിയായ കിച്ചം, മരണേന മേ ഇങ്ഘ സുണോമി 199 സബ്ബം’’.

Kiṃ te sumajjhāya piyāya kiccaṃ, maraṇena me iṅgha suṇomi 200 sabbaṃ’’.

൧൫൫൭.

1557.

‘‘മഹാനുഭാവസ്സ മഹോരഗസ്സ, ധീതുകാമോ ഞാതിഭതോ 201 ഹമസ്മി;

‘‘Mahānubhāvassa mahoragassa, dhītukāmo ñātibhato 202 hamasmi;

തം യാചമാനം സസുരോ അവോച, യഥാ മമഞ്ഞിംസു സുകാമനീതം.

Taṃ yācamānaṃ sasuro avoca, yathā mamaññiṃsu sukāmanītaṃ.

൧൫൫൮.

1558.

‘‘ദജ്ജേമു ഖോ തേ സുതനും സുനേത്തം, സുചിമ്ഹിതം ചന്ദനലിത്തഗത്തം;

‘‘Dajjemu kho te sutanuṃ sunettaṃ, sucimhitaṃ candanalittagattaṃ;

സചേ തുവം ഹദയം പണ്ഡിതസ്സ, ധമ്മേന ലദ്ധാ ഇധ മാഹരേസി;

Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māharesi;

ഏതേന വിത്തേന കുമാരി ലബ്ഭാ, നഞ്ഞം ധനം ഉത്തരി പത്ഥയാമ.

Etena vittena kumāri labbhā, naññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma.

൧൫൫൯.

1559.

‘‘ഏവം ന മൂള്ഹോസ്മി സുണോഹി കത്തേ, ന ചാപി മേ ദുഗ്ഗഹിതത്ഥി കിഞ്ചി;

‘‘Evaṃ na mūḷhosmi suṇohi katte, na cāpi me duggahitatthi kiñci;

ഹദയേന തേ ധമ്മലദ്ധേന നാഗാ, ഇരന്ധതിം നാഗകഞ്ഞം ദദന്തി.

Hadayena te dhammaladdhena nāgā, irandhatiṃ nāgakaññaṃ dadanti.

൧൫൬൦.

1560.

‘‘തസ്മാ അഹം തുയ്ഹം വധായ യുത്തോ, ഏവം മമത്ഥോ മരണേന തുയ്ഹം;

‘‘Tasmā ahaṃ tuyhaṃ vadhāya yutto, evaṃ mamattho maraṇena tuyhaṃ;

ഇധേവ തം നരകേ പാതയിത്വാ, ഹന്ത്വാന തം ഹദയമാനയിസ്സം’’.

Idheva taṃ narake pātayitvā, hantvāna taṃ hadayamānayissaṃ’’.

൧൫൬൧.

1561.

‘‘ഖിപ്പം മമം ഉദ്ധര കാതിയാന, ഹദയേന മേ യദി തേ അത്ഥി കിച്ചം;

‘‘Khippaṃ mamaṃ uddhara kātiyāna, hadayena me yadi te atthi kiccaṃ;

യേ കേചിമേ സാധുനരസ്സ ധമ്മാ, സബ്ബേവ തേ പാതുകരോമി അജ്ജ’’.

Ye kecime sādhunarassa dhammā, sabbeva te pātukaromi ajja’’.

൧൫൬൨.

1562.

‘‘സോ പുണ്ണകോ കുരൂനം കത്തുസേട്ഠം, നഗമുദ്ധനി ഖിപ്പം പതിട്ഠപേത്വാ;

‘‘So puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, nagamuddhani khippaṃ patiṭṭhapetvā;

അസ്സത്ഥമാസീനം സമേക്ഖിയാന, പരിപുച്ഛി കത്താരമനോമപഞ്ഞം.

Assatthamāsīnaṃ samekkhiyāna, paripucchi kattāramanomapaññaṃ.

൧൫൬൩.

1563.

‘‘സമുദ്ധതോ മേസി തുവം പപാതാ, ഹദയേന തേ അജ്ജ മമത്ഥി കിച്ചം;

‘‘Samuddhato mesi tuvaṃ papātā, hadayena te ajja mamatthi kiccaṃ;

യേ കേചിമേ സാധുനരസ്സ ധമ്മാ, സബ്ബേവ മേ പാതുകരോഹി അജ്ജ’’.

Ye kecime sādhunarassa dhammā, sabbeva me pātukarohi ajja’’.

൧൫൬൪.

1564.

‘‘സമുദ്ധതോ ത്യസ്മി അഹം പപാതാ, ഹദയേന മേ യദി തേ അത്ഥി കിച്ചം;

‘‘Samuddhato tyasmi ahaṃ papātā, hadayena me yadi te atthi kiccaṃ;

യേ കേചിമേ സാധുനരസ്സ ധമ്മാ, സബ്ബേവ തേ പാതുകരോമി അജ്ജ’’.

Ye kecime sādhunarassa dhammā, sabbeva te pātukaromi ajja’’.

൧൫൬൫.

1565.

‘‘യാതാനുയായീ ച ഭവാഹി മാണവ, അല്ലഞ്ച 203 പാണിം പരിവജ്ജയസ്സു;

‘‘Yātānuyāyī ca bhavāhi māṇava, allañca 204 pāṇiṃ parivajjayassu;

മാ ചസ്സു മിത്തേസു കദാചി ദുബ്ഭീ, മാ ച വസം അസതീനം നിഗച്ഛേ’’.

Mā cassu mittesu kadāci dubbhī, mā ca vasaṃ asatīnaṃ nigacche’’.

൧൫൬൬.

1566.

‘‘കഥം നു യാതം അനുയായീ ഹോതി, അല്ലഞ്ച പാണിം ദഹതേ കഥം സോ;

‘‘Kathaṃ nu yātaṃ anuyāyī hoti, allañca pāṇiṃ dahate kathaṃ so;

അസതീ ച കാ കോ പന മിത്തദുബ്ഭോ, അക്ഖാഹി മേ പുച്ഛിതോ ഏതമത്ഥം’’.

Asatī ca kā ko pana mittadubbho, akkhāhi me pucchito etamatthaṃ’’.

൧൫൬൭.

1567.

‘‘അസന്ഥുതം 205 നോപി ച ദിട്ഠപുബ്ബം, യോ ആസനേനാപി നിമന്തയേയ്യ;

‘‘Asanthutaṃ 206 nopi ca diṭṭhapubbaṃ, yo āsanenāpi nimantayeyya;

തസ്സേവ അത്ഥം പുരിസോ കരേയ്യ, യാതാനുയായീതി തമാഹു പണ്ഡിതാ.

Tasseva atthaṃ puriso kareyya, yātānuyāyīti tamāhu paṇḍitā.

൧൫൬൮.

1568.

‘‘യസ്സേകരത്തമ്പി ഘരേ വസേയ്യ, യത്ഥന്നപാനം പുരിസോ ലഭേയ്യ;

‘‘Yassekarattampi ghare vaseyya, yatthannapānaṃ puriso labheyya;

ന തസ്സ പാപം മനസാപി ചിന്തയേ, അദുബ്ഭീ പാണിം ദഹതേ മിത്തദുബ്ഭോ.

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, adubbhī pāṇiṃ dahate mittadubbho.

൧൫൬൯.

1569.

‘‘യസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ, നിസീദേയ്യ സയേയ്യ വാ;

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

ന തസ്സ സാഖം ഭഞ്ജേയ്യ, മിത്തദുബ്ഭോ ഹി പാപകോ.

Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.

൧൫൭൦.

1570.

‘‘പുണ്ണമ്പി ചേമം പഥവിം ധനേന, ദജ്ജിത്ഥിയാ പുരിസോ സമ്മതായ;

‘‘Puṇṇampi cemaṃ pathaviṃ dhanena, dajjitthiyā puriso sammatāya;

ലദ്ധാ ഖണം അതിമഞ്ഞേയ്യ തമ്പി, താസം വസം അസതീനം ന ഗച്ഛേ.

Laddhā khaṇaṃ atimaññeyya tampi, tāsaṃ vasaṃ asatīnaṃ na gacche.

൧൫൭൧.

1571.

‘‘ഏവം ഖോ യാതം അനുയായീ ഹോതി, അല്ലഞ്ച പാണിം ദഹതേ പുനേവം;

‘‘Evaṃ kho yātaṃ anuyāyī hoti, allañca pāṇiṃ dahate punevaṃ;

അസതീ ച സാ സോ പന മിത്തദുബ്ഭോ, സോ ധമ്മികോ ഹോതി ജഹസ്സു അധമ്മം’’.

Asatī ca sā so pana mittadubbho, so dhammiko hoti jahassu adhammaṃ’’.

സാധുനരധമ്മകണ്ഡം നാമ.

Sādhunaradhammakaṇḍaṃ nāma.

കാലാഗിരികണ്ഡം

Kālāgirikaṇḍaṃ

൧൫൭൨.

1572.

‘‘അവസിം അഹം തുയ്ഹം തീഹം അഗാരേ, അന്നേന പാനേന ഉപട്ഠിതോസ്മി;

‘‘Avasiṃ ahaṃ tuyhaṃ tīhaṃ agāre, annena pānena upaṭṭhitosmi;

മിത്തോ മമാസീ വിസജ്ജാമഹം തം, കാമം ഘരം ഉത്തമപഞ്ഞ ഗച്ഛ.

Mitto mamāsī visajjāmahaṃ taṃ, kāmaṃ gharaṃ uttamapañña gaccha.

൧൫൭൩.

1573.

‘‘അപി ഹായതു നാഗകുലാ 207 അത്ഥോ, അലമ്പി മേ നാഗകഞ്ഞായ ഹോതു;

‘‘Api hāyatu nāgakulā 208 attho, alampi me nāgakaññāya hotu;

സോ ത്വം സകേനേവ സുഭാസിതേന, മുത്തോസി മേ അജ്ജ വധായ പഞ്ഞ’’.

So tvaṃ sakeneva subhāsitena, muttosi me ajja vadhāya pañña’’.

൧൫൭൪.

1574.

‘‘ഹന്ദ തുവം യക്ഖ മമമ്പി നേഹി, സസുരം തേ 209 അത്ഥം മയി ചരസ്സു;

‘‘Handa tuvaṃ yakkha mamampi nehi, sasuraṃ te 210 atthaṃ mayi carassu;

മയഞ്ച നാഗാധിപതിം വിമാനം, ദക്ഖേമു നാഗസ്സ അദിട്ഠപുബ്ബം’’.

Mayañca nāgādhipatiṃ vimānaṃ, dakkhemu nāgassa adiṭṭhapubbaṃ’’.

൧൫൭൫.

1575.

‘‘യം വേ നരസ്സ അഹിതായ അസ്സ, ന തം പഞ്ഞോ അരഹതി ദസ്സനായ;

‘‘Yaṃ ve narassa ahitāya assa, na taṃ pañño arahati dassanāya;

അഥ കേന വണ്ണേന അമിത്തഗാമം, തുവമിച്ഛസി ഉത്തമപഞ്ഞ ഗന്തും’’.

Atha kena vaṇṇena amittagāmaṃ, tuvamicchasi uttamapañña gantuṃ’’.

൧൫൭൬.

1576.

‘‘അദ്ധാ പജാനാമി അഹമ്പി ഏതം, ന തം പഞ്ഞോ അരഹതി ദസ്സനായ;

‘‘Addhā pajānāmi ahampi etaṃ, na taṃ pañño arahati dassanāya;

പാപഞ്ച മേ നത്ഥി കതം കുഹിഞ്ചി, തസ്മാ ന സങ്കേ മരണാഗമായ’’.

Pāpañca me natthi kataṃ kuhiñci, tasmā na saṅke maraṇāgamāya’’.

൧൫൭൭.

1577.

‘‘ഹന്ദ ച ഠാനം അതുലാനുഭാവം, മയാ സഹ ദക്ഖസി ഏഹി കത്തേ;

‘‘Handa ca ṭhānaṃ atulānubhāvaṃ, mayā saha dakkhasi ehi katte;

യത്ഥച്ഛതി നച്ചഗീതേഹി നാഗോ, രാജാ യഥാ വേസ്സവണോ നളിഞ്ഞം 211.

Yatthacchati naccagītehi nāgo, rājā yathā vessavaṇo naḷiññaṃ 212.

൧൫൭൮.

1578.

‘‘തം നാഗകഞ്ഞാ ചരിതം ഗണേന, നികീളിതം നിച്ചമഹോ ച രത്തിം;

‘‘Taṃ nāgakaññā caritaṃ gaṇena, nikīḷitaṃ niccamaho ca rattiṃ;

പഹൂതമാല്യം 213 ബഹുപുപ്ഫഛന്നം 214, ഓഭാസതീ വിജ്ജുരിവന്തലിക്ഖേ.

Pahūtamālyaṃ 215 bahupupphachannaṃ 216, obhāsatī vijjurivantalikkhe.

൧൫൭൯.

1579.

‘‘അന്നേന പാനേന ഉപേതരൂപം, നച്ചേഹി ഗീതേഹി ച വാദിതേഹി;

‘‘Annena pānena upetarūpaṃ, naccehi gītehi ca vāditehi;

പരിപൂരം കഞ്ഞാഹി അലങ്കതാഹി, ഉപസോഭതി വത്ഥപിലന്ധനേന 217.

Paripūraṃ kaññāhi alaṅkatāhi, upasobhati vatthapilandhanena 218.

൧൫൮൦.

1580.

‘‘സോ പുണ്ണകോ കുരൂനം കത്തുസേട്ഠം, നിസീദയീ പച്ഛതോ ആസനസ്മിം;

‘‘So puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, nisīdayī pacchato āsanasmiṃ;

ആദായ കത്താരമനോമപഞ്ഞം, ഉപാനയീ ഭവനം നാഗരഞ്ഞോ.

Ādāya kattāramanomapaññaṃ, upānayī bhavanaṃ nāgarañño.

൧൫൮൧.

1581.

‘‘പത്വാന ഠാനം അതുലാനുഭാവം, അട്ഠാസി കത്താ പച്ഛതോ പുണ്ണകസ്സ;

‘‘Patvāna ṭhānaṃ atulānubhāvaṃ, aṭṭhāsi kattā pacchato puṇṇakassa;

സാമഗ്ഗി പേക്ഖമാനോ 219 നാഗരാജാ, പുബ്ബേവ ജാമാതരമജ്ഝഭാസഥ’’.

Sāmaggi pekkhamāno 220 nāgarājā, pubbeva jāmātaramajjhabhāsatha’’.

൧൫൮൨.

1582.

‘‘യന്നു തുവം അഗമാ മച്ചലോകം, അന്വേസമാനോ ഹദയം പണ്ഡിതസ്സ;

‘‘Yannu tuvaṃ agamā maccalokaṃ, anvesamāno hadayaṃ paṇḍitassa;

കച്ചി സമിദ്ധേന ഇധാനുപത്തോ, ആദായ കത്താരമനോമപഞ്ഞം’’.

Kacci samiddhena idhānupatto, ādāya kattāramanomapaññaṃ’’.

൧൫൮൩.

1583.

‘‘അയഞ്ഹി സോ ആഗതോ യം ത്വമിച്ഛസി, ധമ്മേന ലദ്ധോ മമ ധമ്മപാലോ;

‘‘Ayañhi so āgato yaṃ tvamicchasi, dhammena laddho mama dhammapālo;

തം പസ്സഥ സമ്മുഖാ 221 ഭാസമാനം, സുഖോ ഹവേ 222 സപ്പുരിസേഹി സങ്ഗമോ’’.

Taṃ passatha sammukhā 223 bhāsamānaṃ, sukho have 224 sappurisehi saṅgamo’’.

കാലാഗിരികണ്ഡം നാമ.

Kālāgirikaṇḍaṃ nāma.

൧൫൮൪.

1584.

‘‘അദിട്ഠപുബ്ബം ദിസ്വാന, മച്ചോ മച്ചുഭയട്ടിതോ 225;

‘‘Adiṭṭhapubbaṃ disvāna, macco maccubhayaṭṭito 226;

ബ്യമ്ഹിതോ നാഭിവാദേസി, നയിദം പഞ്ഞവതാമിവ’’.

Byamhito nābhivādesi, nayidaṃ paññavatāmiva’’.

൧൫൮൫.

1585.

‘‘ന ചമ്ഹി ബ്യമ്ഹിതോ നാഗ, ന ച മച്ചുഭയട്ടിതോ;

‘‘Na camhi byamhito nāga, na ca maccubhayaṭṭito;

ന വജ്ഝോ അഭിവാദേയ്യ, വജ്ഝം വാ നാഭിവാദയേ.

Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.

൧൫൮൬.

1586.

‘‘കഥം നോ അഭിവാദേയ്യ, അഭിവാദാപയേഥ വേ;

‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;

യം നരോ ഹന്തുമിച്ഛേയ്യ, തം കമ്മം നുപപജ്ജതി’’.

Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.

൧൫൮൭.

1587.

‘‘ഏവമേതം യഥാ ബ്രൂസി, സച്ചം ഭാസസി പണ്ഡിത;

‘‘Evametaṃ yathā brūsi, saccaṃ bhāsasi paṇḍita;

ന വജ്ഝോ അഭിവാദേയ്യ, വജ്ഝം വാ നാഭിവാദയേ.

Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.

൧൫൮൮.

1588.

‘‘കഥം നോ അഭിവാദേയ്യ, അഭിവാദാപയേഥ വേ;

‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;

യം നരോ ഹന്തുമിച്ഛേയ്യ, തം കമ്മം നുപപജ്ജതി’’.

Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.

൧൫൮൯.

1589.

‘‘അസസ്സതം സസ്സതം നു തവയിദം, ഇദ്ധീജുതീബലവീരിയൂപപത്തി 227;

‘‘Asassataṃ sassataṃ nu tavayidaṃ, iddhījutībalavīriyūpapatti 228;

പുച്ഛാമി തം നാഗരാജേതമത്ഥം, കഥം നു തേ ലദ്ധമിദം വിമാനം.

Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ.

൧൫൯൦.

1590.

‘‘അധിച്ചലദ്ധം പരിണാമജം തേ, സയംകതം ഉദാഹു ദേവേഹി ദിന്നം;

‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ;

അക്ഖാഹി മേ നാഗരാജേതമത്ഥം, യഥേവ തേ ലദ്ധമിദം വിമാനം.

Akkhāhi me nāgarājetamatthaṃ, yatheva te laddhamidaṃ vimānaṃ.

൧൫൯൧.

1591.

‘‘നാധിച്ചലദ്ധം ന പരിണാമജം മേ, ന സയംകതം നാപി ദേവേഹി ദിന്നം;

‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃkataṃ nāpi devehi dinnaṃ;

സകേഹി കമ്മേഹി അപാപകേഹി, പുഞ്ഞേഹി മേ ലദ്ധമിദം വിമാനം’’.

Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ’’.

൧൫൯൨.

1592.

‘‘കിം തേ വതം കിം പന ബ്രഹ്മചരിയം, കിസ്സ സുചിണ്ണസ്സ അയം വിപാകോ;

‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

ഇദ്ധീജുതീബലവീരിയൂപപത്തി, ഇദഞ്ച തേ നാഗ മഹാവിമാനം’’.

Iddhījutībalavīriyūpapatti, idañca te nāga mahāvimānaṃ’’.

൧൫൯൩.

1593.

‘‘അഹഞ്ച ഭരിയാ ച മനുസ്സലോകേ, സദ്ധാ ഉഭോ ദാനപതീ അഹുമ്ഹാ;

‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, saddhā ubho dānapatī ahumhā;

ഓപാനഭൂതം മേ ഘരം തദാസി, സന്തപ്പിതാ സമണബ്രാഹ്മണാ ച.

Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.

൧൫൯൪.

1594.

‘‘മാലഞ്ച ഗന്ധഞ്ച വിലേപനഞ്ച, പദീപിയം സേയ്യമുപസ്സയഞ്ച;

‘‘Mālañca gandhañca vilepanañca, padīpiyaṃ seyyamupassayañca;

അച്ഛാദനം സായനമന്നപാനം, സക്കച്ച ദാനാനി അദമ്ഹ തത്ഥ.

Acchādanaṃ sāyanamannapānaṃ, sakkacca dānāni adamha tattha.

൧൫൯൫.

1595.

‘‘തം മേ വതം തം പന ബ്രഹ്മചരിയം, തസ്സ സുചിണ്ണസ്സ അയം വിപാകോ;

‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

ഇദ്ധീജുതീബലവീരിയൂപപത്തി, ഇദഞ്ച മേ ധീര മഹാവിമാനം’.

Iddhījutībalavīriyūpapatti, idañca me dhīra mahāvimānaṃ’.

൧൫൯൬.

1596.

‘‘ഏവം ചേ തേ ലദ്ധമിദം വിമാനം, ജാനാസി പുഞ്ഞാനം ഫലൂപപത്തിം;

‘‘Evaṃ ce te laddhamidaṃ vimānaṃ, jānāsi puññānaṃ phalūpapattiṃ;

തസ്മാ ഹി ധമ്മം ചര അപ്പമത്തോ, യഥാ വിമാനം പുന മാവസേസി’.

Tasmā hi dhammaṃ cara appamatto, yathā vimānaṃ puna māvasesi’.

൧൫൯൭.

1597.

‘‘നയിധ സന്തി സമണബ്രാഹ്മണാ ച, യേസന്നപാനാനി ദദേമു കത്തേ;

‘‘Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca, yesannapānāni dademu katte;

അക്ഖാഹി മേ പുച്ഛിതോ ഏതമത്ഥം, യഥാ വിമാനം പുന മാവസേമ’’.

Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, yathā vimānaṃ puna māvasema’’.

൧൫൯൮.

1598.

‘‘ഭോഗീ ഹി തേ സന്തി ഇധൂപപന്നാ, പുത്താ ച ദാരാ അനുജീവിനോ ച;

‘‘Bhogī hi te santi idhūpapannā, puttā ca dārā anujīvino ca;

തേസു തുവം വചസാ കമ്മുനാ ച, അസമ്പദുട്ഠോ ച ഭവാഹി നിച്ചം.

Tesu tuvaṃ vacasā kammunā ca, asampaduṭṭho ca bhavāhi niccaṃ.

൧൫൯൯.

1599.

‘‘ഏവം തുവം നാഗ അസമ്പദോസം, അനുപാലയ വചസാ കമ്മുനാ ച;

‘‘Evaṃ tuvaṃ nāga asampadosaṃ, anupālaya vacasā kammunā ca;

ഠത്വാ ഇധ യാവതായുകം വിമാനേ, ഉദ്ധം ഇതോ ഗച്ഛസി ദേവലോകം’’.

Ṭhatvā idha yāvatāyukaṃ vimāne, uddhaṃ ito gacchasi devalokaṃ’’.

൧൬൦൦.

1600.

‘‘അദ്ധാ ഹി സോ സോചതി രാജസേട്ഠോ, തയാ വിനാ യസ്സ തുവം സജിബ്ബോ;

‘‘Addhā hi so socati rājaseṭṭho, tayā vinā yassa tuvaṃ sajibbo;

ദുക്ഖൂപനീതോപി തയാ സമേച്ച, വിന്ദേയ്യ പോസോ സുഖമാതുരോപി’’.

Dukkhūpanītopi tayā samecca, vindeyya poso sukhamāturopi’’.

൧൬൦൧.

1601.

‘‘അദ്ധാ സതം ഭാസസി നാഗ ധമ്മം, അനുത്തരം അത്ഥപദം സുചിണ്ണം;

‘‘Addhā sataṃ bhāsasi nāga dhammaṃ, anuttaraṃ atthapadaṃ suciṇṇaṃ;

ഏതാദിസിയാസു ഹി ആപദാസു, പഞ്ഞായതേ മാദിസാനം വിസേസോ’’.

Etādisiyāsu hi āpadāsu, paññāyate mādisānaṃ viseso’’.

൧൬൦൨.

1602.

‘‘അക്ഖാഹി നോ തായം മുധാ നു ലദ്ധോ, അക്ഖേഹി നോ തായം അജേസി ജൂതേ;

‘‘Akkhāhi no tāyaṃ mudhā nu laddho, akkhehi no tāyaṃ ajesi jūte;

ധമ്മേന ലദ്ധോ ഇതി തായമാഹ 229, കഥം നു ത്വം ഹത്ഥമിമസ്സ മാഗതോ’’.

Dhammena laddho iti tāyamāha 230, kathaṃ nu tvaṃ hatthamimassa māgato’’.

൧൬൦൩.

1603.

‘‘യോ മിസ്സരോ തത്ഥ അഹോസി രാജാ, തമായമക്ഖേഹി അജേസി ജൂതേ;

‘‘Yo missaro tattha ahosi rājā, tamāyamakkhehi ajesi jūte;

സോ മം ജിതോ രാജാ ഇമസ്സദാസി, ധമ്മേന ലദ്ധോസ്മി അസാഹസേന.

So maṃ jito rājā imassadāsi, dhammena laddhosmi asāhasena.

൧൬൦൪.

1604.

‘‘മഹോരഗോ അത്തമനോ ഉദഗ്ഗോ, സുത്വാന ധീരസ്സ സുഭാസിതാനി;

‘‘Mahorago attamano udaggo, sutvāna dhīrassa subhāsitāni;

ഹത്ഥേ ഗഹേത്വാന അനോമപഞ്ഞം, പാവേക്ഖി ഭരിയായ തദാ സകാസേ.

Hatthe gahetvāna anomapaññaṃ, pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.

൧൬൦൫.

1605.

‘‘യേന ത്വം വിമലേ പണ്ഡു, യേന ഭത്തം ന രുച്ചതി;

‘‘Yena tvaṃ vimale paṇḍu, yena bhattaṃ na ruccati;

ന ച മേ താദിസോ വണ്ണോ, അയമേസോ തമോനുദോ.

Na ca me tādiso vaṇṇo, ayameso tamonudo.

൧൬൦൬.

1606.

‘‘യസ്സ തേ ഹദയേനത്ഥോ, ആഗതായം പഭങ്കരോ;

‘‘Yassa te hadayenattho, āgatāyaṃ pabhaṅkaro;

തസ്സ വാക്യം നിസാമേഹി, ദുല്ലഭം ദസ്സനം പുന.

Tassa vākyaṃ nisāmehi, dullabhaṃ dassanaṃ puna.

൧൬൦൭.

1607.

‘‘ദിസ്വാന തം വിമലാ ഭൂരിപഞ്ഞം, ദസങ്ഗുലീ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ;

‘‘Disvāna taṃ vimalā bhūripaññaṃ, dasaṅgulī añjaliṃ paggahetvā;

ഹട്ഠേന ഭാവേന പതീതരൂപാ, ഇച്ചബ്രവി കുരൂനം കത്തുസേട്ഠം.

Haṭṭhena bhāvena patītarūpā, iccabravi kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ.

൧൬൦൮.

1608.

‘‘അദിട്ഠപുബ്ബം ദിസ്വാന, മച്ചോ മച്ചുഭയട്ടിതോ;

‘‘Adiṭṭhapubbaṃ disvāna, macco maccubhayaṭṭito;

ബ്യമ്ഹിതോ നാഭിവാദേസി, നയിദം പഞ്ഞവതാമിവ’’.

Byamhito nābhivādesi, nayidaṃ paññavatāmiva’’.

൧൬൦൯.

1609.

‘‘ന ചമ്ഹി ബ്യമ്ഹിതോ നാഗി, ന ച മച്ചുഭയട്ടിതോ;

‘‘Na camhi byamhito nāgi, na ca maccubhayaṭṭito;

ന വജ്ഝോ അഭിവാദേയ്യ, വജ്ഝം വാ നാഭിവാദയേ.

Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.

൧൬൧൦.

1610.

‘‘കഥം നോ അഭിവാദേയ്യ, അഭിവാദാപയേഥ വേ;

‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;

യം നരോ ഹന്തുമിച്ഛേയ്യ, തം കമ്മം നുപപജ്ജതി’’.

Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.

൧൬൧൧.

1611.

‘‘ഏവമേതം യഥാ ബ്രൂസി, സച്ചം ഭാസസി പണ്ഡിത;

‘‘Evametaṃ yathā brūsi, saccaṃ bhāsasi paṇḍita;

ന വജ്ഝോ അഭിവാദേയ്യ, വജ്ഝം വാ നാഭിവാദയേ.

Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.

൧൬൧൨.

1612.

‘‘കഥം നോ അഭിവാദേയ്യ, അഭിവാദാപയേഥ വേ;

‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;

യം നരോ ഹന്തുമിച്ഛേയ്യ, തം കമ്മം നുപപജ്ജതി’’.

Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.

൧൬൧൩.

1613.

‘‘അസസ്സതം സസ്സതം നു തവയിദം, ഇദ്ധീജുതീബലവീരിയൂപപത്തി;

‘‘Asassataṃ sassataṃ nu tavayidaṃ, iddhījutībalavīriyūpapatti;

പുച്ഛാമി തം നാഗകഞ്ഞേതമത്ഥം, കഥം നു തേ ലദ്ധമിദം വിമാനം.

Pucchāmi taṃ nāgakaññetamatthaṃ, kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ.

൧൬൧൪.

1614.

‘‘അധിച്ചലദ്ധം പരിണാമജം തേ, സയംകതം ഉദാഹു ദേവേഹി ദിന്നം;

‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ;

അക്ഖാഹി മേ നാഗകഞ്ഞേതമത്ഥം, യഥേവ തേ ലദ്ധമിദം വിമാനം’’.

Akkhāhi me nāgakaññetamatthaṃ, yatheva te laddhamidaṃ vimānaṃ’’.

൧൬൧൫.

1615.

‘‘നാധിച്ചലദ്ധം ന പരിണാമജം മേ, ന സയം കതം നാപി ദേവേഹി ദിന്നം;

‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃ kataṃ nāpi devehi dinnaṃ;

സകേഹി കമ്മേഹി അപാപകേഹി, പുഞ്ഞേഹി മേ ലദ്ധമിദം വിമാനം’’.

Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ’’.

൧൬൧൬.

1616.

‘‘കിം തേ വതം കിം പന ബ്രഹ്മചരിയം, കിസ്സ സുചിണ്ണസ്സ അയം വിപാകോ;

‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

ഇദ്ധീജുതീബലവീരിയൂപപത്തി, ഇദഞ്ച തേ നാഗി മഹാവിമാനം’’.

Iddhījutībalavīriyūpapatti, idañca te nāgi mahāvimānaṃ’’.

൧൬൧൭.

1617.

‘‘അഹഞ്ച ഖോ സാമികോ ചാപി മയ്ഹം, സദ്ധാ ഉഭോ ദാനപതീ അഹുമ്ഹാ;

‘‘Ahañca kho sāmiko cāpi mayhaṃ, saddhā ubho dānapatī ahumhā;

ഓപാനഭൂതം മേ ഘരം തദാസി, സന്തപ്പിതാ സമണബ്രാഹ്മണാ ച.

Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.

൧൬൧൮.

1618.

‘‘മാലഞ്ച ഗന്ധഞ്ച വിലേപനഞ്ച, പദീപിയം സേയ്യമുപസ്സയഞ്ച;

‘‘Mālañca gandhañca vilepanañca, padīpiyaṃ seyyamupassayañca;

അച്ഛാദനം സായനമന്നപാനം, സക്കച്ചം ദാനാനി അദമ്ഹ തത്ഥ.

Acchādanaṃ sāyanamannapānaṃ, sakkaccaṃ dānāni adamha tattha.

൧൬൧൯.

1619.

‘‘തം മേ വതം തം പന ബ്രഹ്മചരിയം, തസ്സ സുചിണ്ണസ്സ അയം വിപാകോ;

‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

ഇദ്ധീജുതീബലവീരിയൂപപത്തി , ഇദഞ്ച മേ ധീര മഹാവിമാനം’’.

Iddhījutībalavīriyūpapatti , idañca me dhīra mahāvimānaṃ’’.

൧൬൨൦.

1620.

‘‘ഏവം ചേ തേ ലദ്ധമിദം വിമാനം, ജാനാസി പുഞ്ഞാനം ഫലൂപപത്തിം;

‘‘Evaṃ ce te laddhamidaṃ vimānaṃ, jānāsi puññānaṃ phalūpapattiṃ;

തസ്മാ ഹി ധമ്മം ചര അപ്പമത്താ, യഥാ വിമാനം പുന മാവസേസി’’.

Tasmā hi dhammaṃ cara appamattā, yathā vimānaṃ puna māvasesi’’.

൧൬൨൧.

1621.

‘‘നയിധ സന്തി സമണബ്രാഹ്മണാ ച, യേസന്നപാനാനി ദദേമു കത്തേ;

‘‘Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca, yesannapānāni dademu katte;

അക്ഖാഹി മേ പുച്ഛിതോ ഏതമത്ഥം, യഥാ വിമാനം പുന മാവസേമ’’.

Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, yathā vimānaṃ puna māvasema’’.

൧൬൨൨.

1622.

‘‘ഭോഗീ ഹി തേ സന്തി ഇധൂപപന്നാ, പുത്താ ച ദാരാ അനുജീവിനോ ച;

‘‘Bhogī hi te santi idhūpapannā, puttā ca dārā anujīvino ca;

തേസു തുവം വചസാ കമ്മുനാ ച, അസമ്പദുട്ഠാ ച ഭവാഹി നിച്ചം.

Tesu tuvaṃ vacasā kammunā ca, asampaduṭṭhā ca bhavāhi niccaṃ.

൧൬൨൩.

1623.

‘‘ഏവം തുവം നാഗി അസമ്പദോസം, അനുപാലയ വചസാ കമ്മുനാ ച;

‘‘Evaṃ tuvaṃ nāgi asampadosaṃ, anupālaya vacasā kammunā ca;

ഠത്വാ ഇധ യാവതായുകം വിമാനേ, ഉദ്ധം ഇതോ ഗച്ഛസി ദേവലോകം’’.

Ṭhatvā idha yāvatāyukaṃ vimāne, uddhaṃ ito gacchasi devalokaṃ’’.

൧൬൨൪.

1624.

‘‘അദ്ധാ ഹി സോ സോചതി രാജസേട്ഠോ, തയാ വിനാ യസ്സ തുവം സജിബ്ബോ;

‘‘Addhā hi so socati rājaseṭṭho, tayā vinā yassa tuvaṃ sajibbo;

ദുക്ഖൂപനീതോപി തയാ സമേച്ച, വിന്ദേയ്യ പോസോ സുഖമാതുരോപി’’.

Dukkhūpanītopi tayā samecca, vindeyya poso sukhamāturopi’’.

൧൬൨൫.

1625.

‘‘അദ്ധാ സതം ഭാസസി നാഗി ധമ്മം, അനുത്തരം അത്ഥപദം സുചിണ്ണം;

‘‘Addhā sataṃ bhāsasi nāgi dhammaṃ, anuttaraṃ atthapadaṃ suciṇṇaṃ;

ഏതാദിസിയാസു ഹി ആപദാസു, പഞ്ഞായതേ മാദിസാനം വിസേസോ’’.

Etādisiyāsu hi āpadāsu, paññāyate mādisānaṃ viseso’’.

൧൬൨൬.

1626.

‘‘അക്ഖാഹി നോ തായം മുധാ നു ലദ്ധോ, അക്ഖേഹി നോ തായം അജേസി ജൂതേ;

‘‘Akkhāhi no tāyaṃ mudhā nu laddho, akkhehi no tāyaṃ ajesi jūte;

ധമ്മേന ലദ്ധോ ഇതി തായമാഹ, കഥം നു ത്വം ഹത്ഥമിമസ്സ മാഗതോ’’.

Dhammena laddho iti tāyamāha, kathaṃ nu tvaṃ hatthamimassa māgato’’.

൧൬൨൭.

1627.

‘‘യോ മിസ്സരോ തത്ഥ അഹോസി രാജാ, തമായമക്ഖേഹി അജേസി ജൂതേ;

‘‘Yo missaro tattha ahosi rājā, tamāyamakkhehi ajesi jūte;

സോ മം ജിതോ രാജാ ഇമസ്സദാസി, ധമ്മേന ലദ്ധോസ്മി അസാഹസേന.

So maṃ jito rājā imassadāsi, dhammena laddhosmi asāhasena.

൧൬൨൮.

1628.

‘‘യഥേവ വരുണോ നാഗോ, പഞ്ഹം പുച്ഛിത്ഥ പണ്ഡിതം;

‘‘Yatheva varuṇo nāgo, pañhaṃ pucchittha paṇḍitaṃ;

തഥേവ നാഗകഞ്ഞാപി, പഞ്ഹം പുച്ഛിത്ഥ പണ്ഡിതം.

Tatheva nāgakaññāpi, pañhaṃ pucchittha paṇḍitaṃ.

൧൬൨൯.

1629.

‘‘യഥേവ വരുണം നാഗം, ധീരോ തോസേസി പുച്ഛിതോ;

‘‘Yatheva varuṇaṃ nāgaṃ, dhīro tosesi pucchito;

തഥേവ നാഗകഞ്ഞമ്പി, ധീരോ തോസേസി പുച്ഛിതോ.

Tatheva nāgakaññampi, dhīro tosesi pucchito.

൧൬൩൦.

1630.

‘‘ഉഭോപി തേ അത്തമനേ വിദിത്വാ, മഹോരഗം നാഗകഞ്ഞഞ്ച ധീരോ 231;

‘‘Ubhopi te attamane viditvā, mahoragaṃ nāgakaññañca dhīro 232;

അഛമ്ഭീ അഭീതോ അലോമഹട്ഠോ, ഇച്ചബ്രവി വരുണം നാഗരാജാനം.

Achambhī abhīto alomahaṭṭho, iccabravi varuṇaṃ nāgarājānaṃ.

൧൬൩൧.

1631.

‘‘മാ രോധയി 233 നാഗ ആയാഹമസ്മി, യേന തവത്ഥോ ഇദം സരീരം;

‘‘Mā rodhayi 234 nāga āyāhamasmi, yena tavattho idaṃ sarīraṃ;

ഹദയേന മംസേന കരോഹി കിച്ചം, സയം കരിസ്സാമി യഥാമതി തേ’’.

Hadayena maṃsena karohi kiccaṃ, sayaṃ karissāmi yathāmati te’’.

൧൬൩൨.

1632.

‘‘പഞ്ഞാ ഹവേ ഹദയം പണ്ഡിതാനം, തേ ത്യമ്ഹ പഞ്ഞായ മയം സുതുട്ഠാ;

‘‘Paññā have hadayaṃ paṇḍitānaṃ, te tyamha paññāya mayaṃ sutuṭṭhā;

അനൂനനാമോ ലഭതജ്ജ ദാരം, അജ്ജേവ തം കുരുയോ പാപയാതു’’.

Anūnanāmo labhatajja dāraṃ, ajjeva taṃ kuruyo pāpayātu’’.

൧൬൩൩.

1633.

‘‘സ പുണ്ണകോ അത്തമനോ ഉദഗ്ഗോ, ഇരന്ധതിം നാഗകഞ്ഞം ലഭിത്വാ;

‘‘Sa puṇṇako attamano udaggo, irandhatiṃ nāgakaññaṃ labhitvā;

ഹട്ഠേന ഭാവേന പതീതരൂപോ, ഇച്ചബ്രവി കുരൂനം കത്തുസേട്ഠം.

Haṭṭhena bhāvena patītarūpo, iccabravi kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ.

൧൬൩൪.

1634.

‘‘ഭരിയായ മം ത്വം അകരി സമങ്ഗിം, അഹഞ്ച തേ വിധുര കരോമി കിച്ചം;

‘‘Bhariyāya maṃ tvaṃ akari samaṅgiṃ, ahañca te vidhura karomi kiccaṃ;

ഇദഞ്ച തേ മണിരതനം ദദാമി, അജ്ജേവ തം കുരുയോ പാപയാമി’’.

Idañca te maṇiratanaṃ dadāmi, ajjeva taṃ kuruyo pāpayāmi’’.

൧൬൩൫.

1635.

‘‘അജേയ്യമേസാ തവ ഹോതു മേത്തി, ഭരിയായ കച്ചാന പിയായ സദ്ധിം;

‘‘Ajeyyamesā tava hotu metti, bhariyāya kaccāna piyāya saddhiṃ;

ആനന്ദി വിത്തോ 235 സുമനോ പതീതോ, ദത്വാ മണിം മഞ്ച നയിന്ദപത്ഥം.

Ānandi vitto 236 sumano patīto, datvā maṇiṃ mañca nayindapatthaṃ.

൧൬൩൬.

1636.

‘‘സ പുണ്ണകോ കുരൂനം കത്തുസേട്ഠം, നിസീദയീ പുരതോ ആസനസ്മിം;

‘‘Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, nisīdayī purato āsanasmiṃ;

ആദായ കത്താരമനോമപഞ്ഞം, ഉപാനയീ നഗരം ഇന്ദപത്ഥം.

Ādāya kattāramanomapaññaṃ, upānayī nagaraṃ indapatthaṃ.

൧൬൩൭.

1637.

‘‘മനോ മനുസ്സസ്സ യഥാപി ഗച്ഛേ, തതോപിസ്സ ഖിപ്പതരം 237 അഹോസി;

‘‘Mano manussassa yathāpi gacche, tatopissa khippataraṃ 238 ahosi;

സ പുണ്ണകോ കുരൂനം കത്തുസേട്ഠം, ഉപാനയീ നഗരം ഇന്ദപത്ഥം’’.

Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, upānayī nagaraṃ indapatthaṃ’’.

൧൬൩൮.

1638.

‘‘ഏതിന്ദപത്ഥം നഗരം പദിസ്സതി, രമ്മാനി ച അമ്ബവനാനി ഭാഗസോ;

‘‘Etindapatthaṃ nagaraṃ padissati, rammāni ca ambavanāni bhāgaso;

അഹഞ്ച ഭരിയായ സമങ്ഗിഭൂതോ, തുവഞ്ച പത്തോസി സകം നികേതം’’.

Ahañca bhariyāya samaṅgibhūto, tuvañca pattosi sakaṃ niketaṃ’’.

൧൬൩൯.

1639.

‘‘സ പുണ്ണകോ കുരൂനം കത്തുസേട്ഠം, ഓരോപിയ ധമ്മസഭായ മജ്ഝേ;

‘‘Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, oropiya dhammasabhāya majjhe;

ആജഞ്ഞമാരുയ്ഹ അനോമവണ്ണോ, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ.

Ājaññamāruyha anomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe.

൧൬൪൦.

1640.

‘‘തം ദിസ്വാ രാജാ പരമപ്പതീതോ, ഉട്ഠായ ബാഹാഹി പലിസ്സജിത്വാ;

‘‘Taṃ disvā rājā paramappatīto, uṭṭhāya bāhāhi palissajitvā;

അവികമ്പയം ധമ്മസഭായ മജ്ഝേ, നിസീദയീ പമുഖമാസനസ്മിം’’.

Avikampayaṃ dhammasabhāya majjhe, nisīdayī pamukhamāsanasmiṃ’’.

൧൬൪൧.

1641.

‘‘ത്വം നോ വിനേതാസി രഥംവ നദ്ധം, നന്ദന്തി തം കുരുയോ ദസ്സനേന;

‘‘Tvaṃ no vinetāsi rathaṃva naddhaṃ, nandanti taṃ kuruyo dassanena;

അക്ഖാഹി മേ പുച്ഛിതോ ഏതമത്ഥം, കഥം പമോക്ഖോ അഹു മാണവസ്സ’’.

Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kathaṃ pamokkho ahu māṇavassa’’.

൧൬൪൨.

1642.

‘‘യം മാണവോത്യാഭിവദീ ജനിന്ദ, ന സോ മനുസ്സോ നരവീരസേട്ഠ;

‘‘Yaṃ māṇavotyābhivadī janinda, na so manusso naravīraseṭṭha;

യദി തേ സുതോ പുണ്ണകോ നാമ യക്ഖോ, രഞ്ഞോ കുവേരസ്സ ഹി സോ സജിബ്ബോ.

Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho, rañño kuverassa hi so sajibbo.

൧൬൪൩.

1643.

‘‘ഭൂമിന്ധരോ വരുണോ നാമ നാഗോ, ബ്രഹാ സുചീ വണ്ണബലൂപപന്നോ;

‘‘Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo, brahā sucī vaṇṇabalūpapanno;

തസ്സാനുജം ധീതരം കാമയാനോ, ഇരന്ധതീ നാമ സാ നാഗകഞ്ഞാ.

Tassānujaṃ dhītaraṃ kāmayāno, irandhatī nāma sā nāgakaññā.

൧൬൪൪.

1644.

‘‘തസ്സാ സുമജ്ഝായ പിയായ ഹേതു, പതാരയിത്ഥ മരണായ മയ്ഹം;

‘‘Tassā sumajjhāya piyāya hetu, patārayittha maraṇāya mayhaṃ;

സോ ചേവ ഭരിയായ സമങ്ഗിഭൂതോ, അഹഞ്ച അനുഞ്ഞാതോ മണി ച ലദ്ധോ’’.

So ceva bhariyāya samaṅgibhūto, ahañca anuññāto maṇi ca laddho’’.

൧൬൪൫.

1645.

‘‘രുക്ഖോ ഹി മയ്ഹം പദ്ധാരേ 239 സുജാതോ, പഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സീലമയസ്സ സാഖാ;

‘‘Rukkho hi mayhaṃ paddhāre 240 sujāto, paññākkhandho sīlamayassa sākhā;

അത്ഥേ ച ധമ്മേ ച ഠിതോ നിപാകോ, ഗവപ്ഫലോ ഹത്ഥിഗവസ്സഛന്നോ.

Atthe ca dhamme ca ṭhito nipāko, gavapphalo hatthigavassachanno.

൧൬൪൬.

1646.

‘‘നച്ചഗീതതൂരിയാഭിനാദിതേ, ഉച്ഛിജ്ജ സേനം 241 പുരിസോ അഹാസി;

‘‘Naccagītatūriyābhinādite, ucchijja senaṃ 242 puriso ahāsi;

സോ നോ അയം ആഗതോ സന്നികേതം, രുക്ഖസ്സിമസ്സാപചിതിം കരോഥ.

So no ayaṃ āgato sanniketaṃ, rukkhassimassāpacitiṃ karotha.

൧൬൪൭.

1647.

‘‘യേ കേചി വിത്താ മമ പച്ചയേന, സബ്ബേവ തേ പാതുകരോന്തു അജ്ജ;

‘‘Ye keci vittā mama paccayena, sabbeva te pātukarontu ajja;

തിബ്ബാനി കത്വാന ഉപായനാനി, രുക്ഖസ്സിമസ്സാപചിതിം കരോഥ.

Tibbāni katvāna upāyanāni, rukkhassimassāpacitiṃ karotha.

൧൬൪൮.

1648.

‘‘യേ കേചി ബദ്ധാ മമ അത്ഥി രട്ഠേ, സബ്ബേവ തേ ബന്ധനാ മോചയന്തു;

‘‘Ye keci baddhā mama atthi raṭṭhe, sabbeva te bandhanā mocayantu;

യഥേവ യം ബന്ധനസ്മാ പമുത്തോ, ഏവമേതേ മുഞ്ചരേ ബന്ധനസ്മാ.

Yatheva yaṃ bandhanasmā pamutto, evamete muñcare bandhanasmā.

൧൬൪൯.

1649.

‘‘ഉന്നങ്ഗലാ മാസമിമം കരോന്തു, മംസോദനം ബ്രാഹ്മണാ ഭക്ഖയന്തു;

‘‘Unnaṅgalā māsamimaṃ karontu, maṃsodanaṃ brāhmaṇā bhakkhayantu;

അമജ്ജപാ മജ്ജരഹാ പിവന്തു, പുണ്ണാഹി ഥാലാഹി പലിസ്സുതാഹി.

Amajjapā majjarahā pivantu, puṇṇāhi thālāhi palissutāhi.

൧൬൫൦.

1650.

‘‘മഹാപഥം നിച്ച സമവ്ഹയന്തു, തിബ്ബഞ്ച രക്ഖം വിദഹന്തു രട്ഠേ;

‘‘Mahāpathaṃ nicca samavhayantu, tibbañca rakkhaṃ vidahantu raṭṭhe;

യഥാഞ്ഞമഞ്ഞം ന വിഹേഠയേയ്യും, രുക്ഖസ്സിമസ്സാപചിതിം കരോഥ’’.

Yathāññamaññaṃ na viheṭhayeyyuṃ, rukkhassimassāpacitiṃ karotha’’.

൧൬൫൧.

1651.

ഓരോധാ ച കുമാരാ ച, വേസിയാനാ ച ബ്രാഹ്മണാ;

Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;

ബഹും അന്നഞ്ച പാനഞ്ച, പണ്ഡിതസ്സാഭിഹാരയും.

Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.

൧൬൫൨.

1652.

ഹത്ഥാരോഹാ അനീകട്ഠാ, രഥികാ പത്തികാരകാ;

Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;

ബഹും അന്നഞ്ച പാനഞ്ച, പണ്ഡിതസ്സാഭിഹാരയും.

Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.

൧൬൫൩.

1653.

സമാഗതാ ജാനപദാ, നേഗമാ ച സമാഗതാ;

Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;

ബഹും അന്നഞ്ച പാനഞ്ച, പണ്ഡിതസ്സാഭിഹാരയും.

Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.

൧൬൫൪.

1654.

ബഹുജനോ പസന്നോസി, ദിസ്വാ പണ്ഡിതമാഗതേ;

Bahujano pasannosi, disvā paṇḍitamāgate;

പണ്ഡിതമ്ഹി അനുപ്പത്തേ, ചേലുക്ഖേപോ പവത്തഥാതി.

Paṇḍitamhi anuppatte, celukkhepo pavattathāti.

വിധുരജാതകം നവമം.

Vidhurajātakaṃ navamaṃ.







Footnotes:
1. വണ്ണരൂപേ (ക॰)
2. vaṇṇarūpe (ka.)
3. മാതിനം (സീ॰ പീ॰)
4. mātinaṃ (sī. pī.)
5. ദുല്ലഭേ (സീ॰ പീ॰)
6. ദസ്സനേ (സീ॰ പീ॰)
7. dullabhe (sī. pī.)
8. dassane (sī. pī.)
9. ഇരന്ദതി (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
10. irandati (sī. syā. pī.)
11. ഭത്തുപരിയേസനം (സീ॰ പീ॰)
12. bhattupariyesanaṃ (sī. pī.)
13. സബ്ബകാമദേ (സീ॰ പീ॰)
14. sabbakāmade (sī. pī.)
15. ഇരന്ദതീ (സീ॰ പീ॰)
16. irandatī (sī. pī.)
17. പിതു മമ സന്തികം (ക॰)
18. pitu mama santikaṃ (ka.)
19. സുഹദംജനം (സീ॰ പീ॰)
20. suhadaṃjanaṃ (sī. pī.)
21. ധനഞ്ജയസ്സ (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
22. dhanañjayassa (sī. syā. pī.)
23. പദ്ധചരാ (സീ॰ പീ॰), പട്ഠചരാ (സ്യാ॰ ക॰)
24. paddhacarā (sī. pī.), paṭṭhacarā (syā. ka.)
25. കാചമ്ഹമയാ (സീ॰), കാചമ്ഭമയാ (പീ॰)
26. kācamhamayā (sī.), kācambhamayā (pī.)
27. അന്തലിക്ഖം (ക॰)
28. antalikkhaṃ (ka.)
29. കാമവേഗേന (സീ॰ പീ॰)
30. ജിഗിംസം (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
31. kāmavegena (sī. pī.)
32. jigiṃsaṃ (sī. syā. pī.)
33. പിയകാ (സീ॰ പീ॰), പിയങ്ഗുകാ (സ്യാ॰)
34. ഭിന്ദുവാരിതാ (സ്യാ॰ പീ॰), ഭിന്ധവാരിതാ (ക॰)
35. piyakā (sī. pī.), piyaṅgukā (syā.)
36. bhinduvāritā (syā. pī.), bhindhavāritā (ka.)
37. മന്ദിരേ (സ്യാ॰ ക॰)
38. mandire (syā. ka.)
39. കണികാരോവ നിവാതപുപ്ഫിതോ (സീ॰ പീ॰)
40. kaṇikārova nivātapupphito (sī. pī.)
41. സന്തം (പീ॰)
42. santaṃ (pī.)
43. ദുരാസദം (സ്യാ॰)
44. durāsadaṃ (syā.)
45. സുഭങ്ഗണം (സീ॰ പീ॰)
46. subhaṅgaṇaṃ (sī. pī.)
47. വേപുല്ലമാഭിരുച്ഛി (സീ॰ പീ॰)
48. vepullamābhirucchi (sī. pī.)
49. ജാതിവന്തം (സീ॰ സ്യാ॰)
50. ധനാഹരം (സീ॰ പീ॰ ക॰)
51. jātivantaṃ (sī. syā.)
52. dhanāharaṃ (sī. pī. ka.)
53. അഗമാ (സ്യാ॰ പീ॰ ക॰)
54. agamā (syā. pī. ka.)
55. വരംധനേന (സീ॰ പീ॰)
56. varaṃdhanena (sī. pī.)
57. അഭിഭോസി (സീ॰ പീ॰)
58. abhibhosi (sī. pī.)
59. നാഗരാജേ സുപണ്ണേ ച (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
60. nāgarāje supaṇṇe ca (sī. syā. pī.)
61. ധജാനി ച (പീ॰)
62. dhajāni ca (pī.)
63. വിയൂഹാനി (സ്യാ॰ ക॰)
64. viyūhāni (syā. ka.)
65. ഉദ്ദാപസമ്പന്നം (സീ॰ പീ॰), അട്ടാലസമ്പന്നം (സ്യാ॰)
66. uddāpasampannaṃ (sī. pī.), aṭṭālasampannaṃ (syā.)
67. പസ്സ ത്വം (സീ॰ പീ॰)
68. passa tvaṃ (sī. pī.)
69. സൂണാ (സീ॰ പീ॰), സുദ്ദാ (സ്യാ॰ ക॰)
70. sūṇā (sī. pī.), suddā (syā. ka.)
71. വേത്തലികേ (ക॰)
72. vettalike (ka.)
73. പാഠേന്തേ (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
74. pāṭhente (sī. syā. pī.)
75. സരഭാ (സ്യാ॰)
76. നിങ്ക (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
77. sarabhā (syā.)
78. niṅka (sī. syā. pī.)
79. വലജാ (സീ॰), വാലജാ (പീ॰)
80. valajā (sī.), vālajā (pī.)
81. വേളുരിയഫലകരോദായോ (സീ॰)
82. veḷuriyaphalakarodāyo (sī.)
83. മഹിദ്ധികം (സീ॰ പീ॰), മഹിദ്ധിയം (സ്യാ॰)
84. mahiddhikaṃ (sī. pī.), mahiddhiyaṃ (syā.)
85. പിട്ഠിയേ (ക॰)
86. piṭṭhiye (ka.)
87. ചരമാനേ (സീ॰ പീ॰)
88. caramāne (sī. pī.)
89. പജ്ജലന്തേന (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
90. pajjalantena (sī. syā. pī.)
91. പരനിമ്മിതാഭിരതിനോ (സീ॰ പീ॰)
92. paranimmitābhiratino (sī. pī.)
93. ദസ്സനീയാ (ക॰)
94. dassanīyā (ka.)
95. ജിയ്യാമ (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
96. jiyyāma (sī. syā. pī.)
97. മജ്ഝാ (ക॰)
98. majjhā (ka.)
99. ജിന്നോസി (സ്യാ॰), ജിതോസി (പീ॰) ജിനോമ്ഹി (ക॰)
100. jinnosi (syā.), jitosi (pī.) jinomhi (ka.)
101. അഞ്ഞം (ക॰)
102. aññaṃ (ka.)
103. തഥാ (സ്യാ॰ ക॰)
104. tathā (syā. ka.)
105. അയമ്പി (സ്യാ॰ ക॰)
106. വിവരിത്ഥ (സീ॰ സ്യാ॰ ക॰)
107. ayampi (syā. ka.)
108. vivarittha (sī. syā. ka.)
109. അബ്യാപജ്ഝം (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
110. abyāpajjhaṃ (sī. syā. pī.)
111. സങ്ഖാതോ (ക॰)
112. saṅkhāto (ka.)
113. തമേവത്ഥം (പീ॰)
114. tamevatthaṃ (pī.)
115. പച്ഛാ (സീ॰ പീ॰)
116. pacchā (sī. pī.)
117. അഗ്ഗത്ഥ (സ്യാ॰ അട്ഠ॰)
118. aggattha (syā. aṭṭha.)
119. അനോജാ (സ്യാ॰ ക॰)
120. anojā (syā. ka.)
121. അനുസാസിതും ആഗതോസ്മി (സ്യാ॰ ക॰)
122. anusāsituṃ āgatosmi (syā. ka.)
123. കുരുഖേത്തവാസീ (സീ॰ പീ॰)
124. kurukhettavāsī (sī. pī.)
125. പേക്ഖണകണ്ഡം (സീ॰ ക॰)
126. pekkhaṇakaṇḍaṃ (sī. ka.)
127. മിത്തേ (സീ॰ പീ॰)
128. mitte (sī. pī.)
129. ഏഥയ്യാ (സ്യാ॰)
130. ethayyā (syā.)
131. സമകം (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
132. samakaṃ (sī. syā. pī.)
133. ന നിദ്ദന്നം ബഹും മഞ്ഞേ (സീ॰ പീ॰)
134. na niddannaṃ bahuṃ maññe (sī. pī.)
135. നാഗം (സീ॰ പീ॰)
136. nāgaṃ (sī. pī.)
137. ഭവേ (സീ॰ പീ॰)
138. bhave (sī. pī.)
139. മേ (സ്യാ॰ ക॰)
140. me (syā. ka.)
141. ലദ്ധവാരോലഭേ വാരം (പീ॰)
142. laddhavārolabhe vāraṃ (pī.)
143. അഗ്ഗീവ യതോ തിട്ഠേയ്യ (സീ॰ പീ॰)
144. aggīva yato tiṭṭheyya (sī. pī.)
145. കമ്മാപവാദേന (സ്യാ॰)
146. kammāpavādena (syā.)
147. ചാപോവ ഓനമേ ധീരോ (സ്യാ॰)
148. cāpova oname dhīro (syā.)
149. അജിവ്ഹതാ (സ്യാ॰ ക॰)
150. ajivhatā (syā. ka.)
151. അയം ഗാഥാ നത്ഥി പീ॰ പോത്ഥകേ
152. ayaṃ gāthā natthi pī. potthake
153. ഹിരിഓത്തപ്പസമ്പന്നോ (സീ॰ ക॰)
154. അയം ഗാഥാ നത്ഥി പീ॰ പോത്ഥകേ
155. hiriottappasampanno (sī. ka.)
156. ayaṃ gāthā natthi pī. potthake
157. അലോഭോ (സ്യാ॰ ക॰)
158. അനുരത്തോ (സീ॰ പീ॰)
159. alobho (syā. ka.)
160. anuratto (sī. pī.)
161. അച്ഛാദനേ ച ന്ഹാപേ ച (സ്യാ॰ ക॰)
162. acchādane ca nhāpe ca (syā. ka.)
163. കുരിയാ (സീ॰)
164. വായസം വാ (സീ॰ പീ॰)
165. kuriyā (sī.)
166. vāyasaṃ vā (sī. pī.)
167. ഗന്തുകാമോ (ക॰)
168. gantukāmo (ka.)
169. പച്ഛാ (സ്യാ॰ ക॰)
170. pacchā (syā. ka.)
171. ഝത്വാ (സീ॰ പീ॰)
172. jhatvā (sī. pī.)
173. പുനേതി (സ്യാ॰ ക॰)
174. puneti (syā. ka.)
175. സമ്പമഥിതാ (സീ॰ പീ॰)
176. sampamathitā (sī. pī.)
177. സുഹജ്ജേ (പീ॰ ക॰)
178. suhajje (pī. ka.)
179. കിച്ചാനി (സ്യാ॰ ക॰)
180. kiccāni (syā. ka.)
181. അയമ്ഭിതോവ (സീ॰ പീ॰)
182. ayambhitova (sī. pī.)
183. പവിസ്സാമ (സ്യാ॰)
184. pavissāma (syā.)
185. ഖിപ്പം മോചേസ്സത’ത്താനം, മാ ഭാഥ ആഗമിസ്സതി (സീ॰ പീ॰)
186. khippaṃ mocessata’ttānaṃ, mā bhātha āgamissati (sī. pī.)
187. ചേതനതാ (ക॰)
188. cetanatā (ka.)
189. ആദിയിസ്സം (സീ॰ പീ॰)
190. ādiyissaṃ (sī. pī.)
191. പബ്ബതപാദസ്മിം (ക॰)
192. pabbatapādasmiṃ (ka.)
193. സജീവോ (സീ॰ പീ॰)
194. sajīvo (sī. pī.)
195. തേ (സ്യാ॰ ക॰)
196. ലോകാ (സീ॰ സ്യാ॰ ക॰)
197. te (syā. ka.)
198. lokā (sī. syā. ka.)
199. സുണോമ (സീ॰ പീ॰)
200. suṇoma (sī. pī.)
201. ഞാതിഗതോ (പീ॰)
202. ñātigato (pī.)
203. അദ്ദഞ്ച (സീ॰ പീ॰)
204. addañca (sī. pī.)
205. അസന്ധവം (സ്യാ॰ ക॰)
206. asandhavaṃ (syā. ka.)
207. നാഗകുലസ്സ (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
208. nāgakulassa (sī. syā. pī.)
209. സസ്സുരം നു തേ (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰ ക॰)
210. sassuraṃ nu te (sī. syā. pī. ka.)
211. നിളിഞ്ഞം (സ്യാ॰), നിളഞ്ഞം (ക॰)
212. niḷiññaṃ (syā.), niḷaññaṃ (ka.)
213. ബഹുത്തമല്ലം (ക॰)
214. ബഹുപുപ്ഫസഞ്ഛന്നം (ക॰)
215. bahuttamallaṃ (ka.)
216. bahupupphasañchannaṃ (ka.)
217. വത്ഥപിലന്ധനേഹി (ക॰)
218. vatthapilandhanehi (ka.)
219. സാമഗ്ഗിപേക്ഖീ പന (സീ॰ സ്യാ॰ പീ॰)
220. sāmaggipekkhī pana (sī. syā. pī.)
221. തം പസ്സ ധമ്മം സമുഖാ (ക॰)
222. ഭവേ (പീ॰)
223. taṃ passa dhammaṃ samukhā (ka.)
224. bhave (pī.)
225. ഭയദ്ദിതോ (സീ॰ പീ॰)
226. bhayaddito (sī. pī.)
227. ഇദ്ധിം ജുതിം ബലം വീരിയൂപപത്തി (ക॰)
228. iddhiṃ jutiṃ balaṃ vīriyūpapatti (ka.)
229. മാ’യ’മാഹ (സ്യാ॰)
230. mā’ya’māha (syā.)
231. വിധൂരോ (ക॰)
232. vidhūro (ka.)
233. മാ ഹേഠയി (പീ॰)
234. mā heṭhayi (pī.)
235. ആനന്ദചിത്തോ (സ്യാ॰ പീ॰)
236. ānandacitto (syā. pī.)
237. തതോപി സംഖിപ്പതരം (സീ॰ പീ॰)
238. tatopi saṃkhippataraṃ (sī. pī.)
239. ഘരദ്വാരേ (സ്യാ॰)
240. gharadvāre (syā.)
241. മേനം (സീ॰ പീ॰)
242. menaṃ (sī. pī.)



Related texts:



അട്ഠകഥാ • Aṭṭhakathā / സുത്തപിടക (അട്ഠകഥാ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ഖുദ്ദകനികായ (അട്ഠകഥാ) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ജാതക-അട്ഠകഥാ • Jātaka-aṭṭhakathā / [൫൪൬] ൯. വിധുരജാതകവണ്ണനാ • [546] 9. Vidhurajātakavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact