| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) |
੨. વਿਭਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
2. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
੨. ਦੁਤਿਯੇਪਿ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਅਯਂ ਪਨ વਿਸੇਸੋ – ਪਠਮਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ વਸੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਇਦਂ વਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੂਨਂ વਸੇਨ વਿਤ੍ਥਾਰਤੋਤਿ। ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਚਤਸ੍ਸੋ વਲ੍ਲਿਹਾਰਕਪੁਰਿਸੂਪਮਾ વਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਤਾ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વੁਤ੍ਤਾ ਏવ। ਯਥਾ ਹਿ વਲ੍ਲਿਹਾਰਕੋ ਪੁਰਿਸੋ વਲ੍ਲਿਯਾ ਅਗ੍ਗਂ ਦਿਸ੍વਾ ਤਦਨੁਸਾਰੇਨ ਮੂਲਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤੋ ਤਂ ਦਿਸ੍વਾ વਲ੍ਲਿਂ ਮੂਲੇ ਛੇਤ੍વਾ ਆਦਾਯ ਕਮ੍ਮੇ ਉਪਨੇਯ੍ਯ, ਏવਂ ਭਗવਾ વਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਭੂਤਾ ਜਰਾਮਰਣਾ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾવ ਮੂਲਭੂਤਂ ਅવਿਜ੍ਜਾਪਦਂ, ਤਾવ ਦੇਸਨਂ ਆਹਰਿਤ੍વਾ ਪੁਨ વਟ੍ਟવਿવਟ੍ਟਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਨਿਟ੍ਠਪੇਸਿ।
2. Dutiyepi vuttanayeneva suttanikkhepo veditabbo. Ayaṃ pana viseso – paṭhamaṃ ugghaṭitaññūpuggalānaṃ vasena saṅkhepato dassitaṃ, idaṃ vipañcitaññūnaṃ vasena vitthāratoti. Imasmiñca pana sutte catasso vallihārakapurisūpamā vattabbā, tā visuddhimagge vuttā eva. Yathā hi vallihārako puriso valliyā aggaṃ disvā tadanusārena mūlaṃ pariyesanto taṃ disvā valliṃ mūle chetvā ādāya kamme upaneyya, evaṃ bhagavā vitthāradesanaṃ desento paṭiccasamuppādassa aggabhūtā jarāmaraṇā paṭṭhāya yāva mūlabhūtaṃ avijjāpadaṃ, tāva desanaṃ āharitvā puna vaṭṭavivaṭṭaṃ desento niṭṭhapesi.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਜਰਾਮਰਣਾਦੀਨਂ વਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾਯ ਅਤ੍ਥਨਿਚ੍ਛਯੋ – ਜਰਾਮਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਤਾવ ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ વਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ। ਯਾ ਦੇવਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਜਰਾ, ਯਾ ਸੋਮਦਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਏવਞ੍ਹਿ ਦਿવਸਮ੍ਪਿ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇવ ਸਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਇਮੇਹਿ ਪਨ ਦ੍વੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨ ਕੋਚਿ ਸਤ੍ਤੋ ਅਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ વੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ। ਤਮ੍ਹਿ ਤਮ੍ਹੀਤਿ ਅਯਂ ਗਤਿਜਾਤਿવਸੇਨ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇਤਿ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸਰੂਪਨਿਦਸ੍ਸਨਂ। ਜਰਾ ਜੀਰਣਤਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਜਰਾਤਿ ਸਭਾવਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਜੀਰਣਤਾਤਿ ਆਕਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਯੋ ਤਯੋ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਕਿਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਦ੍વੇ ਪਕਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਾ। ਅਯਞ੍ਹਿ ਜਰਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ ਸਭਾવਤੋ ਦੀਪਿਤਾ, ਤੇਨਸ੍ਸਾਯਂ ਸਭਾવਨਿਦ੍ਦੇਸੋ । ਜੀਰਣਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਕਾਰਤੋ, ਤੇਨਸ੍ਸਾਯਂ ਆਕਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਦਨ੍ਤਨਖਾਨਂ ਖਣ੍ਡਿਤਭਾવਕਰਣਕਿਚ੍ਚਤੋ। ਪਾਲਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕੇਸਲੋਮਾਨਂ ਪਲਿਤਭਾવਕਰਣਕਿਚ੍ਚਤੋ। વਲਿਤ੍ਤਚਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਂਸਂ ਮਿਲਾਪੇਤ੍વਾ ਤਚવਲਿਭਾવਕਰਣਕਿਚ੍ਚਤੋ ਦੀਪਿਤਾ। ਤੇਨਸ੍ਸਾ ਇਮੇ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਯੋ ਤਯੋ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਕਿਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਾ। ਤੇਹਿ ਇਮੇਸਂ વਿਕਾਰਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨવਸੇਨ ਪਾਕਟੀਭੂਤਾ ਪਾਕਟਜਰਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ। ਯਥੇવ ਹਿ ਉਦਕਸ੍ਸ વਾ વਾਤਸ੍ਸ વਾ ਅਗ੍ਗਿਨੋ વਾ ਤਿਣਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਸਂਭਗ੍ਗਪਲਿਭਗ੍ਗਤਾਯ વਾ ਝਾਮਤਾਯ વਾ ਗਤਮਗ੍ਗੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਸੋ ਗਤਮਗ੍ਗੋ ਤਾਨੇવ ਉਦਕਾਦੀਨਿ, ਏવਮੇવ ਜਰਾਯ ਦਨ੍ਤਾਦੀਸੁ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਾਦਿવਸੇਨ ਗਤਮਗ੍ਗੋ ਪਾਕਟੋ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਮ੍ਮੀਲੇਤ੍વਾਪਿ ਗਯ੍ਹਤਿ ਨ ਚ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਾਦੀਨੇવ ਜਰਾ। ਨ ਹਿ ਜਰਾ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਹੋਤਿ।
Tatrāyaṃ jarāmaraṇādīnaṃ vitthāradesanāya atthanicchayo – jarāmaraṇaniddese tāva tesaṃ tesanti ayaṃ saṅkhepato anekesaṃ sattānaṃ sādhāraṇaniddesoti viññātabbo. Yā devadattassa jarā, yā somadattassāti evañhi divasampi kathentassa neva sattā pariyādānaṃ gacchanti. Imehi pana dvīhi padehi na koci satto apariyādinno hoti. Tasmā vuttaṃ, ‘‘ayaṃ saṅkhepato anekesaṃ sattānaṃ sādhāraṇaniddeso’’ti. Tamhi tamhīti ayaṃ gatijātivasena anekesaṃ sattanikāyānaṃ sādhāraṇaniddeso. Sattanikāyeti sādhāraṇaniddesena niddiṭṭhassa sarūpanidassanaṃ. Jarā jīraṇatātiādīsu pana jarāti sabhāvaniddeso. Jīraṇatāti ākāraniddeso. Khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā, pacchimā dve pakatiniddesā. Ayañhi jarāti iminā padena sabhāvato dīpitā, tenassāyaṃ sabhāvaniddeso . Jīraṇatāti iminā ākārato, tenassāyaṃ ākāraniddeso. Khaṇḍiccanti iminā kālātikkame dantanakhānaṃ khaṇḍitabhāvakaraṇakiccato. Pāliccanti iminā kesalomānaṃ palitabhāvakaraṇakiccato. Valittacatāti iminā maṃsaṃ milāpetvā tacavalibhāvakaraṇakiccato dīpitā. Tenassā ime khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Tehi imesaṃ vikārānaṃ dassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā. Yatheva hi udakassa vā vātassa vā aggino vā tiṇarukkhādīnaṃ saṃbhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīsu khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummīletvāpi gayhati na ca khaṇḍiccādīneva jarā. Na hi jarā cakkhuviññeyyā hoti.
ਆਯੁਨੋ ਸਂਹਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਪਨ ਪਦੇਹਿ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇਯੇવ ਅਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਾਯ ਆਯੁਕ੍ਖਯ-ਚਕ੍ਖਾਦਿਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ-ਪਰਿਪਾਕਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਪਕਤਿਯਾ ਦੀਪਿਤਾ। ਤੇਨਸ੍ਸਿਮੇ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਦ੍વੇ ਪਕਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਾਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਜਰਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਯੁ ਹਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਰਾ ‘‘ਆਯੁਨੋ ਸਂਹਾਨੀ’’ਤਿ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ વੁਤ੍ਤਾ। ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਦਹਰਕਾਲੇ ਸੁਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਸੁਖੁਮਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ વਿਸਯਂ ਸੁਖੇਨੇવ ਗਣ੍ਹਨਸਮਤ੍ਥਾਨਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਜਰਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਪਕ੍ਕਾਨਿ ਆਲੁਲ਼ਿਤਾਨਿ ਅવਿਸਦਾਨਿ, ਓਲ਼ਾਰਿਕਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ વਿਸਯਂ ਗਹੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕੋ’’ਤਿ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨੇવ વੁਤ੍ਤਾ।
Āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripākoti imehi pana padehi kālātikkameyeva abhibyattāya āyukkhaya-cakkhādiindriya-paripākasaññitāya pakatiyā dīpitā. Tenassime pacchimā dve pakatiniddesāti veditabbā. Tattha yasmā jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā ‘‘āyuno saṃhānī’’ti phalūpacārena vuttā. Yasmā ca daharakāle suppasannāni sukhumampi attano visayaṃ sukheneva gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni āluḷitāni avisadāni, oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti, tasmā ‘‘indriyānaṃ paripāko’’ti phalūpacāreneva vuttā.
ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਏવਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਜਰਾ ਪਾਕਟਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਤਿ ਦੁવਿਧਾ ਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਦਨ੍ਤਾਦੀਸੁ ਖਣ੍ਡਾਦਿਭਾવਦਸ੍ਸਨਤੋ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਜਰਾ ਪਾਕਟਜਰਾ ਨਾਮ, ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਨ ਜਰਾ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ વਿਕਾਰਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਜਰਾ ਨਾਮ। ਤਤ੍ਥ ਯ੍વਾਯਂ ਖਣ੍ਡਾਦਿਭਾવੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਦਨ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ વਣ੍ਣੋਯੇવ, ਤਂ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਿਸ੍વਾ ਮਨੋਦ੍વਾਰੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍વਾ ‘‘ਇਮੇ ਦਨ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਹਟਾ’’ਤਿ ਜਰਂ ਜਾਨਾਤਿ ਉਦਕਟ੍ਠਾਨੇ ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਗੋਸੀਸਾਦੀਨਿ ਓਲੋਕੇਤ੍વਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਉਦਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾવਂ ਜਾਨਨਂ વਿਯ। ਪੁਨ ਅવੀਚਿ ਸવੀਚੀਤਿ ਏવਮ੍ਪਿ ਦੁવਿਧਾ ਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਮਣਿ-ਕਨਕ-ਰਜਤ-ਪવਾਲ਼ਚਨ੍ਦਸੂਰਿਯਾਦੀਨਂ વਿਯ ਮਨ੍ਦਦਸਕਾਦੀਸੁ ਪਾਣੀਨਂ વਿਯ ਚ ਪੁਪ੍ਫਫਲਪਲ੍ਲવਾਦੀਸੁ ਚ ਅਪਾਣੀਨਂ વਿਯ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ વਣ੍ਣવਿਸੇਸਾਦੀਨਂ ਦੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਜਰਾ ਅવੀਚਿਜਰਾ ਨਾਮ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਜਰਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਪਨ ਯਥਾવੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ વਣ੍ਣવਿਸੇਸਾਦੀਨਂ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਜਰਾ ਸવੀਚਿਜਰਾ ਨਾਮਾਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Sā panāyaṃ evaṃ niddiṭṭhā sabbāpi jarā pākaṭā paṭicchannāti duvidhā hoti. Tattha dantādīsu khaṇḍādibhāvadassanato rūpadhammesu jarā pākaṭajarā nāma, arūpadhammesu pana jarā tādisassa vikārassa adassanato paṭicchannajarā nāma. Tattha yvāyaṃ khaṇḍādibhāvo dissati, so tādisānaṃ dantādīnaṃ suviññeyyattā vaṇṇoyeva, taṃ cakkhunā disvā manodvārena cintetvā ‘‘ime dantā jarāya pahaṭā’’ti jaraṃ jānāti udakaṭṭhāne baddhāni gosīsādīni oloketvā heṭṭhā udakassa atthibhāvaṃ jānanaṃ viya. Puna avīci savīcīti evampi duvidhā hoti. Tattha maṇi-kanaka-rajata-pavāḷacandasūriyādīnaṃ viya mandadasakādīsu pāṇīnaṃ viya ca pupphaphalapallavādīsu ca apāṇīnaṃ viya antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ duviññeyyattā jarā avīcijarā nāma, nirantarajarāti attho. Tato aññesu pana yathāvuttesu antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ suviññeyyattā jarā savīcijarā nāmāti veditabbā.
ਇਤੋ ਪਰਂ ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਚੁਤਿ ਚવਨਤਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਚੁਤੀਤਿ ਚવਨਕવਸੇਨ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਕਚਤੁਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਸਾਮਞ੍ਞવਚਨਮੇਤਂ। ਚવਨਤਾਤਿ ਭਾવવਚਨੇਨ ਲਕ੍ਖਣਨਿਦਸ੍ਸਨਂ । ਭੇਦੋਤਿ ਚੁਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭਙ੍ਗੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਰਿਦੀਪਨਂ। ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਨ੍ਤਿ ਘਟਸ੍ਸੇવ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਚੁਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਠਾਨਾਭਾવਪਰਿਦੀਪਨਂ। ਮਚ੍ਚੁ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਮਚ੍ਚੁਸਙ੍ਖਾਤਂ ਮਰਣਂ, ਤੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਮਰਣਾਦੀਨਿ ਨਿਸੇਧੇਤਿ। ਕਾਲੋ ਨਾਮ ਅਨ੍ਤਕੋ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾ ਕਾਲਕਿਰਿਯਾ। ਏવਂ ਤੇਨ ਲੋਕਸਮ੍ਮੁਤਿਯਾ ਮਰਣਂ ਦੀਪੇਤਿ।
Ito paraṃ tesaṃ tesantiādi vuttanayeneva veditabbaṃ. Cuti cavanatātiādīsu pana cutīti cavanakavasena vuccati, ekacatupañcakkhandhasāmaññavacanametaṃ. Cavanatāti bhāvavacanena lakkhaṇanidassanaṃ . Bhedoti cutikkhandhānaṃ bhaṅguppattiparidīpanaṃ. Antaradhānanti ghaṭasseva bhinnassa bhinnānaṃ cutikkhandhānaṃ yena kenaci pariyāyena ṭhānābhāvaparidīpanaṃ. Maccu maraṇanti maccusaṅkhātaṃ maraṇaṃ, tena samucchedamaraṇādīni nisedheti. Kālo nāma antako, tassa kiriyā kālakiriyā. Evaṃ tena lokasammutiyā maraṇaṃ dīpeti.
ਇਦਾਨਿ ਪਰਮਤ੍ਥੇਨ ਦੀਪੇਤੁਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋਤਿਆਦਿਮਾਹ। ਪਰਮਤ੍ਥੇਨ ਹਿ ਖਨ੍ਧਾਯੇવ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਮਰਤਿ। ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਪਨ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਸਤ੍ਤੋ ਮਰਤਿ, ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਮਤੋਤਿ વੋਹਾਰੋ ਹੋਤਿ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਚਤੁਪਞ੍ਚવੋਕਾਰવਸੇਨ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਏਕવੋਕਾਰવਸੇਨ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ। ਚਤੁવੋਕਾਰવਸੇਨ ਚ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਸੇਸਦ੍વਯવਸੇਨ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਕਸ੍ਮਾ? ਭવਦ੍વਯੇਪਿ ਰੂਪਕਾਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਸਬ੍ਭਾવਤੋ। ਅਥ વਾ ਯਸ੍ਮਾ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਦੀਸੁ ਖਨ੍ਧਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੇવ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ વਸੇਨ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਮਨੁਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਾਰਣਤੋ ਮਰਣਂ ‘‘ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏવਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਇਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਜਰਾ ਇਦਞ੍ਚ ਮਰਣਂ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇਤਿ ਇਦਂ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਏਕਤੋ ਕਤ੍વਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਕਥੀਯਤਿ।
Idāni paramatthena dīpetuṃ khandhānaṃ bhedotiādimāha. Paramatthena hi khandhāyeva bhijjanti, na satto nāma koci marati. Khandhesu pana bhijjamānesu satto marati, bhinnesu matoti vohāro hoti. Ettha ca catupañcavokāravasena khandhānaṃ bhedo, ekavokāravasena kaḷevarassa nikkhepo. Catuvokāravasena ca khandhānaṃ bhedo, sesadvayavasena kaḷevarassa nikkhepo veditabbo. Kasmā? Bhavadvayepi rūpakāyasaṅkhātassa kaḷevarassa sabbhāvato. Atha vā yasmā cātumahārājikādīsu khandhā bhijjanteva, na kiñci nikkhipati, tasmā tesaṃ vasena khandhānaṃ bhedo, manussādīsu kaḷevarassa nikkhepo. Ettha ca kaḷevarassa nikkhepakāraṇato maraṇaṃ ‘‘kaḷevarassa nikkhepo’’ti vuttanti evamattho daṭṭhabbo. Iti ayañca jarā idañca maraṇaṃ, idaṃ vuccati, bhikkhaveti idaṃ ubhayampi ekato katvā jarāmaraṇanti kathīyati.
ਜਾਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਜਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤੀਤਿਆਦੀਸੁ ਜਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਜਾਤਿ, ਸਾ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ। ਸਞ੍ਜਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਿ, ਸਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ। ਓਕ੍ਕਮਨਟ੍ਠੇਨ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿ, ਸਾ ਅਣ੍ਡਜਜਲਾਬੁਜવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ। ਤੇ ਹਿ ਅਣ੍ਡਕੋਸਞ੍ਚ વਤ੍ਥਿਕੋਸਞ੍ਚ ਓਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾ ਪવਿਸਨ੍ਤਾ વਿਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ। ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਸਂਸੇਦਜਓਪਪਾਤਿਕવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ। ਤੇ ਹਿ ਪਾਕਟਾਯੇવ ਹੁਤ੍વਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ। ਅਯਂ ਤਾવ વੋਹਾਰਦੇਸਨਾ।
Jātiniddese jāti sañjātītiādīsu jāyanaṭṭhena jāti, sā aparipuṇṇāyatanavasena yuttā. Sañjāyanaṭṭhena sañjāti, sā paripuṇṇāyatanavasena yuttā. Okkamanaṭṭhena okkanti, sā aṇḍajajalābujavasena yuttā. Te hi aṇḍakosañca vatthikosañca okkamantā pavisantā viya paṭisandhiṃ gaṇhanti. Abhinibbattanaṭṭhena abhinibbatti, sā saṃsedajaopapātikavasena yuttā. Te hi pākaṭāyeva hutvā nibbattanti. Ayaṃ tāva vohāradesanā.
ਇਦਾਨਿ ਪਰਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ। ਖਨ੍ਧਾਯੇવ ਹਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਪਾਤੁਭવਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਤ੍ਤੋ। ਤਤ੍ਥ ਚ ਖਨ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕવੋਕਾਰਭવੇ ਏਕਸ੍ਸ, ਚਤੁવੋਕਾਰਭવੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ, ਪਞ੍ਚવੋਕਾਰਭવੇ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਪਾਤੁਭਾવੋਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ। ਆਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਯਤਨવਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਪਾਤੁਭਾવੋਯੇવ। ਪਾਤੁਭવਨ੍ਤਾਨੇવ ਹਿ ਤਾਨਿ ਪਟਿਲਦ੍ਧਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਜਾਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ વੋਹਾਰਤੋ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਚ ਦੇਸਿਤਾਯ ਜਾਤਿਯਾ ਨਿਗਮਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ।
Idāni paramatthadesanā hoti. Khandhāyeva hi paramatthato pātubhavanti, na satto. Tattha ca khandhānanti ekavokārabhave ekassa, catuvokārabhave catunnaṃ, pañcavokārabhave pañcannampi gahaṇaṃ veditabbaṃ. Pātubhāvoti uppatti. Āyatanānanti ettha tatra tatra uppajjamānāyatanavasena saṅgaho veditabbo. Paṭilābhoti santatiyaṃ pātubhāvoyeva. Pātubhavantāneva hi tāni paṭiladdhāni nāma honti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, jātīti iminā padena vohārato paramatthato ca desitāya jātiyā nigamanaṃ karotīti.
ਭવਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਕਾਮਭવੋਤਿ ਕਮ੍ਮਭવੋ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭવੋ ਚ। ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਭવੋ ਨਾਮ ਕਾਮਭવੂਪਗਕਮ੍ਮਮੇવ। ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭવਸ੍ਸ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੁਖੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੋ (ਧ॰ ਪ॰ ੧੯੪) ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਾਪਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਨਿ (ਧ॰ ਪ॰ ੧੧੭) વਿਯ ਫਲવੋਹਾਰੇਨ ਭવੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਉਪਪਤ੍ਤਿਭવੋ ਨਾਮ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਉਪਾਦਿਣ੍ਣਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ। ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਭવਤੀਤਿ ਕਤ੍વਾ ਭવੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਉਭਯਮ੍ਪੇਤਮਿਧ ‘‘ਕਾਮਭવੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਏਸ ਨਯੋ ਰੂਪਾਰੂਪਭવੇਸੂਤਿ।
Bhavaniddese kāmabhavoti kammabhavo ca upapattibhavo ca. Tattha kammabhavo nāma kāmabhavūpagakammameva. Tañhi tattha upapattibhavassa kāraṇattā ‘‘sukho buddhānaṃ uppādo (dha. pa. 194) dukkho pāpassa uccayo’’tiādīni (dha. pa. 117) viya phalavohārena bhavoti vuttaṃ. Upapattibhavo nāma tena kammena nibbattaṃ upādiṇṇakkhandhapañcakaṃ. Tañhi tattha bhavatīti katvā bhavoti vuttaṃ. Sabbathāpi idaṃ kammañca upapattiñca ubhayampetamidha ‘‘kāmabhavo’’ti vuttaṃ. Esa nayo rūpārūpabhavesūti.
ਉਪਾਦਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ વਤ੍ਥੁਕਾਮਂ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਸਯਂ વਾ ਤਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ, ਕਾਮੋ ਚ ਸੋ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ। ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਹਣਂ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਦਲ਼੍ਹਤ੍ਥੋ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪਸਦ੍ਦੋ ਉਪਾਯਾਸਉਪਕਟ੍ਠਾਦੀਸੁ વਿਯ। ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ? ਯੋ ਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ੧੨੨੦; વਿਭ॰ ੯੩੮) વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Upādānaniddese kāmupādānantiādīsu vatthukāmaṃ upādiyanti etena, sayaṃ vā taṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ, kāmo ca so upādānañcāti kāmupādānaṃ. Upādānanti daḷhaggahaṇaṃ vuccati. Daḷhattho hi ettha upasaddo upāyāsaupakaṭṭhādīsu viya. Pañcakāmaguṇikarāgassetaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ kāmupādānaṃ? Yo kāmesu kāmacchando’’ti (dha. sa. 1220; vibha. 938) vuttanayeneva veditabbaṃ.
ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਸਾ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ। ਅਥ વਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ વਾ ਏਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ। ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਹਿ ਪੁਰਿਮਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਤ੍ਤਰਦਿਟ੍ਠਿ, ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਂ। ਯਥਾਹ – ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ ਇਦਮੇવ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੩.੨੭)। ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨવਜ੍ਜਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ? ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ੧੨੨੧) વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Tathā diṭṭhi ca sā upādānañcāti diṭṭhupādānaṃ. Atha vā diṭṭhiṃ upādiyati, upādiyanti vā etena diṭṭhinti diṭṭhupādānaṃ. Upādiyati hi purimadiṭṭhiṃ uttaradiṭṭhi, upādiyanti ca tāya diṭṭhiṃ. Yathāha – ‘‘sassato attā ca loko ca idameva saccaṃ moghamañña’’ntiādi (ma. ni. 3.27). Sīlabbatupādānaattavādupādānavajjassa sabbadiṭṭhigatassetaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ? Natthi dinna’’nti (dha. sa. 1221) vuttanayeneva veditabbaṃ.
ਤਥਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਮੁਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਸਯਂ વਾ ਤਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਸੀਲਬ੍ਬਤਞ੍ਚ ਤਂ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿ વਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ। ਗੋਸੀਲਗੋવਤਾਦੀਨਿ ਹਿ ‘‘ਏવਂ ਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ੧੨੨੨; વਿਭ॰ ੯੩੮) ਅਭਿਨਿવੇਸਤੋ ਸਯਮੇવ ਉਪਾਦਾਨਾਨੀਤਿ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ? ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਸੀਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Tathā sīlabbatamupādiyanti etena, sayaṃ vā taṃ upādiyati, sīlabbatañca taṃ upādānañcāti vā sīlabbatupādānaṃ. Gosīlagovatādīni hi ‘‘evaṃ suddhī’’ti (dha. sa. 1222; vibha. 938) abhinivesato sayameva upādānānīti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhī’’ti vuttanayeneva veditabbaṃ.
ਇਦਾਨਿ વਦਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ વਾਦੋ, ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਉਪਾਦਾਨਂ, ਕਿਂ વਦਨ੍ਤਿ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ વਾ? ਅਤ੍ਤਾਨਂ। ਅਤ੍ਤਨੋ વਾਦੁਪਾਦਾਨਂ ਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨਂ। ਅਤ੍ਤવਾਦਮਤ੍ਤਮੇવ વਾ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨਂ। વੀਸਤਿવਤ੍ਥੁਕਾਯ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨਂ? ਇਧ ਅਸ੍ਸੁਤવਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾવੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Idāni vadanti etenāti vādo, upādiyanti etenāti upādānaṃ, kiṃ vadanti upādiyanti vā? Attānaṃ. Attano vādupādānaṃ attavādupādānaṃ. Attavādamattameva vā attāti upādiyanti etenāti attavādupādānaṃ. Vīsativatthukāya sakkāyadiṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ attavādupādānaṃ? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī’’ti vuttanayeneva veditabbaṃ.
ਤਣ੍ਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ…ਪੇ॰… ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾਤਿ ਏਤਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ ਜવਨવੀਥਿਯਾ ਪવਤ੍ਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏવਮਾਦੀਸੁ ਪਿਤਿਤੋ ਨਾਮਂ વਿਯ ਪਿਤਿਸਦਿਸਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਨਾਮਂ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਰੂਪੇ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ। ਸਾ ਕਾਮਰਾਗਭਾવੇਨ ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ, ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤਰਾਗਭਾવੇਨ ‘‘ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁવਂ ਸਸ੍ਸਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏવਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਾ ਭવਤਣ੍ਹਾ, ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤਰਾਗਭਾવੇਨ ‘‘ਰੂਪਂ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ વਿਨਸ੍ਸਤਿ ਪੇਚ੍ਚ ਨ ਭવਤੀ’’ਤਿ ਏવਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਾ વਿਭવਤਣ੍ਹਾਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਏવਂ ਤਿવਿਧਾ ਹੋਤਿ। ਯਥਾ ਚ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ, ਤਥਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾਦਯੋਪੀਤਿ ਏવਂ ਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਤਣ੍ਹਾવਿਚਰਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਤਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਾਰਸ, ਬਹਿਦ੍ਧਾਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਾਰਸਾਤਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ। ਇਤਿ ਅਤੀਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਤਿ ਏવਂ ਅਟ੍ਠਸਤਂ ਤਣ੍ਹਾવਿਚਰਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਉਪਾਦਾਯ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤਿ, ਇਤ੍ਥਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੯੭੩) વਾ ਏવਮਾਦੀਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਰੂਪਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ, ‘‘ਬਾਹਿਰਸ੍ਸ ਉਪਾਦਾਯ ਇਮਿਨਾ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤਿ, ਇਮਿਨਾ ਇਤ੍ਥਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੯੭੫) વਾ ਏવਮਾਦੀਨਿ ਬਾਹਿਰਰੂਪਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸਾਤਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਇਤਿ ਅਤੀਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਤਿ ਏવਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਸਤਂ ਤਣ੍ਹਾવਿਚਰਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਪੁਨ ਸਙ੍ਗਹੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਛਲ਼ੇવ ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾ ਤਿਸ੍ਸੋਯੇવ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ। ਏવਂ –
Taṇhāniddese rūpataṇhā…pe… dhammataṇhāti etaṃ cakkhudvārādīsu javanavīthiyā pavattāya taṇhāya ‘‘seṭṭhiputto brāhmaṇaputto’’ti evamādīsu pitito nāmaṃ viya pitisadisārammaṇato nāmaṃ. Ettha ca rūpārammaṇā taṇhā, rūpe taṇhāti rūpataṇhā. Sā kāmarāgabhāvena rūpaṃ assādentī pavattamānā kāmataṇhā, sassatadiṭṭhisahagatarāgabhāvena ‘‘rūpaṃ niccaṃ dhuvaṃ sassata’’nti evaṃ assādentī pavattamānā bhavataṇhā, ucchedadiṭṭhisahagatarāgabhāvena ‘‘rūpaṃ ucchijjati vinassati pecca na bhavatī’’ti evaṃ assādentī pavattamānā vibhavataṇhāti rūpataṇhā evaṃ tividhā hoti. Yathā ca rūpataṇhā, tathā saddataṇhādayopīti evaṃ tāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni honti. Tāni ajjhattarūpādīsu aṭṭhārasa, bahiddhārūpādīsu aṭṭhārasāti chattiṃsa. Iti atītāni chattiṃsa, anāgatāni chattiṃsa, paccuppannāni chattiṃsāti evaṃ aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritāni honti. ‘‘Ajjhattikassa upādāya asmīti hoti, itthasmīti hotī’’ti (vibha. 973) vā evamādīni ajjhattikarūpādinissitāni aṭṭhārasa, ‘‘bāhirassa upādāya iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hotī’’ti (vibha. 975) vā evamādīni bāhirarūpādinissitāni aṭṭhārasāti chattiṃsa, iti atītāni chattiṃsa, anāgatāni chattiṃsa, paccuppannāni chattiṃsāti evampi aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritāni honti. Puna saṅgahe kariyamāne rūpādīsu ārammaṇesu chaḷeva taṇhākāyā tissoyeva kāmataṇhādayo hontīti. Evaṃ –
‘‘ਨਿਦ੍ਦੇਸਤ੍ਥੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸ, વਿਤ੍ਥਾਰਾ વਿਤ੍ਥਾਰਸ੍ਸ ਚ।
‘‘Niddesatthena niddesa, vitthārā vitthārassa ca;
ਪੁਨ ਸਙ੍ਗਹਤੋ ਤਣ੍ਹਾ, વਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ વਿਭਾવਿਨਾ’’ਤਿ॥
Puna saṅgahato taṇhā, viññātabbā vibhāvinā’’ti.
વੇਦਨਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ વੇਦਨਾਕਾਯਾਤਿ વੇਦਨਾਸਮੂਹਾ। ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ વੇਦਨਾ…ਪੇ॰… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾવੇਦਨਾਤਿ ਏਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾવੇਦਨਾ ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਏવਂ વਿਭਙ੍ਗੇ (વਿਭ॰ ੩੪) ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤવੇਦਨਾਨਂ ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤਾਣਿਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏવਮਾਦੀਸੁ ਮਾਤਿਤੋ ਨਾਮਂ વਿਯ ਮਾਤਿਸਦਿਸਤੋ વਤ੍ਥੁਤੋ ਨਾਮਂ। વਚਨਤ੍ਥੋ ਪਨੇਤ੍ਥ – ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਹੇਤੁ ਜਾਤਾ વੇਦਨਾ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ વੇਦਨਾਤਿ। ਏਸੇવ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ। ਅਯਂ ਤਾવੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਾ ਕਥਾ। વਿਪਾਕવਸੇਨ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰੇ ਦ੍વੇ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ, ਦ੍વੇ ਮਨੋਧਾਤੁਯੋ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯੋਤਿ ਏਤਾਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤવਸੇਨ વੇਦਨਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਏਸੇવ ਨਯੋ ਸੋਤਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ। ਮਨੋਦ੍વਾਰੇ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾવ।
Vedanāniddese vedanākāyāti vedanāsamūhā. Cakkhusamphassajā vedanā…pe… manosamphassajāvedanāti etaṃ ‘‘cakkhusamphassajāvedanā atthi kusalā, atthi akusalā, atthi abyākatā’’ti evaṃ vibhaṅge (vibha. 34) āgatattā cakkhudvārādīsu pavattānaṃ kusalākusalābyākatavedanānaṃ ‘‘sāriputto mantāṇiputto’’ti evamādīsu mātito nāmaṃ viya mātisadisato vatthuto nāmaṃ. Vacanattho panettha – cakkhusamphassahetu jātā vedanā cakkhusamphassajā vedanāti. Eseva nayo sabbattha. Ayaṃ tāvettha sabbasaṅgāhikā kathā. Vipākavasena pana cakkhudvāre dve cakkhuviññāṇāni, dve manodhātuyo, tisso manoviññāṇadhātuyoti etāhi sampayuttavasena vedanā veditabbā. Eseva nayo sotadvārādīsu. Manodvāre manoviññāṇadhātusampayuttāva.
ਫਸ੍ਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ। ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ। ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ॰… ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਚ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲવਿਪਾਕਾ ਪਞ੍ਚવਤ੍ਥੁਕਾ ਦਸ ਫਸ੍ਸਾ વੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੇਸਬਾવੀਸਤਿਲੋਕਿਯવਿਪਾਕਮਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਫਸ੍ਸਾ।
Phassaniddese cakkhusamphassoti cakkhumhi samphasso. Esa nayo sabbattha. Cakkhusamphasso…pe… kāyasamphassoti ettāvatā ca kusalākusalavipākā pañcavatthukā dasa phassā vuttā honti. Manosamphassoti iminā sesabāvīsatilokiyavipākamanasampayuttā phassā.
ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਯਂ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚੇવ ਆਯਤਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚ વੁਤ੍ਤਮੇવ।
Saḷāyatananiddese cakkhāyatanantiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ visuddhimagge khandhaniddese ceva āyatananiddese ca vuttameva.
ਨਾਮਰੂਪਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਮਨਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮਂ। ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ ਰੂਪਂ। વਿਭਜਨੇ ਪਨਸ੍ਸ વੇਦਨਾਤਿ વੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਞ੍ਞਾਤਿ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਚੇਤਨਾ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਕਾਮਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਨ੍ਤਿ, ਇਮੇ ਪਨ ਤਯੋ ਸਬ੍ਬਦੁਬ੍ਬਲੇਸੁਪਿ ਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸਂਯੇવ વਸੇਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ। ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ। ਮਹਾਭੂਤਾਤਿ ਪਥવੀਆਪਤੇਜવਾਯਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਯੇਨ ਪਨ ਕਾਰਣੇਨ ਤਾਨਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨੀਤਿ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੋ વਿਨਿਚ੍ਛਯਨਯੋ, ਸੋ ਸਬ੍ਬੋ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ વੁਤ੍ਤੋ। ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਚਤੁਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਉਪਯੋਗਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿવਚਨਂ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਉਪਾਦਿਯਿਤ੍વਾ, ਗਹੇਤ੍વਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿਪਿ ਏਕੇ। ‘‘વਤ੍ਤਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਪਾਠਸੇਸੋ। ਸਮੂਹਤ੍ਥੇ વਾ ਏਤਂ ਸਾਮਿવਚਨਂ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਸਮੂਹਂ ਉਪਾਦਾਯ વਤ੍ਤਮਾਨਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਯਾਨਿ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਥવੀਆਦੀਨਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ, ਯਞ੍ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ વਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਾਲ਼ਿਯਮੇવ વੁਤ੍ਤਂ ਤੇવੀਸਤਿવਿਧਂ ਰੂਪਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਰੂਪਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Nāmarūpaniddese namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ. Ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ. Vibhajane panassa vedanāti vedanākkhandho, saññāti saññākkhandho, cetanā phasso manasikāroti saṅkhārakkhandho veditabbo. Kāmañca aññepi saṅkhārakkhandhasaṅgahitā dhammā santi, ime pana tayo sabbadubbalesupi cittesu santi, tasmā etesaṃyeva vasenettha saṅkhārakkhandho dassito. Cattāro ca mahābhūtāti ettha cattāroti gaṇanaparicchedo. Mahābhūtāti pathavīāpatejavāyānametaṃ adhivacanaṃ. Yena pana kāraṇena tāni mahābhūtānīti vuccanti, yo cettha añño vinicchayanayo, so sabbo visuddhimagge rūpakkhandhaniddese vutto. Catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyāti ettha pana catunnanti upayogatthe sāmivacanaṃ, cattāri mahābhūtānīti vuttaṃ hoti. Upādāyāti upādiyitvā, gahetvāti attho. Nissāyātipi eke. ‘‘Vattamāna’’nti ayañcettha pāṭhaseso. Samūhatthe vā etaṃ sāmivacanaṃ, catunnaṃ mahābhūtānaṃ samūhaṃ upādāya vattamānaṃ rūpanti ettha attho veditabbo. Evaṃ sabbathāpi yāni ca cattāri pathavīādīni mahābhūtāni, yañca catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya vattamānaṃ cakkhāyatanādibhedena abhidhammapāḷiyameva vuttaṃ tevīsatividhaṃ rūpaṃ, taṃ sabbampi rūpanti veditabbaṃ.
વਿਞ੍ਞਾਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ વਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਚਕ੍ਖੁਤੋ વਾ ਜਾਤਂ વਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਂ। ਏવਂ ਸੋਤਘਾਨਜਿવ੍ਹਾਕਾਯવਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ। ਇਤਰਂ ਪਨ ਮਨੋਯੇવ વਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਂ। ਦ੍વਿਪਞ੍ਚવਿਞ੍ਞਾਣવਜ੍ਜਿਤਤੇਭੂਮਕવਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ।
Viññāṇaniddese cakkhuviññāṇanti cakkhumhi viññāṇaṃ, cakkhuto vā jātaṃ viññāṇanti cakkhuviññāṇaṃ. Evaṃ sotaghānajivhākāyaviññāṇāni. Itaraṃ pana manoyeva viññāṇanti manoviññāṇaṃ. Dvipañcaviññāṇavajjitatebhūmakavipākacittassetaṃ adhivacanaṃ.
ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ। વਿਭਜਨੇ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਕਾਯਤੋ ਪવਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ। ਕਾਯਦ੍વਾਰੇ ਚੋਪਨવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਮਾવਚਰਕੁਸਲਤੋ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ, ਅਕੁਸਲਤੋ ਦ੍વਾਦਸਨ੍ਨਨ੍ਤਿ વੀਸਤਿਯਾ ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। વਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ વਚਨਤੋ ਪવਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ, વਚੀਦ੍વਾਰੇ વਚਨਭੇਦવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ વੀਸਤਿਯਾ ਏવ વਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਪવਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਕਾਯવਚੀਦ੍વਾਰੇ ਚੋਪਨਂ ਅਕਤ੍વਾ ਰਹੋ ਨਿਸੀਦਿਤ੍વਾ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਾਕੁਸਲવਸੇਨ ਏਕੂਨਤਿਂਸਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ।
Saṅkhāraniddese abhisaṅkharaṇalakkhaṇo saṅkhāro. Vibhajane panassa kāyasaṅkhāroti kāyato pavattasaṅkhāro. Kāyadvāre copanavasena pavattānaṃ kāmāvacarakusalato aṭṭhannaṃ, akusalato dvādasannanti vīsatiyā kāyasañcetanānametaṃ adhivacanaṃ. Vacīsaṅkhāroti vacanato pavattasaṅkhāro, vacīdvāre vacanabhedavasena pavattānaṃ vīsatiyā eva vacīsañcetanānametaṃ adhivacanaṃ. Cittasaṅkhāroti cittato pavattasaṅkhāro, kāyavacīdvāre copanaṃ akatvā raho nisīditvā cintentassa pavattānaṃ lokiyakusalākusalavasena ekūnatiṃsamanosañcetanānametaṃ adhivacanaṃ.
ਅવਿਜ੍ਜਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਮੋਹਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਏਸ ਨਯੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ। ਤਤ੍ਥ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤੋ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ ਚ। ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਞ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭਾવੇਨ વਤ੍ਥੁ, ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾવੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਏਤਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਯਾਥਾવਲਕ੍ਖਣਪਟਿવੇਧਨਿવਾਰਣੇਨ ਞਾਣਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਦਾਨੇਨ।
Avijjāniddese dukkhe aññāṇanti dukkhasacce aññāṇaṃ, mohassetaṃ adhivacanaṃ. Esa nayo dukkhasamudaye aññāṇantiādīsu. Tattha catūhi kāraṇehi dukkhe aññāṇaṃ veditabbaṃ antogadhato vatthuto ārammaṇato paṭicchādanato ca. Tathā hi taṃ dukkhasaccapariyāpannattā dukkhe antogadhaṃ, dukkhasaccañcassa nissayapaccayabhāvena vatthu, ārammaṇapaccayabhāvena ārammaṇaṃ, dukkhasaccaṃ etaṃ paṭicchādeti tassa yāthāvalakkhaṇapaṭivedhanivāraṇena ñāṇappavattiyā cettha appadānena.
ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ ਚ। ਨਿਰੋਧੇ ਪਟਿਪਦਾਯ ਚ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਏਕੇਨੇવ ਕਾਰਣੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ। ਨਿਰੋਧਪਟਿਪਦਾਨਞ੍ਹਿ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਮੇવ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਤੇਸਂ ਯਾਥਾવਲਕ੍ਖਣਪਟਿવੇਧਨਿવਾਰਣੇਨ ਤੇਸੁ ਚ ਞਾਣਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪ੍ਪਦਾਨੇਨ। ਨ ਪਨ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਚ੍ਚਦ੍વਯੇ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਸਚ੍ਚਦ੍વਯਂ વਤ੍ਥੁ ਅਸਹਜਾਤਤ੍ਤਾ, ਨਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਦਾਰਬ੍ਭ ਅਪ੍ਪવਤ੍ਤਨਤੋ। ਪਚ੍ਛਿਮਞ੍ਹਿ ਸਚ੍ਚਦ੍વਯਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ ਦੁਦ੍ਦਸਂ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਧਭੂਤਂ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਪવਤ੍ਤਤਿ। ਪੁਰਿਮਂ ਪਨ વਚਨੀਯਤ੍ਤੇਨ ਸਭਾવਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਦੁਦ੍ਦਸਤ੍ਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਂ, ਤਤ੍ਥ વਿਪਲ੍ਲਾਸਗਾਹવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਤਿ।
Dukkhasamudaye aññāṇaṃ tīhi kāraṇehi veditabbaṃ vatthuto ārammaṇato paṭicchādanato ca. Nirodhe paṭipadāya ca aññāṇaṃ ekeneva kāraṇena veditabbaṃ paṭicchādanato. Nirodhapaṭipadānañhi paṭicchādakameva aññāṇaṃ tesaṃ yāthāvalakkhaṇapaṭivedhanivāraṇena tesu ca ñāṇappavattiyā appadānena. Na pana taṃ tattha antogadhaṃ tasmiṃ saccadvaye apariyāpannattā, na tassa taṃ saccadvayaṃ vatthu asahajātattā, nārammaṇaṃ, tadārabbha appavattanato. Pacchimañhi saccadvayaṃ gambhīrattā duddasaṃ, na tattha andhabhūtaṃ aññāṇaṃ pavattati. Purimaṃ pana vacanīyattena sabhāvalakkhaṇassa duddasattā gambhīraṃ, tattha vipallāsagāhavasena pavattati.
ਅਪਿਚ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਸਙ੍ਗਹਤੋ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ ਅવਿਜ੍ਜਾ ਦੀਪਿਤਾ। ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ। ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਕਿਚ੍ਚਤੋ। ਅવਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਭਾવਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਾ।
Apica ‘‘dukkhe’’ti ettāvatā saṅgahato vatthuto ārammaṇato kiccato ca avijjā dīpitā. ‘‘Dukkhasamudaye’’ti ettāvatā vatthuto ārammaṇato kiccato ca. ‘‘Dukkhanirodhe dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyā’’ti ettāvatā kiccato. Avisesato pana ‘‘aññāṇa’’nti etena sabhāvato niddiṭṭhāti ñātabbā.
ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇਤਿ ਏવਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ। ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ। ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬੇਹੇવ ਤੇਹਿ ਨਿਰੋਧਪਦੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦੇਸਿਤਂ। ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਹਿ ਆਗਮ੍ਮ ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਨਿਰੋਧੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਇਤਿ ਭਗવਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਦ੍વਾਦਸਹਿ ਪਦੇਹਿ વਟ੍ਟવਿવਟ੍ਟਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਅਰਹਤ੍ਤਨਿਕੂਟੇਨੇવ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਪੇਸਿ। ਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ ਪਞ੍ਚਸਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੂਤਿ।
Iti kho, bhikkhaveti evaṃ kho, bhikkhave. Nirodho hotīti anuppādo hoti. Apicettha sabbeheva tehi nirodhapadehi nibbānaṃ desitaṃ. Nibbānañhi āgamma te te dhammā nirujjhanti, tasmā taṃ tesaṃ tesaṃ nirodhoti vuccati. Iti bhagavā imasmiṃ sutte dvādasahi padehi vaṭṭavivaṭṭaṃ desento arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhapesi. Desanāpariyosāne vuttanayeneva pañcasatā bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsūti.
વਿਭਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਂ।
Vibhaṅgasuttaṃ dutiyaṃ.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ • Saṃyuttanikāya / ੨. વਿਭਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ • 2. Vibhaṅgasuttaṃ
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ੨. વਿਭਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 2. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
