| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਪਾਲ਼ਿ • Nettippakaraṇapāḷi |
੨. વਿਚਯਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੋ
2. Vicayahārasampāto
੫੩. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ વਿਚਯੋ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੋ? ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾ ਦੁવਿਧਾ ਕੁਸਲਾਪਿ ਅਕੁਸਲਾਪਿ। ਅਕੁਸਲਾ ਸਂਸਾਰਗਾਮਿਨੀ, ਕੁਸਲਾ ਅਪਚਯਗਾਮਿਨੀ ਪਹਾਨਤਣ੍ਹਾ। ਮਾਨੋਪਿ ਦੁવਿਧੋ ਕੁਸਲੋਪਿ ਅਕੁਸਲੋਪਿ। ਯਂ ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਮਾਨਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਯਂ ਮਾਨੋ ਕੁਸਲੋ। ਯੋ ਪਨ ਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਯਤਿ, ਅਯਂ ਮਾਨੋ ਅਕੁਸਲੋ। ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸਿਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਕੁਦਾਸ੍ਸੁਨਾਮਾਹਂ ਤਂ ਆਯਤਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍વਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ વਿਹਰਿਸ੍ਸਂ ਯਂ ਅਰਿਯਾ ਸਨ੍ਤਂ ਆਯਤਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍વਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ વਿਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਿਹਾ, ਪਿਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਕੁਸਲਾ ਰਾਗવਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋવਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਕੁਸਲਾ ਅવਿਜ੍ਜਾવਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾવਿਮੁਤ੍ਤਿ।
53. Tattha katamo vicayo hārasampāto? Tattha taṇhā duvidhā kusalāpi akusalāpi. Akusalā saṃsāragāminī, kusalā apacayagāminī pahānataṇhā. Mānopi duvidho kusalopi akusalopi. Yaṃ mānaṃ nissāya mānaṃ pajahati, ayaṃ māno kusalo. Yo pana māno dukkhaṃ nibbattayati, ayaṃ māno akusalo. Tattha yaṃ nekkhammasitaṃ domanassaṃ kudāssunāmāhaṃ taṃ āyatanaṃ sacchikatvā upasampajja viharissaṃ yaṃ ariyā santaṃ āyatanaṃ sacchikatvā upasampajja viharantīti tassa uppajjati pihā, pihāpaccayā domanassaṃ, ayaṃ taṇhā kusalā rāgavirāgā cetovimutti, tadārammaṇā kusalā avijjāvirāgā paññāvimutti.
ਤਸ੍ਸਾ ਕੋ ਪવਿਚਯੋ? ਅਟ੍ਠ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਸਮ੍ਮਾવਾਚਾ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀવੋ ਸਮ੍ਮਾવਾਯਾਮੋ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ। ਸੋ ਕਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ? ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਝਾਨੇ ਪਾਰਮਿਤਾਯ। ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਹਿ ਝਾਨੇ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾવਯਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਨਙ੍ਗਣਂ વਿਗਤੂਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਮੁਦੁ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ ਠਿਤਂ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤਂ। ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠવਿਧਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਦ੍વੇ ਚ વਿਸੇਸੇ, ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਤੋ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ, ਤਤੋ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ, ਯਤੋ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ , ਤਤੋ ਅਨਙ੍ਗਣਂ, ਯਤੋ ਅਨਙ੍ਗਣਂ, ਤਤੋ વਿਗਤੂਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ, ਯਤੋ વਿਗਤੂਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ, ਤਤੋ ਮੁਦੁ, ਯਤੋ ਮੁਦੁ, ਤਤੋ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ, ਯਤੋ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ, ਤਤੋ ਠਿਤਂ, ਯਤੋ ਠਿਤਂ, ਤਤੋ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਅਙ੍ਗਣਾ ਚ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਚ ਤਦੁਭਯਂ ਤਣ੍ਹਾਪਕ੍ਖੋ। ਯਾ ਚ ਇਞ੍ਜਨਾ ਯਾ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਿਤਿ, ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਪਕ੍ਖੋ।
Tassā ko pavicayo? Aṭṭha maggaṅgāni sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. So kattha daṭṭhabbo? Catutthe jhāne pāramitāya. Catutthe hi jhāne aṭṭhaṅgasamannāgataṃ cittaṃ bhāvayati parisuddhaṃ pariyodātaṃ anaṅgaṇaṃ vigatūpakkilesaṃ mudu kammaniyaṃ ṭhitaṃ āneñjappattaṃ. So tattha aṭṭhavidhaṃ adhigacchati cha abhiññā dve ca visese, taṃ cittaṃ yato parisuddhaṃ, tato pariyodātaṃ, yato pariyodātaṃ , tato anaṅgaṇaṃ, yato anaṅgaṇaṃ, tato vigatūpakkilesaṃ, yato vigatūpakkilesaṃ, tato mudu, yato mudu, tato kammaniyaṃ, yato kammaniyaṃ, tato ṭhitaṃ, yato ṭhitaṃ, tato āneñjappattaṃ. Tattha aṅgaṇā ca upakkilesā ca tadubhayaṃ taṇhāpakkho. Yā ca iñjanā yā ca cittassa aṭṭhiti, ayaṃ diṭṭhipakkho.
ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅવਸਿਟ੍ਠਂ ਭવਤਿ। ਸੋ ਉਪਰਿਮਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਉਪਰਿਮਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸਣ੍ਠਹਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਾ ਚ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਆਕਾਸ’’ਨ੍ਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍વਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ વਿਹਰਤਿ। ਅਭਿਞ੍ਞਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾ વੋਕਾਰੋ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਤਿ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾ ਚਸ੍ਸ ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਏવਂ ਸਮਾਧਿ ਤਸ੍ਸ ਸਮਾਹਿਤਸ੍ਸ ਓਭਾਸੋ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ ਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨਂ, ਸੋ ਸਮਾਧਿ ਛਲ਼ਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ । ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਸਹਗਤਂ ਮੇ ਮਾਨਸਂ ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ, ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ, ਆਰਦ੍ਧਂ ਮੇ વੀਰਿਯਂ ਪਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਮੇ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅવਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਮੇ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ 1, ਤਤ੍ਥ ਯਞ੍ਚ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਸਹਗਤਂ ਮਾਨਸਂ ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਯਞ੍ਚ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਯਞ੍ਚ ਆਰਦ੍ਧਂ વੀਰਿਯਂ ਪਗ੍ਗਹਿਤਂ ਯਞ੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅવਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਅਯਂ ਸਮਥੋ। ਯੋ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਅਯਂ ਸਮਾਧਿਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ। ਯਾ ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ ਅਯਂ વਿਪਸ੍ਸਨਾ।
Cattāri indriyāni dukkhindriyaṃ domanassindriyaṃ sukhindriyaṃ somanassindriyañca catutthajjhāne nirujjhanti, tassa upekkhindriyaṃ avasiṭṭhaṃ bhavati. So uparimaṃ samāpattiṃ santato manasikaroti, tassa uparimaṃ samāpattiṃ santato manasikaroto catutthajjhāne oḷārikā saññā saṇṭhahati ukkaṇṭhā ca paṭighasaññā, so sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘anantaṃ ākāsa’’nti ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ sacchikatvā upasampajja viharati. Abhiññābhinīhāro rūpasaññā vokāro nānattasaññā samatikkamati paṭighasaññā cassa abbhatthaṃ gacchati, evaṃ samādhi tassa samāhitassa obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṃ, so samādhi chaḷaṅgasamannāgato paccavekkhitabbo . Anabhijjhāsahagataṃ me mānasaṃ sabbaloke, abyāpannaṃ me cittaṃ sabbasattesu, āraddhaṃ me vīriyaṃ paggahitaṃ, passaddho me kāyo asāraddho, samāhitaṃ me cittaṃ avikkhittaṃ, upaṭṭhitā me sati asammuṭṭhā 2, tattha yañca anabhijjhāsahagataṃ mānasaṃ sabbaloke yañca abyāpannaṃ cittaṃ sabbasattesu yañca āraddhaṃ vīriyaṃ paggahitaṃ yañca samāhitaṃ cittaṃ avikkhittaṃ, ayaṃ samatho. Yo passaddho kāyo asāraddho, ayaṃ samādhiparikkhāro. Yā upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā ayaṃ vipassanā.
੫੪. ਸੋ ਸਮਾਧਿ ਪਞ੍ਚવਿਧੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖੋ’’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਮੇવ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਭવਤਿ, ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ‘‘ਆਯਤਿਂ ਸੁਖવਿਪਾਕੋ’’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਮੇવ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਭવਤਿ, ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ‘‘ਅਰਿਯੋ ਨਿਰਾਮਿਸੋ’’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਮੇવ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਭવਤਿ, ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ‘‘ਅਕਾਪੁਰਿਸਸੇવਿਤੋ’’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਮੇવ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਭવਤਿ, ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ‘‘ਸਨ੍ਤੋ ਚੇવ ਪਣੀਤੋ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਲਦ੍ਧੋ ਚ ਏਕੋਦਿਭਾવਾਧਿਗਤੋ ਚ ਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹવਾਰਿਤਗਤੋ 3 ਚਾ’’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਮੇવ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਭવਤਿ। ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਮਂ ਸਮਾਧਿਂ ‘‘ਸਤੋ ਸਮਾਪਜ੍ਜਾਮਿ ਸਤੋ વੁਟ੍ਠਹਾਮੀ’’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਮੇવ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਭવਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਸਮਾਧਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖੋ ਯੋ ਚ ਸਮਾਧਿ ਆਯਤਿਂ ਸੁਖવਿਪਾਕੋ ਅਯਂ ਸਮਥੋ। ਯੋ ਚ ਸਮਾਧਿ ਅਰਿਯੋ ਨਿਰਾਮਿਸੋ, ਯੋ ਚ ਸਮਾਧਿ ਅਕਾਪੁਰਿਸਸੇવਿਤੋ, ਯੋ ਚ ਸਮਾਧਿ ਸਨ੍ਤੋ ਚੇવ ਪਣੀਤੋ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਲਦ੍ਧੋ ਚ ਏਕੋਦਿਭਾવਾਧਿਗਤੋ ਚ ਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹવਾਰਿਤਗਤੋ ਚ ਯਞ੍ਚਾਹਂ ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਮਂ ਸਮਾਧਿਂ ਸਤੋ ਸਮਾਪਜ੍ਜਾਮਿ ਸਤੋ વੁਟ੍ਠਹਾਮੀਤਿ, ਅਯਂ વਿਪਸ੍ਸਨਾ।
54. So samādhi pañcavidhena veditabbo. Ayaṃ samādhi ‘‘paccuppannasukho’’ti itissa paccattameva ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavati, ayaṃ samādhi ‘‘āyatiṃ sukhavipāko’’ti itissa paccattameva ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavati, ayaṃ samādhi ‘‘ariyo nirāmiso’’ti itissa paccattameva ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavati, ayaṃ samādhi ‘‘akāpurisasevito’’ti itissa paccattameva ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavati, ayaṃ samādhi ‘‘santo ceva paṇīto ca paṭippassaddhiladdho ca ekodibhāvādhigato ca na sasaṅkhāraniggayhavāritagato 4 cā’’ti itissa paccattameva ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavati. Taṃ kho panimaṃ samādhiṃ ‘‘sato samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī’’ti itissa paccattameva ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavati. Tattha yo ca samādhi paccuppannasukho yo ca samādhi āyatiṃ sukhavipāko ayaṃ samatho. Yo ca samādhi ariyo nirāmiso, yo ca samādhi akāpurisasevito, yo ca samādhi santo ceva paṇīto paṭippassaddhiladdho ca ekodibhāvādhigato ca na sasaṅkhāraniggayhavāritagato ca yañcāhaṃ taṃ kho panimaṃ samādhiṃ sato samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmīti, ayaṃ vipassanā.
ਸੋ ਸਮਾਧਿ ਪਞ੍ਚવਿਧੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪੀਤਿਫਰਣਤਾ ਸੁਖਫਰਣਤਾ ਚੇਤੋਫਰਣਤਾ ਆਲੋਕਫਰਣਤਾ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਪੀਤਿਫਰਣੋ ਯੋ ਚ ਸੁਖਫਰਣੋ ਯੋ ਚ ਚੇਤੋਫਰਣੋ, ਅਯਂ ਸਮਥੋ। ਯੋ ਚ ਆਲੋਕਫਰਣੋ ਯਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ। ਅਯਂ વਿਪਸ੍ਸਨਾ।
So samādhi pañcavidhena veditabbo pītipharaṇatā sukhapharaṇatā cetopharaṇatā ālokapharaṇatā paccavekkhaṇānimittaṃ. Tattha yo ca pītipharaṇo yo ca sukhapharaṇo yo ca cetopharaṇo, ayaṃ samatho. Yo ca ālokapharaṇo yañca paccavekkhaṇānimittaṃ. Ayaṃ vipassanā.
੫੫. ਦਸ ਕਸਿਣਾਯਤਨਾਨਿ ਪਥવੀਕਸਿਣਂ ਆਪੋਕਸਿਣਂ ਤੇਜੋਕਸਿਣਂ વਾਯੋਕਸਿਣਂ ਨੀਲਕਸਿਣਂ ਪੀਤਕਸਿਣਂ ਲੋਹਿਤਕਸਿਣਂ ਓਦਾਤਕਸਿਣਂ ਆਕਾਸਕਸਿਣਂ વਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਂ। ਤਤ੍ਥ ਯਞ੍ਚ ਪਥવੀਕਸਿਣਂ ਯਞ੍ਚ ਆਪੋਕਸਿਣਂ ਏવਂ ਸਬ੍ਬਂ, ਯਞ੍ਚ ਓਦਾਤਕਸਿਣਂ। ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਕਸਿਣਾਨਿ ਸਮਥੋ। ਯਞ੍ਚ ਆਕਾਸਕਸਿਣਂ ਯਞ੍ਚ વਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਂ, ਅਯਂ વਿਪਸ੍ਸਨਾ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬੋ ਅਰਿਯੋ ਮਗ੍ਗੋ ਯੇਨ ਯੇਨ ਆਕਾਰੇਨ વੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨੇਨ ਯੋਜਯਿਤਬ੍ਬੋ। ਤੇ ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਅਨਤ੍ਤਤਾਯ। ਸੋ ਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨਂ ਭਾવਯਮਾਨੋ ਤੀਣਿ વਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨਿ ਭਾવਯਤਿ। ਤੀਣਿ વਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨਿ ਭਾવਯਨ੍ਤੋ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਭਾવਯਤਿ। ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਭਾવਯਨ੍ਤੋ ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવਯਤਿ।
55. Dasa kasiṇāyatanāni pathavīkasiṇaṃ āpokasiṇaṃ tejokasiṇaṃ vāyokasiṇaṃ nīlakasiṇaṃ pītakasiṇaṃ lohitakasiṇaṃ odātakasiṇaṃ ākāsakasiṇaṃ viññāṇakasiṇaṃ. Tattha yañca pathavīkasiṇaṃ yañca āpokasiṇaṃ evaṃ sabbaṃ, yañca odātakasiṇaṃ. Imāni aṭṭha kasiṇāni samatho. Yañca ākāsakasiṇaṃ yañca viññāṇakasiṇaṃ, ayaṃ vipassanā. Evaṃ sabbo ariyo maggo yena yena ākārena vutto, tena tena samathavipassanena yojayitabbo. Te tīhi dhammehi saṅgahitā aniccatāya dukkhatāya anattatāya. So samathavipassanaṃ bhāvayamāno tīṇi vimokkhamukhāni bhāvayati. Tīṇi vimokkhamukhāni bhāvayanto tayo khandhe bhāvayati. Tayo khandhe bhāvayanto ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvayati.
ਰਾਗਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ વਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ 5 ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਯ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਲੋਭਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਸੁਖવੇਦਨੀਯਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਸੁਖਂ વੇਦਨਂ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਰਾਗਮਲਂ ਪવਾਹੇਨ੍ਤੋ ਰਾਗਰਜਂ ਨਿਦ੍ਧੁਨਨ੍ਤੋ ਰਾਗવਿਸਂ વਮੇਨ੍ਤੋ ਰਾਗਗ੍ਗਿਂ ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਨ੍ਤੋ ਰਾਗਸਲ੍ਲਂ ਉਪ੍ਪਾਟੇਨ੍ਤੋ ਰਾਗਜਟਂ વਿਜਟੇਨ੍ਤੋ। ਦੋਸਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੇਨ વਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾਯ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਦੋਸਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨੀਯਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨਂ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਦੋਸਮਲਂ ਪવਾਹੇਨ੍ਤੋ ਦੋਸਰਜਂ ਨਿਦ੍ਧੁਨਨ੍ਤੋ ਦੋਸવਿਸਂ વਮੇਨ੍ਤੋ ਦੋਸਗ੍ਗਿਂ ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਨ੍ਤੋ ਦੋਸਸਲ੍ਲਂ ਉਪ੍ਪਾਟੇਨ੍ਤੋ ਦੋਸਜਟਂ વਿਜਟੇਨ੍ਤੋ। ਮੋਹਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੁਞ੍ਞਤવਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾਯ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਮੋਹਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖવੇਦਨੀਯਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ વੇਦਨਂ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮੋਹਮਲਂ ਪવਾਹੇਨ੍ਤੋ ਮੋਹਰਜਂ ਨਿਦ੍ਧੁਨਨ੍ਤੋ ਮੋਹવਿਸਂ વਮੇਨ੍ਤੋ ਮੋਹਗ੍ਗਿਂ ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਨ੍ਤੋ ਮੋਹਸਲ੍ਲਂ ਉਪ੍ਪਾਟੇਨ੍ਤੋ ਮੋਹਜਟਂ વਿਜਟੇਨ੍ਤੋ।
Rāgacarito puggalo animittena vimokkhamukhena niyyāti 6 adhicittasikkhāya sikkhanto lobhaṃ akusalamūlaṃ pajahanto sukhavedanīyaṃ phassaṃ anupagacchanto sukhaṃ vedanaṃ parijānanto rāgamalaṃ pavāhento rāgarajaṃ niddhunanto rāgavisaṃ vamento rāgaggiṃ nibbāpento rāgasallaṃ uppāṭento rāgajaṭaṃ vijaṭento. Dosacarito puggalo appaṇihitena vimokkhamukhena niyyāti adhisīlasikkhāya sikkhanto dosaṃ akusalamūlaṃ pajahanto dukkhavedanīyaṃ phassaṃ anupagacchanto dukkhavedanaṃ parijānanto dosamalaṃ pavāhento dosarajaṃ niddhunanto dosavisaṃ vamento dosaggiṃ nibbāpento dosasallaṃ uppāṭento dosajaṭaṃ vijaṭento. Mohacarito puggalo suññatavimokkhamukhena niyyāti adhipaññāsikkhāya sikkhanto mohaṃ akusalamūlaṃ pajahanto adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ anupagacchanto adukkhamasukhaṃ vedanaṃ parijānanto mohamalaṃ pavāhento moharajaṃ niddhunanto mohavisaṃ vamento mohaggiṃ nibbāpento mohasallaṃ uppāṭento mohajaṭaṃ vijaṭento.
ਤਤ੍ਥ ਸੁਞ੍ਞਤવਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤવਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤવਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ। ਸੋ ਤੀਣਿ વਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨਿ ਭਾવਯਨ੍ਤੋ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਭਾવਯਤਿ, ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਭਾવਯਨ੍ਤੋ ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવਯਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾવਾਚਾ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀવੋ, ਅਯਂ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾવਾਯਾਮੋ ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਅਯਂ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ।
Tattha suññatavimokkhamukhaṃ paññākkhandho, animittavimokkhamukhaṃ samādhikkhandho, appaṇihitavimokkhamukhaṃ sīlakkhandho. So tīṇi vimokkhamukhāni bhāvayanto tayo khandhe bhāvayati, tayo khandhe bhāvayanto ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvayati. Tattha yā ca sammāvācā yo ca sammākammanto yo ca sammāājīvo, ayaṃ sīlakkhandho, yo ca sammāvāyāmo yā ca sammāsati yo ca sammāsamādhi, ayaṃ samādhikkhandho, yā ca sammādiṭṭhi yo ca sammāsaṅkappo, ayaṃ paññākkhandho.
ਤਤ੍ਥ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਸਮਥੋ, ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ વਿਪਸ੍ਸਨਾ। ਯੋ ਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨਂ ਭਾવੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦ੍વੇ ਭવਙ੍ਗਾਨਿ ਭਾવਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਾਯੋ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਭવਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਦ੍વੇ ਪਦਾਨਿ ਸੀਲਂ ਸਮਾਧਿ ਚ। ਸੋ ਹੋਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਾવਿਤਕਾਯੋ ਭਾવਿਤਸੀਲੋ ਭਾવਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਭਾવਿਤਪਞ੍ਞੋ। ਕਾਯੇ ਭਾવਿਯਮਾਨੇ ਦ੍વੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾવਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾવਾਯਾਮੋ ਚ, ਸੀਲੇ ਭਾવਿਯਮਾਨੇ ਦ੍વੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾવਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾવਾਚਾ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀવੋ ਚ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਾવਿਯਮਾਨੇ ਦ੍વੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾવਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਚ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਭਾવਿਯਮਾਨਾਯ ਦ੍વੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾવਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਚ।
Tattha sīlakkhandho ca samādhikkhandho ca samatho, paññākkhandho vipassanā. Yo samathavipassanaṃ bhāveti, tassa dve bhavaṅgāni bhāvanaṃ gacchanti kāyo cittañca, bhavanirodhagāminī paṭipadā dve padāni sīlaṃ samādhi ca. So hoti bhikkhu bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapañño. Kāye bhāviyamāne dve dhammā bhāvanaṃ gacchanti sammākammanto sammāvāyāmo ca, sīle bhāviyamāne dve dhammā bhāvanaṃ gacchanti sammāvācā sammāājīvo ca, citte bhāviyamāne dve dhammā bhāvanaṃ gacchanti sammāsati sammāsamādhi ca, paññāya bhāviyamānāya dve dhammā bhāvanaṃ gacchanti sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo ca.
ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾવਾਯਾਮੋ ਸਿਯਾ ਕਾਯਿਕੋ ਸਿਯਾ ਚੇਤਸਿਕੋ, ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਕਾਯਸਙ੍ਗਹੋ, ਸੋ ਕਾਯੇ ਭਾવਿਤੇ ਭਾવਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯੋ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਗਹੋ, ਸੋ ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਾવਿਤੇ ਭਾવਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ। ਸੋ ਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨਂ ਭਾવਯਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚવਿਧਂ ਅਧਿਗਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ 7 ਖਿਪ੍ਪਾਧਿਗਮੋ ਚ ਹੋਤਿ, વਿਮੁਤ੍ਤਾਧਿਗਮੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਮਹਾਧਿਗਮੋ ਚ ਹੋਤਿ, વਿਪੁਲਾਧਿਗਮੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨવਸੇਸਾਧਿਗਮੋ ਚ ਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਸਮਥੇਨ ਖਿਪ੍ਪਾਧਿਗਮੋ ਚ ਮਹਾਧਿਗਮੋ ਚ વਿਪੁਲਾਧਿਗਮੋ ਚ ਹੋਤਿ, વਿਪਸ੍ਸਨਾਯ વਿਮੁਤ੍ਤਾਧਿਗਮੋ ਚ ਅਨવਸੇਸਾਧਿਗਮੋ ਚ ਹੋਤਿ।
Tattha yo ca sammākammanto yo ca sammāvāyāmo siyā kāyiko siyā cetasiko, tattha yo kāyasaṅgaho, so kāye bhāvite bhāvanaṃ gacchati, yo cittasaṅgaho, so citte bhāvite bhāvanaṃ gacchati. So samathavipassanaṃ bhāvayanto pañcavidhaṃ adhigamaṃ gacchati 8 khippādhigamo ca hoti, vimuttādhigamo ca hoti, mahādhigamo ca hoti, vipulādhigamo ca hoti, anavasesādhigamo ca hoti. Tattha samathena khippādhigamo ca mahādhigamo ca vipulādhigamo ca hoti, vipassanāya vimuttādhigamo ca anavasesādhigamo ca hoti.
੫੬. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਦੇਸਯਤਿ, ਸੋ ਦਸਬਲਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਤ੍ਥਾ ਓવਾਦੇਨ ਸਾવਕੇ ਨ વਿਸਂવਾਦਯਤਿ। ਸੋ ਤਿવਿਧਂ ਇਦਂ ਕਰੋਥ ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਕਰੋਥ ਇਦਂ વੋ ਕੁਰੁਮਾਨਾਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭવਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਤਥਾ ਓવਦਿਤੋ ਤਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠੋ ਤਥਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਥਾਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਤਂ ਭੂਮਿਂ ਨ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਸੋ ਤਥਾ ਓવਦਿਤੋ ਤਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠੋ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਅਪਰਿਪੂਰਯਨ੍ਤੋ ਤਂ ਭੂਮਿਂ ਅਨੁਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਸੋ ਤਥਾ ਓવਦਿਤੋ ਤਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠੋ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਪਰਿਪੂਰਯਨ੍ਤੋ ਤਂ ਭੂਮਿਂ ਅਨੁਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ।
56. Tattha yo desayati, so dasabalasamannāgato satthā ovādena sāvake na visaṃvādayati. So tividhaṃ idaṃ karotha iminā upāyena karotha idaṃ vo kurumānānaṃ hitāya sukhāya bhavissati, so tathā ovadito tathānusiṭṭho tathākaronto tathāpaṭipajjanto taṃ bhūmiṃ na pāpuṇissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So tathā ovadito tathānusiṭṭho sīlakkhandhaṃ aparipūrayanto taṃ bhūmiṃ anupāpuṇissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So tathā ovadito tathānusiṭṭho sīlakkhandhaṃ paripūrayanto taṃ bhūmiṃ anupāpuṇissatīti ṭhānametaṃ vijjati.
ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਤੇ ਸਤੋ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਸਬ੍ਬਾਸવਪਰਿਕ੍ਖੀਣਸ੍ਸ ਤੇ ਸਤੋ ਇਮੇ ਆਸવਾ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਯਸ੍ਸ ਤੇ ਅਤ੍ਥਾਯ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ, ਸੋ ਨ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਤਕ੍ਕਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਸਾવਕੋ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਸਾਮੀਚਿਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਨੁਧਮ੍ਮਚਾਰੀ ਸੋ ਪੁਬ੍ਬੇਨ ਅਪਰਂ ਉਲ਼ਾਰਂ વਿਸੇਸਾਧਿਗਮਂ ਨ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Sammāsambuddhassa te sato ime dhammā anabhisambuddhāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Sabbāsavaparikkhīṇassa te sato ime āsavā aparikkhīṇāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yassa te atthāya dhammo desito, so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Sāvako kho pana te dhammānudhammappaṭipanno sāmīcippaṭipanno anudhammacārī so pubbena aparaṃ uḷāraṃ visesādhigamaṃ na sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
ਯੇ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਾ, ਤੇ ਪਟਿਸੇવਤੋ ਨਾਲਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਯੇ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ, ਤੇ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਕ੍ਕਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਯੇ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ, ਤੇ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਕ੍ਕਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਸਾવਕੋ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸੋ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਂ ਅਨੁਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Ye kho pana dhammā antarāyikā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ye kho pana dhammā aniyyānikā, te niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ye kho pana dhammā niyyānikā, te niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti ṭhānametaṃ vijjati. Sāvako kho pana te saupādiseso anupādisesaṃ nibbānadhātuṃ anupāpuṇissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਾਤਰਂ ਜੀવਿਤਾ વੋਰੋਪੇਯ੍ਯ ਹਤ੍ਥੇਹਿ વਾ ਪਾਦੇਹਿ વਾ ਸੁਹਤਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਮਾਤਰਂ ਜੀવਿਤਾ વੋਰੋਪੇਯ੍ਯ ਹਤ੍ਥੇਹਿ વਾ ਪਾਦੇਹਿ વਾ ਸੁਹਤਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਏવਂ ਪਿਤਰਂ, ਅਰਹਨ੍ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ। ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ ਸਙ੍ਘੇ વਾ ਸਙ੍ਘਰਾਜਿਂ ਜਨੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ ਸਙ੍ਘੇ વਾ ਸਙ੍ਘਰਾਜਿਂ ਜਨੇਯ੍ਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਸ੍ਸ વਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਥੂਪਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਸ੍ਸ વਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਥੂਪਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਅਪਦਿਸੇਯ੍ਯ ਅਪਿ ਜੀવਿਤਹੇਤੂਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਅਪਦਿਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਞ੍ਞਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਪਰਿਯੇਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਞ੍ਞਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਪਰਿਯੇਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕੁਤੂਹਲਮਙ੍ਗਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਕੁਤੂਹਲਮਙ੍ਗਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Diṭṭhisampanno mātaraṃ jīvitā voropeyya hatthehi vā pādehi vā suhataṃ kareyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puthujjano mātaraṃ jīvitā voropeyya hatthehi vā pādehi vā suhataṃ kareyyāti ṭhānametaṃ vijjati. Evaṃ pitaraṃ, arahantaṃ, bhikkhuṃ. Diṭṭhisampanno puggalo saṅghaṃ bhindeyya saṅghe vā saṅgharājiṃ janeyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puthujjano saṅghaṃ bhindeyya saṅghe vā saṅgharājiṃ janeyyāti ṭhānametaṃ vijjati, diṭṭhisampanno tathāgatassa duṭṭhacitto lohitaṃ uppādeyya, parinibbutassa vā tathāgatassa duṭṭhacitto thūpaṃ bhindeyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Puthujjano tathāgatassa duṭṭhacitto lohitaṃ uppādeyya, parinibbutassa vā tathāgatassa duṭṭhacitto thūpaṃ bhindeyyāti ṭhānametaṃ vijjati. Diṭṭhisampanno aññaṃ satthāraṃ apadiseyya api jīvitahetūti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puthujjano aññaṃ satthāraṃ apadiseyyāti ṭhānametaṃ vijjati. Diṭṭhisampanno ito bahiddhā aññaṃ dakkhiṇeyyaṃ pariyeseyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puthujjano ito bahiddhā aññaṃ dakkhiṇeyyaṃ pariyeseyyāti ṭhānametaṃ vijjati, diṭṭhisampanno kutūhalamaṅgalena suddhiṃ pacceyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Puthujjano kutūhalamaṅgalena suddhiṃ pacceyyāti ṭhānametaṃ vijjati.
੫੭. ਇਤ੍ਥੀ ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕવਤ੍ਤੀ ਸਿਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕવਤ੍ਤੀ ਸਿਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ; ਇਤ੍ਥੀ ਸਕ੍ਕੋ ਦੇવਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਸਿਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਸਕ੍ਕੋ ਦੇવਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਸਿਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ; ਇਤ੍ਥੀ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਸਿਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਸਿਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ; ਇਤ੍ਥੀ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਿਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਿਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ; ਇਤ੍ਥੀ ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਿਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਿਯਾਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ।
57. Itthī rājā cakkavattī siyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puriso rājā cakkavattī siyāti ṭhānametaṃ vijjati; itthī sakko devānamindo siyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puriso sakko devānamindo siyāti ṭhānametaṃ vijjati; itthī māro pāpimā siyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puriso māro pāpimā siyāti ṭhānametaṃ vijjati; itthī mahābrahmā siyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puriso mahābrahmā siyāti ṭhānametaṃ vijjati; itthī tathāgato arahaṃ sammāsambuddho siyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puriso tathāgato arahaṃ sammāsambuddho siyāti ṭhānametaṃ vijjati.
ਦ੍વੇ ਤਥਾਗਤਾ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ વਾ ਧਮ੍ਮਂ વਾ ਦੇਸੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਏਕੋવ ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ વਾ ਧਮ੍ਮਂ વਾ ਦੇਸੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Dve tathāgatā arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ ekissā lokadhātuyā uppajjeyyuṃ vā dhammaṃ vā deseyyunti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, ekova tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekissā lokadhātuyā uppajjissati vā dhammaṃ vā desessatīti ṭhānametaṃ vijjati.
ਤਿਣ੍ਣਂ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਂ ਇਟ੍ਠੋ ਕਨ੍ਤੋ ਪਿਯੋ ਮਨਾਪੋ વਿਪਾਕੋ ਭવਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਂ ਅਨਿਟ੍ਠੋ ਅਕਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਿਯੋ ਅਮਨਾਪੋ વਿਪਾਕੋ ਭવਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ । ਤਿਣ੍ਣਂ ਸੁਚਰਿਤਾਨਂ ਅਨਿਟ੍ਠੋ ਅਕਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਿਯੋ ਅਮਨਾਪੋ વਿਪਾਕੋ ਭવਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਸੁਚਰਿਤਾਨਂ ਇਟ੍ਠੋ ਕਨ੍ਤੋ ਪਿਯੋ ਮਨਾਪੋ વਿਪਾਕੋ ਭવਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Tiṇṇaṃ duccaritānaṃ iṭṭho kanto piyo manāpo vipāko bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, tiṇṇaṃ duccaritānaṃ aniṭṭho akanto appiyo amanāpo vipāko bhavissatīti ṭhānametaṃ vijjati . Tiṇṇaṃ sucaritānaṃ aniṭṭho akanto appiyo amanāpo vipāko bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, tiṇṇaṃ sucaritānaṃ iṭṭho kanto piyo manāpo vipāko bhavissatīti ṭhānametaṃ vijjati.
ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਸਮਣੋ વਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ વਾ ਕੁਹਕੋ ਲਪਕੋ ਨੇਮਿਤ੍ਤਕੋ ਕੁਹਨਲਪਨਨੇਮਿਤ੍ਤਕਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍વਾ ਪਞ੍ਚ ਨੀવਰਣੇ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਚੇਤਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਅਨੁਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ 9 વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ ਅਭਾવਯਿਤ੍વਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਸਮਣੋ વਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ વਾ ਸਬ੍ਬਦੋਸਾਪਗਤੋ ਪਞ੍ਚ ਨੀવਰਣੇ ਪਹਾਯ ਚੇਤਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ ਭਾવਯਿਤ੍વਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਪਠਮਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
Aññataro samaṇo vā brāhmaṇo vā kuhako lapako nemittako kuhanalapananemittakattaṃ pubbaṅgamaṃ katvā pañca nīvaraṇe appahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu anupaṭṭhitassati 10 viharanto satta bojjhaṅge abhāvayitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, aññataro samaṇo vā brāhmaṇo vā sabbadosāpagato pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu upaṭṭhitassati viharanto satta bojjhaṅge bhāvayitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Yaṃ ettha ñāṇaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso idaṃ vuccati ṭhānāṭṭhānañāṇaṃ paṭhamaṃ tathāgatabalaṃ.
ਇਤਿ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਗਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਖਯਧਮ੍ਮਾ વਯਧਮ੍ਮਾ વਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ ਕੇਚਿ ਸਗ੍ਗੂਪਗਾ ਕੇਚਿ ਅਪਾਯੂਪਗਾ ਕੇਚਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨੂਪਗਾ, ਏવਂ ਭਗવਾ ਆਹ –
Iti ṭhānāṭṭhānagatā sabbe khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā keci saggūpagā keci apāyūpagā keci nibbānūpagā, evaṃ bhagavā āha –
੫੮.
58.
ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾ।
Yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā;
ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ, ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾ ਚ ਸੁਗ੍ਗਤਿਂ।
Nirayaṃ pāpakammantā, puññakammā ca suggatiṃ;
ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਅਰਿਯਾ ਚ ਅਨਰਿਯਾ ਚ ਸਕ੍ਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚ ਸਕ੍ਕਾਯવੀਤਿવਤ੍ਤਾ ਚ। ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਦ੍વੀਹਿ ਮਰਣੇਹਿ ਦਨ੍ਧਮਰਣੇਨ ਚ ਅਦਨ੍ਧਮਰਣੇਨ ਚ, ਸਕ੍ਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਦਨ੍ਧਮਰਣਂ ਸਕ੍ਕਾਯવੀਤਿવਤ੍ਤਾਨਂ ਦਨ੍ਧਮਰਣਂ। ਮਰਣਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀવਿਤਨ੍ਤਿ ਖਯਾ ਆਯੁਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਉਪਰੋਧਾ ਜੀવਿਤਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਮਰਣਪਰਿਯਨ੍ਤੋ। ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾ। ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਫਲਦਸ੍ਸਾવਿਤਾ ਚ ਅવਿਪ੍ਪવਾਸੋ ਚ।
Sabbesattāti ariyā ca anariyā ca sakkāyapariyāpannā ca sakkāyavītivattā ca. Marissantīti dvīhi maraṇehi dandhamaraṇena ca adandhamaraṇena ca, sakkāyapariyāpannānaṃ adandhamaraṇaṃ sakkāyavītivattānaṃ dandhamaraṇaṃ. Maraṇantaṃ hi jīvitanti khayā āyussa indriyānaṃ uparodhā jīvitapariyanto maraṇapariyanto. Yathākammaṃ gamissantīti kammassakatā. Puññapāpaphalūpagāti kammānaṃ phaladassāvitā ca avippavāso ca.
ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਤਿ ਅਪੁਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਰਾ। ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾ ਚ ਸੁਗ੍ਗਤਿਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਗਤਿਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ। ਅਪਰੇ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿਨਾਸવਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਂ। ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ – ‘‘ਸਬ੍ਬੇ…ਪੇ॰… ਨਾਸવਾ’’ਤਿ।
Nirayaṃ pāpakammantāti apuññasaṅkhārā. Puññakammā ca suggatinti puññasaṅkhārā sugatiṃ gamissanti. Apare ca maggaṃ bhāvetvā, parinibbantināsavāti sabbasaṅkhārānaṃ samatikkamanaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘sabbe…pe… nāsavā’’ti.
‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀવਿਤਂ। ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾ। ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਆਗਾਲ਼੍ਹਾ ਚ ਨਿਜ੍ਝਾਮਾ ਚ ਪਟਿਪਦਾ। ‘‘ਅਪਰੇ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿਨਾਸવਾ’’ਤਿ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀવਿਤਂ, ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾ, ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ। ਏવਂ ਸਂਸਾਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਯਤਿ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ…ਪੇ॰… ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ વਟ੍ਟਾ ਦੁਕ੍ਖવਟ੍ਟੋ ਕਮ੍ਮવਟ੍ਟੋ ਕਿਲੇਸવਟ੍ਟੋ। ‘‘ਅਪਰੇ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿਨਾਸવਾ’’ਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ વਟ੍ਟਾਨਂ વਿવਟ੍ਟਨਾ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ…ਪੇ॰… ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਆਦੀਨવੋ, ‘‘ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾ ਚ ਸੁਗ੍ਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ‘‘ਅਪਰੇ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿਨਾਸવਾ’’ਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ…ਪੇ॰… ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਹੇਤੁ ਚ ਫਲਞ੍ਚ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਫਲਂ, ਤਣ੍ਹਾ ਹੇਤੁ, ‘‘ਅਪਰੇ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿਨਾਸવਾ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਫਲਞ੍ਚ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀવਿਤਂ। ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾ, ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ, ਸੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਤਿવਿਧੋ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋਤਿ।
‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantaṃ hi jīvitaṃ. Yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā. Nirayaṃ pāpakammantā’’ti āgāḷhā ca nijjhāmā ca paṭipadā. ‘‘Apare ca maggaṃ bhāvetvā, parinibbantināsavā’’ti majjhimā paṭipadā. ‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantaṃ hi jīvitaṃ, yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā, nirayaṃ pāpakammantā’’ti ayaṃ saṃkileso. Evaṃ saṃsāraṃ nibbattayati. ‘‘Sabbe sattā marissanti…pe… nirayaṃ pāpakammantā’’ti ime tayo vaṭṭā dukkhavaṭṭo kammavaṭṭo kilesavaṭṭo. ‘‘Apare ca maggaṃ bhāvetvā, parinibbantināsavā’’ti tiṇṇaṃ vaṭṭānaṃ vivaṭṭanā. ‘‘Sabbe sattā marissanti…pe… nirayaṃ pāpakammantā’’ti ādīnavo, ‘‘puññakammā ca suggati’’nti assādo, ‘‘apare ca maggaṃ bhāvetvā, parinibbantināsavā’’ti nissaraṇaṃ. ‘‘Sabbe sattā marissanti…pe… nirayaṃ pāpakammantā’’ti hetu ca phalañca, pañcakkhandhā phalaṃ, taṇhā hetu, ‘‘apare ca maggaṃ bhāvetvā, parinibbantināsavā’’ti maggo ca phalañca. ‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantaṃ hi jīvitaṃ. Yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā, nirayaṃ pāpakammantā’’ti ayaṃ saṃkileso, so saṃkileso tividho taṇhāsaṃkileso diṭṭhisaṃkileso duccaritasaṃkilesoti.
੫੯. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਤੀਹਿ ਤਣ੍ਹਾਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ – ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਭવਤਣ੍ਹਾਯ વਿਭવਤਣ੍ਹਾਯ। ਯੇਨ ਯੇਨ વਾ ਪਨ વਤ੍ਥੁਨਾ ਅਜ੍ਝੋਸਿਤੋ, ਤੇਨ ਤੇਨੇવ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਸਾ વਿਤ੍ਥਾਰੋ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਜਾਲਿਨਿਯਾ વਿਚਰਿਤਾਨਿ। ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ ਉਚ੍ਛੇਦਸਸ੍ਸਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਯੇਨ ਯੇਨ વਾ ਪਨ વਤ੍ਥੁਨਾ ਦਿਟ੍ਠਿવਸੇਨ ਅਭਿਨਿવਿਸਤਿ, ‘‘ਇਦਮੇવ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨੇવ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਸਾ વਿਤ੍ਥਾਰੋ ਦ੍વਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ। ਤਤ੍ਥ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਸਿਕਕਮ੍ਮੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਤੀਹਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਹਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ વਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ, ਤਸ੍ਸਾ વਿਤ੍ਥਾਰੋ ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ। ਅਪਰੇ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿਨਾਸવਾਤਿ ਇਦਂ વੋਦਾਨਂ।
59. Tattha taṇhāsaṃkileso tīhi taṇhāhi niddisitabbo – kāmataṇhāya bhavataṇhāya vibhavataṇhāya. Yena yena vā pana vatthunā ajjhosito, tena teneva niddisitabbo, tassā vitthāro chattiṃsāya taṇhāya jāliniyā vicaritāni. Tattha diṭṭhisaṃkileso ucchedasassatena niddisitabbo, yena yena vā pana vatthunā diṭṭhivasena abhinivisati, ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti tena teneva niddisitabbo, tassā vitthāro dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Tattha duccaritasaṃkileso cetanā cetasikakammena niddisitabbo, tīhi duccaritehi kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, tassā vitthāro dasa akusalakammapathā. Apare ca maggaṃ bhāvetvā, parinibbantināsavāti idaṃ vodānaṃ.
ਤਯਿਦਂ વੋਦਾਨਂ ਤਿવਿਧਂ; ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਸਮਥੇਨ વਿਸੁਜ੍ਝਤਿ, ਸੋ ਸਮਥੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ વਿਪਸ੍ਸਨਾਯ વਿਸੁਜ੍ਝਤਿ, ਸਾ વਿਪਸ੍ਸਨਾ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋ ਸੁਚਰਿਤੇਨ વਿਸੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਂ ਸੁਚਰਿਤਂ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ।
Tayidaṃ vodānaṃ tividhaṃ; taṇhāsaṃkileso samathena visujjhati, so samatho samādhikkhandho, diṭṭhisaṃkileso vipassanāya visujjhati, sā vipassanā paññākkhandho, duccaritasaṃkileso sucaritena visujjhati, taṃ sucaritaṃ sīlakkhandho.
‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀવਿਤਂ, ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾ, ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਪੁਞ੍ਞਪ੍ਪਟਿਪਦਾ, ‘‘ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾ ਚ ਸੁਗ੍ਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਪ੍ਪਟਿਪਦਾ, ‘‘ਅਪਰੇ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾવੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿਨਾਸવਾ’’ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਸਮਤਿਕ੍ਕਮਪ੍ਪਟਿਪਦਾ, ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਚ ਪੁਞ੍ਞਪ੍ਪਟਿਪਦਾ ਯਾ ਚ ਅਪੁਞ੍ਞਪ੍ਪਟਿਪਦਾ, ਅਯਂ ਏਕਾ ਪਟਿਪਦਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਗਾਮਿਨੀ ਏਕਾ ਅਪਾਯੇਸੁ, ਏਕਾ ਦੇવੇਸੁ, ਯਾ ਚ ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਅਯਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ।
‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantaṃ hi jīvitaṃ, yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā, nirayaṃ pāpakammantā’’ti apuññappaṭipadā, ‘‘puññakammā ca suggati’’nti puññappaṭipadā, ‘‘apare ca maggaṃ bhāvetvā, parinibbantināsavā’’ti puññapāpasamatikkamappaṭipadā, tattha yā ca puññappaṭipadā yā ca apuññappaṭipadā, ayaṃ ekā paṭipadā sabbatthagāminī ekā apāyesu, ekā devesu, yā ca puññapāpasamatikkamā paṭipadā ayaṃ tattha tattha gāminī paṭipadā.
ਤਯੋ ਰਾਸੀ – ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਨਿਯਤੋ ਰਾਸਿ, ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਤੋ ਰਾਸਿ, ਅਨਿਯਤੋ ਰਾਸਿ, ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਨਿਯਤੋ ਰਾਸਿ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਤੋ ਰਾਸਿ ਏਕਾ ਪਟਿਪਦਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਗਾਮਿਨੀ, ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਅਨਿਯਤੋ ਰਾਸਿ, ਅਯਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ। ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ? ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤੋ ਨਿਰਯੇ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨੀਸੁ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤੋ ਪੇਤ੍ਤਿવਿਸਯੇਸੁ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤੋ ਅਸੁਰੇਸੁ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤੋ ਦੇવੇਸੁ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾਯਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਞਾਣਂ ਦੁਤਿਯਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
Tayo rāsī – micchattaniyato rāsi, sammattaniyato rāsi, aniyato rāsi, tattha yo ca micchattaniyato rāsi yo ca sammattaniyato rāsi ekā paṭipadā tattha tattha gāminī, tattha yo aniyato rāsi, ayaṃ sabbatthagāminī paṭipadā. Kena kāraṇena? Paccayaṃ labhanto niraye upapajjeyya, paccayaṃ labhanto tiracchānayonīsu upapajjeyya, paccayaṃ labhanto pettivisayesu upapajjeyya, paccayaṃ labhanto asuresu upapajjeyya, paccayaṃ labhanto devesu upapajjeyya, paccayaṃ labhanto manussesu upapajjeyya, paccayaṃ labhanto parinibbāyeyya, tasmāyaṃ sabbatthagāminī paṭipadā, yaṃ ettha ñāṇaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso, idaṃ vuccati sabbatthagāminī paṭipadā ñāṇaṃ dutiyaṃ tathāgatabalaṃ.
ਇਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਅਨੇਕਧਾਤੁਲੋਕੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਨਾਨਾਧਾਤੁਲੋਕੋ। ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਨੇਕਧਾਤੁਲੋਕੋ? ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ ਰੂਪਧਾਤੁ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਸੋਤਧਾਤੁ ਸਦ੍ਦਧਾਤੁ ਸੋਤવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਘਾਨਧਾਤੁ ਗਨ੍ਧਧਾਤੁ ਘਾਨવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਜਿવ੍ਹਾਧਾਤੁ ਰਸਧਾਤੁ ਜਿવ੍ਹਾવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਕਾਯਧਾਤੁ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਾਤੁ ਕਾਯવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਮਨੋਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਪਥવੀਧਾਤੁ, ਆਪੋਧਾਤੁ, ਤੇਜੋਧਾਤੁ, વਾਯੋਧਾਤੁ, ਆਕਾਸਧਾਤੁ, વਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਕਾਮਧਾਤੁ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਧਾਤੁ, વਿਹਿਂਸਾਧਾਤੁ, ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਧਾਤੁ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਧਾਤੁ, ਅવਿਹਿਂਸਾਧਾਤੁ, ਦੁਕ੍ਖਧਾਤੁ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਧਾਤੁ , ਅવਿਜ੍ਜਾਧਾਤੁ, ਸੁਖਧਾਤੁ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਧਾਤੁ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਧਾਤੁ, ਰੂਪਧਾਤੁ, ਅਰੂਪਧਾਤੁ, ਨਿਰੋਧਧਾਤੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਧਾਤੁ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ, ਅਯਂ ਅਨੇਕਧਾਤੁਲੋਕੋ।
Iti sabbatthagāminī paṭipadā anekadhātuloko, tattha tattha gāminī paṭipadā nānādhātuloko. Tattha katamo anekadhātuloko? Cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu saddadhātu sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu phoṭṭhabbadhātu kāyaviññāṇadhātu, manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu, pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu, kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu, nekkhammadhātu, abyāpādadhātu, avihiṃsādhātu, dukkhadhātu, domanassadhātu , avijjādhātu, sukhadhātu, somanassadhātu, upekkhādhātu, rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu, saṅkhāradhātu, nibbānadhātu, ayaṃ anekadhātuloko.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਨਾਨਾਧਾਤੁਲੋਕੋ? ਅਞ੍ਞਾ ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ, ਅਞ੍ਞਾ ਰੂਪਧਾਤੁ, ਅਞ੍ਞਾ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਾ। ਅਞ੍ਞਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ। ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਨੇਕਧਾਤੁ ਨਾਨਾਧਾਤੁ ਞਾਣਂ ਤਤਿਯਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
Tattha katamo nānādhātuloko? Aññā cakkhudhātu, aññā rūpadhātu, aññā cakkhuviññāṇadhātu. Evaṃ sabbā. Aññā nibbānadhātu. Yaṃ ettha ñāṇaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso, idaṃ vuccati anekadhātu nānādhātu ñāṇaṃ tatiyaṃ tathāgatabalaṃ.
੬੦. ਇਤਿ ਅਨੇਕਧਾਤੁ ਨਾਨਾਧਾਤੁਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਯਂ ਯਦੇવ ਧਾਤੁਂ ਸਤ੍ਤਾ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤਦੇવ ਅਧਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿવਿਸਨ੍ਤਿ, ਕੇਚਿ ਰੂਪਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਸਦ੍ਦਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਗਨ੍ਧਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਰਸਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਇਤ੍ਥਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਪੁਰਿਸਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਚਾਗਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਹੀਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ , ਕੇਚਿ ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਦੇવਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਕੇਚਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ। ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ, ਅਯਂ વੇਨੇਯ੍ਯੋ, ਅਯਂ ਨ વੇਨੇਯ੍ਯੋ, ਅਯਂ ਸਗ੍ਗਗਾਮੀ, ਅਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਗਾਮੀਤਿ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਤਾ ਞਾਣਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
60. Iti anekadhātu nānādhātukassa lokassa yaṃ yadeva dhātuṃ sattā adhimuccanti, taṃ tadeva adhiṭṭhahanti abhinivisanti, keci rūpādhimuttā, keci saddādhimuttā, keci gandhādhimuttā, keci rasādhimuttā, keci phoṭṭhabbādhimuttā, keci dhammādhimuttā, keci itthādhimuttā, keci purisādhimuttā, keci cāgādhimuttā, keci hīnādhimuttā , keci paṇītādhimuttā, keci devādhimuttā, keci manussādhimuttā, keci nibbānādhimuttā. Yaṃ ettha ñāṇaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso, ayaṃ veneyyo, ayaṃ na veneyyo, ayaṃ saggagāmī, ayaṃ duggatigāmīti, idaṃ vuccati sattānaṃ nānādhimuttikatā ñāṇaṃ catutthaṃ tathāgatabalaṃ.
ਇਤਿ ਤੇ ਯਥਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ ਚ ਭવਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਿ। ਤੇ ਛਬ੍ਬਿਧਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਿ – ਕੇਚਿ ਲੋਭવਸੇਨ, ਕੇਚਿ ਦੋਸવਸੇਨ, ਕੇਚਿ ਮੋਹવਸੇਨ, ਕੇਚਿ ਸਦ੍ਧਾવਸੇਨ, ਕੇਚਿ વੀਰਿਯવਸੇਨ, ਕੇਚਿ ਪਞ੍ਞਾવਸੇਨ। ਤਂ વਿਭਜ੍ਜਮਾਨਂ ਦੁવਿਧਂ – ਸਂਸਾਰਗਾਮਿ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿ ਚ।
Iti te yathādhimuttā ca bhavanti, taṃ taṃ kammasamādānaṃ samādiyanti. Te chabbidhaṃ kammaṃ samādiyanti – keci lobhavasena, keci dosavasena, keci mohavasena, keci saddhāvasena, keci vīriyavasena, keci paññāvasena. Taṃ vibhajjamānaṃ duvidhaṃ – saṃsāragāmi ca nibbānagāmi ca.
ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਲੋਭવਸੇਨ ਦੋਸવਸੇਨ ਮੋਹવਸੇਨ ਚ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਣ੍ਹਂ ਕਣ੍ਹવਿਪਾਕਂ। ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਸਦ੍ਧਾવਸੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਕ੍ਕਂ ਸੁਕ੍ਕવਿਪਾਕਂ। ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਲੋਭવਸੇਨ ਦੋਸવਸੇਨ ਮੋਹવਸੇਨ ਸਦ੍ਧਾવਸੇਨ ਚ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਂ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕવਿਪਾਕਂ। ਤਤ੍ਥ ਯਂ વੀਰਿਯવਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾવਸੇਨ ਚ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਣ੍ਹਂ ਅਸੁਕ੍ਕਂ ਅਕਣ੍ਹਅਸੁਕ੍ਕવਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮੁਤ੍ਤਮਂ ਕਮ੍ਮਸੇਟ੍ਠਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਾਯ ਸਂવਤ੍ਤਤਿ।
Tattha yaṃ lobhavasena dosavasena mohavasena ca kammaṃ karoti, idaṃ kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ. Tattha yaṃ saddhāvasena kammaṃ karoti, idaṃ kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ. Tattha yaṃ lobhavasena dosavasena mohavasena saddhāvasena ca kammaṃ karoti, idaṃ kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ. Tattha yaṃ vīriyavasena paññāvasena ca kammaṃ karoti, idaṃ kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammuttamaṃ kammaseṭṭhaṃ kammakkhayāya saṃvattati.
ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਾਨਿ। ਅਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖਂ ਆਯਤਿਂ ਦੁਕ੍ਖવਿਪਾਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖਂ ਆਯਤਿਂ ਸੁਖવਿਪਾਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚੇવ ਆਯਤਿਂ ਚ ਦੁਕ੍ਖવਿਪਾਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖਞ੍ਚੇવ ਆਯਤਿਂ ਚ ਸੁਖવਿਪਾਕਂ। ਯਂ ਏવਂ ਜਾਤਿਯਂ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ, ਇਮਿਨਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਉਪਚਿਤਂ ਅવਿਪਕ੍ਕਂ વਿਪਾਕਾਯ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਨ ਚ ਭਬ੍ਬੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਿਧਾ ਗਨ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਤਂ ਭਗવਾ ਨ ਓવਦਤਿ। ਯਥਾ ਦੇવਦਤ੍ਤਂ ਕੋਕਾਲਿਕਂ ਸੁਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਲਿਚ੍ਛવਿਪੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ વਾ ਪਨਞ੍ਞੇਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਨਿਯਤਾ ਇਮੇਸਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਉਪਚਿਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਨ ਚ ਤਾવ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਤਂ, ਪੁਰਾ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ। ਪੁਰਾ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਯਤਿ, ਪੁਰਾ ਮਗ੍ਗਮਾવਾਰਯਤਿ, ਪੁਰਾ વੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਤੇ ਭਗવਾ ਅਸਮਤ੍ਤੇ ਓવਦਤਿ। ਯਥਾ ਪੁਣ੍ਣਞ੍ਚ ਗੋવਤਿਕਂ ਅਚੇਲਞ੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਰવਤਿਕਂ।
Cattāri kammasamādānāni. Atthi kammasamādānaṃ paccuppannasukhaṃ āyatiṃ dukkhavipākaṃ, atthi kammasamādānaṃ paccuppannadukkhaṃ āyatiṃ sukhavipākaṃ, atthi kammasamādānaṃ paccuppannadukkhañceva āyatiṃ ca dukkhavipākaṃ, atthi kammasamādānaṃ paccuppannasukhañceva āyatiṃ ca sukhavipākaṃ. Yaṃ evaṃ jātiyaṃ kammasamādānaṃ, iminā puggalena akusalakammasamādānaṃ upacitaṃ avipakkaṃ vipākāya paccupaṭṭhitaṃ na ca bhabbo abhinibbidhā gantunti taṃ bhagavā na ovadati. Yathā devadattaṃ kokālikaṃ sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ, ye vā panaññepi sattā micchattaniyatā imesañca puggalānaṃ upacitaṃ akusalaṃ na ca tāva pāripūriṃ gataṃ, purā pāripūriṃ gacchati. Purā phalaṃ nibbattayati, purā maggamāvārayati, purā veneyyattaṃ samatikkamatīti te bhagavā asamatte ovadati. Yathā puṇṇañca govatikaṃ acelañca kukkuravatikaṃ.
੬੧. ਇਮਸ੍ਸ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਪਰਿਪੂਰਮਾਨਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆવਾਰਯਿਸ੍ਸਤਿ ਪੁਰਾ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪੁਰਾ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਯਤਿ, ਪੁਰਾ ਮਗ੍ਗਮਾવਾਰਯਤਿ, ਪੁਰਾ વੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਤਂ ਭਗવਾ ਅਸਮਤ੍ਤਂ ਓવਦਤਿ। ਯਥਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਙ੍ਗੁਲਿਮਾਲਂ।
61. Imassa ca puggalassa akusalakammasamādānaṃ paripūramānaṃ maggaṃ āvārayissati purā pāripūriṃ gacchati, purā phalaṃ nibbattayati, purā maggamāvārayati, purā veneyyattaṃ samatikkamatīti taṃ bhagavā asamattaṃ ovadati. Yathā āyasmantaṃ aṅgulimālaṃ.
ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਮੁਦੁਮਜ੍ਝਾਧਿਮਤ੍ਤਤਾ। ਤਤ੍ਥ ਮੁਦੁ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮਜ੍ਝਂ ਅવਸੇਸਕੁਸਲਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ, ਇਦਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਉਪਪਜ੍ਜવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਅਪਰਾਪਰਿਯવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਨਿਰਯવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਪੇਤ੍ਤਿવਿਸਯવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਅਸੁਰવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਦੇવવੇਦਨੀਯਂ, ਇਦਂ ਮਨੁਸ੍ਸવੇਦਨੀਯਨ੍ਤਿ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਾਨਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ વਿਪਾਕવੇਮਤ੍ਤਤਾ ਞਾਣਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
Sabbesaṃ mudumajjhādhimattatā. Tattha mudu āneñjābhisaṅkhārā majjhaṃ avasesakusalasaṅkhārā, adhimattaṃ akusalasaṅkhārā, yaṃ ettha ñāṇaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso, idaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ, idaṃ upapajjavedanīyaṃ, idaṃ aparāpariyavedanīyaṃ, idaṃ nirayavedanīyaṃ, idaṃ tiracchānavedanīyaṃ, idaṃ pettivisayavedanīyaṃ, idaṃ asuravedanīyaṃ, idaṃ devavedanīyaṃ, idaṃ manussavedanīyanti, idaṃ vuccati atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso vipākavemattatā ñāṇaṃ pañcamaṃ tathāgatabalaṃ.
੬੨. ਇਤਿ ਤਥਾ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਂ ਝਾਨਾਨਂ વਿਮੋਕ੍ਖਾਨਂ ਸਮਾਧੀਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ, ਇਦਂ વੋਦਾਨਂ, ਇਦਂ વੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਏવਂ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ, ਏવਂ વੋਦਾਯਤਿ, ਏવਂ વੁਟ੍ਠਹਤੀਤਿ ਞਾਣਂ ਅਨਾવਰਣਂ।
62. Iti tathā samādinnānaṃ kammānaṃ samādinnānaṃ jhānānaṃ vimokkhānaṃ samādhīnaṃ samāpattīnaṃ ayaṃ saṃkileso, idaṃ vodānaṃ, idaṃ vuṭṭhānaṃ, evaṃ saṃkilissati, evaṃ vodāyati, evaṃ vuṭṭhahatīti ñāṇaṃ anāvaraṇaṃ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਿ ਝਾਨਾਨਿ? ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਝਾਨਾਨਿ। ਕਤਿ વਿਮੋਕ੍ਖਾ? ਏਕਾਦਸ ਚ ਅਟ੍ਠ ਚ ਸਤ੍ਤ ਚ ਤਯੋ ਚ ਦ੍વੇ ਚ। ਕਤਿ ਸਮਾਧੀ? ਤਯੋ ਸਮਾਧੀ – ਸવਿਤਕ੍ਕੋ ਸવਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧਿ, ਅવਿਤਕ੍ਕੋ વਿਚਾਰਮਤ੍ਤੋ ਸਮਾਧਿ, ਅવਿਤਕ੍ਕੋ ਅવਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧਿ। ਕਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ? ਪਞ੍ਚ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ – ਸਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਅਸਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਨੇવਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿ વਿਭੂਤਸਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿ 15 ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿ।
Tattha kati jhānāni? Cattāri jhānāni. Kati vimokkhā? Ekādasa ca aṭṭha ca satta ca tayo ca dve ca. Kati samādhī? Tayo samādhī – savitakko savicāro samādhi, avitakko vicāramatto samādhi, avitakko avicāro samādhi. Kati samāpattiyo? Pañca samāpattiyo – saññāsamāpatti asaññāsamāpatti nevasaññānāsaññāsamāpatti vibhūtasaññāsamāpatti 16 nirodhasamāpatti.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ? ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਸਂਕਿਲੇਸੋ। ਯੇ ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟਝਾਯੀ ਦ੍વੇ ਪਠਮਕਾ ਯੋ વਾ ਪਨ ਕੋਚਿ ਹਾਨਭਾਗਿਯੋ ਸਮਾਧਿ, ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ। ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ વੋਦਾਨਂ, ਨੀવਰਣਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਯੇ ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟਝਾਯੀ ਦ੍વੇ ਪਚ੍ਛਿਮਕਾ ਯੋ વਾ ਪਨ ਕੋਚਿ વਿਸੇਸਭਾਗਿਯੋ ਸਮਾਧਿ, ਇਦਂ વੋਦਾਨਂ। ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ વੁਟ੍ਠਾਨਂ? ਯਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿવੁਟ੍ਠਾਨਕੋਸਲ੍ਲਂ, ਇਦਂ વੁਟ੍ਠਾਨਂ। ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਝਾਨવਿਮੋਕ੍ਖਸਮਾਧਿਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸવੋਦਾਨવੁਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਛਟ੍ਠਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
Tattha katamo saṃkileso? Paṭhamajjhānassa kāmarāgabyāpādā saṃkileso. Ye ca kukkuṭajhāyī dve paṭhamakā yo vā pana koci hānabhāgiyo samādhi, ayaṃ saṃkileso. Tattha katamaṃ vodānaṃ, nīvaraṇapārisuddhi, paṭhamassa jhānassa ye ca kukkuṭajhāyī dve pacchimakā yo vā pana koci visesabhāgiyo samādhi, idaṃ vodānaṃ. Tattha katamaṃ vuṭṭhānaṃ? Yaṃ samāpattivuṭṭhānakosallaṃ, idaṃ vuṭṭhānaṃ. Yaṃ ettha ñāṇaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso, idaṃ vuccati sabbesaṃ jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesavodānavuṭṭhānañāṇaṃ chaṭṭhaṃ tathāgatabalaṃ.
੬੩. ਇਤਿ ਤਸ੍ਸੇવ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿવਾਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਬਲਾਨਿ વੀਰਿਯਮਿਤਿ, ਤਾਨਿਯੇવ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ વੀਰਿਯવਸੇਨ ਬਲਾਨਿ ਭવਨ੍ਤਿ, ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਅਕਮ੍ਪਿਯਟ੍ਠੇਨ ਬਲਾਨਿ, ਇਤਿ ਤੇਸਂ ਮੁਦੁਮਜ੍ਝਾਧਿਮਤ੍ਤਤਾ ਅਯਂ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਅਯਂ ਮਜ੍ਝਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਅਯਂ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਭਗવਾ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਓવਾਦੇਨ ਓવਦਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਗવਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤવਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਓવਦਤਿ, ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਗવਾ વਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਓવਦਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਭਗવਾ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦੁਕਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਉਪਦਿਸਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ ਮੁਦੁਤਿਕ੍ਖਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਉਪਦਿਸਤਿ, ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ ਤਿਕ੍ਖਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਉਪਦਿਸਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਭਗવਾ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਸਮਥਂ ਉਪਦਿਸਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ ਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਪਦਿਸਤਿ, ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ વਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਪਦਿਸਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਭਗવਾ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਉਪਦਿਸਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ ਆਦੀਨવਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਉਪਦਿਸਤਿ, ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨવਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਉਪਦਿਸਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਭਗવਾ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਯਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਯਤਿ, ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਗવਾ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਯਤਿ।
63. Iti tasseva samādhissa tayo dhammā parivārā indriyāni balāni vīriyamiti, tāniyeva indriyāni vīriyavasena balāni bhavanti, ādhipateyyaṭṭhena indriyāni, akampiyaṭṭhena balāni, iti tesaṃ mudumajjhādhimattatā ayaṃ mudindriyo ayaṃ majjhindriyo ayaṃ tikkhindriyoti. Tattha bhagavā tikkhindriyaṃ saṃkhittena ovādena ovadati, majjhindriyaṃ bhagavā saṃkhittavitthārena ovadati, mudindriyaṃ bhagavā vitthārena ovadati. Tattha bhagavā tikkhindriyassa mudukaṃ dhammadesanaṃ upadisati, majjhindriyassa bhagavā mudutikkhadhammadesanaṃ upadisati, mudindriyassa bhagavā tikkhaṃ dhammadesanaṃ upadisati. Tattha bhagavā tikkhindriyassa samathaṃ upadisati, majjhindriyassa bhagavā samathavipassanaṃ upadisati, mudindriyassa bhagavā vipassanaṃ upadisati. Tattha bhagavā tikkhindriyassa nissaraṇaṃ upadisati, majjhindriyassa bhagavā ādīnavañca nissaraṇañca upadisati, mudindriyassa bhagavā assādañca ādīnavañca nissaraṇañca upadisati. Tattha bhagavā tikkhindriyassa adhipaññāsikkhāya paññāpayati, majjhindriyassa bhagavā adhicittasikkhāya paññāpayati, mudindriyassa bhagavā adhisīlasikkhāya paññāpayati.
ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸੋ ਠਾਨਸੋ ਅਨੋਧਿਸੋ ਅਯਂ ਇਮਂ ਭੂਮਿਂ ਭਾવਨਞ੍ਚ ਗਤੋ, ਇਮਾਯ વੇਲਾਯ ਇਮਾਯ ਅਨੁਸਾਸਨਿਯਾ ਏવਂ ਧਾਤੁਕੋ ਚਾਯਂ ਅਯਂ ਚਸ੍ਸ ਆਸਯੋ ਅਯਞ੍ਚ ਅਨੁਸਯੋ ਇਤਿ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤવੇਮਤ੍ਤਤਾ ਞਾਣਂ ਸਤ੍ਤਮਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
Yaṃ ettha ñāṇaṃ hetuso ṭhānaso anodhiso ayaṃ imaṃ bhūmiṃ bhāvanañca gato, imāya velāya imāya anusāsaniyā evaṃ dhātuko cāyaṃ ayaṃ cassa āsayo ayañca anusayo iti, idaṃ vuccati parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattavemattatā ñāṇaṃ sattamaṃ tathāgatabalaṃ.
ਇਤਿ ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਅਨੇਕવਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿવਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ। ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍વੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਪਞ੍ਚਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਦਸਪਿ ਜਾਤਿਯੋ વੀਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਤਿਂਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੀਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਜਾਤਿਸਤਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਅਨੇਕਾਨਿਪਿ ਜਾਤਿਸਤਾਨਿ ਅਨੇਕਾਨਿਪਿ ਜਾਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਨੇਕਾਨਿਪਿ ਜਾਤਿਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਨੇਕੇਪਿ ਸਂવਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ ਅਨੇਕੇਪਿ વਿવਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ ਅਨੇਕੇਪਿ ਸਂવਟ੍ਟવਿવਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ। ਅਮੁਤ੍ਰਾਸਿਂ ਏવਂਨਾਮੋ ਏવਂਗੋਤ੍ਤੋ ਏવਂવਣ੍ਣੋ ਏવਮਾਹਾਰੋ ਏવਂਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਸਂવੇਦੀ ਏવਮਾਯੁਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਅਮੁਤ੍ਰ ਉਦਪਾਦਿਂ। ਤਤ੍ਰਾਪਾਸਿਂ ਏવਂਨਾਮੋ ਏવਂਗੋਤ੍ਤੋ ਏવਂવਣ੍ਣੋ ਏવਮਾਹਾਰੋ ਏવਂਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਸਂવੇਦੀ ਏવਮਾਯੁਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਧੂਪਪਨ੍ਨੋਤਿ, ਇਤਿ ਸਾਕਾਰਂ ਸਉਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੇਕવਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿવਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ।
Iti tattha yaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattārīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe. Amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti, iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
੬੪. ਤਤ੍ਥ ਸਗ੍ਗੂਪਗੇਸੁ ਚ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਨੁਸ੍ਸੂਪਗੇਸੁ ਚ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਅਪਾਯੂਪਗੇਸੁ ਚ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਲੋਭਾਦਯੋ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਾ ਅਲੋਭਾਦਯੋ ਮਨ੍ਦਾ, ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਲੋਭਾਦਯੋ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਾ ਲੋਭਾਦਯੋ ਮਨ੍ਦਾ, ਯੇ વਾ ਪਨ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਾ ਯੇ વਾ ਪਨ ਮਨ੍ਦਾ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਇਮਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਉਪਚਿਤਾਨਿ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਇਮਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਅਨੁਪਚਿਤਾਨਿ ਅਮੁਕਾਯ વਾ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਯਂ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸੇ વਾ ਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸੇ વਾ ਕਪ੍ਪਸਤੇ વਾ ਕਪ੍ਪੇ વਾ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪੇ વਾ ਉਪਡ੍ਢਕਪ੍ਪੇ વਾ ਸਂવਚ੍ਛਰੇ વਾ ਉਪਡ੍ਢਸਂવਚ੍ਛਰੇ વਾ ਮਾਸੇ વਾ ਪਕ੍ਖੇ વਾ ਦਿવਸੇ વਾ ਮੁਹੁਤ੍ਤੇ વਾ ਇਮਿਨਾ ਪਮਾਦੇਨ વਾ ਪਸਾਦੇਨ વਾਤਿ। ਤਂ ਤਂ ਭવਂ ਭਗવਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ਅਸੇਸਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ વਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਤਿ ਚવਮਾਨੇ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਹੀਨੇ ਪਣੀਤੇ ਸੁવਣ੍ਣੇ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੇ ਸੁਗਤੇ ਦੁਗ੍ਗਤੇ ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨਾਤਿ ਇਮੇ વਤ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ વਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਅਰਿਯਾਨਂ ਉਪવਾਦਕਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਾ, ਤੇ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ વਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ।
64. Tattha saggūpagesu ca sattesu manussūpagesu ca sattesu apāyūpagesu ca sattesu imassa puggalassa lobhādayo ussannā alobhādayo mandā, imassa puggalassa alobhādayo ussannā lobhādayo mandā, ye vā pana ussannā ye vā pana mandā imassa puggalassa imāni indriyāni upacitāni imassa puggalassa imāni indriyāni anupacitāni amukāya vā kappakoṭiyaṃ kappasatasahasse vā kappasahasse vā kappasate vā kappe vā antarakappe vā upaḍḍhakappe vā saṃvacchare vā upaḍḍhasaṃvacchare vā māse vā pakkhe vā divase vā muhutte vā iminā pamādena vā pasādena vāti. Taṃ taṃ bhavaṃ bhagavā anussaranto asesaṃ jānāti, tattha yaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.
ਇਮੇ વਾ ਪਨ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ વਚੀਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਨੁਪવਾਦਕਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਾ, ਤੇ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ, ਤਤ੍ਥ ਸਗ੍ਗੂਪਗੇਸੁ ਚ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਨੁਸ੍ਸੂਪਗੇਸੁ ਚ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਅਪਾਯੂਪਗੇਸੁ ਚ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਇਮਿਨਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਏવਰੂਪਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਮੁਕਾਯ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਯਂ ਉਪਚਿਤਂ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸੇ વਾ ਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸੇ વਾ ਕਪ੍ਪਸਤੇ વਾ ਕਪ੍ਪੇ વਾ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪੇ વਾ ਉਪਡ੍ਢਕਪ੍ਪੇ વਾ ਸਂવਚ੍ਛਰੇ વਾ ਉਪਡ੍ਢਸਂવਚ੍ਛਰੇ વਾ ਮਾਸੇ વਾ ਪਕ੍ਖੇ વਾ ਦਿવਸੇ વਾ ਮੁਹੁਤ੍ਤੇ વਾ ਇਮਿਨਾ ਪਮਾਦੇਨ વਾ ਪਸਾਦੇਨ વਾਤਿ। ਇਮਾਨਿ ਭਗવਤੋ ਦ੍વੇ ਞਾਣਾਨਿ – ਪੁਬ੍ਬੇਨਿવਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਞ੍ਚ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਚ ਅਟ੍ਠਮਂ ਨવਮਂ ਤਥਾਗਤਬਲਂ।
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā, tattha saggūpagesu ca sattesu manussūpagesu ca sattesu apāyūpagesu ca sattesu iminā puggalena evarūpaṃ kammaṃ amukāya kappakoṭiyaṃ upacitaṃ kappasatasahasse vā kappasahasse vā kappasate vā kappe vā antarakappe vā upaḍḍhakappe vā saṃvacchare vā upaḍḍhasaṃvacchare vā māse vā pakkhe vā divase vā muhutte vā iminā pamādena vā pasādena vāti. Imāni bhagavato dve ñāṇāni – pubbenivāsānussatiñāṇañca dibbacakkhu ca aṭṭhamaṃ navamaṃ tathāgatabalaṃ.
ਇਤਿ ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾ ਪਤ੍ਤਾ વਿਦਿਤਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ વਿਰਜਂ વੀਤਮਲਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣਂ ਨਿਹਤੋ ਮਾਰੋ ਬੋਧਿਮੂਲੇ, ਇਦਂ ਭਗવਤੋ ਦਸਮਂ ਬਲਂ ਸਬ੍ਬਾਸવਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਞਾਣਂ। ਦਸਬਲਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗવਨ੍ਤੋਤਿ।
Iti tattha yaṃ sabbaññutā pattā viditā sabbadhammā virajaṃ vītamalaṃ uppannaṃ sabbaññutañāṇaṃ nihato māro bodhimūle, idaṃ bhagavato dasamaṃ balaṃ sabbāsavaparikkhayaṃ ñāṇaṃ. Dasabalasamannāgatā hi buddhā bhagavantoti.
ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ વਿਚਯੋ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੋ।
Niyutto vicayo hārasampāto.
Footnotes:
Related texts:
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / ੨. વਿਚਯਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤવਣ੍ਣਨਾ • 2. Vicayahārasampātavaṇṇanā
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣ-ਟੀਕਾ • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ੨. વਿਚਯਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤવਣ੍ਣਨਾ • 2. Vicayahārasampātavaṇṇanā
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / ਨੇਤ੍ਤਿવਿਭਾવਿਨੀ • Nettivibhāvinī / ੨. વਿਚਯਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤવਿਭਾવਨਾ • 2. Vicayahārasampātavibhāvanā
