| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೫೪೭] ೧೦. ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[547] 10. Vessantarajātakavaṇṇanā
ದಸವರಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Dasavarakathāvaṇṇanā
ಫುಸ್ಸತೀ ವರವಣ್ಣಾಭೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಯದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಹೇಮನ್ತಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೇನ ಮಗ್ಗದೇಸಕೇನ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಖೀಣಾಸವಪರಿವುತೋ ಪಠಮಗಮನೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತದಾ ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ‘‘ಮಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಿಸೇಟ್ಠಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವೀಮಂಸಮಾನಾ ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಸಕ್ಕಸ್ಸಾರಾಮೋ ರಮಣೀಯೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನವಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದಿಹತ್ಥಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ದಹರದಹರೇ ನಾಗರದಾರಕೇ ಚ ನಾಗರದಾರಿಕಾಯೋ ಚ ಪಠಮಂ ಪಹಿಣಿಂಸು, ತತೋ ರಾಜಕುಮಾರೇ ಚ ರಾಜಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ಚ। ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾ ಸಾಮಂ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮಮೇವ ಅಗಮಿಂಸು। ತತ್ಥ ಭಗವಾ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಖೀಣಾಸವಪರಿವುತೋ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ತದಾ ಹಿ ಸಾಕಿಯಾ ಮಾನಜಾತಿಕಾ ಮಾನತ್ಥದ್ಧಾ। ತೇ ‘‘ಅಯಂ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಹರತರೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕನಿಟ್ಠೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಪುತ್ತೋ ನತ್ತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದಹರದಹರೇ ರಾಜಕುಮಾರೇ ಚ ರಾಜಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ಚ ಆಹಂಸು ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಥ, ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ।
Phussatīvaravaṇṇābheti idaṃ satthā kapilavatthuṃ upanissāya nigrodhārāme viharanto pokkharavassaṃ ārabbha kathesi. Yadā hi satthā pavattitavaradhammacakko anukkamena rājagahaṃ gantvā tattha hemantaṃ vītināmetvā udāyittherena maggadesakena vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paṭhamagamanena kapilavatthuṃ agamāsi, tadā sakyarājāno ‘‘mayaṃ amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā ‘‘nigrodhasakkassārāmo ramaṇīyo’’ti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ katvā gandhapupphādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍite daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca. Tesaṃ antarā sāmaṃ gandhapupphacuṇṇādīhi satthāraṃ pūjetvā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamiṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi. Tadā hi sākiyā mānajātikā mānatthaddhā. Te ‘‘ayaṃ siddhatthakumāro amhehi daharataro, amhākaṃ kaniṭṭho bhāgineyyo putto nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre ca rājakumārikāyo ca āhaṃsu ‘‘tumhe bhagavantaṃ vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.
ತೇಸು ಏವಂ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಮಂ ಞಾತಯೋ ವನ್ದನ್ತಿ, ಹನ್ದ ಇದಾನೇವ ವನ್ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸೀಸೇ ಪಾದಪಂಸುಂ ಓಕಿರಮಾನೋ ವಿಯ ಕಣ್ಡಮ್ಬರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಸದಿಸಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ। ರಾಜಾ ಸುದ್ಧೋದನೋ ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜಾತದಿವಸೇ ಕಾಳದೇವಲಸ್ಸ ವನ್ದನತ್ಥಂ ಉಪನೀತಾನಂ ವೋ ಪಾದೇ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೇ ದಿಸ್ವಾ ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿಂ, ಅಯಂ ಮೇ ಪಠಮವನ್ದನಾ। ಪುನಪಿ ವಪ್ಪಮಙ್ಗಲದಿವಸೇ ಜಮ್ಬುಚ್ಛಾಯಾಯ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ವೋ ಜಮ್ಬುಚ್ಛಾಯಾಯ ಅಪರಿವತ್ತನಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿಂ, ಅಯಂ ಮೇ ದುತಿಯವನ್ದನಾ। ಇದಾನಿ ಇಮಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ, ಅಯಂ ಮೇ ತತಿಯವನ್ದನಾ’’ತಿ। ರಞ್ಞಾ ಪನ ವನ್ದಿತೇ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ಏಕಸಾಕಿಯೋಪಿ ನಾಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ವನ್ದಿಂಸುಯೇವ।
Tesu evaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātayo vandanti, handa idāneva vandāpessāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. Rājā suddhodano taṃ acchariyaṃ disvā āha ‘‘bhante, tumhākaṃ jātadivase kāḷadevalassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vo pāde parivattitvā brāhmaṇassa matthake ṭhite disvā ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Punapi vappamaṅgaladivase jambucchāyāya sirisayane nisinnānaṃ vo jambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti. Raññā pana vandite avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbe vandiṃsuyeva.
ಇತಿ ಭಗವಾ ಞಾತಯೋ ವನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ನಿಸಿನ್ನೇ ಚ ಭಗವತಿ ಸಿಖಾಪತ್ತೋ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ತತೋ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ತಮ್ಬವಣ್ಣಂ ಉದಕಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿರವನ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಯೇ ತೇಮೇತುಕಾಮಾ, ತೇ ತೇಮೇನ್ತಿ। ಅತೇಮೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಏಕಬಿನ್ದುಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪತತಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಅಹೋ ಅಬ್ಭುತಂ ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮಹಾನುಭಾವತಾ, ಯೇಸಂ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಏವರೂಪಂ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಮ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಮಹಾಮೇಘೋ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattavarabuddhāsane nisīdi. Nisinne ca bhagavati sikhāpatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho uṭṭhahitvā pokkharavassaṃ vassi, tambavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati. Ye temetukāmā, te tementi. Atemetukāmassa sarīre ekabindumattampi na patati. Taṃ disvā sabbe acchariyabbhutacittajātā ahesuṃ. ‘‘Aho acchariyaṃ aho abbhutaṃ aho buddhānaṃ mahānubhāvatā, yesaṃ ñātisamāgame evarūpaṃ pokkharavassaṃ vassī’’ti bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi mama ñātisamāgame mahāmegho pokkharavassaṃ vassiyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಸಿವಿರಟ್ಠೇ ಜೇತುತ್ತರನಗರೇ ಸಿವಿಮಹಾರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಸಞ್ಜಯಂ ನಾಮ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಮದ್ದರಾಜಧೀತರಂ ಫುಸ್ಸತಿಂ ನಾಮ ರಾಜಕಞ್ಞಂ ಆನೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಫುಸ್ಸತಿಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅಕಾಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಅಯಂ ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ – ಇತೋ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸೀ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧುಮತಿನಗರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಏಕೋ ರಾಜಾ ರಞ್ಞೋ ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ಅನಗ್ಘೇನ ಚನ್ದನಸಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ಪೇಸೇಸಿ। ರಞ್ಞೋ ಪನ ದ್ವೇ ಧೀತರೋ ಅಹೇಸುಂ। ಸೋ ತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ತಾಸಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಾಯ ಅದಾಸಿ, ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ಕನಿಟ್ಠಾಯ ಅದಾಸಿ। ತಾ ಉಭೋಪಿ ‘‘ನ ಮಯಂ ಇಮಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಪಿಳನ್ಧಿಸ್ಸಾಮ, ಸತ್ಥಾರಮೇವ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹಂಸು ‘‘ತಾತ, ಚನ್ದನಸಾರೇನ ಚ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾಯ ಚ ದಸಬಲಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಜೇಟ್ಠಿಕಾ ಸುಖುಮಚನ್ದನಚುಣ್ಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸಮುಗ್ಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ। ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ಪನ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ಉರಚ್ಛದಮಾಲಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸಮುಗ್ಗೇನ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ। ತಾ ಉಭೋಪಿ ಮಿಗದಾಯವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಿಕಾ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಸೇಸಚುಣ್ಣಾನಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅನಾಗತೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಾತಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ। ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣಂ ಸರೀರಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾಯ ಕತೇನ ಉರಚ್ಛದೇನ ಪೂಜೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಾವ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ, ತಾವ ಇದಂ ಪಸಾಧನಂ ಮಮ ಸರೀರಾ ಮಾ ವಿಗತಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ। ಸತ್ಥಾಪಿ ತಾಸಂ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ।
Atīte siviraṭṭhe jetuttaranagare sivimahārājā nāma rajjaṃ kārento sañjayaṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. So tassa vayappattassa maddarājadhītaraṃ phussatiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā rajjaṃ niyyādetvā phussatiṃ aggamahesiṃ akāsi. Tassā ayaṃ pubbayogo – ito ekanavutikappe vipassī nāma satthā loke udapādi. Tasmiṃ bandhumatinagaraṃ nissāya kheme migadāye viharante eko rājā rañño bandhumassa anagghena candanasārena saddhiṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇamālaṃ pesesi. Rañño pana dve dhītaro ahesuṃ. So taṃ paṇṇākāraṃ tāsaṃ dātukāmo hutvā candanasāraṃ jeṭṭhikāya adāsi, suvaṇṇamālaṃ kaniṭṭhāya adāsi. Tā ubhopi ‘‘na mayaṃ imaṃ attano sarīre piḷandhissāma, satthārameva pūjessāmā’’ti cintetvā rājānaṃ āhaṃsu ‘‘tāta, candanasārena ca suvaṇṇamālāya ca dasabalaṃ pūjessāmā’’ti. Taṃ sutvā rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Jeṭṭhikā sukhumacandanacuṇṇaṃ kāretvā suvaṇṇasamuggaṃ pūretvā gaṇhāpesi. Kaniṭṭhabhaginī pana suvaṇṇamālaṃ uracchadamālaṃ kārāpetvā suvaṇṇasamuggena gaṇhāpesi. Tā ubhopi migadāyavihāraṃ gantvā jeṭṭhikā candanacuṇṇena dasabalassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ pūjetvā sesacuṇṇāni gandhakuṭiyaṃ vikiritvā ‘‘bhante, anāgate tumhādisassa buddhassa mātā bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Kaniṭṭhabhaginīpi tathāgatassa suvaṇṇavaṇaṃ sarīraṃ suvaṇṇamālāya katena uracchadena pūjetvā ‘‘bhante, yāva arahattappatti, tāva idaṃ pasādhanaṃ mama sarīrā mā vigataṃ hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Satthāpi tāsaṃ anumodanaṃ akāsi.
ತಾ ಉಭೋಪಿ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು। ತಾಸು ಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀ ದೇವಲೋಕತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ , ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ದೇವಲೋಕಂ ಸಂಸರನ್ತೀ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಾವಸಾನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕಾಲೇ ಬುದ್ಧಮಾತಾ ಮಹಾಮಾಯಾದೇವೀ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀಪಿ ತಥೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕತಾಯ ವಿಯ ಉರಚ್ಛದಮಾಲಾಯ ಅಲಙ್ಕತೇನ ಉರೇನ ಜಾತತ್ತಾ ಉರಚ್ಛದಾ ನಾಮ ಕುಮಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥು ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಪರಭಾಗೇ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಸುಣನ್ತೇನೇವ ಪಿತರಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತದಿವಸೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಕಿಕಿರಾಜಾಪಿ ಅಞ್ಞಾ ಸತ್ತ ಧೀತರೋ ಲಭಿ। ತಾಸಂ ನಾಮಾನಿ –
Tā ubhopi yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbattiṃsu. Tāsu jeṭṭhabhaginī devalokato manussalokaṃ , manussalokato devalokaṃ saṃsarantī ekanavutikappāvasāne amhākaṃ buddhuppādakāle buddhamātā mahāmāyādevī nāma ahosi. Kaniṭṭhabhaginīpi tatheva saṃsarantī kassapadasabalassa kāle kikissa rañño dhītā hutvā nibbatti. Sā cittakammakatāya viya uracchadamālāya alaṅkatena urena jātattā uracchadā nāma kumārikā hutvā soḷasavassikakāle satthu bhattānumodanaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya aparabhāge bhattānumodanaṃ suṇanteneva pitarā sotāpattiphalaṃ pattadivaseyeva arahattaṃ patvā pabbajitvā parinibbāyi. Kikirājāpi aññā satta dhītaro labhi. Tāsaṃ nāmāni –
‘‘ಸಮಣೀ ಸಮಣಗುತ್ತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಿಕ್ಖದಾಯಿಕಾ।
‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhadāyikā;
ಧಮ್ಮಾ ಚೇವ ಸುಧಮ್ಮಾ ಚ, ಸಙ್ಘದಾಸೀ ಚ ಸತ್ತಮೀ’’ತಿ॥
Dhammā ceva sudhammā ca, saṅghadāsī ca sattamī’’ti.
ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ –
Tā imasmiṃ buddhuppāde –
‘‘ಖೇಮಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಚ, ಪಟಾಚಾರಾ ಚ ಗೋತಮೀ।
‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ca gotamī;
ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ಮಹಾಮಾಯಾ, ವಿಸಾಖಾ ಚಾಪಿ ಸತ್ತಮೀ’’ತಿ॥
Dhammadinnā mahāmāyā, visākhā cāpi sattamī’’ti.
ತಾಸು ಫುಸ್ಸತೀ ಸುಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕತಾಯ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಪೂಜಾಯ ಫಲೇನ ರತ್ತಚನ್ದನರಸಪರಿಪ್ಫೋಸಿತೇನ ವಿಯ ಸರೀರೇನ ಜಾತತ್ತಾ ಫುಸ್ಸತೀ ನಾಮ ಕುಮಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರನ್ತೀ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯುಕತಂ ಞತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ತಂ ಆದಾಯ ನನ್ದನವನುಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಂ ಅಲಙ್ಕತಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಸಯಂ ಸಯನಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ ‘‘ಭದ್ದೇ ಫುಸ್ಸತಿ, ತೇ ದಸ ವರೇ ದಮ್ಮಿ, ತೇ ಗಣ್ಹಸ್ಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಥಾಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಮಹಾವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕೇ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Tāsu phussatī sudhammā nāma hutvā dānādīni puññāni katvā vipassisammāsambuddhassa katāya candanacuṇṇapūjāya phalena rattacandanarasaparipphositena viya sarīrena jātattā phussatī nāma kumārikā hutvā devesu ca manussesu ca saṃsarantī aparabhāge sakkassa devarañño aggamahesī hutvā nibbatti. Athassā yāvatāyukaṃ ṭhatvā pañcasu pubbanimittesu uppannesu sakko devarājā tassā parikkhīṇāyukataṃ ñatvā mahantena yasena taṃ ādāya nandanavanuyyānaṃ gantvā tattha taṃ alaṅkatasayanapiṭṭhe nisinnaṃ sayaṃ sayanapasse nisīditvā etadavoca ‘‘bhadde phussati, te dasa vare dammi, te gaṇhassū’’ti vadanto imasmiṃ gāthāsahassapaṭimaṇḍite mahāvessantarajātake paṭhamaṃ gāthamāha –
೧೬೫೫.
1655.
‘‘ಫುಸ್ಸತೀ ವರವಣ್ಣಾಭೇ, ವರಸ್ಸು ದಸಧಾ ವರೇ।
‘‘Phussatī varavaṇṇābhe, varassu dasadhā vare;
ಪಥಬ್ಯಾ ಚಾರುಪುಬ್ಬಙ್ಗಿ, ಯಂ ತುಯ್ಹಂ ಮನಸೋ ಪಿಯ’’ನ್ತಿ॥
Pathabyā cārupubbaṅgi, yaṃ tuyhaṃ manaso piya’’nti.
ಏವಮೇಸಾ ಮಹಾವೇಸ್ಸನ್ತರಧಮ್ಮದೇಸನಾ ದೇವಲೋಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ।
Evamesā mahāvessantaradhammadesanā devaloke patiṭṭhāpitā nāma hoti.
ತತ್ಥ ಫುಸ್ಸತೀತಿ ತಂ ನಾಮೇನಾಲಪತಿ। ವರವಣ್ಣಾಭೇತಿ ವರಾಯ ವಣ್ಣಾಭಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೇ। ದಸಧಾತಿ ದಸವಿಧೇ। ಪಥಬ್ಯಾತಿ ಪಥವಿಯಂ ಗಹೇತಬ್ಬೇ ಕತ್ವಾ ವರಸ್ಸು ಗಣ್ಹಸ್ಸೂತಿ ವದತಿ। ಚಾರುಪುಬ್ಬಙ್ಗೀತಿ ಚಾರುನಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗೇನ ವರಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇ। ಯಂ ತುಯ್ಹಂ ಮನಸೋ ಪಿಯನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ತವ ಮನಸಾ ಪಿಯಂ, ತಂ ತಂ ದಸಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ವದತಿ।
Tattha phussatīti taṃ nāmenālapati. Varavaṇṇābheti varāya vaṇṇābhāya samannāgate. Dasadhāti dasavidhe. Pathabyāti pathaviyaṃ gahetabbe katvā varassu gaṇhassūti vadati. Cārupubbaṅgīti cārunā pubbaṅgena varalakkhaṇena samannāgate. Yaṃ tuyhaṃ manaso piyanti yaṃ yaṃ tava manasā piyaṃ, taṃ taṃ dasahi koṭṭhāsehi gaṇhāhīti vadati.
ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಚವನಧಮ್ಮತಂ ಅಜಾನನ್ತೀ ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ದುತಿಯಗಾಥಮಾಹ –
Sā attano cavanadhammataṃ ajānantī pamattā hutvā dutiyagāthamāha –
೧೬೫೬.
1656.
‘‘ದೇವರಾಜ ನಮೋ ತ್ಯತ್ಥು, ಕಿಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ।
‘‘Devarāja namo tyatthu, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;
ರಮ್ಮಾ ಚಾವೇಸಿ ಮಂ ಠಾನಾ, ವಾತೋವ ಧರಣೀರುಹ’’ನ್ತಿ॥
Rammā cāvesi maṃ ṭhānā, vātova dharaṇīruha’’nti.
ತತ್ಥ ನಮೋ ತ್ಯತ್ಥೂತಿ ನಮೋ ತೇ ಅತ್ಥು। ಕಿಂ ಪಾಪನ್ತಿ ಕಿಂ ಮಯಾ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಾಪಂ ಪಕತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಧರಣೀರುಹನ್ತಿ ರುಕ್ಖಂ।
Tattha namo tyatthūti namo te atthu. Kiṃ pāpanti kiṃ mayā tava santike pāpaṃ pakatanti pucchati. Dharaṇīruhanti rukkhaṃ.
ಅಥಸ್ಸಾ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Athassā pamattabhāvaṃ ñatvā sakko dve gāthā abhāsi –
೧೬೫೭.
1657.
‘‘ನ ಚೇವ ತೇ ಕತಂ ಪಾಪಂ, ನ ಚ ಮೇ ತ್ವಮಸಿ ಅಪ್ಪಿಯಾ।
‘‘Na ceva te kataṃ pāpaṃ, na ca me tvamasi appiyā;
ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ತೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ಯೇನ ತೇವಂ ವದಾಮಹಂ॥
Puññañca te parikkhīṇaṃ, yena tevaṃ vadāmahaṃ.
೧೬೫೮.
1658.
‘‘ಸನ್ತಿಕೇ ಮರಣಂ ತುಯ್ಹಂ, ವಿನಾಭಾವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
‘‘Santike maraṇaṃ tuyhaṃ, vinābhāvo bhavissati;
ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಹಿ ಮೇ ಏತೇ, ವರೇ ದಸ ಪವೇಚ್ಛತೋ’’ತಿ॥
Paṭiggaṇhāhi me ete, vare dasa pavecchato’’ti.
ತತ್ಥ ಯೇನ ತೇವನ್ತಿ ಯೇನ ತೇ ಏವಂ ವದಾಮಿ। ತುಯ್ಹಂ ವಿನಾಭಾವೋತಿ ತವ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಯೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಪವೇಚ್ಛತೋತಿ ದದಮಾನಸ್ಸ।
Tattha yena tevanti yena te evaṃ vadāmi. Tuyhaṃ vinābhāvoti tava amhehi saddhiṃ viyogo bhavissati. Pavecchatoti dadamānassa.
ಸಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಚ್ಛಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಮರಣಂ ಞತ್ವಾ ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ಆಹ –
Sā sakkassa vacanaṃ sutvā nicchayena attano maraṇaṃ ñatvā varaṃ gaṇhantī āha –
೧೬೫೯.
1659.
‘‘ವರಂ ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ।
‘‘Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಂ ನಿವೇಸನೇ॥
Sivirājassa bhaddante, tattha assaṃ nivesane.
೧೬೬೦.
1660.
‘‘ನೀಲನೇತ್ತಾ ನೀಲಭಮು, ನೀಲಕ್ಖೀ ಚ ಯಥಾ ಮಿಗೀ।
‘‘Nīlanettā nīlabhamu, nīlakkhī ca yathā migī;
ಫುಸ್ಸತೀ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ತತ್ಥಪಸ್ಸಂ ಪುರಿನ್ದನ॥
Phussatī nāma nāmena, tatthapassaṃ purindana.
೧೬೬೧.
1661.
‘‘ಪುತ್ತಂ ಲಭೇಥ ವರದಂ, ಯಾಚಯೋಗಂ ಅಮಚ್ಛರಿಂ।
‘‘Puttaṃ labhetha varadaṃ, yācayogaṃ amacchariṃ;
ಪೂಜಿತಂ ಪಟಿರಾಜೂಹಿ, ಕಿತ್ತಿಮನ್ತಂ ಯಸಸ್ಸಿನಂ॥
Pūjitaṃ paṭirājūhi, kittimantaṃ yasassinaṃ.
೧೬೬೨.
1662.
‘‘ಗಬ್ಭಂ ಮೇ ಧಾರಯನ್ತಿಯಾ, ಮಜ್ಝಿಮಙ್ಗಂ ಅನುನ್ನತಂ।
‘‘Gabbhaṃ me dhārayantiyā, majjhimaṅgaṃ anunnataṃ;
ಕುಚ್ಛಿ ಅನುನ್ನತೋ ಅಸ್ಸ, ಚಾಪಂವ ಲಿಖಿತಂ ಸಮಂ॥
Kucchi anunnato assa, cāpaṃva likhitaṃ samaṃ.
೧೬೬೩.
1663.
‘‘ಥನಾ ಮೇ ನಪ್ಪಪತೇಯ್ಯುಂ, ಪಲಿತಾ ನ ಸನ್ತು ವಾಸವ।
‘‘Thanā me nappapateyyuṃ, palitā na santu vāsava;
ಕಾಯೇ ರಜೋ ನ ಲಿಮ್ಪೇಥ, ವಜ್ಝಞ್ಚಾಪಿ ಪಮೋಚಯೇ॥
Kāye rajo na limpetha, vajjhañcāpi pamocaye.
೧೬೬೪.
1664.
‘‘ಮಯೂರಕೋಞ್ಚಾಭಿರುದೇ, ನಾರಿವರಗಣಾಯುತೇ।
‘‘Mayūrakoñcābhirude, nārivaragaṇāyute;
ಖುಜ್ಜಚೇಲಾಪಕಾಕಿಣ್ಣೇ, ಸೂತಮಾಗಧವಣ್ಣಿತೇ॥
Khujjacelāpakākiṇṇe, sūtamāgadhavaṇṇite.
೧೬೬೫.
1665.
‘‘ಚಿತ್ರಗ್ಗಳೇರುಘುಸಿತೇ, ಸುರಾಮಂಸಪಬೋಧನೇ।
‘‘Citraggaḷerughusite, surāmaṃsapabodhane;
ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ತತ್ಥಸ್ಸಂ ಮಹೇಸೀ ಪಿಯಾ’’ತಿ॥
Sivirājassa bhaddante, tatthassaṃ mahesī piyā’’ti.
ತತ್ಥ ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸಾತಿ ಸಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತಲಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಿವಿರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಭಾವಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೀ ಏವಮಾಹ। ಯಥಾ ಮಿಗೀತಿ ಏಕವಸ್ಸಿಕಾ ಹಿ ಮಿಗಪೋತಿಕಾ ನೀಲನೇತ್ತಾ ಹೋತಿ, ತೇನೇವಮಾಹ। ತತ್ಥಪಸ್ಸನ್ತಿ ತತ್ಥಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಾಮೇನ ಅಸ್ಸಂ। ಲಭೇಥಾತಿ ಲಭೇಯ್ಯಂ। ವರದನ್ತಿ ಅಲಙ್ಕತಸೀಸಅಕ್ಖಿಯುಗಲಹದಯಮಂಸರುಧಿರಸೇತಚ್ಛತ್ತಪುತ್ತದಾರೇಸು ಯಾಚಿತಯಾಚಿತಸ್ಸ ವರಭಣ್ಡಸ್ಸ ದಾಯಕಂ। ಕುಚ್ಛೀತಿ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತಿ। ಲಿಖಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಛೇಕೇನ ಧನುಕಾರೇನ ಸಮ್ಮಾ ಲಿಖಿತಂ ಧನು ಅನುನ್ನತಮಜ್ಝಂ ತುಲಾವಟ್ಟಂ ಸಮಂ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪೋ ಮೇ ಕುಚ್ಛಿ ಭವೇಯ್ಯ।
Tattha sivirājassāti sā sakalajambudīpatalaṃ olokentī attano anucchavikaṃ sivirañño nivesanaṃ disvā tattha aggamahesibhāvaṃ patthentī evamāha. Yathā migīti ekavassikā hi migapotikā nīlanettā hoti, tenevamāha. Tatthapassanti tatthapi imināva nāmena assaṃ. Labhethāti labheyyaṃ. Varadanti alaṅkatasīsaakkhiyugalahadayamaṃsarudhirasetacchattaputtadāresu yācitayācitassa varabhaṇḍassa dāyakaṃ. Kucchīti ‘‘majjhimaṅga’’nti vuttaṃ sarūpato dasseti. Likhitanti yathā chekena dhanukārena sammā likhitaṃ dhanu anunnatamajjhaṃ tulāvaṭṭaṃ samaṃ hoti, evarūpo me kucchi bhaveyya.
ನಪ್ಪಪತೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪತಿತ್ವಾ ಲಮ್ಬಾ ನ ಭವೇಯ್ಯುಂ। ಪಲಿತಾ ನ ಸನ್ತು ವಾಸವಾತಿ ವಾಸವ ದೇವಸೇಟ್ಠ, ಪಲಿತಾನಿಪಿ ಮೇ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ನ ಸನ್ತು ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು। ‘‘ಪಲಿತಾನಿ ಸಿರೋರುಹಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ವಜ್ಝಞ್ಚಾಪೀತಿ ಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರಕಂ ರಾಜಾಪರಾಧಿಕಂ ವಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಚೋರಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಮೋಚೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯಂ। ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ। ಭೂತಮಾಗಧವಣ್ಣಿತೇತಿ ಭೋಜನಕಾಲಾದೀಸು ಥುತಿವಸೇನ ಕಾಲಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇಹಿ ಸೂತೇಹಿ ಚೇವ ಮಾಗಧಕೇಹಿ ಚ ವಣ್ಣಿತೇ। ಚಿತ್ರಗ್ಗಳೇರುಘುಸಿತೇತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಸದ್ದಸದಿಸಂ ಮನೋರಮಂ ರವಂ ರವನ್ತೇಹಿ ಸತ್ತರತನವಿಚಿತ್ತೇಹಿ ದ್ವಾರಕವಾಟೇಹಿ ಉಗ್ಘೋಸಿತೇ। ಸುರಾಮಂಸಪಬೋಧನೇತಿ ‘‘ಪಿವಥ, ಖಾದಥಾ’’ತಿ ಸುರಾಮಂಸೇಹಿ ಪಬೋಧಿಯಮಾನಜನೇ ಏವರೂಪೇ ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇಮೇ ದಸ ವರೇ ಗಣ್ಹಿ।
Nappapateyyunti patitvā lambā na bhaveyyuṃ. Palitā na santu vāsavāti vāsava devaseṭṭha, palitānipi me sirasmiṃ na santu mā paññāyiṃsu. ‘‘Palitāni siroruhā’’tipi pāṭho. Vajjhañcāpīti kibbisakārakaṃ rājāparādhikaṃ vajjhappattacoraṃ attano balena mocetuṃ samatthā bhaveyyaṃ. Iminā attano issariyabhāvaṃ dīpeti. Bhūtamāgadhavaṇṇiteti bhojanakālādīsu thutivasena kālaṃ ārocentehi sūtehi ceva māgadhakehi ca vaṇṇite. Citraggaḷerughusiteti pañcaṅgikatūriyasaddasadisaṃ manoramaṃ ravaṃ ravantehi sattaratanavicittehi dvārakavāṭehi ugghosite. Surāmaṃsapabodhaneti ‘‘pivatha, khādathā’’ti surāmaṃsehi pabodhiyamānajane evarūpe sivirājassa nivesane tassa aggamahesī bhaveyyanti ime dasa vare gaṇhi.
ತತ್ಥ ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಭಾವೋ ಪಠಮೋ ವರೋ, ನೀಲನೇತ್ತತಾ ದುತಿಯೋ, ನೀಲಭಮುಕತಾ ತತಿಯೋ, ಫುಸ್ಸತೀತಿ ನಾಮಂ ಚತುತ್ಥೋ, ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಪಞ್ಚಮೋ, ಅನುನ್ನತಕುಚ್ಛಿತಾ ಛಟ್ಠೋ, ಅಲಮ್ಬತ್ಥನತಾ ಸತ್ತಮೋ, ಅಪಲಿತಭಾವೋ ಅಟ್ಠಮೋ, ಸುಖುಮಚ್ಛವಿಭಾವೋ ನವಮೋ, ವಜ್ಝಪ್ಪಮೋಚನಸಮತ್ಥತಾ ದಸಮೋ ವರೋತಿ।
Tattha sivirājassa aggamahesibhāvo paṭhamo varo, nīlanettatā dutiyo, nīlabhamukatā tatiyo, phussatīti nāmaṃ catuttho, puttapaṭilābho pañcamo, anunnatakucchitā chaṭṭho, alambatthanatā sattamo, apalitabhāvo aṭṭhamo, sukhumacchavibhāvo navamo, vajjhappamocanasamatthatā dasamo varoti.
ಸಕ್ಕೋ ಆಹ –
Sakko āha –
೧೬೬೬.
1666.
‘‘ಯೇ ತೇ ದಸ ವರಾ ದಿನ್ನಾ, ಮಯಾ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನೇ।
‘‘Ye te dasa varā dinnā, mayā sabbaṅgasobhane;
ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ವಿಜಿತೇ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಲಚ್ಛಸೀ ವರೇ’’ತಿ॥
Sivirājassa vijite, sabbe te lacchasī vare’’ti.
ಅಥಸ್ಸಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಫುಸ್ಸತಿಯಾ ದಸ ವರೇ ಅದಾಸಿ, ದತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಭದ್ದೇ ಫುಸ್ಸತಿ, ತವ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸಮಿಜ್ಝನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Athassā sakko devarājā phussatiyā dasa vare adāsi, datvā ca pana ‘‘bhadde phussati, tava sabbe te samijjhantū’’ti vatvā anumodi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೬೬೭.
1667.
‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಮಘವಾ, ದೇವರಾಜಾ ಸುಜಮ್ಪತಿ।
‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati;
ಫುಸ್ಸತಿಯಾ ವರಂ ದತ್ವಾ, ಅನುಮೋದಿತ್ಥ ವಾಸವೋ’’ತಿ॥
Phussatiyā varaṃ datvā, anumodittha vāsavo’’ti.
ತತ್ಥ ಅನುಮೋದಿತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಲಚ್ಛಸಿ ವರೇ’’ತಿ ಏವಂ ವರೇ ದತ್ವಾ ಪಮುದ್ದಿತೋ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha anumoditthāti ‘‘sabbe te lacchasi vare’’ti evaṃ vare datvā pamuddito tuṭṭhamānaso ahosīti attho.
ದಸವರಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Dasavarakathā niṭṭhitā.
ಹಿಮವನ್ತವಣ್ಣನಾ
Himavantavaṇṇanā
ಇತಿ ಸಾ ವರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಮದ್ದರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಜಾಯಮಾನಾ ಚ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಪರಿಕಿಣ್ಣೇನ ವಿಯ ಸರೀರೇನ ಜಾತಾ। ತೇನಸ್ಸಾ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಫುಸ್ಸತೀ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸಿವಿಮಹಾರಾಜಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಞ್ಜಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಆನೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Iti sā vare gahetvā tato cutā maddarañño aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Jāyamānā ca candanacuṇṇaparikiṇṇena viya sarīrena jātā. Tenassā nāmaggahaṇadivase ‘‘phussatī’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Sā mahantena parivārena vaḍḍhitvā soḷasavassakāle uttamarūpadharā ahosi. Atha naṃ sivimahārājā puttassa sañjayakumārassa atthāya ānetvā tassa chattaṃ ussāpetvā soḷasannaṃ itthisahassānaṃ jeṭṭhikaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Tena vuttaṃ –
‘‘ತತೋ ಚುತಾ ಸಾ ಫುಸ್ಸತೀ, ಛತ್ತಿಯೇ ಉಪಪಜ್ಜಥ।
‘‘Tato cutā sā phussatī, chattiye upapajjatha;
ಜೇತುತ್ತರಮ್ಹಿ ನಗರೇ, ಸಞ್ಜಯೇನ ಸಮಾಗಮೀ’’ತಿ॥
Jetuttaramhi nagare, sañjayena samāgamī’’ti.
ಸಾ ಸಞ್ಜಯಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ‘‘ಮಯಾ ಫುಸ್ಸತಿಯಾ ದಿನ್ನವರೇಸು ನವ ವರಾ ಸಮಿದ್ಧಾ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕೋ ಪನ ಪುತ್ತವರೋ ನ ತಾವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ತಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಸಮಿಜ್ಝಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತದಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕೇ ವಸತಿ, ಆಯು ಚಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಞತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಾರಿಸ, ತಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತತ್ಥ ಸಿವಿರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚೇವ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಚವನಧಮ್ಮಾನಂ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತತ್ಥುಪಪನ್ನೋ, ಸೇಸದೇವಪುತ್ತಾಪಿ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಗೇಹೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಫುಸ್ಸತೀ ದೋಹಳಿನೀ ಹುತ್ವಾ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ನಗರಮಜ್ಝೇ ರಾಜನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಚಾತಿ ಛಸು ಠಾನೇಸು ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಛ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದಾತುಕಾಮಾ ಅಹೋಸಿ।
Sā sañjayassa piyā manāpā ahosi. Atha naṃ sakko āvajjamāno ‘‘mayā phussatiyā dinnavaresu nava varā samiddhā’’ti disvā ‘‘eko pana puttavaro na tāva samijjhati, tampissā samijjhāpessāmī’’ti cintesi. Tadā mahāsatto tāvatiṃsadevaloke vasati, āyu cassa parikkhīṇaṃ ahosi. Taṃ ñatvā sakko tassa santikaṃ gantvā ‘‘mārisa, tayā manussalokaṃ gantuṃ vaṭṭati, tattha sivirañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā tassa ceva aññesañca cavanadhammānaṃ saṭṭhisahassānaṃ devaputtānaṃ paṭiññaṃ gahetvā sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi tato cavitvā tatthupapanno, sesadevaputtāpi saṭṭhisahassānaṃ amaccānaṃ gehesu nibbattiṃsu. Mahāsatte kucchigate phussatī dohaḷinī hutvā catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe rājanivesanadvāre cāti chasu ṭhānesu cha dānasālāyo kārāpetvā devasikaṃ cha satasahassāni vissajjetvā mahādānaṃ dātukāmā ahosi.
ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ದೋಹಳಂ ಸುತ್ವಾ ನೇಮಿತ್ತಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ। ನೇಮಿತ್ತಕಾ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ದಾನಾಭಿರತೋ ಸತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ದಾನೇನ ತಿತ್ತಿಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ದಾನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಆಯಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಾಜಾನೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪಹಿಣಿಂಸು। ದೇವೀ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಗಬ್ಭಂ ಧಾರೇನ್ತೀ ದಸಮಾಸೇ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ನಗರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ರಾಜಾ ನಗರಂ ದೇವನಗರಂ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಿಂ ರಥವರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸಾ ವೇಸ್ಸಾನಂ ವೀಥಿಯಾ ವೇಮಜ್ಝಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಚಲಿಂಸು। ಅಥ ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ವೇಸ್ಸವೀಥಿಯಂಯೇವ ತಸ್ಸಾ ಸೂತಿಘರಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಾಸಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ। ಸಾ ತತ್ಥ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Rājā tassā dohaḷaṃ sutvā nemittake brāhmaṇe pakkosāpetvā pucchi. Nemittakā – ‘‘mahārāja, deviyā kucchimhi dānābhirato satto uppanno, dānena tittiṃ na gamissatī’’ti vadiṃsu. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso hutvā cha dānasālāyo kārāpetvā vuttappakāraṃ dānaṃ paṭṭhapesi. Bodhisattassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya rañño āyassa pamāṇaṃ nāma nāhosi. Tassa puññānubhāvena sakalajambudīparājāno paṇṇākāraṃ pahiṇiṃsu. Devī mahantena parivārena gabbhaṃ dhārentī dasamāse paripuṇṇe nagaraṃ daṭṭhukāmā hutvā rañño ārocesi. Rājā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkārāpetvā deviṃ rathavaraṃ āropetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāresi. Tassā vessānaṃ vīthiyā vemajjhaṃ sampattakāle kammajavātā caliṃsu. Atha amaccā rañño ārocesuṃ. Taṃ sutvā vessavīthiyaṃyeva tassā sūtigharaṃ kārāpetvā vāsaṃ gaṇhāpesi. Sā tattha puttaṃ vijāyi. Tena vuttaṃ –
‘‘ದಸ ಮಾಸೇ ಧಾರಯಿತ್ವಾನ, ಕರೋನ್ತೀ ಪುರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ।
‘‘Dasa māse dhārayitvāna, karontī puraṃ padakkhiṇaṃ;
ವೇಸ್ಸಾನಂ ವೀಥಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ, ಜನೇಸಿ ಫುಸ್ಸತೀ ಮಮ’’ನ್ತಿ॥ (ಚರಿಯಾ॰ ೧.೭೬)।
Vessānaṃ vīthiyā majjhe, janesi phussatī mama’’nti. (cariyā. 1.76);
ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಯೇವ ವಿಸದೋ ಹುತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ನಿಕ್ಖನ್ತೋಯೇವ ಚ ಮಾತು ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ತೇ ಧನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ತಾತ, ಯಥಾಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ದಾನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥೇ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಹಿ ಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಾತಕೇ ಪಚ್ಛಿಮತ್ತಭಾವೇತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಜಾತಮತ್ತೇಯೇವ ಮಾತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ವೇಸ್ಸವೀಥಿಯಂ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು।
Mahāsatto mātu kucchito nikkhantoyeva visado hutvā akkhīni ummīletvā nikkhami. Nikkhantoyeva ca mātu hatthaṃ pasāretvā ‘‘amma, dānaṃ dassāmi, atthi kiñci te dhana’’nti āha. Athassa mātā ‘‘tāta, yathāajjhāsayena dānaṃ dehī’’ti pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapesi. Mahāsatto hi umaṅgajātake imasmiṃ jātake pacchimattabhāveti tīsu ṭhānesu jātamatteyeva mātarā saddhiṃ kathesi. Athassa nāmaggahaṇadivase vessavīthiyaṃ jātattā ‘‘vessantaro’’ti nāmaṃ kariṃsu.
ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Tena vuttaṃ –
‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಮತ್ತಿಕಂ ನಾಮಂ, ನಪಿ ಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವಂ।
‘‘Na mayhaṃ mattikaṃ nāmaṃ, napi pettikasambhavaṃ;
ಜಾತೋಮ್ಹಿ ವೇಸ್ಸವೀಥಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಹು’’ನ್ತಿ॥ (ಚರಿಯಾ॰ ೧.೭೭)।
Jātomhi vessavīthiyaṃ, tasmā vessantaro ahu’’nti. (cariyā. 1.77);
ಜಾತದಿವಸೇಯೇವ ಪನಸ್ಸ ಏಕಾ ಆಕಾಸಚಾರಿನೀ ಕರೇಣುಕಾ ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಂ ಸಬ್ಬಸೇತಂ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತಸ್ಸ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಪಚ್ಚಯೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಅಮಚ್ಚಗೇಹೇಸು ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಕುಮಾರಕಾ ಜಾಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಅತಿದೀಘಾದಿದೋಸೇ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಲಮ್ಬಥನಿಯೋ ಮಧುರಖೀರಾಯೋ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಧಾತಿಯೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಜಾತಾನಞ್ಚ ಸಟ್ಠಿದಾರಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಏಕೇಕಾ ಧಾತಿಯೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ವಡ್ಢತಿ। ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಕುಮಾರಪಿಳನ್ಧನಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಚತುಪ್ಪಞ್ಚವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ತಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಧಾತೀನಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ತಾಹಿ ದೀಯಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿ। ತಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ದಿನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮದೇಯ್ಯಮೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಪರಮ್ಪಿ ಕಾರೇಸಿ। ಕುಮಾರೋ ತಮ್ಪಿ ಅದಾಸಿಯೇವ। ಇತಿ ದಾರಕಕಾಲೇಯೇವ ಧಾತೀನಂ ನವ ವಾರೇ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಅದಾಸಿ।
Jātadivaseyeva panassa ekā ākāsacārinī kareṇukā abhimaṅgalasammataṃ sabbasetaṃ hatthipotakaṃ ānetvā maṅgalahatthiṭṭhāne ṭhapetvā pakkāmi. Tassa mahāsattaṃ paccayaṃ katvā uppannattā ‘‘paccayo’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Taṃ divasameva amaccagehesu saṭṭhisahassakumārakā jāyiṃsu. Rājā mahāsattassa atidīghādidose vivajjetvā alambathaniyo madhurakhīrāyo catusaṭṭhi dhātiyo upaṭṭhāpesi. Tena saddhiṃ jātānañca saṭṭhidārakasahassānaṃ ekekā dhātiyo upaṭṭhāpesi. So saṭṭhisahassehi dārakehi saddhiṃ mahantena parivārena vaḍḍhati. Athassa rājā satasahassagghanakaṃ kumārapiḷandhanaṃ kārāpesi. So catuppañcavassikakāle taṃ omuñcitvā dhātīnaṃ datvā puna tāhi dīyamānampi na gaṇhi. Tā rañño ārocayiṃsu. Rājā taṃ sutvā ‘‘mama puttena dinnaṃ brahmadeyyameva hotū’’ti aparampi kāresi. Kumāro tampi adāsiyeva. Iti dārakakāleyeva dhātīnaṃ nava vāre piḷandhanaṃ adāsi.
ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಪನ ಪಾಸಾದವರಗತೋ ಸಿರಿಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಹಿರಕದಾನಮೇವ ದೇಮಿ, ತಂ ಮಂ ನ ಪರಿತೋಸೇತಿ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕದಾನಂ ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಸಚೇ ಮಂ ಕೋಚಿ ಸೀಸಂ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯಂ। ಸಚೇಪಿ ಮಂ ಕೋಚಿ ಹದಯಂ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ಉರಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹದಯಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಂ। ಸಚೇ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಂ। ಸಚೇ ಸರೀರಮಂಸಂ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ಸಕಲಸರೀರತೋ ಮಂಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಂ। ಸಚೇಪಿ ಮಂ ಕೋಚಿ ರುಧಿರಂ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ರುಧಿರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಂ। ಅಥ ವಾಪಿ ಕೋಚಿ ‘ದಾಸೋ ಮೇ ಹೋಹೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಅತ್ತಾನಮಸ್ಸ ಸಾವೇತ್ವಾ ದಾಸಂ ಕತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸೇವಂ ಸಭಾವಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಚತುನಹುತಾಧಿಕದ್ವಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಾ ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಮತ್ತವರವಾರಣೋ ವಿಯ ಗಜ್ಜಮಾನಾ ಕಮ್ಪಿ। ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಸುಸೇದಿತವೇತ್ತಙ್ಕುರೋ ವಿಯ ಓನಮಿತ್ವಾ ಜೇತುತ್ತರನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಪಥವಿಸದ್ದೇನ ದೇವಾ ಗಜ್ಜನ್ತೋ ಖಣಿಕವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ಅಕಾಲವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು, ಸಾಗರೋ ಸಙ್ಖುಭಿ। ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ। ಪಥವಿತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ।
Aṭṭhavassikakāle pana pāsādavaragato sirisayanapiṭṭhe nisinnova cintesi ‘‘ahaṃ bāhirakadānameva demi, taṃ maṃ na paritoseti, ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi, sace maṃ koci sīsaṃ yāceyya, sīsaṃ chinditvā tassa dadeyyaṃ. Sacepi maṃ koci hadayaṃ yāceyya, uraṃ bhinditvā hadayaṃ nīharitvā dadeyyaṃ. Sace akkhīni yāceyya, akkhīni uppāṭetvā dadeyyaṃ. Sace sarīramaṃsaṃ yāceyya, sakalasarīrato maṃsaṃ chinditvā dadeyyaṃ. Sacepi maṃ koci rudhiraṃ yāceyya, rudhiraṃ gahetvā dadeyyaṃ. Atha vāpi koci ‘dāso me hohī’ti vadeyya, attānamassa sāvetvā dāsaṃ katvā dadeyya’’nti. Tassevaṃ sabhāvaṃ cintentassa catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpathavī mattavaravāraṇo viya gajjamānā kampi. Sinerupabbatarājā suseditavettaṅkuro viya onamitvā jetuttaranagarābhimukho aṭṭhāsi. Pathavisaddena devā gajjanto khaṇikavassaṃ vassi, akālavijjulatā nicchariṃsu, sāgaro saṅkhubhi. Sakko devarājā apphoṭesi, mahābrahmā sādhukāramadāsi. Pathavitalato paṭṭhāya yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi.
ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ಯದಾಹಂ ದಾರಕೋ ಹೋಮಿ, ಜಾತಿಯಾ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕೋ।
‘‘Yadāhaṃ dārako homi, jātiyā aṭṭhavassiko;
ತದಾ ನಿಸಜ್ಜ ಪಾಸಾದೇ, ದಾನಂ ದಾತುಂ ವಿಚಿನ್ತಯಿಂ॥
Tadā nisajja pāsāde, dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ.
‘‘ಹದಯಂ ದದೇಯ್ಯಂ ಚಕ್ಖುಂ, ಮಂಸಮ್ಪಿ ರುಧಿರಮ್ಪಿ ಚ।
‘‘Hadayaṃ dadeyyaṃ cakkhuṃ, maṃsampi rudhirampi ca;
ದದೇಯ್ಯಂ ಕಾಯಂ ಸಾವೇತ್ವಾ, ಯದಿ ಕೋಚಿ ಯಾಚಯೇ ಮಮಂ॥
Dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā, yadi koci yācaye mamaṃ.
‘‘ಸಭಾವಂ ಚಿನ್ತಯನ್ತಸ್ಸ, ಅಕಮ್ಪಿತಮಸಣ್ಠಿತಂ।
‘‘Sabhāvaṃ cintayantassa, akampitamasaṇṭhitaṃ;
ಅಕಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಪಥವೀ, ಸಿನೇರುವನವಟಂಸಕಾ’’ತಿ॥ (ಚರಿಯಾ॰ ೧.೭೮-೮೦)।
Akampi tattha pathavī, sineruvanavaṭaṃsakā’’ti. (cariyā. 1.78-80);
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇಯೇವ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ರಜ್ಜಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಮಾತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮದ್ದರಾಜಕುಲತೋ ಮಾತುಲಧೀತರಂ ಮದ್ದಿಂ ನಾಮ ರಾಜಕಞ್ಞಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಸಿಕಂ ಛ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ। ಅಪರಭಾಗೇ ಮದ್ದಿದೇವೀ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ತಂ ಕಞ್ಚನಜಾಲೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಜಾಲೀಕುಮಾರೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತಸ್ಸ ಪದಸಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಧೀತರಂ ವಿಜಾಯಿ। ತಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ತೇನಸ್ಸಾ ‘‘ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಾಸಸ್ಸ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಓಲೋಕೇಸಿ। ತದಾ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಂಸು, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಛಾತಭಯಂ ಪವತ್ತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾಚೋರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಪೀಳಿತಾ ಜಾನಪದಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಕ್ಕೋಸಿಂಸು । ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ, ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲೋ ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ವಸನ್ತೋಪಿ ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಸೋ ನಾಗರೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ವಸನ್ತೋಪಿ ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಚೇ, ದೇವ, ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಏಸ ಜೇತುತ್ತರನಗರೇ ಸಞ್ಜಯಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ನಾಮ ದಾನಾಭಿರತೋ। ತಸ್ಸಂ ಕಿರ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ಯಾಚಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಣಾಪೇಥಾತಿ।
Bodhisatto soḷasavassikakāleyeva sabbasippesu nipphattiṃ pāpuṇi. Athassa pitā rajjaṃ dātukāmo mātarā saddhiṃ mantetvā maddarājakulato mātuladhītaraṃ maddiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā soḷasannaṃ itthisahassānaṃ jeṭṭhikaṃ aggamahesiṃ katvā mahāsattaṃ rajje abhisiñci. Mahāsatto rajje patiṭṭhitakālato paṭṭhāya devasikaṃ cha satasahassāni vissajjento mahādānaṃ pavattesi. Aparabhāge maddidevī puttaṃ vijāyi. Taṃ kañcanajālena sampaṭicchiṃsu, tenassa ‘‘jālīkumāro’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā gamanakāle dhītaraṃ vijāyi. Taṃ kaṇhājinena sampaṭicchiṃsu, tenassā ‘‘kaṇhājinā’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Mahāsatto māsassa chakkhattuṃ alaṅkatahatthikkhandhavaragato cha dānasālāyo olokesi. Tadā kāliṅgaraṭṭhe dubbuṭṭhikā ahosi, sassāni na sampajjiṃsu, manussānaṃ mahantaṃ chātabhayaṃ pavatti. Manussā jīvituṃ asakkontācorakammaṃ karonti. Dubbhikkhapīḷitā jānapadā rājaṅgaṇe sannipatitvā rājānaṃ upakkosiṃsu . Taṃ sutvā raññā ‘‘kiṃ, tātā’’ti vutte tamatthaṃ ārocayiṃsu. Rājā ‘‘sādhu, tātā, devaṃ vassāpessāmī’’ti te uyyojetvā samādinnasīlo uposathavāsaṃ vasantopi devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhi. So nāgare sannipātetvā ‘‘ahaṃ samādinnasīlo sattāhaṃ uposathavāsaṃ vasantopi devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhiṃ, kiṃ nu kho kātabba’’nti pucchi. Sace, deva, devaṃ vassāpetuṃ na sakkosi, esa jetuttaranagare sañjayassa rañño putto vessantaro nāma dānābhirato. Tassaṃ kira sabbaseto maṅgalahatthī atthi, tassa gatagataṭṭhāne devo vassi. Brāhmaṇe pesetvā taṃ hatthiṃ yācāpetuṃ vaṭṭati, āṇāpethāti.
ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ತೇಸು ಗುಣವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೇ ಅಟ್ಠ ಜನೇ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತುಮ್ಹೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಹತ್ಥಿಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಜೇತುತ್ತರನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಗ್ಗೇ ಭತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ರಜೋಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ಪಂಸುಮಕ್ಖಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ರಾಜಾನಂ ಹತ್ಥಿಂ ಯಾಚಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಾನಗ್ಗಂ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಂ ಅಗಮಂಸು। ರಾಜಾಪಿ ‘‘ದಾನಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾತೋವ ನ್ಹತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತತ್ಥೋಕಾಸಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉನ್ನತಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ದಾನಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಾಗಮನಕಾಲೇ ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಜಯತು ಭವಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಹಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೋ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ತೇಸಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā brāhmaṇe sannipātetvā tesu guṇavaṇṇasampanne aṭṭha jane vicinitvā tesaṃ paribbayaṃ datvā ‘‘gacchatha, tumhe vessantaraṃ hatthiṃ yācitvā ānethā’’ti pesesi. Brāhmaṇā anupubbena jetuttaranagaraṃ gantvā dānagge bhattaṃ paribhuñjitvā attano sarīraṃ rajoparikiṇṇaṃ paṃsumakkhitaṃ katvā puṇṇamadivase rājānaṃ hatthiṃ yācitukāmā hutvā rañño dānaggaṃ āgamanakāle pācīnadvāraṃ agamaṃsu. Rājāpi ‘‘dānaggaṃ olokessāmī’’ti pātova nhatvā nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkaritvā alaṅkatahatthikkhandhavaragato pācīnadvāraṃ agamāsi. Brāhmaṇā tatthokāsaṃ alabhitvā dakkhiṇadvāraṃ gantvā unnatapadese ṭhatvā rañño pācīnadvāre dānaggaṃ oloketvā dakkhiṇadvārāgamanakāle hatthe pasāretvā ‘‘jayatu bhavaṃ vessantaro’’ti tikkhattuṃ āhaṃsu. Mahāsatto te brāhmaṇe disvā hatthiṃ tesaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ pesetvā hatthikkhandhe nisinno paṭhamaṃ gāthamāha –
೧೬೬೮.
1668.
‘‘ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛನಖಲೋಮಾ , ಪಙ್ಕದನ್ತಾ ರಜಸ್ಸಿರಾ।
‘‘Parūḷhakacchanakhalomā , paṅkadantā rajassirā;
ಪಗ್ಗಯ್ಹ ದಕ್ಖಿಣಂ ಬಾಹುಂ, ಕಿಂ ಮಂ ಯಾಚನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ, kiṃ maṃ yācanti brāhmaṇā’’ti.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಹಂಸು –
Brāhmaṇā āhaṃsu –
೧೬೬೯.
1669.
‘‘ರತನಂ ದೇವ ಯಾಚಾಮ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನ।
‘‘Ratanaṃ deva yācāma, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana;
ದದಾಹಿ ಪವರಂ ನಾಗಂ, ಈಸಾದನ್ತಂ ಉರೂಳ್ಹವ’’ನ್ತಿ॥
Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ, īsādantaṃ urūḷhava’’nti.
ತತ್ಥ ಉರೂಳ್ಹವನ್ತಿ ಉಬ್ಬಾಹನಸಮತ್ಥಂ।
Tattha urūḷhavanti ubbāhanasamatthaṃ.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ಸೀಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕದಾನಂ ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಇಮೇ ಪನ ಮಂ ಬಾಹಿರಕದಾನಮೇವ ಯಾಚನ್ತಿ, ಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ ತೇಸಂ ಮನೋರಥ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Taṃ sutvā mahāsatto ‘‘ahaṃ sīsaṃ ādiṃ katvā ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi, ime pana maṃ bāhirakadānameva yācanti, pūressāmi tesaṃ manoratha’’nti cintetvā hatthikkhandhavaragato tatiyaṃ gāthamāha –
೧೬೭೦.
1670.
‘‘ದದಾಮಿ ನ ವಿಕಮ್ಪಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ಯಾಚನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Dadāmi na vikampāmi, yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā;
ಪಭಿನ್ನಂ ಕುಞ್ಜರಂ ದನ್ತಿಂ, ಓಪವಯ್ಹಂ ಗಜುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ॥
Pabhinnaṃ kuñjaraṃ dantiṃ, opavayhaṃ gajuttama’’nti.
ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಚ ಪನ –
Paṭijānitvā ca pana –
೧೬೭೧.
1671.
‘‘ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧತೋ ಓರುಯ್ಹ, ರಾಜಾ ಚಾಗಾಧಿಮಾನಸೋ।
‘‘Hatthikkhandhato oruyha, rājā cāgādhimānaso;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅದಾ ದಾನಂ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ’’ತಿ॥
Brāhmaṇānaṃ adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano’’ti.
ತತ್ಥ ಓಪವಯ್ಹನ್ತಿ ರಾಜವಾಹನಂ। ಚಾಗಾಧಿಮಾನಸೋತಿ ಚಾಗೇನ ಅಧಿಕಮಾನಸೋ ರಾಜಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅದಾ ದಾನನ್ತಿ ಸೋ ವಾರಣಸ್ಸ ಅನಲಙ್ಕತಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕನತ್ಥಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನಲಙ್ಕತಟ್ಠಾನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಕುಸುಮಮಿಸ್ಸಕಸುಗನ್ಧೋದಕಪೂರಿತಂ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಏಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತರಜತದಾಮಸದಿಸಂ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತವಾರಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅದಾಸಿ।
Tattha opavayhanti rājavāhanaṃ. Cāgādhimānasoti cāgena adhikamānaso rājā. Brāhmaṇānaṃ adā dānanti so vāraṇassa analaṅkataṭṭhānaṃ olokanatthaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā analaṅkataṭṭhānaṃ adisvā kusumamissakasugandhodakapūritaṃ suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā ‘‘ito ethā’’ti vatvā alaṅkatarajatadāmasadisaṃ hatthisoṇḍaṃ gahetvā tesaṃ hatthe ṭhapetvā udakaṃ pātetvā alaṅkatavāraṇaṃ brāhmaṇānaṃ adāsi.
ತಸ್ಸ ಚತೂಸು ಪಾದೇಸು ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಗ್ಘತಿ, ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಅಲಙ್ಕಾರೋ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಉದರೇ ಕಮ್ಬಲಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಮುತ್ತಜಾಲಂ ಮಣಿಜಾಲಂ ಕಞ್ಚನಜಾಲನ್ತಿ ತೀಣಿ ಜಾಲಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಉಭೋಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಅಲಙ್ಕಾರೋ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಅತ್ಥರಣಕಮ್ಬಲಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಕುಮ್ಭಾಲಙ್ಕಾರೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ತಯೋ ವಟಂಸಕಾ ತೀಣಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಕಣ್ಣಚೂಳಾಲಙ್ಕಾರೋ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ದನ್ತಾನಂ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸೋಣ್ಡಾಯ ಸೋವತ್ಥಿಕಾಲಙ್ಕಾರೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ನಙ್ಗುಟ್ಠಾಲಙ್ಕಾರೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಆರೋಹಣನಿಸ್ಸೇಣಿ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಭುಞ್ಜನಕಟಾಹಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಗ್ಘಂ ಭಣ್ಡಂ ಕಾಯಾರುಳ್ಹಪಸಾಧನಂ ದ್ವಾವೀಸತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ । ಏವಂ ತಾವ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಚತುವೀಸತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಗ್ಘತಿ। ಛತ್ತಪಿಣ್ಡಿಯಂ ಪನ ಮಣಿ, ಚೂಳಾಮಣಿ, ಮುತ್ತಾಹಾರೇ ಮಣಿ, ಅಙ್ಕುಸೇ ಮಣಿ, ಹತ್ಥಿಕಣ್ಠೇ ವೇಠನಮುತ್ತಾಹಾರೇ ಮಣಿ, ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭೇ ಮಣೀತಿ ಇಮಾನಿ ಛ ಅನಗ್ಘಾನಿ, ಹತ್ಥೀಪಿ ಅನಗ್ಘೋಯೇವಾತಿ ಹತ್ಥಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಅನಗ್ಘಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅದಾಸಿ। ತಥಾ ಹತ್ಥಿನೋ ಪರಿಚಾರಕಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಲಸತಾನಿ ಹತ್ಥಿಮೇಣ್ಡಹತ್ಥಿಗೋಪಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅದಾಸಿ। ಸಹ ದಾನೇನೇವಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಭೂಮಿಕಮ್ಪಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tassa catūsu pādesu alaṅkāro cattāri satasahassāni agghati, ubhosu passesu alaṅkāro dve satasahassāni, heṭṭhā udare kambalaṃ satasahassaṃ, piṭṭhiyaṃ muttajālaṃ maṇijālaṃ kañcanajālanti tīṇi jālāni tīṇi satasahassāni, ubhosu kaṇṇesu alaṅkāro dve satasahassāni, piṭṭhiyaṃ attharaṇakambalaṃ satasahassaṃ, kumbhālaṅkāro satasahassaṃ, tayo vaṭaṃsakā tīṇi satasahassāni, kaṇṇacūḷālaṅkāro dve satasahassāni, dvinnaṃ dantānaṃ alaṅkāro dve satasahassāni, soṇḍāya sovatthikālaṅkāro satasahassaṃ, naṅguṭṭhālaṅkāro satasahassaṃ, ārohaṇanisseṇi satasahassaṃ, bhuñjanakaṭāhaṃ satasahassaṃ, ṭhapetvā anagghaṃ bhaṇḍaṃ kāyāruḷhapasādhanaṃ dvāvīsati satasahassāni . Evaṃ tāva ettakaṃ dhanaṃ catuvīsatisatasahassāni agghati. Chattapiṇḍiyaṃ pana maṇi, cūḷāmaṇi, muttāhāre maṇi, aṅkuse maṇi, hatthikaṇṭhe veṭhanamuttāhāre maṇi, hatthikumbhe maṇīti imāni cha anagghāni, hatthīpi anagghoyevāti hatthinā saddhiṃ satta anagghānīti sabbāni tāni brāhmaṇānaṃ adāsi. Tathā hatthino paricārakāni pañca kulasatāni hatthimeṇḍahatthigopakehi saddhiṃ adāsi. Saha dānenevassa heṭṭhā vuttanayeneva bhūmikampādayo ahesuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೬೭೨.
1672.
‘‘ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;
ಹತ್ಥಿನಾಗೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಮೇದನೀ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಥ॥
Hatthināge padinnamhi, medanī sampakampatha.
೧೬೭೩.
1673.
‘‘ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;
ಹತ್ಥಿನಾಗೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಖುಭಿತ್ಥ ನಗರಂ ತದಾ॥
Hatthināge padinnamhi, khubhittha nagaraṃ tadā.
೧೬೭೪.
1674.
‘‘ಸಮಾಕುಲಂ ಪುರಂ ಆಸಿ, ಘೋಸೋ ಚ ವಿಪುಲೋ ಮಹಾ।
‘‘Samākulaṃ puraṃ āsi, ghoso ca vipulo mahā;
ಹತ್ಥಿನಾಗೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ’’ತಿ॥
Hatthināge padinnamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
ತತ್ಥ ತದಾಸೀತಿ ತದಾ ಆಸಿ। ಹತ್ಥಿನಾಗೇತಿ ಹತ್ಥಿಸಙ್ಖಾತೇ ನಾಗೇ। ಖುಭಿತ್ಥ ನಗರಂ ತದಾತಿ ತದಾ ಜೇತುತ್ತರನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭಿತಂ ಅಹೋಸಿ।
Tattha tadāsīti tadā āsi. Hatthināgeti hatthisaṅkhāte nāge. Khubhittha nagaraṃ tadāti tadā jetuttaranagaraṃ saṅkhubhitaṃ ahosi.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕಿರ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇ ಹತ್ಥಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವಾರಾ ನಗರಮಜ್ಝೇನ ಪಾಯಿಂಸು। ಮಹಾಜನೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥಿಂ ಆರುಳ್ಹಾ ಕುತೋ ವೋ ಹತ್ಥೀ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಆಹ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಮಹಾರಾಜೇನ ನೋ ಹತ್ಥೀ ದಿನ್ನೋ, ಕೇ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಮಹಾಜನಂ ಹತ್ಥವಿಕಾರಾದೀಹಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ನಗರಮಜ್ಝೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ನಾಗರಾ ದೇವತಾವಟ್ಟನೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕುದ್ಧಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಉಪಕ್ಕೋಸಮಕಂಸು। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Brāhmaṇā kira dakkhiṇadvāre hatthiṃ labhitvā hatthipiṭṭhe nisīditvā mahājanaparivārā nagaramajjhena pāyiṃsu. Mahājano te disvā ‘‘ambho brāhmaṇā, amhākaṃ hatthiṃ āruḷhā kuto vo hatthī laddhā’’ti āha. Brāhmaṇā ‘‘vessantaramahārājena no hatthī dinno, ke tumhe’’ti mahājanaṃ hatthavikārādīhi ghaṭṭentā nagaramajjhena gantvā uttaradvārena nikkhamiṃsu. Nāgarā devatāvaṭṭanena bodhisattassa kuddhā rājadvāre sannipatitvā mahantaṃ upakkosamakaṃsu. Tena vuttaṃ –
‘‘ಸಮಾಕುಲಂ ಪುರಂ ಆಸಿ, ಘೋಸೋ ಚ ವಿಪುಲೋ ಮಹಾ।
‘‘Samākulaṃ puraṃ āsi, ghoso ca vipulo mahā;
ಹತ್ಥಿನಾಗೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Hatthināge padinnamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ವತ್ತತಿ ಸದ್ದೋ, ತುಮುಲೋ ಭೇರವೋ ಮಹಾ।
‘‘Athettha vattati saddo, tumulo bheravo mahā;
ಹತ್ಥಿನಾಗೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಖುಭಿತ್ಥ ನಗರಂ ತದಾ॥
Hatthināge padinnamhi, khubhittha nagaraṃ tadā.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ವತ್ತತಿ ಸದ್ದೋ, ತುಮುಲೋ ಭೇರವೋ ಮಹಾ।
‘‘Athettha vattati saddo, tumulo bheravo mahā;
ಹತ್ಥಿನಾಗೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ’’ತಿ॥
Hatthināge padinnamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
ತತ್ಥ ಘೋಸೋತಿ ಉಪಕ್ಕೋಸನಸದ್ದೋ ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ವಿಪುಲೋ, ಉದ್ಧಂ ಗತತ್ತಾ ಮಹಾ। ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇತಿ ಸಿವಿರಟ್ಠಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಕರೇ।
Tattha ghosoti upakkosanasaddo patthaṭattā vipulo, uddhaṃ gatattā mahā. Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti siviraṭṭhassa vuddhikare.
ಅಥಸ್ಸ ದಾನೇನ ಸಙ್ಖುಭಿತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Athassa dānena saṅkhubhitacittā hutvā nagaravāsino rañño ārocesuṃ. Tena vuttaṃ –
೧೬೭೫.
1675.
‘‘ಉಗ್ಗಾ ಚ ರಾಜಪುತ್ತಾ ಚ, ವೇಸಿಯಾನಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ॥
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā.
೧೬೭೬.
1676.
‘‘ಕೇವಲೋ ಚಾಪಿ ನಿಗಮೋ, ಸಿವಯೋ ಚ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā;
ದಿಸ್ವಾ ನಾಗಂ ನೀಯಮಾನಂ, ತೇ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿವೇದಯುಂ॥
Disvā nāgaṃ nīyamānaṃ, te rañño paṭivedayuṃ.
೧೬೭೭.
1677.
‘‘ವಿಧಮಂ ದೇವ ತೇ ರಟ್ಠಂ, ಪುತ್ತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ತವ।
‘‘Vidhamaṃ deva te raṭṭhaṃ, putto vessantaro tava;
ಕಥಂ ನೋ ಹತ್ಥಿನಂ ದಜ್ಜಾ, ನಾಗಂ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಪೂಜಿತಂ॥
Kathaṃ no hatthinaṃ dajjā, nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ.
೧೬೭೮.
1678.
‘‘ಕಥಂ ನೋ ಕುಞ್ಜರಂ ದಜ್ಜಾ, ಈಸಾದನ್ತಂ ಉರೂಳ್ಹವಂ।
‘‘Kathaṃ no kuñjaraṃ dajjā, īsādantaṃ urūḷhavaṃ;
ಖೇತ್ತಞ್ಞುಂ ಸಬ್ಬಯುದ್ಧಾನಂ, ಸಬ್ಬಸೇತಂ ಗಜುತ್ತಮಂ॥
Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ, sabbasetaṃ gajuttamaṃ.
೧೬೭೯.
1679.
‘‘ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಪಭಿನ್ನಂ ಸತ್ತುಮದ್ದನಂ।
‘‘Paṇḍukambalasañchannaṃ, pabhinnaṃ sattumaddanaṃ;
ದನ್ತಿಂ ಸವಾಲಬೀಜನಿಂ, ಸೇತಂ ಕೇಲಾಸಸಾದಿಸಂ॥
Dantiṃ savālabījaniṃ, setaṃ kelāsasādisaṃ.
೧೬೮೦.
1680.
‘‘ಸಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಸಉಪಾಧೇಯ್ಯಂ, ಸಾಥಬ್ಬನಂ ಸಹತ್ಥಿಪಂ।
‘‘Sasetacchattaṃ saupādheyyaṃ, sāthabbanaṃ sahatthipaṃ;
ಅಗ್ಗಯಾನಂ ರಾಜವಾಹಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅದಾ ಗಜ’’ನ್ತಿ॥
Aggayānaṃ rājavāhiṃ, brāhmaṇānaṃ adā gaja’’nti.
ತತ್ಥ ಉಗ್ಗಾತಿ ಉಗ್ಗತಾ ಪಞ್ಞಾತಾ। ನಿಗಮೋತಿ ನೇಗಮಕುಟುಮ್ಬಿಕಜನೋ। ವಿಧಮಂ ದೇವ ತೇ ರಟ್ಠನ್ತಿ ದೇವ, ತವ ರಟ್ಠಂ ವಿಧಮಂ। ಕಥಂ ನೋ ಹತ್ಥಿನಂ ದಜ್ಜಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥಿನಂ ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಂ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠವಾಸೀನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದದೇಯ್ಯ। ಖೇತ್ತಞ್ಞುಂ ಸಬ್ಬಯುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಯುದ್ಧಾನಂ ಖೇತ್ತಭೂಮಿಸೀಸಜಾನನಸಮತ್ಥಂ। ದನ್ತಿನ್ತಿ ಮನೋರಮದನ್ತಯುತ್ತಂ। ಸವಾಲಬೀಜನಿನ್ತಿ ಸಹವಾಲಬೀಜನಿಂ। ಸಉಪಾಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಅತ್ಥರಣಂ। ಸಾಥಬ್ಬನನ್ತಿ ಸಹತ್ಥಿವೇಜ್ಜಂ। ಸಹತ್ಥಿಪನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಪರಿಚಾರಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕುಲಸತಾನಂ ಹತ್ಥಿಮೇಣ್ಡಹತ್ಥಿಗೋಪಕಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ಸಹತ್ಥಿಪಂ।
Tattha uggāti uggatā paññātā. Nigamoti negamakuṭumbikajano. Vidhamaṃ deva te raṭṭhanti deva, tava raṭṭhaṃ vidhamaṃ. Kathaṃ no hatthinaṃ dajjāti kena kāraṇena amhākaṃ hatthinaṃ abhimaṅgalasammataṃ kāliṅgaraṭṭhavāsīnaṃ brāhmaṇānaṃ dadeyya. Khettaññuṃ sabbayuddhānanti sabbayuddhānaṃ khettabhūmisīsajānanasamatthaṃ. Dantinti manoramadantayuttaṃ. Savālabījaninti sahavālabījaniṃ. Saupādheyyanti saattharaṇaṃ. Sāthabbananti sahatthivejjaṃ. Sahatthipanti hatthiparicārakānaṃ pañcannaṃ kulasatānaṃ hatthimeṇḍahatthigopakānañca vasena sahatthipaṃ.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಆಹಂಸು –
Evañca pana vatvā punapi āhaṃsu –
೧೬೮೧.
1681.
‘‘ಅನ್ನಂ ಪಾನಞ್ಚ ಯೋ ದಜ್ಜಾ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ।
‘‘Annaṃ pānañca yo dajjā, vatthasenāsanāni ca;
ಏತಂ ಖೋ ದಾನಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಏತಂ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರಹಂ॥
Etaṃ kho dānaṃ patirūpaṃ, etaṃ kho brāhmaṇārahaṃ.
೧೬೮೨.
1682.
‘‘ಅಯಂ ತೇ ವಂಸರಾಜಾ ನೋ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ।
‘‘Ayaṃ te vaṃsarājā no, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
ಕಥಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಪುತ್ತೋ, ಗಜಂ ಭಾಜೇತಿ ಸಞ್ಜಯ॥
Kathaṃ vessantaro putto, gajaṃ bhājeti sañjaya.
೧೬೮೩.
1683.
‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಸಿವೀನಂ ವಚನಂ ಇದಂ।
‘‘Sace tvaṃ na karissasi, sivīnaṃ vacanaṃ idaṃ;
ಮಞ್ಞೇ ತಂ ಸಹ ಪುತ್ತೇನ, ಸಿವೀ ಹತ್ಥೇ ಕರಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ॥
Maññe taṃ saha puttena, sivī hatthe karissare’’ti.
ತತ್ಥ ವಂಸರಾಜಾತಿ ಪವೇಣಿಯಾ ಆಗತೋ ಮಹಾರಾಜಾ। ಭಾಜೇತೀತಿ ದೇತಿ। ಸಿವೀ ಹತ್ಥೇ ಕರಿಸ್ಸರೇತಿ ಸಿವಿರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಸಹ ಪುತ್ತೇನ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ।
Tattha vaṃsarājāti paveṇiyā āgato mahārājā. Bhājetīti deti. Sivī hatthe karissareti siviraṭṭhavāsino saha puttena taṃ attano hatthe karissantīti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಏತೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಮಾರಾಪೇತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಹ –
Taṃ sutvā rājā ‘‘ete vessantaraṃ mārāpetuṃ icchantī’’ti saññāya āha –
೧೬೮೪.
1684.
‘‘ಕಾಮಂ ಜನಪದೋ ಮಾಸಿ, ರಟ್ಠಞ್ಚಾಪಿ ವಿನಸ್ಸತು।
‘‘Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu;
ನಾಹಂ ಸಿವೀನಂ ವಚನಾ, ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅದೂಸಕಂ।
Nāhaṃ sivīnaṃ vacanā, rājaputtaṃ adūsakaṃ;
ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಂ ಸಕಾ ರಟ್ಠಾ, ಪುತ್ತೋ ಹಿ ಮಮ ಓರಸೋ॥
Pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā, putto hi mama oraso.
೧೬೮೫.
1685.
‘‘ಕಾಮಂ ಜನಪದೋ ಮಾಸಿ, ರಟ್ಠಞ್ಚಾಪಿ ವಿನಸ್ಸತು।
‘‘Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu;
ನಾಹಂ ಸಿವೀನಂ ವಚನಾ, ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅದೂಸಕಂ।
Nāhaṃ sivīnaṃ vacanā, rājaputtaṃ adūsakaṃ;
ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಂ ಸಕಾ ರಟ್ಠಾ, ಪುತ್ತೋ ಹಿ ಮಮ ಅತ್ರಜೋ॥
Pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā, putto hi mama atrajo.
೧೬೮೬.
1686.
‘‘ನ ಚಾಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ದುಬ್ಭೇಯ್ಯಂ, ಅರಿಯಸೀಲವತೋ ಹಿ ಸೋ।
‘‘Na cāhaṃ tasmiṃ dubbheyyaṃ, ariyasīlavato hi so;
ಅಸಿಲೋಕೋಪಿ ಮೇ ಅಸ್ಸ, ಪಾಪಞ್ಚ ಪಸವೇ ಬಹುಂ।
Asilokopi me assa, pāpañca pasave bahuṃ;
ಕಥಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಪುತ್ತಂ, ಸತ್ಥೇನ ಘಾತಯಾಮಸೇ’’ತಿ॥
Kathaṃ vessantaraṃ puttaṃ, satthena ghātayāmase’’ti.
ತತ್ಥ ಮಾಸೀತಿ ಮಾ ಆಸಿ, ಮಾ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅರಿಯಸೀಲವತೋತಿ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲವತೇನ ಅರಿಯಾಯ ಚ ಆಚಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಘಾತಯಾಮಸೇತಿ ಘಾತಯಿಸ್ಸಾಮ।
Tattha māsīti mā āsi, mā hotūti attho. Ariyasīlavatoti ariyena sīlavatena ariyāya ca ācārasampattiyā samannāgato. Ghātayāmaseti ghātayissāma.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿವಯೋ ಅವೋಚುಂ –
Taṃ sutvā sivayo avocuṃ –
೧೬೮೭.
1687.
‘‘ಮಾ ನಂ ದಣ್ಡೇನ ಸತ್ಥೇನ, ನ ಹಿ ಸೋ ಬನ್ಧನಾರಹೋ।
‘‘Mā naṃ daṇḍena satthena, na hi so bandhanāraho;
ಪಬ್ಬಾಜೇಹಿ ಚ ನಂ ರಟ್ಠಾ, ವಙ್ಕೇ ವಸತು ಪಬ್ಬತೇ’’ತಿ॥
Pabbājehi ca naṃ raṭṭhā, vaṅke vasatu pabbate’’ti.
ತತ್ಥ ಮಾ ನಂ ದಣ್ಡೇನ ಸತ್ಥೇನಾತಿ ದೇವ, ತುಮ್ಹೇ ತಂ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ಮಾ ಘಾತಯಿತ್ಥ। ನ ಹಿ ಸೋ ಬನ್ಧನಾರಹೋತಿ ಸೋ ಬನ್ಧನಾರಹೋಪಿ ನ ಹೋತಿಯೇವ।
Tattha mā naṃ daṇḍena satthenāti deva, tumhe taṃ daṇḍena vā satthena vā mā ghātayittha. Na hi so bandhanārahoti so bandhanārahopi na hotiyeva.
ರಾಜಾ ಆಹ –
Rājā āha –
೧೬೮೮.
1688.
‘‘ಏಸೋ ಚೇ ಸಿವೀನಂ ಛನ್ದೋ, ಛನ್ದಂ ನ ಪನುದಾಮಸೇ।
‘‘Eso ce sivīnaṃ chando, chandaṃ na panudāmase;
ಇಮಂ ಸೋ ವಸತು ರತ್ತಿಂ, ಕಾಮೇ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜತು॥
Imaṃ so vasatu rattiṃ, kāme ca paribhuñjatu.
೧೬೮೯.
1689.
‘‘ತತೋ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇ, ಸೂರಿಯಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ।
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati;
ಸಮಗ್ಗಾ ಸಿವಯೋ ಹುತ್ವಾ, ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಯನ್ತು ನ’’ನ್ತಿ॥
Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayantu na’’nti.
ತತ್ಥ ವಸತೂತಿ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದದಮಾನೋ ವಸತು, ಏಕರತ್ತಿಞ್ಚಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದೇಥಾತಿ ವದತಿ।
Tattha vasatūti puttadārassa ovādaṃ dadamāno vasatu, ekarattiñcassa okāsaṃ dethāti vadati.
ತೇ ‘‘ಏಕರತ್ತಿಮತ್ತಂ ವಸತೂ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು। ಅಥ ರಾಜಾ ನೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇನ್ತೋ ಕತ್ತಾರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Te ‘‘ekarattimattaṃ vasatū’’ti rañño vacanaṃ sampaṭicchiṃsu. Atha rājā ne uyyojetvā puttassa sāsanaṃ pesento kattāraṃ āmantetvā tassa santikaṃ pesesi. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā vessantarassa nivesanaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೬೯೦.
1690.
‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕತ್ತೇ ತರಮಾನೋ, ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವದ।
‘‘Uṭṭhehi katte taramāno, gantvā vessantaraṃ vada;
‘ಸಿವಯೋ ದೇವ ತೇ ಕುದ್ಧಾ, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ॥
‘Sivayo deva te kuddhā, negamā ca samāgatā.
೧೬೯೧.
1691.
‘‘ಉಗ್ಗಾ ಚ ರಾಜಪುತ್ತಾ ಚ, ವೇಸಿಯಾನಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ।
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
ಕೇವಲೋ ಚಾಪಿ ನಿಗಮೋ, ಸಿವಯೋ ಚ ಸಮಾಗತಾ॥
Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā.
೧೬೯೨.
1692.
‘‘ಅಸ್ಮಾ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇ, ಸೂರಿಯಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ।
‘‘Asmā ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati;
ಸಮಗ್ಗಾ ಸಿವಯೋ ಹುತ್ವಾ, ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಯನ್ತಿ ತಂ’॥
Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayanti taṃ’.
೧೬೯೩.
1693.
‘‘ಸ ಕತ್ತಾ ತರಮಾನೋವ, ಸಿವಿರಾಜೇನ ಪೇಸಿತೋ।
‘‘Sa kattā taramānova, sivirājena pesito;
ಆಮುತ್ತಹತ್ಥಾಭರಣೋ, ಸುವತ್ಥೋ ಚನ್ದನಭೂಸಿತೋ॥
Āmuttahatthābharaṇo, suvattho candanabhūsito.
೧೬೯೪.
1694.
‘‘ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೋ ಉದಕೇ ಸೋ, ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲೋ।
‘‘Sīsaṃ nhāto udake so, āmuttamaṇikuṇḍalo;
ಉಪಾಗಮಿ ಪುರಂ ರಮ್ಮಂ, ವೇಸ್ಸನ್ತರನಿವೇಸನಂ॥
Upāgami puraṃ rammaṃ, vessantaranivesanaṃ.
೧೬೯೫.
1695.
‘‘ತತ್ಥದ್ದಸ ಕುಮಾರಂ ಸೋ, ರಮಮಾನಂ ಸಕೇ ಪುರೇ।
‘‘Tatthaddasa kumāraṃ so, ramamānaṃ sake pure;
ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ, ತಿದಸಾನಂವ ವಾಸವಂ॥
Parikiṇṇaṃ amaccehi, tidasānaṃva vāsavaṃ.
೧೬೯೬.
1696.
‘‘ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತರಮಾನೋ, ಕತ್ತಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂಬ್ರವಿ।
‘‘So tattha gantvā taramāno, kattā vessantaraṃbravi;
‘ದುಕ್ಖಂ ತೇ ವೇದಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಕುಜ್ಝಿ ರಥೇಸಭ’॥
‘Dukkhaṃ te vedayissāmi, mā me kujjhi rathesabha’.
೧೬೯೭.
1697.
‘‘ವನ್ದಿತ್ವಾ ರೋದಮಾನೋ ಸೋ, ಕತ್ತಾ ರಾಜಾನಮಬ್ರವಿ।
‘‘Vanditvā rodamāno so, kattā rājānamabravi;
ಭತ್ತಾ ಮೇಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರೋ॥
Bhattā mesi mahārāja, sabbakāmarasāharo.
೧೬೯೮.
1698.
‘‘ದುಕ್ಖಂ ತೇ ವೇದಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಾಸಯನ್ತು ಮಂ।
‘‘Dukkhaṃ te vedayissāmi, tattha assāsayantu maṃ;
ಸಿವಯೋ ದೇವ ತೇ ಕುದ್ಧಾ, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ॥
Sivayo deva te kuddhā, negamā ca samāgatā.
೧೬೯೯.
1699.
‘‘ಉಗ್ಗಾ ಚ ರಾಜಪುತ್ತಾ ಚ, ವೇಸಿಯಾನಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ।
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
ಕೇವಲೋ ಚಾಪಿ ನಿಗಮೋ, ಸಿವಯೋ ಚ ಸಮಾಗತಾ॥
Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā.
೧೭೦೦.
1700.
‘‘ಅಸ್ಮಾ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇ, ಸೂರಿಯಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ।
‘‘Asmā ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati;
ಸಮಗ್ಗಾ ಸಿವಯೋ ಹುತ್ವಾ, ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಯನ್ತಿ ತ’’ನ್ತಿ॥
Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayanti ta’’nti.
ತತ್ಥ ಕುಮಾರನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಕುಮಾರೋ’’ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ರಾಜಾನಂ। ರಮಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥಯಮಾನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ। ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ಅಮಚ್ಚೇಹೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಹಜಾತೇಹಿ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಪರಿವುತಂ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ। ವೇದಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಾಸಯನ್ತು ಮನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾಸನಾರೋಚನೇ ಕಥೇತುಂ ಅವಿಸಹವಸೇನ ಕಿಲನ್ತಂ ಮಂ, ದೇವ, ತೇ ಪಾದಾ ಅಸ್ಸಾಸಯನ್ತು, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಕಥೇಹೀತಿ ಮಂ ವದಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಮಾಹ।
Tattha kumāranti mātāpitūnaṃ atthitāya ‘‘kumāro’’tveva saṅkhaṃ gataṃ rājānaṃ. Ramamānanti attanā dinnadānassa vaṇṇaṃ kathayamānaṃ somanassappattaṃ hutvā nisinnaṃ. Parikiṇṇaṃ amaccehīti attanā sahajātehi saṭṭhisahassehi amaccehi parivutaṃ samussitasetacchatte rājāsane nisinnaṃ. Vedayissāmīti kathayissāmi. Tattha assāsayantu manti tasmiṃ dukkhassāsanārocane kathetuṃ avisahavasena kilantaṃ maṃ, deva, te pādā assāsayantu, vissattho kathehīti maṃ vadathāti adhippāyenevamāha.
ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –
Mahāsatto āha –
೧೭೦೧.
1701.
‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಸಿವಯೋ ಕುದ್ಧಾ, ನಾಹಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದುಕ್ಕಟಂ।
‘‘Kismiṃ me sivayo kuddhā, nāhaṃ passāmi dukkaṭaṃ;
ತಂ ಮೇ ಕತ್ತೇ ವಿಯಾಚಿಕ್ಖ, ಕಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಾಜಯನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ॥
Taṃ me katte viyācikkha, kasmā pabbājayanti ma’’nti.
ತತ್ಥ ಕಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ। ವಿಯಾಚಿಕ್ಖಾತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಕಥೇಹಿ।
Tattha kisminti katarasmiṃ kāraṇe. Viyācikkhāti vitthārato kathehi.
ಕತ್ತಾ ಆಹ –
Kattā āha –
೧೭೦೨.
1702.
‘‘ಉಗ್ಗಾ ಚ ರಾಜಪುತ್ತಾ ಚ, ವೇಸಿಯಾನಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ।
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
ನಾಗದಾನೇನ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಾಜಯನ್ತಿ ತ’’ನ್ತಿ॥
Nāgadānena khiyyanti, tasmā pabbājayanti ta’’nti.
ತತ್ಥ ಖಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ।
Tattha khiyyantīti kujjhanti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹ –
Taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto hutvā āha –
೧೭೦೩.
1703.
‘‘ಹದಯಂ ಚಕ್ಖುಮ್ಪಹಂ ದಜ್ಜಂ, ಕಿಂ ಮೇ ಬಾಹಿರಕಂ ಧನಂ।
‘‘Hadayaṃ cakkhumpahaṃ dajjaṃ, kiṃ me bāhirakaṃ dhanaṃ;
ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ, ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯಾ ಮಣಿ॥
Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā, muttā veḷuriyā maṇi.
೧೭೦೪.
1704.
‘‘ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾಪಹಂ ಬಾಹುಂ, ದಿಸ್ವಾ ಯಾಚಕಮಾಗತೇ।
‘‘Dakkhiṇaṃ vāpahaṃ bāhuṃ, disvā yācakamāgate;
ದದೇಯ್ಯಂ ನ ವಿಕಮ್ಪೇಯ್ಯಂ, ದಾನೇ ಮೇ ರಮತೇ ಮನೋ॥
Dadeyyaṃ na vikampeyyaṃ, dāne me ramate mano.
೧೭೦೫.
1705.
‘‘ಕಾಮಂ ಮಂ ಸಿವಯೋ ಸಬ್ಬೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತು ಹನನ್ತು ವಾ।
‘‘Kāmaṃ maṃ sivayo sabbe, pabbājentu hanantu vā;
ನೇವ ದಾನಾ ವಿರಮಿಸ್ಸಂ, ಕಾಮಂ ಛಿನ್ದನ್ತು ಸತ್ತಧಾ’’ತಿ॥
Neva dānā viramissaṃ, kāmaṃ chindantu sattadhā’’ti.
ತತ್ಥ ಯಾಚಕಮಾಗತೇತಿ ಯಾಚಕೇ ಆಗತೇ ತಂ ಯಾಚಕಂ ದಿಸ್ವಾ। ನೇವ ದಾನಾ ವಿರಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ನೇವ ದಾನಾ ವಿರಮಿಸ್ಸಾಮಿ।
Tattha yācakamāgateti yācake āgate taṃ yācakaṃ disvā. Neva dānā viramissanti neva dānā viramissāmi.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕತ್ತಾ ನೇವ ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನಂ ನ ನಾಗರೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ ಏವ ಅಪರಂ ಸಾಸನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಆಹ –
Taṃ sutvā kattā neva raññā dinnaṃ na nāgarehi dinnaṃ attano matiyā eva aparaṃ sāsanaṃ kathento āha –
೧೭೦೬.
1706.
‘‘ಏವಂ ತಂ ಸಿವಯೋ ಆಹು, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘Evaṃ taṃ sivayo āhu, negamā ca samāgatā;
ಕೋನ್ತಿಮಾರಾಯ ತೀರೇನ, ಗಿರಿಮಾರಞ್ಜರಂ ಪತಿ।
Kontimārāya tīrena, girimārañjaraṃ pati;
ಯೇನ ಪಬ್ಬಾಜಿತಾ ಯನ್ತಿ, ತೇನ ಗಚ್ಛತು ಸುಬ್ಬತೋ’’ತಿ॥
Yena pabbājitā yanti, tena gacchatu subbato’’ti.
ತತ್ಥ ಕೋನ್ತಿಮಾರಾಯಾತಿ ಕೋನ್ತಿಮಾರಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ತೀರೇನ। ಗಿರಿಮಾರಞ್ಜರಂ ಪತೀತಿ ಆರಞ್ಜರಂ ನಾಮ ಗಿರಿಂ ಅಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ। ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಿತಾ ರಾಜಾನೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇನ ಸುಬ್ಬತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋಪಿ ಗಚ್ಛತೂತಿ ಏವಂ ಸಿವಯೋ ಕಥೇನ್ತೀತಿ ಆಹ। ಇದಂ ಕಿರ ಸೋ ದೇವತಾಧಿಗ್ಗಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ।
Tattha kontimārāyāti kontimārāya nāma nadiyā tīrena. Girimārañjaraṃ patīti ārañjaraṃ nāma giriṃ abhimukho hutvā. Yenāti yena maggena raṭṭhā pabbājitā rājāno gacchanti, tena subbato vessantaropi gacchatūti evaṃ sivayo kathentīti āha. Idaṃ kira so devatādhiggahito hutvā kathesi.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು ದೋಸಕಾರಕಾನಂ ಗತಮಗ್ಗೇನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಂ ಖೋ ಪನ ನಾಗರಾ ನ ಅಞ್ಞೇನ ದೋಸೇನ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ, ಮಯಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಹಂ ಸತ್ತಸತಕಂ ಮಹಾದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ನಾಗರಾ ಮೇ ಏಕದಿವಸಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ ಓಕಾಸಂ ದೇನ್ತು, ಸ್ವೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ತತಿಯದಿವಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ –
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘sādhu dosakārakānaṃ gatamaggena gamissāmi, maṃ kho pana nāgarā na aññena dosena pabbājenti, mayā hatthissa dinnattā pabbājenti. Evaṃ santepi ahaṃ sattasatakaṃ mahādānaṃ dassāmi, nāgarā me ekadivasaṃ dānaṃ dātuṃ okāsaṃ dentu, sve dānaṃ datvā tatiyadivase gamissāmī’’ti vatvā āha –
೧೭೦೭.
1707.
‘‘ಸೋಹಂ ತೇನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದೂಸಕಾ।
‘‘Sohaṃ tena gamissāmi, yena gacchanti dūsakā;
ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಮೇ ಖಮಥ, ಯಾವ ದಾನಂ ದದಾಮಹ’’ನ್ತಿ॥
Rattindivaṃ me khamatha, yāva dānaṃ dadāmaha’’nti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕತ್ತಾ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ನಾಗರಾನಂ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಮಹಾಸೇನಗುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘ತಾತ, ಅಹಂ ಸ್ವೇ ಸತ್ತಸತಕಂ ನಾಮ ಮಹಾದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ತ ಹತ್ಥಿಸತಾನಿ, ಸತ್ತ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ, ಸತ್ತ ರಥಸತಾನಿ, ಸತ್ತ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ, ಸತ್ತ ಧೇನುಸತಾನಿ, ಸತ್ತ ದಾಸಸತಾನಿ, ಸತ್ತ ದಾಸಿಸತಾನಿ ಚ ಪಟಿಯಾದೇಹಿ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಚ ಅನ್ನಪಾನಾದೀನಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುರಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಸತ್ತಸತಕಂ ಮಹಾದಾನಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಮದ್ದಿಯಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಂ ಪವತ್ತೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Taṃ sutvā kattā ‘‘sādhu, deva, nāgarānaṃ vakkhāmī’’ti vatvā pakkāmi. Mahāsatto taṃ uyyojetvā mahāsenaguttaṃ pakkosāpetvā ‘tāta, ahaṃ sve sattasatakaṃ nāma mahādānaṃ dassāmi, satta hatthisatāni, satta assasatāni, satta rathasatāni, satta itthisatāni, satta dhenusatāni, satta dāsasatāni, satta dāsisatāni ca paṭiyādehi, nānappakārāni ca annapānādīni antamaso surampi sabbaṃ dātabbayuttakaṃ upaṭṭhapehī’’ti sattasatakaṃ mahādānaṃ vicāretvā amacce uyyojetvā ekakova maddiyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sirisayanapiṭṭhe nisīditvā tāya saddhiṃ kathaṃ pavattesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೭೦೮.
1708.
‘‘ಆಮನ್ತಯಿತ್ಥ ರಾಜಾನಂ, ಮದ್ದಿಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಂ।
‘‘Āmantayittha rājānaṃ, maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ;
ಯಂ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ, ಧನಂ ಧಞ್ಞಞ್ಚ ವಿಜ್ಜತಿ॥
Yaṃ te kiñci mayā dinnaṃ, dhanaṃ dhaññañca vijjati.
೧೭೦೯.
1709.
‘‘ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ, ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯಾ ಬಹೂ।
‘‘Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā, muttā veḷuriyā bahū;
ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿದಹೇಯ್ಯಾಸಿ, ಯಞ್ಚ ತೇ ಪೇತ್ತಿಕಂ ಧನ’’ನ್ತಿ॥
Sabbaṃ taṃ nidaheyyāsi, yañca te pettikaṃ dhana’’nti.
ತತ್ಥ ನಿದಹೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಯ್ಯಾಸಿ। ಪೇತ್ತಿಕನ್ತಿ ಪಿತಿತೋ ಆಗತಂ।
Tattha nidaheyyāsīti nidhiṃ katvā ṭhapeyyāsi. Pettikanti pitito āgataṃ.
೧೭೧೦.
1710.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ।
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā;
ಕುಹಿಂ ದೇವ ನಿದಹಾಮಿ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥
Kuhiṃ deva nidahāmi, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
ತತ್ಥ ತಮಬ್ರವೀತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೇನ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ‘ಧನಂ ನಿಧೇಹೀ’ತಿ ನ ವುತ್ತಪುಬ್ಬಂ, ಇದಾನೇವ ವದತಿ, ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ ನಿಧೇತಬ್ಬಂ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಅಬ್ರವಿ।
Tattha tamabravīti ‘‘mayhaṃ sāmikena vessantarena ettakaṃ kālaṃ ‘dhanaṃ nidhehī’ti na vuttapubbaṃ, idāneva vadati, kuhiṃ nu kho nidhetabbaṃ, pucchissāmi na’’nti cintetvā taṃ abravi.
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಆಹ –
Vessantaro āha –
೧೭೧೧.
1711.
‘‘ಸೀಲವನ್ತೇಸು ದಜ್ಜಾಸಿ, ದಾನಂ ಮದ್ದಿ ಯಥಾರಹಂ।
‘‘Sīlavantesu dajjāsi, dānaṃ maddi yathārahaṃ;
ನ ಹಿ ದಾನಾ ಪರಂ ಅತ್ಥಿ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ॥
Na hi dānā paraṃ atthi, patiṭṭhā sabbapāṇina’’nti.
ತತ್ಥ ದಜ್ಜಾಸೀತಿ ಭದ್ದೇ, ಮದ್ದಿ ಕೋಟ್ಠಾದೀಸು ಅನಿದಹಿತ್ವಾ ಅನುಗಾಮಿಕನಿಧಿಂ ನಿದಹಮಾನಾ ಸೀಲವನ್ತೇಸು ದದೇಯ್ಯಾಸಿ। ನ ಹಿ ದಾನಾ ಪರನ್ತಿ ದಾನತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ನಾಮ ನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ।
Tattha dajjāsīti bhadde, maddi koṭṭhādīsu anidahitvā anugāmikanidhiṃ nidahamānā sīlavantesu dadeyyāsi. Na hi dānā paranti dānato uttaritaraṃ patiṭṭhā nāma na hi atthi.
ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಅಥ ನಂ ಉತ್ತರಿಪಿ ಓವದನ್ತೋ ಆಹ –
Sā ‘‘sādhū’’ti tassa vacanaṃ sampaṭicchi. Atha naṃ uttaripi ovadanto āha –
೧೭೧೨.
1712.
‘‘ಪುತ್ತೇಸು ಮದ್ದಿ ದಯೇಸಿ, ಸಸ್ಸುಯಾ ಸಸುರಮ್ಹಿ ಚ।
‘‘Puttesu maddi dayesi, sassuyā sasuramhi ca;
ಯೋ ಚ ತಂ ಭತ್ತಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ತಂ ಉಪಟ್ಠಹೇ॥
Yo ca taṃ bhattā maññeyya, sakkaccaṃ taṃ upaṭṭhahe.
೧೭೧೩.
1713.
‘‘ನೋ ಚೇ ತಂ ಭತ್ತಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಮಯಾ ವಿಪ್ಪವಸೇನ ತೇ।
‘‘No ce taṃ bhattā maññeyya, mayā vippavasena te;
ಅಞ್ಞಂ ಭತ್ತಾರಂ ಪರಿಯೇಸ, ಮಾ ಕಿಸಿತ್ಥೋ ಮಯಾ ವಿನಾ’’ತಿ॥
Aññaṃ bhattāraṃ pariyesa, mā kisittho mayā vinā’’ti.
ತತ್ಥ ದಯೇಸೀತಿ ದಯಂ ಮೇತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ। ಯೋ ಚ ತಂ ಭತ್ತಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಭದ್ದೇ, ಯೋ ಚ ಮಯಿ ಗತೇ ‘‘ಅಹಂ ತೇ ಭತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾಸಿ। ಮಯಾ ವಿಪ್ಪವಸೇನ ತೇತಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ತವ ವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ‘‘ಅಹಂ ತೇ ಭತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ನ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಅಥ ಸಯಮೇವ ಅಞ್ಞಂ ಭತ್ತಾರಂ ಪರಿಯೇಸ। ಮಾ ಕಿಸಿತ್ಥೋ ಮಯಾ ವಿನಾತಿ ಮಯಾ ವಿನಾ ಹುತ್ವಾ ಮಾ ಕಿಸಾ ಭವಿ, ಮಾ ಕಿಲಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha dayesīti dayaṃ mettaṃ kareyyāsi. Yo ca taṃ bhattā maññeyyāti bhadde, yo ca mayi gate ‘‘ahaṃ te bhattā bhavissāmī’’ti taṃ maññissati, tampi sakkaccaṃ upaṭṭhaheyyāsi. Mayā vippavasena teti mayā saddhiṃ tava vippavāsena sace koci ‘‘ahaṃ te bhattā bhavissāmī’’ti taṃ na maññeyya, atha sayameva aññaṃ bhattāraṃ pariyesa. Mā kisittho mayā vināti mayā vinā hutvā mā kisā bhavi, mā kilamīti attho.
ಅಥ ನಂ ಮದ್ದೀ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸ ಏವರೂಪಂ ವಚನಂ ಮಂ ಭಣತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ದೇವ, ಇಮಂ ಅಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಯಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಸಿವಯೋ ಕುದ್ಧಾ ಮಂ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ, ಸ್ವೇ ಅಹಂ ಸತ್ತಸತಕಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ತತಿಯದಿವಸೇ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ –
Atha naṃ maddī ‘‘kiṃ nu kho esa evarūpaṃ vacanaṃ maṃ bhaṇatī’’ti cintetvā ‘‘kasmā, deva, imaṃ ayuttaṃ kathaṃ kathesī’’ti pucchi. Mahāsatto ‘‘bhadde, mayā hatthissa dinnattā sivayo kuddhā maṃ raṭṭhā pabbājenti, sve ahaṃ sattasatakaṃ mahādānaṃ datvā tatiyadivase nagarā nikkhamissāmī’’ti vatvā āha –
೧೭೧೪.
1714.
‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ವನಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಘೋರಂ ವಾಳಮಿಗಾಯುತಂ।
‘‘Ahañhi vanaṃ gacchāmi, ghoraṃ vāḷamigāyutaṃ;
ಸಂಸಯೋ ಜೀವಿತಂ ಮಯ್ಹಂ, ಏಕಕಸ್ಸ ಬ್ರಹಾವನೇ’’ತಿ॥
Saṃsayo jīvitaṃ mayhaṃ, ekakassa brahāvane’’ti.
ತತ್ಥ ಸಂಸಯೋತಿ ಅನೇಕಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಏಕಕಸ್ಸ ಸುಖುಮಾಲಸ್ಸ ಮಮ ವನೇ ವಸತೋ ಕುತೋ ಜೀವಿತಂ, ನಿಚ್ಛಯೇನ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಂ ಆಹ।
Tattha saṃsayoti anekapaccatthike ekakassa sukhumālassa mama vane vasato kuto jīvitaṃ, nicchayena marissāmīti adhippāyenevaṃ āha.
೧೭೧೫.
1715.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ।
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā;
ಅಭುಮ್ಮೇ ಕಥಂ ನು ಭಣಸಿ, ಪಾಪಕಂ ವತ ಭಾಸಸಿ॥
Abhumme kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasi.
೧೭೧೬.
1716.
‘‘ನೇಸ ಧಮ್ಮೋ ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ತ್ವಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಏಕಕೋ।
‘‘Nesa dhammo mahārāja, yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako;
ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಯೇನ ಗಚ್ಛಸಿ ಖತ್ತಿಯ॥
Ahampi tena gacchāmi, yena gacchasi khattiya.
೧೭೧೭.
1717.
‘‘ಮರಣಂ ವಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ, ಜೀವಿತಂ ವಾ ತಯಾ ವಿನಾ।
‘‘Maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ, jīvitaṃ vā tayā vinā;
ತದೇವ ಮರಣಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಚೇ ಜೀವೇ ತಯಾ ವಿನಾ॥
Tadeva maraṇaṃ seyyo, yaṃ ce jīve tayā vinā.
೧೭೧೮.
1718.
‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಉಜ್ಜಾಲಯಿತ್ವಾನ, ಏಕಜಾಲಸಮಾಹಿತಂ।
‘‘Aggiṃ ujjālayitvāna, ekajālasamāhitaṃ;
ತತ್ಥ ಮೇ ಮರಣಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಚೇ ಜೀವೇ ತಯಾ ವಿನಾ॥
Tattha me maraṇaṃ seyyo, yaṃ ce jīve tayā vinā.
೧೭೧೯.
1719.
‘‘ಯಥಾ ಆರಞ್ಞಕಂ ನಾಗಂ, ದನ್ತಿಂ ಅನ್ವೇತಿ ಹತ್ಥಿನೀ।
‘‘Yathā āraññakaṃ nāgaṃ, dantiṃ anveti hatthinī;
ಜೇಸ್ಸನ್ತಂ ಗಿರಿದುಗ್ಗೇಸು, ಸಮೇಸು ವಿಸಮೇಸು ಚ॥
Jessantaṃ giriduggesu, samesu visamesu ca.
೧೭೨೦.
1720.
‘‘ಏವಂ ತಂ ಅನುಗಚ್ಛಾಮಿ, ಪುತ್ತೇ ಆದಾಯ ಪಚ್ಛತೋ।
‘‘Evaṃ taṃ anugacchāmi, putte ādāya pacchato;
ಸುಭರಾ ತೇ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ತೇ ಹೇಸ್ಸಾಮಿ ದುಬ್ಭರಾ’’ತಿ॥
Subharā te bhavissāmi, na te hessāmi dubbharā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಭುಮ್ಮೇತಿ ಅಭೂತಂ ವತ ಮೇ ಕಥೇಯ್ಯಾಸಿ। ನೇಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ನ ಏಸೋ ಸಭಾವೋ, ನೇತಂ ಕಾರಣಂ। ತದೇವಾತಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯಂ ಮರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ತದೇವ ಮರಣಂ ಸೇಯ್ಯೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಜಾಲಭೂತೇ ದಾರುಚಿತಕೇ। ಜೇಸ್ಸನ್ತನ್ತಿ ವಿಚರನ್ತಂ।
Tattha abhummeti abhūtaṃ vata me katheyyāsi. Nesa dhammoti na eso sabhāvo, netaṃ kāraṇaṃ. Tadevāti tayā saddhiṃ yaṃ maraṇaṃ atthi, tadeva maraṇaṃ seyyo. Tatthāti tasmiṃ ekajālabhūte dārucitake. Jessantanti vicarantaṃ.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸಾ ಪುನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೀ ಆಹ –
Evañca pana vatvā sā puna diṭṭhapubbaṃ viya himavantappadesaṃ vaṇṇentī āha –
೧೭೨೧.
1721.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಮಞ್ಜುಕೇ ಪಿಯಭಾಣಿನೇ।
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine;
ಆಸೀನೇ ವನಗುಮ್ಬಸ್ಮಿಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Āsīne vanagumbasmiṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೨.
1722.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಮಞ್ಜುಕೇ ಪಿಯಭಾಣಿನೇ।
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine;
ಕೀಳನ್ತೇ ವನಗುಮ್ಬಸ್ಮಿಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Kīḷante vanagumbasmiṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೩.
1723.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಮಞ್ಜುಕೇ ಪಿಯಭಾಣಿನೇ।
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine;
ಅಸ್ಸಮೇ ರಮಣೀಯಮ್ಹಿ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೪.
1724.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಮಞ್ಜುಕೇ ಪಿಯಭಾಣಿನೇ।
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine;
ಕೀಳನ್ತೇ ಅಸ್ಸಮೇ ರಮ್ಮೇ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೫.
1725.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಮಾಲಧಾರೀ ಅಲಙ್ಕತೇ।
‘‘Ime kumāre passanto, māladhārī alaṅkate;
ಅಸ್ಸಮೇ ರಮಣೀಯಮ್ಹಿ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೬.
1726.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಮಾಲಧಾರೀ ಅಲಙ್ಕತೇ।
‘‘Ime kumāre passanto, māladhārī alaṅkate;
ಕೀಳನ್ತೇ ಅಸ್ಸಮೇ ರಮ್ಮೇ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೭.
1727.
‘‘ಯದಾ ದಕ್ಖಿಸಿ ನಚ್ಚನ್ತೇ, ಕುಮಾರೇ ಮಾಲಧಾರಿನೇ।
‘‘Yadā dakkhisi naccante, kumāre māladhārine;
ಅಸ್ಸಮೇ ರಮಣೀಯಮ್ಹಿ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೮.
1728.
‘‘ಯದಾ ದಕ್ಖಿಸಿ ನಚ್ಚನ್ತೇ, ಕುಮಾರೇ ಮಾಲಧಾರಿನೇ।
‘‘Yadā dakkhisi naccante, kumāre māladhārine;
ಕೀಳನ್ತೇ ಅಸ್ಸಮೇ ರಮ್ಮೇ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.
೧೭೨೯.
1729.
‘‘ಯದಾ ದಕ್ಖಿಸಿ ಮಾತಙ್ಗಂ, ಕುಞ್ಜರಂ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನಂ।
‘‘Yadā dakkhisi mātaṅgaṃ, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ;
ಏಕಂ ಅರಞ್ಞೇ ಚರನ್ತಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Ekaṃ araññe carantaṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೦.
1730.
‘‘ಯದಾ ದಕ್ಖಿಸಿ ಮಾತಙ್ಗಂ, ಕುಞ್ಜರಂ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನಂ।
‘‘Yadā dakkhisi mātaṅgaṃ, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ;
ಸಾಯಂ ಪಾತೋ ವಿಚರನ್ತಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Sāyaṃ pāto vicarantaṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೧.
1731.
‘‘ಯದಾ ಕರೇಣುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಯೂಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ವಜಂ।
‘‘Yadā kareṇusaṅghassa, yūthassa purato vajaṃ;
ಕೋಞ್ಚಂ ಕಾಹತಿ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಕುಞ್ಜರೋ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನೋ।
Koñcaṃ kāhati mātaṅgo, kuñjaro saṭṭhihāyano;
ತಸ್ಸ ತಂ ನದತೋ ಸುತ್ವಾ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Tassa taṃ nadato sutvā, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೨.
1732.
‘‘ದುಭತೋ ವನವಿಕಾಸೇ, ಯದಾ ದಕ್ಖಿಸಿ ಕಾಮದೋ।
‘‘Dubhato vanavikāse, yadā dakkhisi kāmado;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೩.
1733.
‘‘ಮಿಗಂ ದಿಸ್ವಾನ ಸಾಯನ್ಹಂ, ಪಞ್ಚಮಾಲಿನಮಾಗತಂ।
‘‘Migaṃ disvāna sāyanhaṃ, pañcamālinamāgataṃ;
ಕಿಮ್ಪುರಿಸೇ ಚ ನಚ್ಚನ್ತೇ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Kimpurise ca naccante, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೪.
1734.
‘‘ಯದಾ ಸೋಸ್ಸಸಿ ನಿಗ್ಘೋಸಂ, ಸನ್ದಮಾನಾಯ ಸಿನ್ಧುಯಾ।
‘‘Yadā sossasi nigghosaṃ, sandamānāya sindhuyā;
ಗೀತಂ ಕಿಮ್ಪುರಿಸಾನಞ್ಚ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Gītaṃ kimpurisānañca, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೫.
1735.
‘‘ಯದಾ ಸೋಸ್ಸಸಿ ನಿಗ್ಘೋಸಂ, ಗಿರಿಗಬ್ಭರಚಾರಿನೋ।
‘‘Yadā sossasi nigghosaṃ, girigabbharacārino;
ವಸ್ಸಮಾನಸ್ಸುಲೂಕಸ್ಸ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Vassamānassulūkassa, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೬.
1736.
‘‘ಯದಾ ಸೀಹಸ್ಸ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ, ಖಗ್ಗಸ್ಸ ಗವಯಸ್ಸ ಚ।
‘‘Yadā sīhassa byagghassa, khaggassa gavayassa ca;
ವನೇ ಸೋಸ್ಸಸಿ ವಾಳಾನಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Vane sossasi vāḷānaṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೭.
1737.
‘‘ಯದಾ ಮೋರೀಹಿ ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ, ಬರಿಹೀನಂ ಮತ್ಥಕಾಸಿನಂ।
‘‘Yadā morīhi parikiṇṇaṃ, barihīnaṃ matthakāsinaṃ;
ಮೋರಂ ದಕ್ಖಿಸಿ ನಚ್ಚನ್ತಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Moraṃ dakkhisi naccantaṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೮.
1738.
‘‘ಯದಾ ಮೋರೀಹಿ ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ, ಅಣ್ಡಜಂ ಚಿತ್ರಪಕ್ಖಿನಂ।
‘‘Yadā morīhi parikiṇṇaṃ, aṇḍajaṃ citrapakkhinaṃ;
ಮೋರಂ ದಕ್ಖಿಸಿ ನಚ್ಚನ್ತಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Moraṃ dakkhisi naccantaṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೩೯.
1739.
‘‘ಯದಾ ಮೋರೀಹಿ ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ, ನೀಲಗೀವಂ ಸಿಖಣ್ಡಿನಂ।
‘‘Yadā morīhi parikiṇṇaṃ, nīlagīvaṃ sikhaṇḍinaṃ;
ಮೋರಂ ದಕ್ಖಿಸಿ ನಚ್ಚನ್ತಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Moraṃ dakkhisi naccantaṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೪೦.
1740.
‘‘ಯದಾ ದಕ್ಖಿಸಿ ಹೇಮನ್ತೇ, ಪುಪ್ಫಿತೇ ಧರಣೀರುಹೇ।
‘‘Yadā dakkhisi hemante, pupphite dharaṇīruhe;
ಸುರಭಿಂ ಸಮ್ಪವಾಯನ್ತೇ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Surabhiṃ sampavāyante, na rajjassa sarissasi.
೧೭೪೧.
1741.
‘‘ಯದಾ ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಮಾಸೇ, ಹರಿತಂ ದಕ್ಖಿಸಿ ಮೇದನಿಂ।
‘‘Yadā hemantike māse, haritaṃ dakkhisi medaniṃ;
ಇನ್ದಗೋಪಕಸಞ್ಛನ್ನಂ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Indagopakasañchannaṃ, na rajjassa sarissasi.
೧೭೪೨.
1742.
‘‘ಯದಾ ದಕ್ಖಿಸಿ ಹೇಮನ್ತೇ, ಪುಪ್ಫಿತೇ ಧರಣೀರುಹೇ।
‘‘Yadā dakkhisi hemante, pupphite dharaṇīruhe;
ಕುಟಜಂ ಬಿಮ್ಬಜಾಲಞ್ಚ, ಪುಪ್ಫಿತಂ ಲೋದ್ದಪದ್ಧಕಂ।
Kuṭajaṃ bimbajālañca, pupphitaṃ loddapaddhakaṃ;
ಸುರತಿಂ ಸಮ್ಪವಾಯನ್ತೇ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸಿ॥
Suratiṃ sampavāyante, na rajjassa sarissasi.
೧೭೪೩.
1743.
‘‘ಯದಾ ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಮಾಸೇ, ವನಂ ದಕ್ಖಿಸಿ ಪುಪ್ಫಿತಂ।
‘‘Yadā hemantike māse, vanaṃ dakkhisi pupphitaṃ;
ಓಪುಪ್ಫಾನಿ ಚ ಪದ್ಧಾನಿ, ನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥
Opupphāni ca paddhāni, na rajjassa sarissasī’’ti.
ತತ್ಥ ಮಞ್ಜುಕೇತಿ ಮಧುರಕಥೇ। ಕರೇಣುಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಿನಿಘಟಾಯ। ಯೂಥಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಿಯೂಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ವಜನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ। ದುಭತೋತಿ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು। ವನವಿಕಾಸೇತಿ ವನಘಟಾಯೋ। ಕಾಮದೋತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬಕಾಮದೋ। ಸಿನ್ಧುಯಾತಿ ನದಿಯಾ। ವಸ್ಸಮಾನಸ್ಸುಲೂಕಸ್ಸಾತಿ ಉಲೂಕಸಕುಣಸ್ಸ ವಸ್ಸಮಾನಸ್ಸ। ವಾಳಾನನ್ತಿ ವಾಳಮಿಗಾನಂ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಸದ್ದೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ರಜ್ಜಸ್ಸ ನ ಸರಿಸ್ಸಸೀತಿ ವದತಿ, ಬರಿಹೀನನ್ತಿ ಕಲಾಪಸಞ್ಛನ್ನಂ । ಮತ್ಥಕಾಸಿನನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ। ‘‘ಮತ್ತಕಾಸಿನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಕಾಮಮದಮತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಆಸೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬಿಮ್ಬಜಾಲನ್ತಿ ರತ್ತಙ್ಕುರರುಕ್ಖಂ। ಓಪುಪ್ಫಾನೀತಿ ಓಲಮ್ಬಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಪತಿತಪುಪ್ಫಾನಿ।
Tattha mañjuketi madhurakathe. Kareṇusaṅghassāti hatthinighaṭāya. Yūthassāti hatthiyūthassa purato vajanto gacchanto. Dubhatoti ubhayapassesu. Vanavikāseti vanaghaṭāyo. Kāmadoti mayhaṃ sabbakāmado. Sindhuyāti nadiyā. Vassamānassulūkassāti ulūkasakuṇassa vassamānassa. Vāḷānanti vāḷamigānaṃ. Tesañhi sāyanhasamaye so saddo pañcaṅgikatūriyasaddo viya bhavissati, tasmā tesaṃ saddaṃ sutvā rajjassa na sarissasīti vadati, barihīnanti kalāpasañchannaṃ . Matthakāsinanti niccaṃ pabbatamatthake nisinnaṃ. ‘‘Mattakāsina’’ntipi pāṭho, kāmamadamattaṃ hutvā āsīnanti attho. Bimbajālanti rattaṅkurarukkhaṃ. Opupphānīti olambakapupphāni patitapupphāni.
ಏವಂ ಮದ್ದೀ ಹಿಮವನ್ತವಾಸಿನೀ ವಿಯ ಏತ್ತಕಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಹಿಮವನ್ತಂ ವಣ್ಣೇಸೀತಿ।
Evaṃ maddī himavantavāsinī viya ettakāhi gāthāhi himavantaṃ vaṇṇesīti.
ಹೀಮವನ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Hīmavantavaṇṇanā niṭṭhitā.
ದಾನಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ
Dānakaṇḍavaṇṇanā
ಫುಸ್ಸತೀಪಿ ಖೋ ದೇವೀ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಟುಕಸಾಸನಂ ಗತಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರೋತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯೋಗ್ಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ ತೇಸಂ ತಂ ಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ಕಲುನಂ ಪರಿದೇವಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Phussatīpi kho devī ‘‘puttassa me kaṭukasāsanaṃ gataṃ, kiṃ nu kho karoti, gantvā jānissāmī’’ti paṭicchannayoggena gantvā sirigabbhadvāre ṭhitā tesaṃ taṃ sallāpaṃ sutvā kalunaṃ paridevi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೭೪೪.
1744.
‘‘ತೇಸಂ ಲಾಲಪ್ಪಿತಂ ಸುತ್ವಾ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸುಣಿಸಾಯ ಚ।
‘‘Tesaṃ lālappitaṃ sutvā, puttassa suṇisāya ca;
ಕಲುನಂ ಪರಿದೇವೇಸಿ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಯಸಸ್ಸಿನೀ॥
Kalunaṃ paridevesi, rājaputtī yasassinī.
೧೭೪೫.
1745.
‘‘ಸೇಯ್ಯೋ ವಿಸಂ ಮೇ ಖಾಯಿತಂ, ಪಪಾತಾ ಪಪತೇಯ್ಯಹಂ।
‘‘Seyyo visaṃ me khāyitaṃ, papātā papateyyahaṃ;
ರಜ್ಜುಯಾ ಬಜ್ಝ ಮಿಯ್ಯಾಹಂ, ಕಸ್ಮಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಪುತ್ತಂ।
Rajjuyā bajjha miyyāhaṃ, kasmā vessantaraṃ puttaṃ;
ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕಂ॥
Pabbājenti adūsakaṃ.
೧೭೪೬.
1746.
‘‘ಅಜ್ಝಾಯಕಂ ದಾನಪತಿಂ, ಯಾಚಯೋಗಂ ಅಮಚ್ಛರಿಂ।
‘‘Ajjhāyakaṃ dānapatiṃ, yācayogaṃ amacchariṃ;
ಪೂಜಿತಂ ಪಟಿರಾಜೂಹಿ, ಕಿತ್ತಿಮನ್ತಂ ಯಸಸ್ಸಿನಂ।
Pūjitaṃ paṭirājūhi, kittimantaṃ yasassinaṃ;
ಕಸ್ಮಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಪುತ್ತಂ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕಂ॥
Kasmā vessantaraṃ puttaṃ, pabbājenti adūsakaṃ.
೧೭೪೭.
1747.
‘‘ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಭರಂ ಜನ್ತುಂ, ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಂ।
‘‘Mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyikaṃ;
ಕಸ್ಮಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಪುತ್ತಂ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕಂ॥
Kasmā vessantaraṃ puttaṃ, pabbājenti adūsakaṃ.
೧೭೪೮.
1748.
‘‘ರಞ್ಞೋ ಹಿತಂ ದೇವಿಹಿತಂ, ಞಾತೀನಂ ಸಖಿನಂ ಹಿತಂ।
‘‘Rañño hitaṃ devihitaṃ, ñātīnaṃ sakhinaṃ hitaṃ;
ಹಿತಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ರಟ್ಠಸ್ಸ, ಕಸ್ಮಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಪುತ್ತಂ।
Hitaṃ sabbassa raṭṭhassa, kasmā vessantaraṃ puttaṃ;
ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕ’’ನ್ತಿ॥
Pabbājenti adūsaka’’nti.
ತತ್ಥ ರಾಜಪುತ್ತೀತಿ ಫುಸ್ಸತೀ ಮದ್ದರಾಜಧೀತಾ। ಪಪತೇಯ್ಯಹನ್ತಿ ಪಪತೇಯ್ಯಂ ಅಹಂ। ರಜ್ಜುಯಾ ಬಜ್ಝ ಮಿಯ್ಯಾಹನ್ತಿ ರಜ್ಜುಯಾ ಗೀವಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮರೇಯ್ಯಂ ಅಹಂ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಏವಂ ಅಮತಾಯಮೇವ ಮಯಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಅದೂಸಕಂ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ। ಅಜ್ಝಾಯಕನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಙ್ಗತಂ, ನಾನಾಸಿಪ್ಪೇಸು ಚ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತಂ।
Tattha rājaputtīti phussatī maddarājadhītā. Papateyyahanti papateyyaṃ ahaṃ. Rajjuyā bajjha miyyāhanti rajjuyā gīvaṃ bandhitvā mareyyaṃ ahaṃ. Kasmāti evaṃ amatāyameva mayi kena kāraṇena mama puttaṃ adūsakaṃ raṭṭhā pabbājenti. Ajjhāyakanti tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṅgataṃ, nānāsippesu ca nipphattiṃ pattaṃ.
ಇತಿ ಸಾ ಕಲುನಂ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಸುಣಿಸಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ –
Iti sā kalunaṃ paridevitvā puttañca suṇisañca assāsetvā rañño santikaṃ gantvā āha –
೧೭೪೯.
1749.
‘‘ಮಧೂನಿವ ಪಲಾತಾನಿ, ಅಮ್ಬಾವ ಪತಿತಾ ಛಮಾ।
‘‘Madhūniva palātāni, ambāva patitā chamā;
ಏವಂ ಹೇಸ್ಸತಿ ತೇ ರಟ್ಠಂ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕಂ॥
Evaṃ hessati te raṭṭhaṃ, pabbājenti adūsakaṃ.
೧೭೫೦.
1750.
‘‘ಹಂಸೋ ನಿಖೀಣಪತ್ತೋವ, ಪಲ್ಲಲಸ್ಮಿಂ ಅನೂದಕೇ।
‘‘Haṃso nikhīṇapattova, pallalasmiṃ anūdake;
ಅಪವಿದ್ಧೋ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ, ಏಕೋ ರಾಜಾ ವಿಹಿಯ್ಯಸಿ॥
Apaviddho amaccehi, eko rājā vihiyyasi.
೧೭೫೧.
1751.
‘‘ತಂ ತಂ ಬ್ರೂಮಿ ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥೋ ತೇ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾ।
‘‘Taṃ taṃ brūmi mahārāja, attho te mā upaccagā;
ಮಾ ನಂ ಸಿವೀನಂ ವಚನಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ಅದೂಸಕ’’ನ್ತಿ॥
Mā naṃ sivīnaṃ vacanā, pabbājesi adūsaka’’nti.
ತತ್ಥ ಪಲಾತಾನೀತಿ ಪಲಾತಮಕ್ಖಿಕಾನಿ ಮಧೂನಿ ವಿಯ। ಅಮ್ಬಾವ ಪತಿತಾ ಛಮಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ ವಿಯ। ಏವಂ ಮಮ ಪುತ್ತೇ ಪಬ್ಬಾಜಿತೇ ತವ ರಟ್ಠಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ನಿಖೀಣಪತ್ತೋವಾತಿ ಪಗ್ಘರಿತಪತ್ತೋ ವಿಯ। ಅಪವಿದ್ಧೋ ಅಮಚ್ಚೇಹೀತಿ ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ಸಹಜಾತೇಹಿ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಛಡ್ಡಿತೋ ಹುತ್ವಾ। ವಿಹಿಯ್ಯಸೀತಿ ಕಿಲಮಿಸ್ಸಸಿ। ಸಿವೀನಂ ವಚನಾತಿ ಸಿವೀನಂ ವಚನೇನ ಮಾ ನಂ ಅದೂಸಕಂ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸೀತಿ।
Tattha palātānīti palātamakkhikāni madhūni viya. Ambāva patitā chamāti bhūmiyaṃ patitaambapakkāni viya. Evaṃ mama putte pabbājite tava raṭṭhaṃ sabbasādhāraṇaṃ bhavissatīti dīpeti. Nikhīṇapattovāti paggharitapatto viya. Apaviddho amaccehīti mama puttena sahajātehi saṭṭhisahassehi amaccehi chaḍḍito hutvā. Vihiyyasīti kilamissasi. Sivīnaṃ vacanāti sivīnaṃ vacanena mā naṃ adūsakaṃ mama puttaṃ pabbājesīti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಆಹ –
Taṃ sutvā rājā āha –
೧೭೫೨.
1752.
‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಪಚಿತಿಂ ಕುಮ್ಮಿ, ಸಿವೀನಂ ವಿನಯಂ ಧಜಂ।
‘‘Dhammassāpacitiṃ kummi, sivīnaṃ vinayaṃ dhajaṃ;
ಪಬ್ಬಾಜೇಮಿ ಸಕಂ ಪುತ್ತಂ, ಪಾಣಾ ಪಿಯತರೋ ಹಿ ಮೇ’’ತಿ॥
Pabbājemi sakaṃ puttaṃ, pāṇā piyataro hi me’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ಸಿವೀನಂ ಧಜಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಕುಮಾರಂ ವಿನಯನ್ತೋ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ ಸಿವಿರಟ್ಠೇ ಪೋರಾಣಕರಾಜೂನಂ ಪವೇಣಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪಚಿತಿಂ ಕುಮ್ಮಿ ಕರೋಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಚೇಪಿ ಮೇ ಪಾಣಾ ಪಿಯತರೋ ಸೋ, ತಥಾಪಿ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಮೀತಿ।
Tassattho – bhadde, ahaṃ sivīnaṃ dhajaṃ vessantaraṃ kumāraṃ vinayanto pabbājento siviraṭṭhe porāṇakarājūnaṃ paveṇidhammassa apacitiṃ kummi karomi, tasmā sacepi me pāṇā piyataro so, tathāpi naṃ pabbājemīti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ಆಹ –
Taṃ sutvā sā paridevamānā āha –
೧೭೫೩.
1753.
‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಧಜಗ್ಗಾನಿ, ಕಣಿಕಾರಾವ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Yassa pubbe dhajaggāni, kaṇikārāva pupphitā;
ಯಾಯನ್ತಮನುಯಾಯನ್ತಿ, ಸ್ವಜ್ಜೇಕೋವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ॥
Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
೧೭೫೪.
1754.
‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಧಜಗ್ಗಾನಿ, ಕಣಿಕಾರವನಾನಿವ।
‘‘Yassa pubbe dhajaggāni, kaṇikāravanāniva;
ಯಾಯನ್ತಮನುಯಾಯನ್ತಿ, ಸ್ವಜ್ಜೇಕೋವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ॥
Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
೧೭೫೫.
1755.
‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನೀಕಾನಿ, ಕಣಿಕಾರಾವ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Yassa pubbe anīkāni, kaṇikārāva pupphitā;
ಯಾಯನ್ತಮನುಯಾಯನ್ತಿ, ಸ್ವಜ್ಜೇಕೋವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ॥
Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
೧೭೫೬.
1756.
‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನೀಕಾನಿ, ಕಣಿಕಾರವನಾನಿವ।
‘‘Yassa pubbe anīkāni, kaṇikāravanāniva;
ಯಾಯನ್ತಮನುಯಾಯನ್ತಿ, ಸ್ವಜ್ಜೇಕೋವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ॥
Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
೧೭೫೭.
1757.
‘‘ಇನ್ದಗೋಪಕವಣ್ಣಾಭಾ , ಗನ್ಧಾರಾ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಾ।
‘‘Indagopakavaṇṇābhā , gandhārā paṇḍukambalā;
ಯಾಯನ್ತಮನುಯಾಯನ್ತಿ, ಸ್ವಜ್ಜೇಕೋವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ॥
Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
೧೭೫೮.
1758.
‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಹತ್ಥಿನಾ ಯಾತಿ, ಸಿವಿಕಾಯ ರಥೇನ ಚ।
‘‘Yo pubbe hatthinā yāti, sivikāya rathena ca;
ಸ್ವಜ್ಜ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಕಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪತ್ತಿಕೋ॥
Svajja vessantaro rājā, kathaṃ gacchati pattiko.
೧೭೫೯.
1759.
‘‘ಕಥಂ ಚನ್ದನಲಿತ್ತಙ್ಗೋ, ನಚ್ಚಗೀತಪ್ಪಬೋಧನೋ।
‘‘Kathaṃ candanalittaṅgo, naccagītappabodhano;
ಖುರಾಜಿನಂ ಫರಸುಞ್ಚ, ಖಾರಿಕಾಜಞ್ಚ ಹಾಹಿತಿ॥
Khurājinaṃ pharasuñca, khārikājañca hāhiti.
೧೭೬೦.
1760.
‘‘ಕಸ್ಮಾ ನಾಭಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಾಸಾವಾ ಅಜಿನಾನಿ ಚ।
‘‘Kasmā nābhiharissanti, kāsāvā ajināni ca;
ಪವಿಸನ್ತಂ ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ, ಕಸ್ಮಾ ಚೀರಂ ನ ಬಜ್ಝರೇ॥
Pavisantaṃ brahāraññaṃ, kasmā cīraṃ na bajjhare.
೧೭೬೧.
1761.
‘‘ಕಥಂ ನು ಚೀರಂ ಧಾರೇನ್ತಿ, ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾ ಜನಾ।
‘‘Kathaṃ nu cīraṃ dhārenti, rājapabbajitā janā;
ಕಥಂ ಕುಸಮಯಂ ಚೀರಂ, ಮದ್ದೀ ಪರಿದಹಿಸ್ಸತಿ॥
Kathaṃ kusamayaṃ cīraṃ, maddī paridahissati.
೧೭೬೨.
1762.
‘‘ಕಾಸಿಯಾನಿ ಚ ಧಾರೇತ್ವಾ, ಖೋಮಕೋಟುಮ್ಬರಾನಿ ಚ।
‘‘Kāsiyāni ca dhāretvā, khomakoṭumbarāni ca;
ಕುಸಚೀರಾನಿ ಧಾರೇನ್ತೀ, ಕಥಂ ಮದ್ದೀ ಕರಿಸ್ಸತಿ॥
Kusacīrāni dhārentī, kathaṃ maddī karissati.
೧೭೬೩.
1763.
‘‘ವಯ್ಹಾಹಿ ಪರಿಯಾಯಿತ್ವಾ, ಸಿವಿಕಾಯ ರಥೇನ ಚ।
‘‘Vayhāhi pariyāyitvā, sivikāya rathena ca;
ಸಾ ಕಥಜ್ಜ ಅನುಜ್ಝಙ್ಗೀ, ಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪತ್ತಿಕಾ॥
Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṃ gacchati pattikā.
೧೭೬೪.
1764.
‘‘ಯಸ್ಸಾ ಮುದುತಲಾ ಹತ್ಥಾ, ಚರಣಾ ಚ ಸುಖೇಧಿತಾ।
‘‘Yassā mudutalā hatthā, caraṇā ca sukhedhitā;
ಸಾ ಕಥಜ್ಜ ಅನುಜ್ಝಙ್ಗೀ, ಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪತ್ತಿಕಾ॥
Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṃ gacchati pattikā.
೧೭೬೫.
1765.
‘‘ಯಸ್ಸಾ ಮುದುತಲಾ ಪಾದಾ, ಚರಣಾ ಚ ಸುಖೇಧಿತಾ।
‘‘Yassā mudutalā pādā, caraṇā ca sukhedhitā;
ಪಾದುಕಾಹಿ ಸುವಣ್ಣಾಹಿ, ಪೀಳಮಾನಾವ ಗಚ್ಛತಿ।
Pādukāhi suvaṇṇāhi, pīḷamānāva gacchati;
ಸಾ ಕಥಜ್ಜ ಅನುಜ್ಝಙ್ಗೀ, ಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪತ್ತಿಕಾ॥
Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṃ gacchati pattikā.
೧೭೬೬.
1766.
‘‘ಯಾಸ್ಸು ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಂ, ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಮಾಲಿನೀ।
‘‘Yāssu itthisahassānaṃ, purato gacchati mālinī;
ಸಾ ಕಥಜ್ಜ ಅನುಜ್ಝಙ್ಗೀ, ವನಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏಕಿಕಾ॥
Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṃ gacchati ekikā.
೧೭೬೭.
1767.
‘‘ಯಾಸ್ಸು ಸಿವಾಯ ಸುತ್ವಾನ, ಮುಹುಂ ಉತ್ತಸತೇ ಪುರೇ।
‘‘Yāssu sivāya sutvāna, muhuṃ uttasate pure;
ಸಾ ಕಥಜ್ಜ ಅನುಜ್ಝಙ್ಗೀ, ವನಂ ಗಚ್ಛತಿ ಭೀರುಕಾ॥
Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṃ gacchati bhīrukā.
೧೭೬೮.
1768.
‘‘ಯಾಸ್ಸು ಇನ್ದಸಗೋತ್ತಸ್ಸ, ಉಲೂಕಸ್ಸ ಪವಸ್ಸತೋ।
‘‘Yāssu indasagottassa, ulūkassa pavassato;
ಸುತ್ವಾನ ನದತೋ ಭೀತಾ, ವಾರುಣೀವ ಪವೇಧತಿ।
Sutvāna nadato bhītā, vāruṇīva pavedhati;
ಸಾ ಕಥಜ್ಜ ಅನುಜ್ಝಙ್ಗೀ, ವನಂ ಗಚ್ಛತಿ ಭೀರುಕಾ॥
Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṃ gacchati bhīrukā.
೧೭೬೯.
1769.
‘‘ಸಕುಣೀ ಹತಪುತ್ತಾವ, ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಲಾವಕಂ।
‘‘Sakuṇī hataputtāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
ಚಿರಂ ದುಕ್ಖೇನ ಝಾಯಿಸ್ಸಂ, ಸುಞ್ಞಂ ಆಗಮ್ಮಿಮಂ ಪುರಂ॥
Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.
೧೭೭೦.
1770.
‘‘ಸಕುಣೀ ಹತಪುತ್ತಾವ, ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಲಾವಕಂ।
‘‘Sakuṇī hataputtāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
ಕಿಸಾ ಪಣ್ಡು ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸತೀ॥
Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.
೧೭೭೧.
1771.
‘‘ಸಕುಣೀ ಹತಪುತ್ತಾವ, ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಲಾವಕಂ।
‘‘Sakuṇī hataputtāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
ತೇನ ತೇನ ಪಧಾವಿಸ್ಸಂ, ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸತೀ॥
Tena tena padhāvissaṃ, piye putte apassatī.
೧೭೭೨.
1772.
‘‘ಕುರರೀ ಹತಛಾಪಾವ, ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಲಾವಕಂ।
‘‘Kurarī hatachāpāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
ಚಿರಂ ದುಕ್ಖೇನ ಝಾಯಿಸ್ಸಂ, ಸುಞ್ಞಂ ಆಗಮ್ಮಿಮಂ ಪುರಂ॥
Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.
೧೭೭೩.
1773.
‘‘ಕುರರೀ ಹತಛಾಪಾವ, ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಲಾವಕಂ।
‘‘Kurarī hatachāpāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
ಕಿಸಾ ಪಣ್ಡು ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸತೀ॥
Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.
೧೭೭೪.
1774.
‘‘ಕುರರೀ ಹತಛಾಪಾವ, ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಲಾವಕಂ।
‘‘Kurarī hatachāpāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
ತೇನ ತೇನ ಪಧಾವಿಸ್ಸಂ, ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸತೀ॥
Tena tena padhāvissaṃ, piye putte apassatī.
೧೭೭೫.
1775.
‘‘ಸಾ ನೂನ ಚಕ್ಕವಾಕೀವ, ಪಲ್ಲಲಸ್ಮಿಂ ಅನೂದಕೇ।
‘‘Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṃ anūdake;
ಚಿರಂ ದುಕ್ಖೇನ ಝಾಯಿಸ್ಸಂ, ಸುಞ್ಞಂ ಆಗಮ್ಮಿಮಂ ಪುರಂ॥
Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.
೧೭೭೬.
1776.
‘‘ಸಾ ನೂನ ಚಕ್ಕವಾಕೀವ, ಪಲ್ಲಲಸ್ಮಿಂ ಅನೂದಕೇ।
‘‘Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṃ anūdake;
ಕಿಸಾ ಪಣ್ಡು ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸತೀ॥
Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.
೧೭೭೭.
1777.
‘‘ಸಾ ನೂನ ಚಕ್ಕವಾಕೀವ, ಪಲ್ಲಲಸ್ಮಿಂ ಅನೂದಕೇ।
‘‘Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṃ anūdake;
ತೇನ ತೇನ ಪಧಾವಿಸ್ಸಂ, ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸತೀ॥
Tena tena padhāvissaṃ, piye putte apassatī.
೧೭೭೮.
1778.
‘‘ಏವಂ ಮೇ ವಿಲಪನ್ತಿಯಾ, ರಾಜಾ ಪುತ್ತಂ ಅದೂಸಕಂ।
‘‘Evaṃ me vilapantiyā, rājā puttaṃ adūsakaṃ;
ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ವನಂ ರಟ್ಠಾ, ಮಞ್ಞೇ ಹಿಸ್ಸಾಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ॥
Pabbājesi vanaṃ raṭṭhā, maññe hissāmi jīvita’’nti.
ತತ್ಥ ಕಣಿಕಾರಾವಾತಿ ಸುವಣ್ಣಾಭರಣಸುವಣ್ಣವತ್ಥಪಟಿಮಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಾ ಕಣಿಕಾರಾ ವಿಯ। ಯಾಯನ್ತಮನುಯಾಯನ್ತೀತಿ ಉಯ್ಯಾನವನಕೀಳಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸ್ವಜ್ಜೇಕೋವಾತಿ ಸೋ ಅಜ್ಜ ಏಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಅನೀಕಾನೀತಿ ಹತ್ಥಾನೀಕಾದೀನಿ। ಗನ್ಧಾರಾ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಾತಿ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಾ ಸೇನಾಯ ಪಾರುತಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಾ। ಹಾಹಿತೀತಿ ಖನ್ಧೇ ಕತ್ವಾ ಹರಿಸ್ಸತಿ। ಪವಿಸನ್ತನ್ತಿ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ। ಕಸ್ಮಾ ಚೀರಂ ನ ಬಜ್ಝರೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ಜಾನನ್ತಾ ವಾಕಚೀರಂ ನ ಬನ್ಧನ್ತಿ। ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ರಾಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ। ಖೋಮಕೋಟುಮ್ಬರಾನೀತಿ ಖೋಮರಟ್ಠೇ ಕೋಟುಮ್ಬರರಟ್ಠೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಸಾಟಕಾನಿ।
Tattha kaṇikārāvāti suvaṇṇābharaṇasuvaṇṇavatthapaṭimaṇḍitattā supupphitā kaṇikārā viya. Yāyantamanuyāyantīti uyyānavanakīḷādīnaṃ atthāya gacchantaṃ vessantaraṃ anugacchanti. Svajjekovāti so ajja ekova hutvā gamissati. Anīkānīti hatthānīkādīni. Gandhārā paṇḍukambalāti gandhāraraṭṭhe uppannā satasahassagghanakā senāya pārutā rattakambalā. Hāhitīti khandhe katvā harissati. Pavisantanti pavisantassa. Kasmā cīraṃ na bajjhareti kasmā bandhituṃ jānantā vākacīraṃ na bandhanti. Rājapabbajitāti rājāno hutvā pabbajitā. Khomakoṭumbarānīti khomaraṭṭhe koṭumbararaṭṭhe uppannāni sāṭakāni.
ಸಾ ಕಥಜ್ಜಾತಿ ಸಾ ಕಥಂ ಅಜ್ಜ। ಅನುಜ್ಝಙ್ಗೀತಿ ಅಗರಹಿತಅಙ್ಗೀ। ಪೀಳಮಾನಾವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಕಮ್ಪಿತ್ವಾ ಕಮ್ಪಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ ವಿಯ ಗಚ್ಛತಿ। ಯಾಸ್ಸು ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತೋ, ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಯಾ ಸಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸಿವಾಯಾತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಿಯಾ। ಪುರೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನಗರೇ ವಸನ್ತೀ। ಇನ್ದಸಗೋತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕೋಸಿಯಗೋತ್ತಸ್ಸ। ವಾರುಣೀವಾತಿ ದೇವತಾಪವಿಟ್ಠಾ ಯಕ್ಖದಾಸೀ ವಿಯ। ದುಕ್ಖೇನಾತಿ ಪುತ್ತವಿಯೋಗಸೋಕದುಕ್ಖೇನ। ಆಗಮ್ಮಿ ಮಂ ಪುರನ್ತಿ ಇಮಂ ಮಮ ಪುತ್ತೇ ಗತೇ ಪುತ್ತನಿವೇಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ। ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇತಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರಞ್ಚೇವ ಮದ್ದಿಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಹತಛಾಪಾತಿ ಹತಪೋತಕಾ। ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ವನಂ ರಟ್ಠಾತಿ ಯದಿ ನಂ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸೀತಿ।
Sā kathajjāti sā kathaṃ ajja. Anujjhaṅgīti agarahitaaṅgī. Pīḷamānāva gacchatīti kampitvā kampitvā tiṭṭhantī viya gacchati. Yāssu itthisahassānantiādīsu assūti nipāto, yāti attho. ‘‘Yā sā’’tipi pāṭho. Sivāyāti siṅgāliyā. Pureti pubbe nagare vasantī. Indasagottassāti kosiyagottassa. Vāruṇīvāti devatāpaviṭṭhā yakkhadāsī viya. Dukkhenāti puttaviyogasokadukkhena. Āgammi maṃ puranti imaṃ mama putte gate puttanivesanaṃ āgantvā. Piye putteti vessantarañceva maddiñca sandhāyāha. Hatachāpāti hatapotakā. Pabbājesi vanaṃ raṭṭhāti yadi naṃ raṭṭhā pabbājesīti.
ದೇವಿಯಾ ಪರಿದೇವಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಞ್ಜಯಸ್ಸ ಸಿವಿಕಞ್ಞಾ ಸಮಾಗತಾ ಪಕ್ಕನ್ದಿಂಸು। ತಾಸಂ ಪಕ್ಕನ್ದಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸಪಿ ನಿವೇಸನೇ ತಥೇವ ಪಕ್ಕನ್ದಿಂಸು। ಇತಿ ದ್ವೀಸು ರಾಜಕುಲೇಸು ಕೇಚಿ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಾತವೇಗೇನ ಪಮದ್ದಿತಾ ಸಾಲಾ ವಿಯ ಪತಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾ ಪರಿದೇವಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Deviyā paridevitasaddaṃ sutvā sabbā sañjayassa sivikaññā samāgatā pakkandiṃsu. Tāsaṃ pakkanditasaddaṃ sutvā mahāsattassapi nivesane tatheva pakkandiṃsu. Iti dvīsu rājakulesu keci sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontā vātavegena pamadditā sālā viya patitvā parivattamānā parideviṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೭೭೯.
1779.
‘‘ತಸ್ಸಾ ಲಾಲಪ್ಪಿತಂ ಸುತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಬಹೂ।
‘‘Tassā lālappitaṃ sutvā, sabbā antepure bahū;
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ಸಿವಿಕಞ್ಞಾ ಸಮಾಗತಾ॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, sivikaññā samāgatā.
೧೭೮೦.
1780.
‘‘ಸಾಲಾವ ಸಮ್ಪಮಥಿತಾ, ಮಾಲುತೇನ ಪಮದ್ದಿತಾ।
‘‘Sālāva sampamathitā, mālutena pamadditā;
ಸೇನ್ತಿ ಪುತ್ತಾ ಚ ದಾರಾ ಚ, ವೇಸ್ಸನ್ತರನಿವೇಸನೇ॥
Senti puttā ca dārā ca, vessantaranivesane.
೧೭೮೧.
1781.
‘‘ಓರೋಧಾ ಚ ಕುಮಾರಾ ಚ, ವೇಸಿಯಾನಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ವೇಸ್ಸನ್ತರನಿವೇಸನೇ॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, vessantaranivesane.
೧೭೮೨.
1782.
‘‘ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ।
‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ವೇಸ್ಸನ್ತರನಿವೇಸನೇ॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, vessantaranivesane.
೧೭೮೩.
1783.
‘‘ತತೋ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇ, ಸೂರಿಯಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ।
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati;
ಅಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ದಾನಂ ದಾತುಂ ಉಪಾಗಮಿ॥
Atha vessantaro rājā, dānaṃ dātuṃ upāgami.
೧೭೮೪.
1784.
‘‘ವತ್ಥಾನಿ ವತ್ಥಕಾಮಾನಂ, ಸೋಣ್ಡಾನಂ ದೇಥ ವಾರುಣಿಂ।
‘‘Vatthāni vatthakāmānaṃ, soṇḍānaṃ detha vāruṇiṃ;
ಭೋಜನಂ ಭೋಜನತ್ಥೀನಂ, ಸಮ್ಮದೇವ ಪವೇಚ್ಛಥ॥
Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, sammadeva pavecchatha.
೧೭೮೫.
1785.
‘‘ಮಾ ಚ ಕಞ್ಚಿ ವನಿಬ್ಬಕೇ, ಹೇಟ್ಠಯಿತ್ಥ ಇಧಾಗತೇ।
‘‘Mā ca kañci vanibbake, heṭṭhayittha idhāgate;
ತಪ್ಪೇಥ ಅನ್ನಪಾನೇನ, ಗಚ್ಛನ್ತು ಪಟಿಪೂಜಿತಾ॥
Tappetha annapānena, gacchantu paṭipūjitā.
೧೭೮೬.
1786.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ವತ್ತತೀ ಸದ್ದೋ, ತುಮುಲೋ ಭೇರವೋ ಮಹಾ।
‘‘Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā;
ದಾನೇನ ತಂ ನೀಹರನ್ತಿ, ಪುನ ದಾನಂ ಅದಾ ತುವಂ॥
Dānena taṃ nīharanti, puna dānaṃ adā tuvaṃ.
೧೭೮೭.
1787.
‘‘ತೇ ಸು ಮತ್ತಾ ಕಿಲನ್ತಾವ, ಸಮ್ಪತನ್ತಿ ವನಿಬ್ಬಕಾ।
‘‘Te su mattā kilantāva, sampatanti vanibbakā;
ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಮಹಾರಾಜೇ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೧೭೮೮.
1788.
‘‘ಅಚ್ಛೇಚ್ಛುಂ ವತ ಭೋ ರುಕ್ಖಂ, ನಾನಾಫಲಧರಂ ದುಮಂ।
‘‘Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ, nānāphaladharaṃ dumaṃ;
ಯಥಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ರಟ್ಠಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕಂ॥
Yathā vessantaraṃ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṃ.
೧೭೮೯.
1789.
‘‘ಅಚ್ಛೇಚ್ಛುಂ ವತ ಭೋ ರುಕ್ಖಂ, ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ದುಮಂ।
‘‘Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ, sabbakāmadadaṃ dumaṃ;
ಯಥಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ರಟ್ಠಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕಂ॥
Yathā vessantaraṃ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṃ.
೧೭೯೦.
1790.
‘‘ಅಚ್ಛೇಚ್ಛುಂ ವತ ಭೋ ರುಕ್ಖಂ, ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರಂ।
‘‘Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ, sabbakāmarasāharaṃ;
ಯಥಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ರಟ್ಠಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಅದೂಸಕಂ॥
Yathā vessantaraṃ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṃ.
೧೭೯೧.
1791.
‘‘ಯೇ ವುಡ್ಢಾ ಯೇ ಚ ದಹರಾ, ಯೇ ಚ ಮಜ್ಝಿಮಪೋರಿಸಾ।
‘‘Ye vuḍḍhā ye ca daharā, ye ca majjhimaporisā;
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಮಹಾರಾಜೇ।
Bāhā paggayha pakkanduṃ, nikkhamante mahārāje;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೧೭೯೨.
1792.
‘‘ಅತಿಯಕ್ಖಾ ವಸ್ಸವರಾ, ಇತ್ಥಾಗಾರಾ ಚ ರಾಜಿನೋ।
‘‘Atiyakkhā vassavarā, itthāgārā ca rājino;
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಮಹಾರಾಜೇ।
Bāhā paggayha pakkanduṃ, nikkhamante mahārāje;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೧೭೯೩.
1793.
‘‘ಥಿಯೋಪಿ ತತ್ಥ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ಯಾ ತಮ್ಹಿ ನಗರೇ ಅಹು।
‘‘Thiyopi tattha pakkanduṃ, yā tamhi nagare ahu;
ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಮಹಾರಾಜೇ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೧೭೯೪.
1794.
‘‘ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಚ ಸಮಣಾ, ಅಞ್ಞೇ ವಾಪಿ ವನಿಬ್ಬಕಾ।
‘‘Ye brāhmaṇā ye ca samaṇā, aññe vāpi vanibbakā;
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಕಿರ ಭೋ’ ಇತಿ॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, ‘adhammo kira bho’ iti.
೧೭೯೫.
1795.
‘‘ಯಥಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಯಜಮಾನೋ ಸಕೇ ಪುರೇ।
‘‘Yathā vessantaro rājā, yajamāno sake pure;
ಸಿವೀನಂ ವಚನತ್ಥೇನ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Sivīnaṃ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೭೯೬.
1796.
‘‘ಸತ್ತ ಹತ್ಥಿಸತೇ ದತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಭೂಸಿತೇ।
‘‘Satta hatthisate datvā, sabbālaṅkārabhūsite;
ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛೇ ಮಾತಙ್ಗೇ, ಹೇಮಕಪ್ಪನವಾಸಸೇ।
Suvaṇṇakacche mātaṅge, hemakappanavāsase;
೧೭೯೭.
1797.
‘‘ಆರೂಳ್ಹೇ ಗಾಮಣೀಯೇಹಿ, ತೋಮರಙ್ಕುಸಪಾಣಿಭಿ।
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, tomaraṅkusapāṇibhi;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೭೯೮.
1798.
‘‘ಸತ್ತ ಅಸ್ಸಸತೇ ದತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಭೂಸಿತೇ।
‘‘Satta assasate datvā, sabbālaṅkārabhūsite;
ಆಜಾನೀಯೇವ ಜಾತಿಯಾ, ಸಿನ್ಧವೇ ಸೀಘವಾಹನೇ॥
Ājānīyeva jātiyā, sindhave sīghavāhane.
೧೭೯೯.
1799.
‘‘ಆರೂಳ್ಹೇ ಗಾಮಣೀಯೇಹಿ, ಇಲ್ಲಿಯಾಚಾಪಧಾರಿಭಿ।
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, illiyācāpadhāribhi;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೮೦೦.
1800.
‘‘ಸತ್ತ ರಥಸತೇ ದತ್ವಾ, ಸನ್ನದ್ಧೇ ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜೇ।
‘‘Satta rathasate datvā, sannaddhe ussitaddhaje;
ದೀಪೇ ಅಥೋಪಿ ವೇಯಗ್ಘೇ, ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಭೂಸಿತೇ॥
Dīpe athopi veyagghe, sabbālaṅkārabhūsite.
೧೮೦೧.
1801.
‘‘ಆರೂಳ್ಹೇ ಗಾಮಣೀಯೇಹಿ, ಚಾಪಹತ್ಥೇಹಿ ವಮ್ಮಿಭಿ।
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೮೦೨.
1802.
‘‘ಸತ್ತ ಇತ್ಥಿಸತೇ ದತ್ವಾ, ಏಕಮೇಕಾ ರಥೇ ಠಿತಾ।
‘‘Satta itthisate datvā, ekamekā rathe ṭhitā;
ಸನ್ನದ್ಧಾ ನಿಕ್ಖರಜ್ಜೂಹಿ, ಸುವಣ್ಣೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಾ॥
Sannaddhā nikkharajjūhi, suvaṇṇehi alaṅkatā.
೧೮೦೩.
1803.
‘‘ಪೀತಾಲಙ್ಕಾರಾ ಪೀತವಸನಾ, ಪೀತಾಭರಣಭೂಸಿತಾ।
‘‘Pītālaṅkārā pītavasanā, pītābharaṇabhūsitā;
ಆಳಾರಪಮ್ಹಾ ಹಸುಲಾ, ಸುಸಞ್ಞಾ ತನುಮಜ್ಝಿಮಾ।
Āḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರಾ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Esa vessantarā rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೮೦೪.
1804.
‘‘ಸತ್ತ ಧೇನುಸತೇ ದತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾ ಕಂಸುಪಧಾರಣಾ।
‘‘Satta dhenusate datvā, sabbā kaṃsupadhāraṇā;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೮೦೫.
1805.
‘‘ಸತ್ತ ದಾಸಿಸತೇ ದತ್ವಾ, ಸತ್ತ ದಾಸಸತಾನಿ ಚ।
‘‘Satta dāsisate datvā, satta dāsasatāni ca;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೮೦೬.
1806.
‘‘ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸರಥೇ ದತ್ವಾ, ನಾರಿಯೋ ಚ ಅಲಙ್ಕತಾ।
‘‘Hatthī assarathe datvā, nāriyo ca alaṅkatā;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತಿ॥
Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
೧೮೦೭.
1807.
‘‘ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;
ಮಹಾದಾನೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಮೇದನೀ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಥ॥
Mahādāne padinnamhi, medanī sampakampatha.
೧೮೦೮.
1808.
‘‘ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;
ಯಂ ಪಞ್ಜಲಿಕತೋ ರಾಜಾ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Yaṃ pañjalikato rājā, samhā raṭṭhā nirajjatī’’ti.
ತತ್ಥ ಸಿವಿಕಞ್ಞಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫುಸ್ಸತಿಯಾ ಪರಿದೇವಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಞ್ಜಯಸ್ಸ ಸಿವಿರಞ್ಞೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸಮಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ ಪರಿದೇವಿಂಸು। ವೇಸ್ಸನ್ತರನಿವೇಸನೇತಿ ತತ್ಥ ಇತ್ಥೀನಂ ಪಕ್ಕನ್ದಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸಪಿ ನಿವೇಸನೇ ತಥೇವ ಪಕ್ಕನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ರಾಜಕುಲೇಸು ಕೇಚಿ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಾತವೇಗೇನ ಸಮ್ಪಮಥಿತಾ ಸಾಲಾ ವಿಯ ಪತಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಾ ಪರಿದೇವಿಂಸು। ತತೋ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗತೇ ದಾನವೇಯ್ಯಾವತಿಕಾ ‘‘ದಾನಂ ಪಟಿಯಾದಿತ’’ನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ಅಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಪಾತೋವ ನ್ಹತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಸಾದುರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಸತ್ತಸತಕಂ ಮಹಾದಾನಂ ದಾತುಂ ದಾನಗ್ಗಂ ಉಪಾಗಮಿ।
Tattha sivikaññāti bhikkhave, phussatiyā paridevitasaddaṃ sutvā sabbāpi sañjayassa sivirañño itthiyo samāgatā hutvā pakkanduṃ parideviṃsu. Vessantaranivesaneti tattha itthīnaṃ pakkanditasaddaṃ sutvā vessantarassapi nivesane tatheva pakkanditvā dvīsu rājakulesu keci sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontā vātavegena sampamathitā sālā viya patitvā parivattantā parideviṃsu. Tato ratyā vivasāneti bhikkhave, tato tassā rattiyā accayena sūriye uggate dānaveyyāvatikā ‘‘dānaṃ paṭiyādita’’nti rañño ārocayiṃsu. Atha vessantaro rājā pātova nhatvā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍito sādurasabhojanaṃ bhuñjitvā mahājanaparivuto sattasatakaṃ mahādānaṃ dātuṃ dānaggaṃ upāgami.
ದೇಥಾತಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಅಮಚ್ಚೇ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ವಾರುಣಿನ್ತಿ ‘‘ಮಜ್ಜದಾನಂ ನಾಮ ನಿಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಸುರಾಸೋಣ್ಡಾ ದಾನಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ದಾನಗ್ಗೇ ಸುರಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭನ್ತೂ’’ತಿ ದಾಪೇಸಿ। ವನಿಬ್ಬಕೇತಿ ವನಿಬ್ಬಕಜನೇಸು ಕಞ್ಚಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಮಾ ವಿಹೇಠಯಿತ್ಥ। ಪಟಿಪೂಜಿತಾತಿ ಮಯಾ ಪೂಜಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಂ ಥೋಮಯಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ , ತಥಾ ತುಮ್ಹೇ ಕರೋಥಾತಿ ವದತಿ।
Dethāti tattha gantvā saṭṭhisahassaamacce āṇāpento evamāha. Vāruṇinti ‘‘majjadānaṃ nāma nipphala’’nti jānāti, evaṃ santepi ‘‘surāsoṇḍā dānaggaṃ patvā ‘vessantarassa dānagge suraṃ na labhimhā’ti vattuṃ mā labhantū’’ti dāpesi. Vanibbaketi vanibbakajanesu kañci ekampi mā viheṭhayittha. Paṭipūjitāti mayā pūjitā hutvā yathā maṃ thomayamānā gacchanti , tathā tumhe karothāti vadati.
ಇತಿ ಸೋ ಸುವಣ್ಣಾಲಙ್ಕಾರಾನಂ ಸುವಣ್ಣಧಜಾನಂ ಹೇಮಜಾಲಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಸತ್ತಸತಾನಿ ಚ, ತಥಾರೂಪಾನಞ್ಞೇವ ಅಸ್ಸಾನಂ ಸತ್ತಸತಾನಿ ಚ, ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ನಾನಾರತನವಿಚಿತ್ರಾನಂ ಸುವಣ್ಣಧಜಾನಂ ರಥಾನಂ ಸತ್ತಸತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾನಂ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾನಂ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾದೀನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಸತ್ತಸತಾನಿ, ಸುವಿನೀತಾನಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾನಂ ದಾಸಾನಂ ಸತ್ತಸತಾನಿ, ತಥಾ ದಾಸೀನಂ ಸತ್ತಸತಾನಿ, ವರಉಸಭಜೇಟ್ಠಕಾನಂ ಕುಣ್ಡೋಪದೋಹಿನೀನಂ ಧೇನೂನಂ ಸತ್ತಸತಾನಿ, ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ ಪಾನಭೋಜನಾನೀತಿ ಸತ್ತಸತಕಂ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ದಾನಂ ದದಮಾನೇ ಜೇತುತ್ತರನಗರವಾಸಿನೋ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಾದಯೋ ‘‘ಸಾಮಿ, ವೇಸ್ಸನ್ತರ ಸಿವಿರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ತಂ ‘ದಾನಂ ದೇತೀ’ತಿ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಪುನ ದಾನಮೇವ ದೇಸೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವಿಂಸು। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Iti so suvaṇṇālaṅkārānaṃ suvaṇṇadhajānaṃ hemajālappaṭicchannānaṃ hatthīnaṃ sattasatāni ca, tathārūpānaññeva assānaṃ sattasatāni ca, sīhacammādīhi parikkhittānaṃ nānāratanavicitrānaṃ suvaṇṇadhajānaṃ rathānaṃ sattasatāni, sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitānaṃ uttamarūpadharānaṃ khattiyakaññādīnaṃ itthīnaṃ sattasatāni, suvinītānaṃ susikkhitānaṃ dāsānaṃ sattasatāni, tathā dāsīnaṃ sattasatāni, varausabhajeṭṭhakānaṃ kuṇḍopadohinīnaṃ dhenūnaṃ sattasatāni, aparimāṇāni pānabhojanānīti sattasatakaṃ mahādānaṃ adāsi. Tasmiṃ evaṃ dānaṃ dadamāne jetuttaranagaravāsino khattiyabrāhmaṇavessasuddādayo ‘‘sāmi, vessantara siviraṭṭhavāsino taṃ ‘dānaṃ detī’ti pabbājenti, tvaṃ puna dānameva desī’’ti parideviṃsu. Tena vuttaṃ –
೧೮೦೯.
1809.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ವತ್ತತೀ ಸದ್ದೋ, ತುಮುಲೋ ಭೇರವೋ ಮಹಾ।
‘‘Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā;
ದಾನೇನ ತಂ ನೀಹರನ್ತಿ, ಪುನ ದಾನಂ ಅದಾ ತುವ’’ನ್ತಿ॥
Dānena taṃ nīharanti, puna dānaṃ adā tuva’’nti.
ದಾನಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಪನ ದಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿರ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಅಮ್ಹೇ ಅನಾಥೇ ಕತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಛಿನ್ನಪಾದಾ ವಿಯ ಪತನ್ತಾ ಆವತ್ತನ್ತಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಾ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಪರಿದೇವಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Dānapaṭiggāhakā pana dānaṃ gahetvā ‘‘idāni kira vessantaro rājā amhe anāthe katvā araññaṃ pavisissati, ito paṭṭhāya kassa santikaṃ gamissāmā’’ti chinnapādā viya patantā āvattantā parivattantā mahāsaddena parideviṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೧೦.
1810.
‘‘ತೇ ಸು ಮತ್ತಾ ಕಿಲನ್ತಾವ, ಸಮ್ಪತನ್ತಿ ವನಿಬ್ಬಕಾ।
‘‘Te su mattā kilantāva, sampatanti vanibbakā;
ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಮಹಾರಾಜೇ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ’’ತಿ॥
Nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
ತತ್ಥ ತೇ ಸು ಮತ್ತಾತಿ ಸು-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ, ತೇ ವನಿಬ್ಬಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮತ್ತಾ ಕಿಲನ್ತಾವಾತಿ ಮತ್ತಾ ವಿಯ ಕಿಲನ್ತಾ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ। ಸಮ್ಪತನ್ತೀತಿ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತನ್ತಿ। ಅಚ್ಛೇಚ್ಛುಂ ವತಾತಿ ಛಿನ್ದಿಂಸು, ವತಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಯಥಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ। ಅತಿಯಕ್ಖಾತಿ ಭೂತವಿಜ್ಜಾ ಇಕ್ಖಣಿಕಾಪಿ। ವಸ್ಸವರಾತಿ ಉದ್ಧಟಬೀಜಾ ಓರೋಧಪಾಲಕಾ। ವಚನತ್ಥೇನಾತಿ ವಚನಕಾರಣೇನ। ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ರಟ್ಠಾ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ। ಗಾಮಣೀಯೇಹೀತಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೇಹಿ। ಆಜಾನೀಯೇವಾತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೇ । ಗಾಮಣೀಯೇಹೀತಿ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯೇಹಿ। ಇಲ್ಲಿಯಾಚಾಪಧಾರಿಭೀತಿ ಇಲ್ಲಿಯಞ್ಚ ಚಾಪಞ್ಚ ಧಾರೇನ್ತೇಹಿ। ದೀಪೇ ಅಥೋಪಿ ವೇಯ್ಯಗ್ಘೇತಿ ದೀಪಿಚಮ್ಮಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ। ಏಕಮೇಕಾ ರಥೇ ಠಿತಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಏಕಮೇಕಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ರಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಅಟ್ಠವಣ್ಣದಾಸೀಹಿ ಪರಿವುತಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ।
Tattha te su mattāti su-kāro nipātamatto, te vanibbakāti attho. Mattā kilantāvāti mattā viya kilantā viya ca hutvā. Sampatantīti parivattitvā bhūmiyaṃ patanti. Acchecchuṃ vatāti chindiṃsu, vatāti nipātamattaṃ. Yathāti yena kāraṇena. Atiyakkhāti bhūtavijjā ikkhaṇikāpi. Vassavarāti uddhaṭabījā orodhapālakā. Vacanatthenāti vacanakāraṇena. Samhā raṭṭhā nirajjatīti attano raṭṭhā niggacchati. Gāmaṇīyehīti hatthācariyehi. Ājānīyevāti jātisampanne . Gāmaṇīyehīti assācariyehi. Illiyācāpadhāribhīti illiyañca cāpañca dhārentehi. Dīpe athopi veyyaggheti dīpicammabyagghacammaparikkhitte. Ekamekā rathe ṭhitāti so kira ekamekaṃ itthiratanaṃ rathe ṭhapetvā aṭṭhaaṭṭhavaṇṇadāsīhi parivutaṃ katvā adāsi.
ನಿಕ್ಖರಜ್ಜೂಹೀತಿ ಸುವಣ್ಣಸುತ್ತಮಯೇಹಿ ಪಾಮಙ್ಗೇಹಿ। ಆಳಾರಪಮ್ಹಾತಿ ವಿಸಾಲಕ್ಖಿಗಣ್ಡಾ। ಹಸುಲಾತಿ ಮ್ಹಿತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಕಥಾ। ಸುಸಞ್ಞಾತಿ ಸುಸ್ಸೋಣಿಯೋ। ತನುಮಜ್ಝಿಮಾತಿ ಕರತಲಮಿವ ತನುಮಜ್ಝಿಮಭಾಗಾ। ತದಾ ಪನ ದೇವತಾಯೋ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ರಾಜೂನಂ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಮಹಾದಾನಂ ದೇತೀ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಖತ್ತಿಯಾ ದೇವತಾನುಭಾವೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ತಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಕಂಸುಪಧಾರಣಾತಿ ಇಧ ಕಂಸನ್ತಿ ರಜತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ರಜತಮಯೇನ ಖೀರಪಟಿಚ್ಛನಭಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಞ್ಞೇವ ಅದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪದಿನ್ನಮ್ಹೀತಿ ದೀಯಮಾನೇ। ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಥಾತಿ ದಾನತೇಜೇನ ಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಯಂ ಪಞ್ಜಲಿಕತೋತಿ ಯಂ ಸೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅತ್ತನೋ ದಾನಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಮೇ ಇದಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪಞ್ಜಲಿಕತೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾಪಿ ಭೀಸನಕಮೇವ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿರಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ಕತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿಯೇವ, ನ ಕೋಚಿ ನಂ ನಿವಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Nikkharajjūhīti suvaṇṇasuttamayehi pāmaṅgehi. Āḷārapamhāti visālakkhigaṇḍā. Hasulāti mhitapubbaṅgamakathā. Susaññāti sussoṇiyo. Tanumajjhimāti karatalamiva tanumajjhimabhāgā. Tadā pana devatāyo jambudīpatale rājūnaṃ ‘‘vessantaro rājā mahādānaṃ detī’’ti ārocayiṃsu, tasmā te khattiyā devatānubhāvenāgantvā tā gaṇhitvā pakkamiṃsu. Kaṃsupadhāraṇāti idha kaṃsanti rajatassa nāmaṃ, rajatamayena khīrapaṭicchanabhājanena saddhiññeva adāsīti attho. Padinnamhīti dīyamāne. Sampakampathāti dānatejena kampittha. Yaṃ pañjalikatoti yaṃ so vessantaro rājā mahādānaṃ datvā añjaliṃ paggayha attano dānaṃ namassamāno ‘‘sabbaññutaññāṇassa me idaṃ paccayo hotū’’ti pañjalikato ahosi, tadāpi bhīsanakameva ahosi, tasmiṃ khaṇe pathavī kampitthāti attho. Nirajjatīti evaṃ katvā niggacchatiyeva, na koci naṃ nivāretīti attho.
ಅಪಿಚ ಖೋ ತಸ್ಸ ದಾನಂ ದದನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಾಯಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತರಥೇನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ। ಮದ್ದೀದೇವೀಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಾಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಾ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಮನಭಾವಂ ಕಥೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Apica kho tassa dānaṃ dadantasseva sāyaṃ ahosi. So attano nivesanameva gantvā ‘‘mātāpitaro vanditvā sve gamissāmī’’ti cintetvā alaṅkatarathena mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ gato. Maddīdevīpi ‘‘ahaṃ sāminā saddhiṃ gantvā mātāpitaro anujānāpessāmī’’ti teneva saddhiṃ gatā. Mahāsatto pitaraṃ vanditvā attano gamanabhāvaṃ kathesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೧೧.
1811.
‘‘ಆಮನ್ತಯಿತ್ಥ ರಾಜಾನಂ, ಸಞ್ಜಯಂ ಧಮ್ಮಿನಂ ವರಂ।
‘‘Āmantayittha rājānaṃ, sañjayaṃ dhamminaṃ varaṃ;
ಅವರುದ್ಧಸಿ ಮಂ ದೇವ, ವಙ್ಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಪಬ್ಬತಂ॥
Avaruddhasi maṃ deva, vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ.
೧೮೧೨.
1812.
‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಮಹಾರಾಜ, ಭೂತಾ ಯೇ ಚ ಭವಿಸ್ಸರೇ।
‘‘Ye hi keci mahārāja, bhūtā ye ca bhavissare;
ಅತಿತ್ತಾಯೇವ ಕಾಮೇಹಿ, ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯಮಸಾಧನಂ॥
Atittāyeva kāmehi, gacchanti yamasādhanaṃ.
೧೮೧೩.
1813.
‘‘ಸ್ವಾಹಂ ಸಕೇ ಅಭಿಸ್ಸಸಿಂ, ಯಜಮಾನೋ ಸಕೇ ಪುರೇ।
‘‘Svāhaṃ sake abhissasiṃ, yajamāno sake pure;
ಸಿವೀನಂ ವಚನತ್ಥೇನ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜಹಂ॥
Sivīnaṃ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjahaṃ.
೧೮೧೪.
1814.
‘‘ಅಘಂ ತಂ ಪಟಿಸೇವಿಸ್ಸಂ, ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ।
‘‘Aghaṃ taṃ paṭisevissaṃ, vane vāḷamigākiṇṇe;
ಖಗ್ಗದೀಪಿನಿಸೇವಿತೇ, ಅಹಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋಮಿ।
Khaggadīpinisevite, ahaṃ puññāni karomi;
ತುಮ್ಹೇ ಪಙ್ಕಮ್ಹಿ ಸೀದಥಾ’’ತಿ॥
Tumhe paṅkamhi sīdathā’’ti.
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಿನಂ ವರನ್ತಿ ಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಉತ್ತಮಂ। ಅವರುದ್ಧಸೀತಿ ರಟ್ಠಾ ನೀಹರಸಿ। ಭೂತಾತಿ ಅತೀತಾ। ಭವಿಸ್ಸರೇತಿ ಯೇ ಚ ಅನಾಗತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ , ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಯಮಸಾಧನನ್ತಿ ಯಮರಞ್ಞೋ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ। ಸ್ವಾಹಂ ಸಕೇ ಅಭಿಸ್ಸಸಿನ್ತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ನಗರವಾಸಿನೋಯೇವ ಪೀಳೇಸಿಂ। ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ? ಯಜಮಾನೋ ಸಕೇ ಪುರೇತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಸೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ। ನಿರಜ್ಜಹನ್ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅಹಂ। ಅಘಂ ತನ್ತಿ ಯಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೇನ ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ಪಟಿಸೇವಿಸ್ಸಾಮಿ। ಪಙ್ಕಮ್ಹೀತಿ ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಕಾಮಪಙ್ಕಮ್ಹಿ ಸೀದಥಾತಿ ವದತಿ।
Tattha dhamminaṃ varanti dhammikarājūnaṃ antare uttamaṃ. Avaruddhasīti raṭṭhā nīharasi. Bhūtāti atītā. Bhavissareti ye ca anāgate bhavissanti , paccuppanne ca nibbattā. Yamasādhananti yamarañño āṇāpavattiṭṭhānaṃ. Svāhaṃ sake abhissasinti so ahaṃ attano nagaravāsinoyeva pīḷesiṃ. Kiṃ karonto? Yajamāno sake pureti. Pāḷiyaṃ pana ‘‘so aha’’nti likhitaṃ. Nirajjahanti nikkhanto ahaṃ. Aghaṃ tanti yaṃ araññe vasantena paṭisevitabbaṃ dukkhaṃ, taṃ paṭisevissāmi. Paṅkamhīti tumhe pana kāmapaṅkamhi sīdathāti vadati.
ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಇಮಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ –
Iti mahāsatto imāhi catūhi gāthāhi pitarā saddhiṃ kathetvā mātu santikaṃ gantvā vanditvā pabbajjaṃ anujānāpento evamāha –
೧೮೧೫.
1815.
‘‘ಅನುಜಾನಾಹಿ ಮಂ ಅಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಮಮ ರುಚ್ಚತಿ।
‘‘Anujānāhi maṃ amma, pabbajjā mama ruccati;
ಸ್ವಾಹಂ ಸಕೇ ಅಭಿಸ್ಸಸಿಂ, ಯಜಮಾನೋ ಸಕೇ ಪುರೇ।
Svāhaṃ sake abhissasiṃ, yajamāno sake pure;
ಸಿವೀನಂ ವಚನತ್ಥೇನ, ಸಮ್ಹಾ ರಟ್ಠಾ ನಿರಜ್ಜಹಂ॥
Sivīnaṃ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjahaṃ.
೧೮೧೬.
1816.
‘‘ಅಘಂ ತಂ ಪಟಿಸೇವಿಸ್ಸಂ, ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ।
‘‘Aghaṃ taṃ paṭisevissaṃ, vane vāḷamigākiṇṇe;
ಖಗ್ಗದೀಪಿನಿಸೇವಿತೇ, ಅಹಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋಮಿ।
Khaggadīpinisevite, ahaṃ puññāni karomi;
ತುಮ್ಹೇ ಪಙ್ಕಮ್ಹಿ ಸೀದಥಾ’’ತಿ॥
Tumhe paṅkamhi sīdathā’’ti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಫುಸ್ಸತೀ ಆಹ –
Taṃ sutvā phussatī āha –
೧೮೧೭.
1817.
‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ತಂ ಪುತ್ತ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ತೇ ಸಮಿಜ್ಝತು।
‘‘Anujānāmi taṃ putta, pabbajjā te samijjhatu;
ಅಯಞ್ಚ ಮದ್ದೀ ಕಲ್ಯಾಣೀ, ಸುಸಞ್ಞಾ ತನುಮಜ್ಝಿಮಾ।
Ayañca maddī kalyāṇī, susaññā tanumajjhimā;
ಅಚ್ಛತಂ ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ, ಕಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Acchataṃ saha puttehi, kiṃ araññe karissatī’’ti.
ತತ್ಥ ಸಮಿಜ್ಝತೂತಿ ಝಾನೇನ ಸಮಿದ್ಧಾ ಹೋತು। ಅಚ್ಛತನ್ತಿ ಅಚ್ಛತು, ಇಧೇವ ಹೋತೂತಿ ವದತಿ।
Tattha samijjhatūti jhānena samiddhā hotu. Acchatanti acchatu, idheva hotūti vadati.
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಆಹ –
Vessantaro āha –
೧೮೧೮.
1818.
‘‘ನಾಹಂ ಅಕಾಮಾ ದಾಸಿಮ್ಪಿ, ಅರಞ್ಞಂ ನೇತುಮುಸ್ಸಹೇ।
‘‘Nāhaṃ akāmā dāsimpi, araññaṃ netumussahe;
ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ ಅನ್ವೇತು, ಸಚೇ ನಿಚ್ಛತಿ ಅಚ್ಛತೂ’’ತಿ॥
Sace icchati anvetu, sace nicchati acchatū’’ti.
ತತ್ಥ ಅಕಾಮಾತಿ ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಥ, ಅಹಂ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ದಾಸಿಮ್ಪಿ ನೇತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹಾಮೀತಿ।
Tattha akāmāti amma, kiṃ nāmetaṃ kathetha, ahaṃ anicchāya dāsimpi netuṃ na ussahāmīti.
ತತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸುಣ್ಹಂ ಯಾಚಿತುಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tato puttassa kathaṃ sutvā rājā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೧೯.
1819.
‘‘ತತೋ ಸುಣ್ಹಂ ಮಹಾರಾಜಾ, ಯಾಚಿತುಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ।
‘‘Tato suṇhaṃ mahārājā, yācituṃ paṭipajjatha;
ಮಾ ಚನ್ದನಸಮಾಚಾರೇ, ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಅಧಾರಯಿ॥
Mā candanasamācāre, rajojallaṃ adhārayi.
೧೮೨೦.
1820.
‘‘ಮಾ ಕಾಸಿಯಾನಿ ಧಾರೇತ್ವಾ, ಕುಸಚೀರಂ ಅಧಾರಯಿ।
‘‘Mā kāsiyāni dhāretvā, kusacīraṃ adhārayi;
ದುಕ್ಖೋ ವಾಸೋ ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ, ಮಾ ಹಿ ತ್ವಂ ಲಕ್ಖಣೇ ಗಮೀ’’ತಿ॥
Dukkho vāso araññasmiṃ, mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamī’’ti.
ತತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸುಣ್ಹಂ ಯಾಚಿತುಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಚನ್ದನಸಮಾಚಾರೇತಿ ಲೋಹಿತಚನ್ದನೇನ ಪರಿಕಿಣ್ಣಸರೀರೇ। ಮಾ ಹಿ ತ್ವಂ ಲಕ್ಖಣೇ ಗಮೀತಿ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇ ಮಾ ತ್ವಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗಮೀತಿ।
Tattha paṭipajjathāti bhikkhave, puttassa kathaṃ sutvā rājā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji. Candanasamācāreti lohitacandanena parikiṇṇasarīre. Mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti subhalakkhaṇena samannāgate mā tvaṃ araññaṃ gamīti.
೧೮೨೧.
1821.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ।
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā;
ನಾಹಂ ತಂ ಸುಖಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಯಂ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿನಾ’’ತಿ॥
Nāhaṃ taṃ sukhamiccheyyaṃ, yaṃ me vessantaraṃ vinā’’ti.
ತತ್ಥ ತಮಬ್ರವೀತಿ ತಂ ಸಸುರಂ ಅಬ್ರವಿ।
Tattha tamabravīti taṃ sasuraṃ abravi.
೧೮೨೨.
1822.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ಮಹಾರಾಜಾ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ।
‘‘Tamabravi mahārājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
ಇಙ್ಘ ಮದ್ದಿ ನಿಸಾಮೇಹಿ, ವನೇ ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ದುಸ್ಸಹಾ॥
Iṅgha maddi nisāmehi, vane ye honti dussahā.
೧೮೨೩.
1823.
‘‘ಬಹೂ ಕೀಟಾ ಪಟಙ್ಗಾ ಚ, ಮಕಸಾ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾ।
‘‘Bahū kīṭā paṭaṅgā ca, makasā madhumakkhikā;
ತೇಪಿ ತಂ ತತ್ಥ ಹಿಂ ಸೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ತೇ ದುಕ್ಖತರಂ ಸಿಯಾ॥
Tepi taṃ tattha hiṃ seyyuṃ, taṃ te dukkhataraṃ siyā.
೧೮೨೪.
1824.
‘‘ಅಪರೇ ಪಸ್ಸ ಸನ್ತಾಪೇ, ನದೀನುಪನಿಸೇವಿತೇ।
‘‘Apare passa santāpe, nadīnupanisevite;
ಸಪ್ಪಾ ಅಜಗರಾ ನಾಮ, ಅವಿಸಾ ತೇ ಮಹಬ್ಬಲಾ॥
Sappā ajagarā nāma, avisā te mahabbalā.
೧೮೨೫.
1825.
‘‘ತೇ ಮನುಸ್ಸಂ ಮಿಗಂ ವಾಪಿ, ಅಪಿ ಮಾಸನ್ನಮಾಗತಂ।
‘‘Te manussaṃ migaṃ vāpi, api māsannamāgataṃ;
ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭೋಗೇಹಿ, ವಸಮಾನೇನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ॥
Parikkhipitvā bhogehi, vasamānenti attano.
೧೮೨೬.
1826.
‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಣ್ಹಜಟಿನೋ, ಅಚ್ಛಾ ನಾಮ ಅಘಮ್ಮಿಗಾ।
‘‘Aññepi kaṇhajaṭino, acchā nāma aghammigā;
ನ ತೇಹಿ ಪುರಿಸೋ ದಿಟ್ಠೋ, ರುಕ್ಖಮಾರುಯ್ಹ ಮುಚ್ಚತಿ॥
Na tehi puriso diṭṭho, rukkhamāruyha muccati.
೧೮೨೭.
1827.
‘‘ಸಙ್ಘಟ್ಟಯನ್ತಾ ಸಿಙ್ಗಾನಿ, ತಿಕ್ಖಗ್ಗಾತಿಪ್ಪಹಾರಿನೋ।
‘‘Saṅghaṭṭayantā siṅgāni, tikkhaggātippahārino;
ಮಹಿಂಸಾ ವಿಚರನ್ತೇತ್ಥ, ನದಿಂ ಸೋತುಮ್ಬರಂ ಪತಿ॥
Mahiṃsā vicarantettha, nadiṃ sotumbaraṃ pati.
೧೮೨೮.
1828.
‘‘ದಿಸ್ವಾ ಮಿಗಾನಂ ಯೂಥಾನಂ, ಗವಂ ಸಞ್ಚರತಂ ವನೇ।
‘‘Disvā migānaṃ yūthānaṃ, gavaṃ sañcarataṃ vane;
ಧೇನುವ ವಚ್ಛಗಿದ್ಧಾವ, ಕಥಂ ಮದ್ದಿ ಕರಿಸ್ಸಸಿ॥
Dhenuva vacchagiddhāva, kathaṃ maddi karissasi.
೧೮೨೯.
1829.
‘‘ದಿಸ್ವಾ ಸಮ್ಪತಿತೇ ಘೋರೇ, ದುಮಗ್ಗೇಸು ಪ್ಲವಙ್ಗಮೇ।
‘‘Disvā sampatite ghore, dumaggesu plavaṅgame;
ಅಖೇತ್ತಞ್ಞಾಯ ತೇ ಮದ್ದಿ, ಭವಿಸ್ಸತೇ ಮಹಬ್ಭಯಂ॥
Akhettaññāya te maddi, bhavissate mahabbhayaṃ.
೧೮೩೦.
1830.
‘‘ಯಾ ತ್ವಂ ಸಿವಾಯ ಸುತ್ವಾನ, ಮುಹುಂ ಉತ್ತಸಯೀ ಪುರೇ।
‘‘Yā tvaṃ sivāya sutvāna, muhuṃ uttasayī pure;
ಸಾ ತ್ವಂ ವಙ್ಕಮನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕಥಂ ಮದ್ದಿ ಕರಿಸ್ಸಸಿ॥
Sā tvaṃ vaṅkamanuppattā, kathaṃ maddi karissasi.
೧೮೩೧.
1831.
‘‘ಠಿತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ, ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಪಕ್ಖಿಸು।
‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisinnesu pakkhisu;
ಸಣತೇವ ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
Saṇateva brahāraññaṃ, tattha kiṃ gantumicchasī’’ti.
ತತ್ಥ ತಮಬ್ರವೀತಿ ತಂ ಸುಣ್ಹಂ ಅಬ್ರವಿ। ಅಪರೇ ಪಸ್ಸ ಸನ್ತಾಪೇತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸನ್ತಾಪೇ ಭಯಜನಕೇ ಪೇಕ್ಖ। ನದೀನುಪನಿಸೇವಿತೇತಿ ನದೀನಂ ಉಪನಿಸೇವಿತೇ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ, ನದೀಕೂಲೇ ವಸನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅವಿಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಿಸಾ। ಅಪಿ ಮಾಸನ್ನನ್ತಿ ಆಸನ್ನಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಆಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಘಮ್ಮಿಗಾತಿ ಅಘಕರಾ ಮಿಗಾ, ದುಕ್ಖಾವಹಾ ಮಿಗಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನದಿಂ ಸೋತುಮ್ಬರಂ ಪತೀತಿ ಸೋತುಮ್ಬರಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ತೀರೇ। ಯೂಥಾನನ್ತಿ ಯೂಥಾನಿ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಧೇನುವ ವಚ್ಛಗಿದ್ಧಾವಾತಿ ತವ ದಾರಕೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ವಚ್ಛಗಿದ್ಧಾ ಧೇನು ವಿಯ ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ। ವ-ಕಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ನಿಪಾತಮತ್ತೋವ। ಸಮ್ಪತಿತೇತಿ ಸಮ್ಪತನ್ತೇ। ಘೋರೇತಿ ಭೀಸನಕೇ ವಿರೂಪೇ। ಪ್ಲವಙ್ಗಮೇತಿ ಮಕ್ಕಟೇ। ಅಖೇತ್ತಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅರಞ್ಞಭೂಮಿಅಕುಸಲತಾಯ। ಭವಿಸ್ಸತೇತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಿವಾಯ ಸುತ್ವಾನಾತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ। ಮುಹುನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ। ಉತ್ತಸಯೀತಿ ಉತ್ತಸಸಿ। ಸಣತೇವಾತಿ ನದತಿ ವಿಯ ಸಣನ್ತಂ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
Tattha tamabravīti taṃ suṇhaṃ abravi. Apare passa santāpeti aññepi santāpe bhayajanake pekkha. Nadīnupaniseviteti nadīnaṃ upanisevite āsannaṭṭhāne, nadīkūle vasanteti attho. Avisāti nibbisā. Api māsannanti āsannaṃ attano sarīrasamphassaṃ āgatanti attho. Aghammigāti aghakarā migā, dukkhāvahā migāti attho. Nadiṃ sotumbaraṃ patīti sotumbarāya nāma nadiyā tīre. Yūthānanti yūthāni, ayameva vā pāṭho. Dhenuva vacchagiddhāvāti tava dārake apassantī vacchagiddhā dhenu viya kathaṃ karissasi. Va-kāro panettha nipātamattova. Sampatiteti sampatante. Ghoreti bhīsanake virūpe. Plavaṅgameti makkaṭe. Akhettaññāyāti araññabhūmiakusalatāya. Bhavissateti bhavissati. Sivāya sutvānāti siṅgāliyā saddaṃ sutvā. Muhunti punappunaṃ. Uttasayīti uttasasi. Saṇatevāti nadati viya saṇantaṃ viya bhavissati.
೧೮೩೨.
1832.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ।
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā;
ಯಾನಿ ಏತಾನಿ ಅಕ್ಖಾಸಿ, ವನೇ ಪಟಿಭಯಾನಿ ಮೇ।
Yāni etāni akkhāsi, vane paṭibhayāni me;
ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಭೋಸ್ಸಂ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Sabbāni abhisambhossaṃ, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೩೩.
1833.
‘‘ಕಾಸಂ ಕುಸಂ ಪೋಟಕಿಲಂ, ಉಸಿರಂ ಮುಞ್ಚಪಬ್ಬಜಂ।
‘‘Kāsaṃ kusaṃ poṭakilaṃ, usiraṃ muñcapabbajaṃ;
ಉರಸಾ ಪನುದಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಸ್ಸ ಹೇಸ್ಸಾಮಿ ದುನ್ನಯಾ॥
Urasā panudahissāmi, nassa hessāmi dunnayā.
೧೮೩೪.
1834.
‘‘ಬಹೂಹಿ ವತ ಚರಿಯಾಹಿ, ಕುಮಾರೀ ವಿನ್ದತೇ ಪತಿಂ।
‘‘Bahūhi vata cariyāhi, kumārī vindate patiṃ;
ಉದರಸ್ಸುಪರೋಧೇನ, ಗೋಹನುವೇಠನೇನ ಚ॥
Udarassuparodhena, gohanuveṭhanena ca.
೧೮೩೫.
1835.
‘‘ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ, ಉದಕುಮ್ಮುಜ್ಜನೇನ ಚ।
‘‘Aggissa pāricariyāya, udakummujjanena ca;
ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಕೇ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೩೬.
1836.
‘‘ಅಪಿಸ್ಸಾ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತೋ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮಪಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ।
‘‘Apissā hoti appatto, ucchiṭṭhamapi bhuñjituṃ;
ಯೋ ನಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಅಕಾಮಂ ಪರಿಕಡ್ಢತಿ।
Yo naṃ hatthe gahetvāna, akāmaṃ parikaḍḍhati;
ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಕೇ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೩೭.
1837.
‘‘ಕೇಸಗ್ಗಹಣಮುಕ್ಖೇಪಾ, ಭೂಮ್ಯಾ ಚ ಪರಿಸುಮ್ಭನಾ।
‘‘Kesaggahaṇamukkhepā, bhūmyā ca parisumbhanā;
ದತ್ವಾ ಚ ನೋ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಬಹುಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನಪ್ಪಕಂ।
Datvā ca no pakkamati, bahuṃ dukkhaṃ anappakaṃ;
ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಕೇ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೩೮.
1838.
‘‘ಸುಕ್ಕಚ್ಛವೀ ವೇಧವೇರಾ, ದತ್ವಾ ಸುಭಗಮಾನಿನೋ।
‘‘Sukkacchavī vedhaverā, datvā subhagamānino;
ಅಕಾಮಂ ಪರಿಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಉಲೂಕಞ್ಞೇವ ವಾಯಸಾ।
Akāmaṃ parikaḍḍhanti, ulūkaññeva vāyasā;
ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಕೇ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೩೯.
1839.
‘‘ಅಪಿ ಞಾತಿಕುಲೇ ಫೀತೇ, ಕಂಸಪಜ್ಜೋತನೇ ವಸಂ।
‘‘Api ñātikule phīte, kaṃsapajjotane vasaṃ;
ನೇವಾತಿವಾಕ್ಯಂ ನ ಲಭೇ, ಭಾತೂಹಿ ಸಖಿನೀಹಿಪಿ।
Nevātivākyaṃ na labhe, bhātūhi sakhinīhipi;
ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಕೇ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೪೦.
1840.
‘‘ನಗ್ಗಾ ನದೀ ಅನುದಕಾ, ನಗ್ಗಂ ರಟ್ಠಂ ಅರಾಜಕಂ।
‘‘Naggā nadī anudakā, naggaṃ raṭṭhaṃ arājakaṃ;
ಇತ್ಥೀಪಿ ವಿಧವಾ ನಗ್ಗಾ, ಯಸ್ಸಾಪಿ ದಸ ಭಾತರೋ।
Itthīpi vidhavā naggā, yassāpi dasa bhātaro;
ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಕೇ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೪೧.
1841.
‘‘ಧಜೋ ರಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣಂ, ಧೂಮೋ ಪಞ್ಞಾಣಮಗ್ಗಿನೋ।
‘‘Dhajo rathassa paññāṇaṃ, dhūmo paññāṇamaggino;
ರಾಜಾ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣಂ, ಭತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಣಮಿತ್ಥಿಯಾ।
Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ, bhattā paññāṇamitthiyā;
ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಕೇ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha.
೧೮೪೨.
1842.
‘‘ಯಾ ದಲಿದ್ದೀ ದಲಿದ್ದಸ್ಸ, ಅಡ್ಢಾ ಅಡ್ಢಸ್ಸ ಕಿತ್ತಿಮಾ।
‘‘Yā daliddī daliddassa, aḍḍhā aḍḍhassa kittimā;
ತಂ ವೇ ದೇವಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಕರಞ್ಹಿ ಕರೋತಿ ಸಾ॥
Taṃ ve devā pasaṃsanti, dukkarañhi karoti sā.
೧೮೪೩.
1843.
‘‘ಸಾಮಿಕಂ ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸಂ, ಸದಾ ಕಾಸಾಯವಾಸಿನೀ।
‘‘Sāmikaṃ anubandhissaṃ, sadā kāsāyavāsinī;
ಪಥಬ್ಯಾಪಿ ಅಭಿಜ್ಜನ್ತ್ಯಾ, ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಿತ್ಥಿಯಾ॥
Pathabyāpi abhijjantyā, vedhabyaṃ kaṭukitthiyā.
೧೮೪೪.
1844.
‘‘ಅಪಿ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ, ಬಹುವಿತ್ತಧರಂ ಮಹಿಂ।
‘‘Api sāgarapariyantaṃ, bahuvittadharaṃ mahiṃ;
ನಾನಾರತನಪರಿಪೂರಂ, ನಿಚ್ಛೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿನಾ॥
Nānāratanaparipūraṃ, nicche vessantaraṃ vinā.
೧೮೪೫.
1845.
‘‘ಕಥಂ ನು ತಾಸಂ ಹದಯಂ, ಸುಖರಾ ವತ ಇತ್ಥಿಯೋ।
‘‘Kathaṃ nu tāsaṃ hadayaṃ, sukharā vata itthiyo;
ಯಾ ಸಾಮಿಕೇ ದುಕ್ಖಿತಮ್ಹಿ, ಸುಖಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ॥
Yā sāmike dukkhitamhi, sukhamicchanti attano.
೧೮೪೬.
1846.
‘‘ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಮಹಾರಾಜೇ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ।
‘‘Nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane;
ತಮಹಂ ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸಂ, ಸಬ್ಬಕಾಮದದೋ ಹಿ ಮೇ’’ತಿ॥
Tamahaṃ anubandhissaṃ, sabbakāmadado hi me’’ti.
ತತ್ಥ ತಮಬ್ರವೀತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮದ್ದೀ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಅಬ್ರವಿ। ಅಭಿಸಮ್ಭೋಸ್ಸನ್ತಿ ಸಹಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಧಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ। ಪೋಟಕಿಲನ್ತಿ ಪೋಟಕಿಲತಿಣಂ। ಪನುದಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದ್ವೇಧಾ ಕತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ। ಉದರಸ್ಸುಪರೋಧೇನಾತಿ ಉಪವಾಸೇನ ಖುದಾಧಿವಾಸೇನ। ಗೋಹನುವೇಠನೇನ ಚಾತಿ ವಿಸಾಲಕಟಿಯೋ ಓನತಪಸ್ಸಾ ಚ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸಾಮಿಕಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಗೋಹನುನಾ ಕಟಿಫಲಕಂ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ವೇಠನೇನ ಚ ಪಸ್ಸಾನಿ ಓನಾಮೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಪತಿಂ ಲಭತಿ। ಕಟುಕನ್ತಿ ಅಸಾತಂ। ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವಾತಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿಯೇವ।
Tattha tamabravīti bhikkhave, maddī rañño vacanaṃ sutvā taṃ rājānaṃ abravi. Abhisambhossanti sahissāmi adhivāsessāmi. Poṭakilanti poṭakilatiṇaṃ. Panudahissāmīti dvedhā katvā vessantarassa purato gamissāmi. Udarassuparodhenāti upavāsena khudādhivāsena. Gohanuveṭhanena cāti visālakaṭiyo onatapassā ca itthiyo sāmikaṃ labhantīti katvā gohanunā kaṭiphalakaṃ koṭṭāpetvā veṭhanena ca passāni onāmetvā kumārikā patiṃ labhati. Kaṭukanti asātaṃ. Gacchaññevāti gamissāmiyeva.
ಅಪಿಸ್ಸಾ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಧವಾಯ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೋವ। ಯೋ ನನ್ತಿ ಯೋ ನೀಚಜಚ್ಚೋ ತಂ ವಿಧವಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಞ್ಞೇವ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢತಿ। ಕೇಸಗ್ಗಹಣಮುಕ್ಖೇಪಾ, ಭೂಮ್ಯಾ ಚ ಪರಿಸುಮ್ಭನಾತಿ ಅಸಾಮಿಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ಹತ್ಥಪಾದೇಹಿ ಕೇಸಗ್ಗಹಣಂ, ಉಕ್ಖೇಪಾ, ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತನನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಅವಮಞ್ಞನಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ। ದತ್ವಾ ಚಾತಿ ಅಸಾಮಿಕಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಏವರೂಪಂ ಬಹುಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಪರಪುರಿಸೋ ದತ್ವಾ ಚ ನೋ ಪಕ್ಕಮತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ತಿಟ್ಠತಿ।
Apissā hoti appattoti tassā vidhavāya ucchiṭṭhakampi bhuñjituṃ ananucchavikova. Yo nanti yo nīcajacco taṃ vidhavaṃ anicchamānaññeva hatthe gahetvā kaḍḍhati. Kesaggahaṇamukkhepā, bhūmyā ca parisumbhanāti asāmikaṃ itthiṃ hatthapādehi kesaggahaṇaṃ, ukkhepā, bhūmiyaṃ pātananti etāni avamaññanāni katvā atikkamanti. Datvā cāti asāmikāya itthiyā evarūpaṃ bahuṃ anappakaṃ dukkhaṃ parapuriso datvā ca no pakkamati nirāsaṅko olokentova tiṭṭhati.
ಸುಕ್ಕಚ್ಛವೀತಿ ನ್ಹಾನೀಯಚುಣ್ಣೇನ ಉಟ್ಠಾಪಿತಚ್ಛವಿವಣ್ಣಾ। ವೇಧವೇರಾತಿ ವಿಧವಿತ್ಥಿಕಾಮಾ ಪುರಿಸಾ। ದತ್ವಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ। ಸುಭಗಮಾನಿನೋತಿ ಮಯಂ ಸುಭಗಾತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ। ಅಕಾಮನ್ತಿ ತಂ ವಿಧವಂ ಅಸಾಮಿಕಂ ಅಕಾಮಂ। ಉಲೂಕಞ್ಞೇವ ವಾಯಸಾತಿ ಕಾಕಾ ವಿಯಉಲೂಕಂ ಪರಿಕಡ್ಢನ್ತಿ। ಕಂಸಪಜ್ಜೋತನೇತಿ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನಾಭಾಯ ಪಜ್ಜೋತನ್ತೇ। ವಸನ್ತಿ ಏವರೂಪೇಪಿ ಞಾತಿಕುಲೇ ವಸಮಾನಾ। ನೇವಾತಿವಾಕ್ಯಂ ನ ಲಭೇತಿ ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ ನಿಸ್ಸಾಮಿಕಾ, ಯಾವಜೀವಂ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಭಾರೋ ಜಾತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವಚನಾನಿ ವದನ್ತೇಹಿ ಭಾತೂಹಿಪಿ ಸಖಿನೀಹಿಪಿ ಅತಿವಾಕ್ಯಂ ಗರಹವಚನಂ ನೇವ ನ ಲಭತಿ। ಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪಾಕಟಭಾವಕಾರಣಂ।
Sukkacchavīti nhānīyacuṇṇena uṭṭhāpitacchavivaṇṇā. Vedhaverāti vidhavitthikāmā purisā. Datvāti kiñcideva appamattakaṃ dhanaṃ datvā. Subhagamāninoti mayaṃ subhagāti maññamānā. Akāmanti taṃ vidhavaṃ asāmikaṃ akāmaṃ. Ulūkaññeva vāyasāti kākā viyaulūkaṃ parikaḍḍhanti. Kaṃsapajjotaneti suvaṇṇabhājanābhāya pajjotante. Vasanti evarūpepi ñātikule vasamānā. Nevātivākyaṃ na labheti ‘‘ayaṃ itthī nissāmikā, yāvajīvaṃ amhākaññeva bhāro jāto’’tiādīni vacanāni vadantehi bhātūhipi sakhinīhipi ativākyaṃ garahavacanaṃ neva na labhati. Paññāṇanti pākaṭabhāvakāraṇaṃ.
ಯಾ ದಲಿದ್ದೀ ದಲಿದ್ದಸ್ಸಾತಿ ದೇವ, ಕಿತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಯಾ ಇತ್ಥೀ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದಲಿದ್ದಸ್ಸ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಸಯಮ್ಪಿ ದಲಿದ್ದೀ ಸಮಾನಾ ದುಕ್ಖಾವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಡ್ಢಕಾಲೇ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಅಡ್ಢಾ ಸುಖಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋತಿ, ತಂ ವೇ ದೇವಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ। ಅಭಿಜ್ಜನ್ತ್ಯಾತಿ ಅಭಿಜ್ಜನ್ತಿಯಾ। ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಕಲಪಥವೀ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತಾಯ ಸಕಲಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಸಾವ ಇಸ್ಸರಾ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ವೇಧಬ್ಯಂ ಕಟುಕಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಖರಾ ವತ ಇತ್ಥಿಯೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಖರಾ ವತ ಇತ್ಥಿಯೋ।
Yādaliddī daliddassāti deva, kittisampannā yā itthī attano sāmikassa daliddassa dukkhappattakāle sayampi daliddī samānā dukkhāva hoti, tassa aḍḍhakāle teneva saddhiṃ aḍḍhā sukhappattā hoti, taṃ ve devā pasaṃsanti. Abhijjantyāti abhijjantiyā. Sacepi hi itthiyā sakalapathavī na bhijjati, tāya sakalāya pathaviyā sāva issarā hoti, tathāpi vedhabyaṃ kaṭukamevāti attho. Sukharā vata itthiyoti suṭṭhu kharā vata itthiyo.
೧೮೪೭.
1847.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ಮಹಾರಾಜಾ, ಮದ್ದಿಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಂ।
‘‘Tamabravi mahārājā, maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ;
ಇಮೇ ತೇ ದಹರಾ ಪುತ್ತಾ, ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ।
Ime te daharā puttā, jālī kaṇhājinā cubho;
ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪ ಲಕ್ಖಣೇ ಗಚ್ಛ, ಮಯಂ ತೇ ಪೋಸಯಾಮಸೇ’’ತಿ॥
Nikkhippa lakkhaṇe gaccha, mayaṃ te posayāmase’’ti.
ತತ್ಥ ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋತಿ ಜಾಲೀ ಚ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚಾತಿ ಉಭೋ। ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪಾತಿ ಇಮೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀತಿ।
Tattha jālī kaṇhājinā cubhoti jālī ca kaṇhājinā cāti ubho. Nikkhippāti ime nikkhipitvā gacchāhīti.
೧೮೪೮.
1848.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ।
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā;
ಪಿಯಾ ಮೇ ಪುತ್ತಕಾ ದೇವ, ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ।
Piyā me puttakā deva, jālī kaṇhājinā cubho;
ತ್ಯಮ್ಹಂ ತತ್ಥ ರಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಅರಞ್ಞೇ ಜೀವಸೋಕಿನ’’ನ್ತಿ॥
Tyamhaṃ tattha ramessanti, araññe jīvasokina’’nti.
ತತ್ಥ ತ್ಯಮ್ಹನ್ತಿ ತೇ ದಾರಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞೇ। ಜೀವಸೋಕಿನನ್ತಿ ಅವಿಗತಸೋಕಾನಂ ಹದಯಂ ರಮಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha tyamhanti te dārakā amhākaṃ tattha araññe. Jīvasokinanti avigatasokānaṃ hadayaṃ ramayissantīti attho.
೧೮೪೯.
1849.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ಮಹಾರಾಜಾ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ।
‘‘Tamabravi mahārājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
ಸಾಲೀನಂ ಓದನಂ ಭುತ್ವಾ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ।
Sālīnaṃ odanaṃ bhutvā, suciṃ maṃsūpasecanaṃ;
ರುಕ್ಖಫಲಾನಿ ಭುಞ್ಜನ್ತಾ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Rukkhaphalāni bhuñjantā, kathaṃ kāhanti dārakā.
೧೮೫೦.
1850.
‘‘ಭುತ್ವಾ ಸತಪಲೇ ಕಂಸೇ, ಸೋವಣ್ಣೇ ಸತರಾಜಿಕೇ।
‘‘Bhutvā satapale kaṃse, sovaṇṇe satarājike;
ರುಕ್ಖಪತ್ತೇಸು ಭುಞ್ಜನ್ತಾ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Rukkhapattesu bhuñjantā, kathaṃ kāhanti dārakā.
೧೮೫೧.
1851.
‘‘ಕಾಸಿಯಾನಿ ಚ ಧಾರೇತ್ವಾ, ಖೋಮಕೋಟುಮ್ಬರಾನಿ ಚ।
‘‘Kāsiyāni ca dhāretvā, khomakoṭumbarāni ca;
ಕುಸಚೀರಾನಿ ಧಾರೇನ್ತಾ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Kusacīrāni dhārentā, kathaṃ kāhanti dārakā.
೧೮೫೨.
1852.
‘‘ವಯ್ಹಾಹಿ ಪರಿಯಾಯಿತ್ವಾ, ಸಿವಿಕಾಯ ರಥೇನ ಚ।
‘‘Vayhāhi pariyāyitvā, sivikāya rathena ca;
ಪತ್ತಿಕಾ ಪರಿಧಾವನ್ತಾ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Pattikā paridhāvantā, kathaṃ kāhanti dārakā.
೧೮೫೩.
1853.
‘‘ಕೂಟಾಗಾರೇ ಸಯಿತ್ವಾನ, ನಿವಾತೇ ಫುಸಿತಗ್ಗಳೇ।
‘‘Kūṭāgāre sayitvāna, nivāte phusitaggaḷe;
ಸಯನ್ತಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಮಿಂ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Sayantā rukkhamūlasmiṃ, kathaṃ kāhanti dārakā.
೧೮೫೪.
1854.
‘‘ಪಲ್ಲಙ್ಕೇಸು ಸಯಿತ್ವಾನ, ಗೋನಕೇ ಚಿತ್ತಸನ್ಥತೇ।
‘‘Pallaṅkesu sayitvāna, gonake cittasanthate;
ಸಯನ್ತಾ ತಿಣಸನ್ಥಾರೇ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Sayantā tiṇasanthāre, kathaṃ kāhanti dārakā.
೧೮೫೫.
1855.
‘‘ಗನ್ಧಕೇನ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ, ಅಗರುಚನ್ದನೇನ ಚ।
‘‘Gandhakena vilimpitvā, agarucandanena ca;
ರಜೋಜಲ್ಲಾನಿ ಧಾರೇನ್ತಾ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Rajojallāni dhārentā, kathaṃ kāhanti dārakā.
೧೮೫೬.
1856.
‘‘ಚಾಮರಮೋರಹತ್ಥೇಹಿ, ಬೀಜಿತಙ್ಗಾ ಸುಖೇಧಿತಾ।
‘‘Cāmaramorahatthehi, bījitaṅgā sukhedhitā;
ಫುಟ್ಠಾ ಡಂಸೇಹಿ ಮಕಸೇಹಿ, ಕಥಂ ಕಾಹನ್ತಿ ದಾರಕಾ’’ತಿ॥
Phuṭṭhā ḍaṃsehi makasehi, kathaṃ kāhanti dārakā’’ti.
ತತ್ಥ ಪಲಸತೇ ಕಂಸೇತಿ ಪಲಸತೇನ ಕತಾಯ ಕಞ್ಚನಪಾತಿಯಾ। ಗೋನಕೇ ಚಿತ್ತಸನ್ಥತೇತಿ ಮಹಾಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಕಾಳಕೋಜವೇ ಚೇವ ವಿಚಿತ್ತಕೇ ಸನ್ಥರೇ ಚ। ಚಾಮರಮೋರಹತ್ಥೇಹೀತಿ ಚಾಮರೇಹಿ ಚೇವ ಮೋರಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಬೀಜಿತಙ್ಗಾ।
Tattha palasate kaṃseti palasatena katāya kañcanapātiyā. Gonake cittasanthateti mahāpiṭṭhiyaṃ kāḷakojave ceva vicittake santhare ca. Cāmaramorahatthehīti cāmarehi ceva morahatthehi ca bījitaṅgā.
ಏವಂ ತೇಸಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ರತ್ತಿ ವಿಭಾಯಿ, ಸೂರಿಯೋ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ। ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಚತುಸಿನ್ಧವಯುತ್ತಂ ಅಲಙ್ಕತರಥಂ ಆನೇತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಠಪಯಿಂಸು। ಮದ್ದೀಪಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸೇಸಿತ್ಥಿಯೋ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ಆದಾಯ ವೇಸ್ಸನ್ತರತೋ ಪಠಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಥೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ tesaṃ sallapantānaññeva ratti vibhāyi, sūriyo uggañchi. Mahāsattassa catusindhavayuttaṃ alaṅkatarathaṃ ānetvā rājadvāre ṭhapayiṃsu. Maddīpi sassusasure vanditvā sesitthiyo apaloketvā dve putte ādāya vessantarato paṭhamataraṃ gantvā rathe aṭṭhāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೫೭.
1857.
‘‘ತಮಬ್ರವಿ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ।
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā;
ಮಾ ದೇವ ಪರಿದೇವೇಸಿ, ಮಾ ಚ ತ್ವಂ ವಿಮನೋ ಅಹು।
Mā deva paridevesi, mā ca tvaṃ vimano ahu;
ಯಥಾ ಮಯಂ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ತಥಾ ಹೇಸ್ಸನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Yathā mayaṃ bhavissāma, tathā hessanti dārakā.
೧೮೫೮.
1858.
‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ।
‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, maddī sabbaṅgasobhanā;
ಸಿವಿಮಗ್ಗೇನ ಅನ್ವೇಸಿ, ಪುತ್ತೇ ಆದಾಯ ಲಕ್ಖಣಾ’’ತಿ॥
Sivimaggena anvesi, putte ādāya lakkhaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ಸಿವಿಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಸಿವಿರಞ್ಞೋ ಗನ್ತಬ್ಬಮಗ್ಗೇನ। ಅನ್ವೇಸೀತಿ ತಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha sivimaggenāti sivirañño gantabbamaggena. Anvesīti taṃ agamāsi, pāsādā otaritvā rathaṃ abhiruhīti attho.
೧೮೫೯.
1859.
‘‘ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ದಾನಂ ದತ್ವಾನ ಖತ್ತಿಯೋ।
‘‘Tato vessantaro rājā, dānaṃ datvāna khattiyo;
ಪಿತು ಮಾತು ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಕತ್ವಾ ಚ ನಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ॥
Pitu mātu ca vanditvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ.
೧೮೬೦.
1860.
‘‘ಚತುವಾಹಿಂ ರಥಂ ಯುತ್ತಂ, ಸೀಘಮಾರುಯ್ಹ ಸನ್ದನಂ।
‘‘Catuvāhiṃ rathaṃ yuttaṃ, sīghamāruyha sandanaṃ;
ಆದಾಯ ಪುತ್ತದಾರಞ್ಚ, ವಙ್ಕಂ ಪಾಯಾಸಿ ಪಬ್ಬತ’’ನ್ತಿ॥
Ādāya puttadārañca, vaṅkaṃ pāyāsi pabbata’’nti.
ತತ್ಥ ತತೋತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸಾ ಮದ್ದಿಯಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ। ದತ್ವಾತಿ ಹಿಯ್ಯೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ। ಕತ್ವಾ ಚ ನಂ ಪದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ಪದಕ್ಖಿಣಞ್ಚ ಕತ್ವಾ। ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ।
Tattha tatoti bhikkhave, tassā maddiyā rathaṃ abhiruhitvā ṭhitakāle. Datvāti hiyyo dānaṃ datvā. Katvā ca naṃ padakkhiṇanti padakkhiṇañca katvā. Nanti nipātamattaṃ.
೧೮೬೧.
1861.
‘‘ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಯೇನಾಸಿ ಬಹುಕೋ ಜನೋ।
‘‘Tato vessantaro rājā, yenāsi bahuko jano;
ಆಮನ್ತ ಖೋ ತಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ಅರೋಗಾ ಹೋನ್ತು ಞಾತಯೋ’’ತಿ॥
Āmanta kho taṃ gacchāma, arogā hontu ñātayo’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಯತ್ಥ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹುಕೋ ಜನೋ ಠಿತೋ ಆಸಿ, ತತ್ಥ ರಥಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಆಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಆಮನ್ತ ಖೋ ತಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ಅರೋಗಾ ಹೋನ್ತು ಞಾತಯೋ’’ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಞಾತಕೇ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಯಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಸುಖಿತಾ ಹೋಥ ನಿದುಕ್ಖಾ’’ತಿ।
Tassattho – bhikkhave, tato vessantaro rājā yattha ‘‘vessantaraṃ rājānaṃ passissāmā’’ti bahuko jano ṭhito āsi, tattha rathaṃ pesetvā mahājanaṃ āpucchanto ‘‘āmanta kho taṃ gacchāma, arogā hontu ñātayo’’ti āha. Tattha tanti nipātamattaṃ. Bhikkhave, tato vessantaro rājā ñātake āha – ‘‘tumhe āmantetvā mayaṃ gacchāma, tumhe sukhitā hotha nidukkhā’’ti.
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಹಾಜನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ, ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಮಾತಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ದಾನವಿತ್ತಕೋ ದಾನಂ ದೇತೂ’’ತಿ ಆಭರಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತರತನಪೂರಾನಿ ಸಕಟಾನಿ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಾರುಳ್ಹಮೇವ ಆಭರಣಭಣ್ಡಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಯಾಚಕಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ವಾರೇ ದತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ರಥಪ್ಪಮಾಣಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಪಥವೀ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕುಲಾಲಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ರಥಂ ನಗರಾಭಿಮುಖಂ ಅಕಾಸಿ। ಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಥವೀಕಮ್ಪೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Evaṃ mahāsatto mahājanaṃ āmantetvā ‘‘appamattā hotha, dānādīni puññāni karothā’’ti tesaṃ ovaditvā pakkāmi. Gacchante pana bodhisatte mātā ‘‘putto me dānavittako dānaṃ detū’’ti ābharaṇehi saddhiṃ sattaratanapūrāni sakaṭāni ubhosu passesu pesesi. Sopi attano kāyāruḷhameva ābharaṇabhaṇḍaṃ omuñcitvā sampattayācakānaṃ aṭṭhārasa vāre datvā avasesaṃ sabbaṃ adāsi. So nagarā nikkhamitvā ca nivattitvā oloketukāmo ahosi. Athassa manaṃ paṭicca rathappamāṇaṭṭhāne mahāpathavī bhijjitvā kulālacakkaṃ viya parivattitvā rathaṃ nagarābhimukhaṃ akāsi. So mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ olokesi. Tena kāraṇena pathavīkampo ahosi. Tena vuttaṃ –
‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾನ ನಗರಾ, ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಲೋಕಿತೇ।
‘‘Nikkhamitvāna nagarā, nivattitvā vilokite;
ತದಾಪಿ ಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿ, ಸಿನೇರುವನವಟಂಸಕಾ’’ತಿ॥ (ಚರಿಯಾ॰ ೧.೯೩)।
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā’’ti. (cariyā. 1.93);
ಸಯಂ ಪನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮದ್ದಿಮ್ಪಿ ಓಲೋಕಾಪೇತುಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Sayaṃ pana oloketvā maddimpi olokāpetuṃ gāthamāha –
೧೮೬೨.
1862.
‘‘ಇಙ್ಘ ಮದ್ದಿ ನಿಸಾಮೇಹಿ, ರಮ್ಮರೂಪಂವ ದಿಸ್ಸತಿ।
‘‘Iṅgha maddi nisāmehi, rammarūpaṃva dissati;
ಆವಾಸಂ ಸಿವಿಸೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಪೇತ್ತಿಕಂ ಭವನಂ ಮಮಾ’’ತಿ॥
Āvāsaṃ siviseṭṭhassa, pettikaṃ bhavanaṃ mamā’’ti.
ತತ್ಥ ನಿಸಾಮೇಹೀತಿ ಓಲೋಕೇಹಿ।
Tattha nisāmehīti olokehi.
ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸಹಜಾತೇ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಸೇಸಜನಞ್ಚ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ರಥಂ ಪಾಜೇನ್ತೋ ಮದ್ದಿಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸಚೇ ಪಚ್ಛತೋ ಯಾಚಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಪಧಾರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ಸಾಪಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ತಸತಕಂ ಮಹಾದಾನಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಗರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಗತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಥೇನ ಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸೇ ನಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು। ಅಥ ಮದ್ದೀ ತೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಾಚಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಥಂ ಠಪೇಸಿ। ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಯಾಚಿಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಸ್ಸೇ ಅದಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Atha mahāsatto sahajāte saṭṭhisahassaamacce ca sesajanañca nivattāpetvā rathaṃ pājento maddiṃ āha – ‘‘bhadde, sace pacchato yācakā āgacchanti, upadhāreyyāsī’’ti. Sāpi olokentī nisīdi. Athassa sattasatakaṃ mahādānaṃ sampāpuṇituṃ asakkontā cattāro brāhmaṇā nagaraṃ āgantvā ‘‘kuhiṃ vessantaro rājā’’ti pucchitvā ‘‘dānaṃ datvā gato’’ti vutte ‘‘kiñci gahetvā gato’’ti pucchitvā ‘‘rathena gato’’ti sutvā ‘‘asse naṃ yācissāmā’’ti anubandhiṃsu. Atha maddī te āgacchante disvā ‘‘yācakā āgacchanti, devā’’ti ārocesi. Mahāsatto rathaṃ ṭhapesi. Te āgantvā asse yāciṃsu. Mahāsatto asse adāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೬೩.
1863.
‘‘ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅನ್ವಗಮುಂ, ತೇ ನಂ ಅಸ್ಸೇ ಅಯಾಚಿಸುಂ।
‘‘Taṃ brāhmaṇā anvagamuṃ, te naṃ asse ayācisuṃ;
ಯಾಚಿತೋ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ, ಚತುನ್ನಂ ಚತುರೋ ಹಯೇ’’ತಿ॥
Yācito paṭipādesi, catunnaṃ caturo haye’’ti.
ಅಸ್ಸೇಸು ಪನ ದಿನ್ನೇಸು ರಥಧುರಂ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಗತಮತ್ತೇಸುಯೇವ ಚತ್ತಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ರೋಹಿಚ್ಚಮಿಗವಣ್ಣೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಥಧುರಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೋ ತೇಸಂ ದೇವಪುತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Assesu pana dinnesu rathadhuraṃ ākāseyeva aṭṭhāsi. Atha brāhmaṇesu gatamattesuyeva cattāro devaputtā rohiccamigavaṇṇena āgantvā rathadhuraṃ sampaṭicchitvā agamaṃsu. Mahāsatto tesaṃ devaputtabhāvaṃ ñatvā imaṃ gāthamāha –
೧೮೬೪.
1864.
‘‘ಇಙ್ಘ ಮದ್ದಿ ನಿಸಾಮೇಹಿ, ಚಿತ್ತರೂಪಂವ ದಿಸ್ಸತಿ।
‘‘Iṅgha maddi nisāmehi, cittarūpaṃva dissati;
ಮಿಗರೋಹಿಚ್ಚವಣ್ಣೇನ, ದಕ್ಖಿಣಸ್ಸಾ ವಹನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ॥
Migarohiccavaṇṇena, dakkhiṇassā vahanti ma’’nti.
ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಣಸ್ಸಾತಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ ಅಸ್ಸಾ ವಿಯ ಮಂ ವಹನ್ತಿ।
Tattha dakkhiṇassāti susikkhitā assā viya maṃ vahanti.
ಅಥ ನಂ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಪರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಥಂ ಯಾಚಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪುತ್ತದಾರಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಥಂ ಅದಾಸಿ। ರಥೇ ಪನ ದಿನ್ನೇ ದೇವಪುತ್ತಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು। ರಥಸ್ಸ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Atha naṃ evaṃ gacchantaṃ aparo brāhmaṇo āgantvā rathaṃ yāci. Mahāsatto puttadāraṃ otāretvā tassa rathaṃ adāsi. Rathe pana dinne devaputtā antaradhāyiṃsu. Rathassa dinnabhāvaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೬೫.
1865.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಮೋ ಆಗಾ, ಸೋ ತಂ ರಥಮಯಾಚಥ।
‘‘Athettha pañcamo āgā, so taṃ rathamayācatha;
ತಸ್ಸ ತಂ ಯಾಚಿತೋದಾಸಿ, ನ ಚಸ್ಸುಪಹತೋ ಮನೋ॥
Tassa taṃ yācitodāsi, na cassupahato mano.
೧೮೬೬.
1866.
‘‘ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಸಕಂ ಜನಂ।
‘‘Tato vessantaro rājā, oropetvā sakaṃ janaṃ;
ಅಸ್ಸಾಸಯಿ ಅಸ್ಸರಥಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧನೇಸಿನೋ’’ತಿ॥
Assāsayi assarathaṃ, brāhmaṇassa dhanesino’’ti.
ತತ್ಥ ಅಥೇತ್ಥಾತಿ ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ। ನ ಚಸ್ಸುಪಹತೋ ಮನೋತಿ ನ ಚಸ್ಸ ಮನೋ ಓಲೀನೋ। ಅಸ್ಸಾಸಯೀತಿ ಪರಿತೋಸೇನ್ತೋ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ।
Tattha athetthāti atha tasmiṃ vane. Na cassupahato manoti na cassa mano olīno. Assāsayīti paritosento niyyādesi.
ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪತ್ತಿಕಾವ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮದ್ದಿಂ ಅವೋಚ –
Tato paṭṭhāya pana te sabbepi pattikāva ahesuṃ. Atha mahāsatto maddiṃ avoca –
೧೮೬೭.
1867.
‘‘ತ್ವಂ ಮದ್ದಿ ಕಣ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹಿ, ಲಹು ಏಸಾ ಕನಿಟ್ಠಿಕಾ।
‘‘Tvaṃ maddi kaṇhaṃ gaṇhāhi, lahu esā kaniṭṭhikā;
ಅಹಂ ಜಾಲಿಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ, ಗರುಕೋ ಭಾತಿಕೋ ಹಿ ಸೋ’’ತಿ॥
Ahaṃ jāliṃ gahessāmi, garuko bhātiko hi so’’ti.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಖತ್ತಿಯಾ ದ್ವೇ ದಾರಕೇ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evañca pana vatvā ubhopi khattiyā dve dārake aṅkenādāya pakkamiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೬೮.
1868.
‘‘ರಾಜಾ ಕುಮಾರಮಾದಾಯ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಚ ದಾರಿಕಂ।
‘‘Rājā kumāramādāya, rājaputtī ca dārikaṃ;
ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಪಕ್ಕಾಮುಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಂವದಾ’’ತಿ॥
Sammodamānā pakkāmuṃ, aññamaññaṃ piyaṃvadā’’ti.
ದಾನಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Dānakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.
ವನಪವೇಸನಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ
Vanapavesanakaṇḍavaṇṇanā
ತೇ ಪಟಿಪಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ದೂರೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Te paṭipathaṃ āgacchante manusse disvā ‘‘kuhiṃ vaṅkapabbato’’ti pucchanti. Manussā ‘‘dūre’’ti vadanti. Tena vuttaṃ –
೧೮೬೯.
1869.
‘‘ಯದಿ ಕೇಚಿ ಮನುಜಾ ಏನ್ತಿ, ಅನುಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಪಥೇ।
‘‘Yadi keci manujā enti, anumagge paṭipathe;
ಮಗ್ಗಂ ತೇ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಮ, ‘ಕುಹಿಂ ವಙ್ಕತಪಬ್ಬತೋ’॥
Maggaṃ te paṭipucchāma, ‘kuhiṃ vaṅkatapabbato’.
೧೮೭೦.
1870.
‘‘ತೇ ತತ್ಥ ಅಮ್ಹೇ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ, ಕಲುನಂ ಪರಿದೇವಯುಂ।
‘‘Te tattha amhe passitvā, kalunaṃ paridevayuṃ;
ದುಕ್ಖಂ ತೇ ಪಟಿವೇದೇನ್ತಿ, ದೂರೇ ವಙ್ಕತಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ॥
Dukkhaṃ te paṭivedenti, dūre vaṅkatapabbato’’ti.
ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ವಿವಿಧಫಲಧಾರಿನೋ ರುಕ್ಖೇ ದಿಸ್ವಾ ದಾರಕಾ ಕನ್ದನ್ತಿ। ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಫಲಧಾರಿನೋ ರುಕ್ಖಾ ಓನಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತತೋ ಸುಪಕ್ಕಫಲಾಫಲಾನಿ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ದೇತಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮದ್ದೀ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಪವೇದೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Maggassa ubhosu passesu vividhaphaladhārino rukkhe disvā dārakā kandanti. Mahāsattassānubhāvena phaladhārino rukkhā onamitvā hatthasamphassaṃ āgacchanti. Tato supakkaphalāphalāni uccinitvā tesaṃ deti. Taṃ disvā maddī acchariyaṃ pavedesi. Tena vuttaṃ –
೧೮೭೧.
1871.
‘‘ಯದಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಪವನೇ, ದಾರಕಾ ಫಲಿನೇ ದುಮೇ।
‘‘Yadi passanti pavane, dārakā phaline dume;
ತೇಸಂ ಫಲಾನಂ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ಉಪರೋದನ್ತಿ ದಾರಕಾ॥
Tesaṃ phalānaṃ hetumhi, uparodanti dārakā.
೧೮೭೨.
1872.
‘‘ರೋದನ್ತೇ ದಾರಕೇ ದಿಸ್ವಾ, ಉಬ್ಬಿದ್ಧಾ ವಿಪುಲಾ ದುಮಾ।
‘‘Rodante dārake disvā, ubbiddhā vipulā dumā;
ಸಯಮೇವೋನಮಿತ್ವಾನ, ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ ದಾರಕೇ॥
Sayamevonamitvāna, upagacchanti dārake.
೧೮೭೩.
1873.
‘‘ಇದಂ ಅಚ್ಛೇರಕಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಬ್ಭುತಂ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Idaṃ accherakaṃ disvā, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
ಸಾಧುಕಾರಂ ಪವತ್ತೇಸಿ, ಮದ್ದೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ॥
Sādhukāraṃ pavattesi, maddī sabbaṅgasobhanā.
೧೮೭೪.
1874.
‘‘ಅಚ್ಛೇರಂ ವತ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಅಬ್ಭುತಂ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Accheraṃ vata lokasmiṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ತೇಜೇನ, ಸಯಮೇವೋನತಾ ದುಮಾ’’ತಿ॥
Vessantarassa tejena, sayamevonatā dumā’’ti.
ಜೇತುತ್ತರನಗರತೋ ಸುವಣ್ಣಗಿರಿತಾಲೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ ಪಞ್ಚ ಯೋಜನಾನಿ, ತತೋ ಕೋನ್ತಿಮಾರಾ ನಾಮ ನದೀ ಪಞ್ಚ ಯೋಜನಾನಿ, ತತೋ ಅಞ್ಚರಗಿರಿ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ ಪಞ್ಚ ಯೋಜನಾನಿ, ತತೋ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಯೋಜನಾನಿ, ತತೋ ಮಾತುಲನಗರಂ ದಸ ಯೋಜನಾನಿ। ಇತಿ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಜೇತುತ್ತರನಗರತೋ ತಿಂಸಯೋಜನಂ ಹೋತಿ। ದೇವತಾ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಸಂಖಿಪಿಂಸು। ತೇ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಮಾತುಲನಗರಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Jetuttaranagarato suvaṇṇagiritālo nāma pabbato pañca yojanāni, tato kontimārā nāma nadī pañca yojanāni, tato añcaragiri nāma pabbato pañca yojanāni, tato dunniviṭṭhabrāhmaṇagāmo nāma pañca yojanāni, tato mātulanagaraṃ dasa yojanāni. Iti taṃ maggaṃ jetuttaranagarato tiṃsayojanaṃ hoti. Devatā taṃ maggaṃ saṃkhipiṃsu. Te ekadivaseneva mātulanagaraṃ pāpuṇiṃsu. Tena vuttaṃ –
೧೮೭೫.
1875.
‘‘ಸಙ್ಖಿಪಿಂಸು ಪಥಂ ಯಕ್ಖಾ, ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ದಾರಕೇ।
‘‘Saṅkhipiṃsu pathaṃ yakkhā, anukampāya dārake;
ನಿಕ್ಖನ್ತದಿವಸೇನೇವ, ಚೇತರಟ್ಠಂ ಉಪಾಗಮು’’ನ್ತಿ॥
Nikkhantadivaseneva, cetaraṭṭhaṃ upāgamu’’nti.
ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾ ಚ ಪನ ಜೇತುತ್ತರನಗರತೋ ಪಾತರಾಸಸಮಯೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಚೇತರಟ್ಠೇ ಮಾತುಲನಗರಂ ಪತ್ತಾ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Upagacchantā ca pana jetuttaranagarato pātarāsasamaye nikkhamitvā sāyanhasamaye cetaraṭṭhe mātulanagaraṃ pattā. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೭೬.
1876.
‘‘ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ, ಚೇತರಟ್ಠಂ ಉಪಾಗಮುಂ।
‘‘Te gantvā dīghamaddhānaṃ, cetaraṭṭhaṃ upāgamuṃ;
ಇದ್ಧಂ ಫೀತಂ ಜನಪದಂ, ಬಹುಮಂಸಸುರೋದನ’’ನ್ತಿ॥
Iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ, bahumaṃsasurodana’’nti.
ತದಾ ಮಾತುಲನಗರೇ ಸಟ್ಠಿ ಖತ್ತಿಯಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಸನ್ತಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇಯೇವ ಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮದ್ದೀ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ರಜಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಲಾತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಸಾಲಾದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿಯೋ ಚ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿವಾರೇಸುಂ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tadā mātulanagare saṭṭhi khattiyasahassāni vasanti. Mahāsatto antonagaraṃ apavisitvā nagaradvāreyeva sālāyaṃ nisīdi. Athassa maddī bodhisattassa pādesu rajaṃ puñchitvā pāde sambāhitvā ‘‘vessantarassa āgatabhāvaṃ jānāpessāmī’’ti sālāto nikkhamitvā tassa cakkhupathe sālādvāre aṭṭhāsi. Nagaraṃ pavisantiyo ca nikkhamantiyo ca itthiyo taṃ disvā parivāresuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೭೭.
1877.
‘‘ಚೇತಿಯೋ ಪರಿವಾರಿಂಸು, ದಿಸ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಮಾಗತಂ।
‘‘Cetiyo parivāriṃsu, disvā lakkhaṇamāgataṃ;
ಸುಖುಮಾಲೀ ವತ ಅಯ್ಯಾ, ಪತ್ತಿಕಾ ಪರಿಧಾವತಿ॥
Sukhumālī vata ayyā, pattikā paridhāvati.
೧೮೭೮.
1878.
‘‘ವಯ್ಹಾಹಿ ಪರಿಯಾಯಿತ್ವಾ, ಸಿವಿಕಾಯ ರಥೇನ ಚ।
‘‘Vayhāhi pariyāyitvā, sivikāya rathena ca;
ಸಾಜ್ಜ ಮದ್ದೀ ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ, ಪತ್ತಿಕಾ ಪರಿಧಾವತೀ’’ತಿ॥
Sājja maddī araññasmiṃ, pattikā paridhāvatī’’ti.
ತತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಮಾಗತನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮದ್ದಿಂ ಆಗತಂ। ಪರಿಧಾವತೀತಿ ಏವಂ ಸುಖುಮಾಲೀ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕಾವ ವಿಚರತಿ। ಪರಿಯಾಯಿತ್ವಾತಿ ಜೇತುತ್ತರನಗರೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ। ಸಿವಿಕಾಯಾತಿ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ।
Tattha lakkhaṇamāgatanti lakkhaṇasampannaṃ maddiṃ āgataṃ. Paridhāvatīti evaṃ sukhumālī hutvā pattikāva vicarati. Pariyāyitvāti jetuttaranagare vicaritvā. Sivikāyāti suvaṇṇasivikāya.
ಮಹಾಜನೋ ಮದ್ದಿಞ್ಚ ವೇಸ್ಸನ್ತರಞ್ಚ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ಚಸ್ಸ ಅನಾಥಾಗಮನೇನ ಆಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜೂನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ರಾಜಾನೋ ರೋದನ್ತಾ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Mahājano maddiñca vessantarañca dve putte cassa anāthāgamanena āgate disvā gantvā rājūnaṃ ācikkhi. Saṭṭhisahassā rājāno rodantā paridevantā tassa santikaṃ āgamaṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೮೭೯.
1879.
‘‘ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೇತಪಾಮೋಕ್ಖಾ, ರೋದಮಾನಾ ಉಪಾಗಮುಂ।
‘‘Taṃ disvā cetapāmokkhā, rodamānā upāgamuṃ;
ಕಚ್ಚಿ ನು ದೇವ ಕುಸಲಂ, ಕಚ್ಚಿ ದೇವ ಅನಾಮಯಂ।
Kacci nu deva kusalaṃ, kacci deva anāmayaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ಪಿತಾ ಅರೋಗೋ ತೇ, ಸಿವೀನಞ್ಚ ಅನಾಮಯಂ॥
Kacci pitā arogo te, sivīnañca anāmayaṃ.
೧೮೮೦.
1880.
‘‘ಕೋ ತೇ ಬಲಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋ ನು ತೇ ರಥಮಣ್ಡಲಂ।
‘‘Ko te balaṃ mahārāja, ko nu te rathamaṇḍalaṃ;
ಅನಸ್ಸಕೋ ಅರಥಕೋ, ದೀಘಮದ್ಧಾನಮಾಗತೋ।
Anassako arathako, dīghamaddhānamāgato;
ಕಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇಹಿ ಪಕತೋ, ಅನುಪ್ಪತ್ತೋಸಿಮಂ ದಿಸ’’ನ್ತಿ॥
Kaccāmittehi pakato, anuppattosimaṃ disa’’nti.
ತತ್ಥ ದಿಸ್ವಾತಿ ದೂರತೋವ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ। ಚೇತಪಾಮೋಕ್ಖಾತಿ ಚೇತರಾಜಾನೋ। ಉಪಾಗಮುನ್ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು। ಕುಸಲನ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯಂ। ಅನಾಮಯನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಭಾವಂ। ಕೋ ತೇ ಬಲನ್ತಿ ಕುಹಿಂ ತವ ಬಲಕಾಯೋ। ರಥಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಯೇನಾಸಿ ರಥೇನ ಆಗತೋ, ಸೋ ಕುಹಿನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಅನಸ್ಸಕೋತಿ ಅಸ್ಸವಿರಹಿತೋ। ಅರಥಕೋತಿ ಅಯಾನಕೋ। ದೀಘಮದ್ಧಾನಮಾಗತೋತಿ ದೀಘಮಗ್ಗಂ ಆಗತೋ। ಪಕತೋತಿ ಅಭಿಭೂತೋ।
Tattha disvāti dūratova passitvā. Cetapāmokkhāti cetarājāno. Upāgamunti upasaṅkamiṃsu. Kusalanti ārogyaṃ. Anāmayanti niddukkhabhāvaṃ. Ko te balanti kuhiṃ tava balakāyo. Rathamaṇḍalanti yenāsi rathena āgato, so kuhinti pucchanti. Anassakoti assavirahito. Arathakoti ayānako. Dīghamaddhānamāgatoti dīghamaggaṃ āgato. Pakatoti abhibhūto.
ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಆಗತಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಆಹ –
Atha nesaṃ mahāsatto attano āgatakāraṇaṃ kathento āha –
೧೮೮೧.
1881.
‘‘ಕುಸಲಞ್ಚೇವ ಮೇ ಸಮ್ಮಾ, ಅಥೋ ಸಮ್ಮಾ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kusalañceva me sammā, atho sammā anāmayaṃ;
ಅಥೋ ಪಿತಾ ಅರೋಗೋ ಮೇ, ಸಿವೀನಞ್ಚ ಅನಾಮಯಂ॥
Atho pitā arogo me, sivīnañca anāmayaṃ.
೧೮೮೨.
1882.
‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ಕುಞ್ಜರಂ ದಜ್ಜಂ, ಈಸಾದನ್ತಂ ಉರೂಳ್ಹವಂ।
‘‘Ahañhi kuñjaraṃ dajjaṃ, īsādantaṃ urūḷhavaṃ;
ಖೇತ್ತಞ್ಞುಂ ಸಬ್ಬಯುದ್ಧಾನಂ, ಸಬ್ಬಸೇತಂ ಗಜುತ್ತಮಂ॥
Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ, sabbasetaṃ gajuttamaṃ.
೧೮೮೩.
1883.
‘‘ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಪಭಿನ್ನಂ ಸತ್ತುಮದ್ದನಂ।
‘‘Paṇḍukambalasañchannaṃ, pabhinnaṃ sattumaddanaṃ;
ದನ್ತಿಂ ಸವಾಲಬೀಜನಿಂ, ಸೇತಂ ಕೇಲಾಸಸಾದಿಸಂ॥
Dantiṃ savālabījaniṃ, setaṃ kelāsasādisaṃ.
೧೮೮೪.
1884.
‘‘ಸಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಸಉಪಾಧೇಯ್ಯಂ, ಸಾಥಬ್ಬನಂ ಸಹತ್ಥಿಪಂ।
‘‘Sasetacchattaṃ saupādheyyaṃ, sāthabbanaṃ sahatthipaṃ;
ಅಗ್ಗಯಾನಂ ರಾಜವಾಹಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅದಾಸಹಂ॥
Aggayānaṃ rājavāhiṃ, brāhmaṇānaṃ adāsahaṃ.
೧೮೮೫.
1885.
‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಸಿವಯೋ ಕುದ್ಧಾ, ಪಿತಾ ಚುಪಹತೋಮನೋ।
‘‘Tasmiṃ me sivayo kuddhā, pitā cupahatomano;
ಅವರುದ್ಧಸಿ ಮಂ ರಾಜಾ, ವಙ್ಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಪಬ್ಬತಂ।
Avaruddhasi maṃ rājā, vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ;
ಓಕಾಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಜಾನಾಥ, ವನೇ ಯತ್ಥ ವಸಾಮಸೇ’’ತಿ॥
Okāsaṃ sammā jānātha, vane yattha vasāmase’’ti.
ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಿವಯೋ ಕುದ್ಧಾ। ಉಪಹತೋಮನೋತಿ ಉಪಹತಚಿತ್ತೋ ಕುದ್ಧೋವ ಮಂ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಮಯಂ ವಸೇಯ್ಯಾಮ, ತತ್ಥ ವಸನೋಕಾಸಂ ಜಾನಾಥಾತಿ।
Tattha tasmiṃ meti tasmiṃ kāraṇe mayhaṃ sivayo kuddhā. Upahatomanoti upahatacitto kuddhova maṃ raṭṭhā pabbājesi. Yatthāti yasmiṃ vane mayaṃ vaseyyāma, tattha vasanokāsaṃ jānāthāti.
ತೇ ರಾಜಾನೋ ಆಹಂಸು –
Te rājāno āhaṃsu –
೧೮೮೬.
1886.
‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ ಮಹಾರಾಜ, ಅಥೋ ತೇ ಅದುರಾಗತಂ।
‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;
ಇಸ್ಸರೋಸಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಯಂ ಇಧತ್ಥಿ ಪವೇದಯ॥
Issarosi anuppatto, yaṃ idhatthi pavedaya.
೧೮೮೭.
1887.
‘‘ಸಾಕಂ ಭಿಸಂ ಮಧುಂ ಮಂಸಂ, ಸುದ್ಧಂ ಸಾಲೀನಮೋದನಂ।
‘‘Sākaṃ bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ, suddhaṃ sālīnamodanaṃ;
ಪರಿಭುಞ್ಜ ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಹುನೋ ನೋಸಿ ಆಗತೋ’’ತಿ॥
Paribhuñja mahārāja, pāhuno nosi āgato’’ti.
ತತ್ಥ ಪವೇದಯಾತಿ ಕಥೇಹಿ, ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮ। ಭಿಸನ್ತಿ ಭಿಸಮೂಲಂ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕನ್ದಜಾತಂ ವಾ।
Tattha pavedayāti kathehi, sabbaṃ paṭiyādetvā dassāma. Bhisanti bhisamūlaṃ, yaṃkiñci kandajātaṃ vā.
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಆಹ –
Vessantaro āha –
೧೮೮೮.
1888.
‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಗ್ಘಿಯಂ ಕತಂ।
‘‘Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ, sabbassa agghiyaṃ kataṃ;
ಅವರುದ್ಧಸಿ ಮಂ ರಾಜಾ, ವಙ್ಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಪಬ್ಬತಂ।
Avaruddhasi maṃ rājā, vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ;
ಓಕಾಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಜಾನಾಥ, ವನೇ ಯತ್ಥ ವಸಾಮಸೇ’’ತಿ॥
Okāsaṃ sammā jānātha, vane yattha vasāmase’’ti.
ತತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತು, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಗ್ಘಿಯಂ ನಿವೇದನಂ ಕತಂ। ರಾಜಾ ಪನ ಮಂ ಅವರುದ್ಧಸಿ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ವಙ್ಕಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಥಾತಿ।
Tattha paṭiggahitanti sabbametaṃ tumhehi dinnaṃ mayā ca paṭiggahitameva hotu, sabbassa tumhehi mayhaṃ agghiyaṃ nivedanaṃ kataṃ. Rājā pana maṃ avaruddhasi raṭṭhā pabbājesi, tasmā vaṅkameva gamissāmi, tasmiṃ me araññe vasanaṭṭhānaṃ jānāthāti.
ತೇ ರಾಜಾನೋ ಆಹಂಸು –
Te rājāno āhaṃsu –
೧೮೮೯.
1889.
‘‘ಇಧೇವ ತಾವ ಅಚ್ಛಸ್ಸು, ಚೇತರಟ್ಠೇ ರಥೇಸಭ।
‘‘Idheva tāva acchassu, cetaraṭṭhe rathesabha;
ಯಾವ ಚೇತಾ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕ ಯಾಚಿತುಂ॥
Yāva cetā gamissanti, rañño santika yācituṃ.
೧೮೯೦.
1890.
‘‘ನಿಜ್ಝಾಪೇತುಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನಂ।
‘‘Nijjhāpetuṃ mahārājaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ;
ತಂ ತಂ ಚೇತಾ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ, ಪತೀತಾ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ।
Taṃ taṃ cetā purakkhatvā, patītā laddhapaccayā;
ಪರಿವಾರೇತ್ವಾನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ॥
Parivāretvāna gacchanti, evaṃ jānāhi khattiyā’’ti.
ತತ್ಥ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕ ಯಾಚಿತುನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಯಾಚನತ್ಥಾಯ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ। ನಿಜ್ಝಾಪೇತುನ್ತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ। ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾತಿ ಲದ್ಧಪತಿಟ್ಠಾ। ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ।
Tattha rañño santika yācitunti rañño santikaṃ yācanatthāya gamissanti. Nijjhāpetunti tumhākaṃ niddosabhāvaṃ jānāpetuṃ. Laddhapaccayāti laddhapatiṭṭhā. Gacchantīti gamissanti.
ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –
Mahāsatto āha –
೧೮೯೧.
1891.
‘‘ಮಾ ವೋ ರುಚ್ಚಿತ್ಥ ಗಮನಂ, ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕ ಯಾಚಿತುಂ।
‘‘Mā vo ruccittha gamanaṃ, rañño santika yācituṃ;
ನಿಜ್ಝಾಪೇತುಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ರಾಜಾಪಿ ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸರೋ॥
Nijjhāpetuṃ mahārājaṃ, rājāpi tattha nissaro.
೧೮೯೨.
1892.
‘‘ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಹಿ ಸಿವಯೋ, ಬಲಗ್ಗಾ ನೇಗಮಾ ಚ ಯೇ।
‘‘Accuggatā hi sivayo, balaggā negamā ca ye;
ತೇ ವಿಧಂಸೇತುಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ರಾಜಾನಂ ಮಮ ಕಾರಣಾ’’ತಿ॥
Te vidhaṃsetumicchanti, rājānaṃ mama kāraṇā’’ti.
ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಮ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ನಿಜ್ಝಾಪನೇ ರಾಜಾಪಿ ಅನಿಸ್ಸರೋ। ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾತಿ ಅತಿಕುದ್ಧಾ। ಬಲಗ್ಗಾತಿ ಬಲಕಾಯಾ। ವಿಧಂಸೇತುನ್ತಿ ರಜ್ಜತೋ ನೀಹರಿತುಂ। ರಾಜಾನನ್ತಿ ರಾಜಾನಮ್ಪಿ।
Tattha tatthāti tasmiṃ mama niddosabhāvaṃ nijjhāpane rājāpi anissaro. Accuggatāti atikuddhā. Balaggāti balakāyā. Vidhaṃsetunti rajjato nīharituṃ. Rājānanti rājānampi.
ತೇ ರಾಜಾನೋ ಆಹಂಸು –
Te rājāno āhaṃsu –
೧೮೯೩.
1893.
‘‘ಸಚೇ ಏಸಾ ಪವತ್ತೇತ್ಥ, ರಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನ।
‘‘Sace esā pavattettha, raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana;
ಇಧೇವ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ, ಚೇತೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ॥
Idheva rajjaṃ kārehi, cetehi parivārito.
೧೮೯೪.
1894.
‘‘ಇದ್ಧಂ ಫೀತಞ್ಚಿದಂ ರಟ್ಠಂ, ಇದ್ಧೋ ಜನಪದೋ ಮಹಾ।
‘‘Iddhaṃ phītañcidaṃ raṭṭhaṃ, iddho janapado mahā;
ಮತಿಂ ಕರೋಹಿ ತ್ವಂ ದೇವ, ರಜ್ಜಸ್ಸ ಮನುಸಾಸಿತು’’ನ್ತಿ॥
Matiṃ karohi tvaṃ deva, rajjassa manusāsitu’’nti.
ತತ್ಥ ಸಚೇ ಏಸಾ ಪವತ್ತೇತ್ಥಾತಿ ಸಚೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ಏಸಾ ಪವತ್ತಿ। ರಜ್ಜಸ್ಸ ಮನುಸಾಸಿತುನ್ತಿ ರಜ್ಜಂ ಸಮನುಸಾಸಿತುಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ।
Tattha sace esā pavattetthāti sace etasmiṃ raṭṭhe esā pavatti. Rajjassa manusāsitunti rajjaṃ samanusāsituṃ, ayameva vā pāṭho.
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಆಹ –
Vessantaro āha –
೧೮೯೫.
1895.
‘‘ನ ಮೇ ಛನ್ದೋ ಮತಿ ಅತ್ಥಿ, ರಜ್ಜಸ್ಸ ಅನುಸಾಸಿತುಂ।
‘‘Na me chando mati atthi, rajjassa anusāsituṃ;
ಪಬ್ಬಾಜಿತಸ್ಸ ರಟ್ಠಸ್ಮಾ, ಚೇತಪುತ್ತಾ ಸುಣಾಥ ಮೇ॥
Pabbājitassa raṭṭhasmā, cetaputtā suṇātha me.
೧೮೯೬.
1896.
‘‘ಅತುಟ್ಠಾ ಸಿವಯೋ ಆಸುಂ, ಬಲಗ್ಗಾ ನೇಗಮಾ ಚ ಯೇ।
‘‘Atuṭṭhā sivayo āsuṃ, balaggā negamā ca ye;
ಪಬ್ಬಾಜಿತಸ್ಸ ರಟ್ಠಸ್ಮಾ, ಚೇತಾ ರಜ್ಜೇಭಿಸೇಚಯುಂ॥
Pabbājitassa raṭṭhasmā, cetā rajjebhisecayuṃ.
೧೮೯೭.
1897.
‘‘ಅಸಮ್ಮೋದಿಯಮ್ಪಿ ವೋ ಅಸ್ಸ, ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಮಮ ಕಾರಣಾ।
‘‘Asammodiyampi vo assa, accantaṃ mama kāraṇā;
ಸಿವೀಹಿ ಭಣ್ಡನಂ ಚಾಪಿ, ವಿಗ್ಗಹೋ ಮೇ ನ ರುಚ್ಚತಿ॥
Sivīhi bhaṇḍanaṃ cāpi, viggaho me na ruccati.
೧೮೯೮.
1898.
‘‘ಅಥಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಂ ಘೋರಂ, ಸಮ್ಪಹಾರೋ ಅನಪ್ಪಕೋ।
‘‘Athassa bhaṇḍanaṃ ghoraṃ, sampahāro anappako;
ಏಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಮಯ್ಹಂ, ಹಿಂಸೇಯ್ಯ ಬಹುಕೋ ಜನೋ॥
Ekassa kāraṇā mayhaṃ, hiṃseyya bahuko jano.
೧೮೯೯.
1899.
‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಗ್ಘಿಯಂ ಕತಂ।
‘‘Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ, sabbassa agghiyaṃ kataṃ;
ಅವರುದ್ಧಸಿ ಮಂ ರಾಜಾ, ವಙ್ಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಪಬ್ಬತಂ।
Avaruddhasi maṃ rājā, vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ;
ಓಕಾಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಜಾನಾಥ, ವನೇ ಯತ್ಥ ವಸಾಮಸೇ’’ತಿ॥
Okāsaṃ sammā jānātha, vane yattha vasāmase’’ti.
ತತ್ಥ ಚೇತಾ ರಜ್ಜೇಭಿಸೇಚಯುನ್ತಿ ಚೇತರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಕಿರ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸೂತಿ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ತೇ ಅತುಟ್ಠಾ ಆಸುಂ। ಅಸಮ್ಮೋದಿಯನ್ತಿ ಅಸಾಮಗ್ಗಿಯಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಅಥಸ್ಸಾತಿ ಅಥ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಣ್ಡನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ।
Tattha cetā rajjebhisecayunti cetaraṭṭhavāsino kira vessantaraṃ rajje abhisiñciṃsūti tumhākampi te atuṭṭhā āsuṃ. Asammodiyanti asāmaggiyaṃ. Assāti bhaveyya. Athassāti atha mayhaṃ ekassa kāraṇā tumhākaṃ bhaṇḍanaṃ bhavissatīti.
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಯಾಚಿತೋಪಿ ರಜ್ಜಂ ನ ಇಚ್ಛಿ। ಅಥಸ್ಸ ತೇ ಚೇತರಾಜಾನೋ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ। ಅಥ ನಂ ಸಾಲಮೇವ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸಯನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಆರಕ್ಖಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ಏಕರತ್ತಿಂ ತೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾರಕ್ಖೋ ಸಾಲಾಯಂ ಸಯಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ನ್ಹತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಖತ್ತಿಯಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪನ್ನರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪುರತೋ ಪನ್ನರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಾ ಆಹಂಸು –
Evaṃ mahāsatto anekapariyāyena yācitopi rajjaṃ na icchi. Athassa te cetarājāno mahantaṃ sakkāraṃ kariṃsu. So nagaraṃ pavisituṃ na icchi. Atha naṃ sālameva alaṅkaritvā sāṇiyā parikkhepaṃ katvā mahāsayanaṃ paññāpetvā sabbe ārakkhaṃ kariṃsu. So ekarattiṃ tehi saṅgahitārakkho sālāyaṃ sayitvā punadivase pātova nhatvā nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā tehi parivuto nikkhami. Saṭṭhisahassā khattiyā tena saddhiṃ pannarasayojanamaggaṃ gantvā vanadvāre ṭhatvā purato pannarasayojanamaggaṃ ācikkhantā āhaṃsu –
೧೯೦೦.
1900.
‘‘ತಗ್ಘ ತೇ ಮಯಮಕ್ಖಾಮ, ಯಥಾಪಿ ಕುಸಲಾ ತಥಾ।
‘‘Taggha te mayamakkhāma, yathāpi kusalā tathā;
ರಾಜಿಸೀ ಯತ್ಥ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ಆಹುತಗ್ಗೀ ಸಮಾಹಿತಾ॥
Rājisī yattha sammanti, āhutaggī samāhitā.
೧೯೦೧.
1901.
‘‘ಏಸ ಸೇಲೋ ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತೋ ಗನ್ಧಮಾದನೋ।
‘‘Esa selo mahārāja, pabbato gandhamādano;
ಯತ್ಥ ತ್ವಂ ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ, ಸಹ ಭರಿಯಾಯ ಚಚ್ಛಸಿ॥
Yattha tvaṃ saha puttehi, saha bhariyāya cacchasi.
೧೯೦೨.
1902.
‘‘ತಂ ಚೇತಾ ಅನುಸಾಸಿಂಸು, ಅಸ್ಸುನೇತ್ತಾ ರುದಂಮುಖಾ।
‘‘Taṃ cetā anusāsiṃsu, assunettā rudaṃmukhā;
ಇತೋ ಗಚ್ಛ ಮಹಾರಾಜ, ಉಜುಂ ಯೇನುತ್ತರಾಮುಖೋ॥
Ito gaccha mahārāja, ujuṃ yenuttarāmukho.
೧೯೦೩.
1903.
‘‘ಅಥ ದಕ್ಖಿಸಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ವೇಪುಲ್ಲಂ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಂ।
‘‘Atha dakkhisi bhaddante, vepullaṃ nāma pabbataṃ;
ನಾನಾದುಮಗಣಾಕಿಣ್ಣಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ॥
Nānādumagaṇākiṇṇaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ.
೧೯೦೪.
1904.
‘‘ತಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಅಥ ದಕ್ಖಿಸಿ ಆಪಗಂ।
‘‘Tamatikkamma bhaddante, atha dakkhisi āpagaṃ;
ನದಿಂ ಕೇತುಮತಿಂ ನಾಮ, ಗಮ್ಭೀರಂ ಗಿರಿಗಬ್ಭರಂ॥
Nadiṃ ketumatiṃ nāma, gambhīraṃ girigabbharaṃ.
೧೯೦೫.
1905.
‘‘ಪುಥುಲೋಮಮಚ್ಛಾಕಿಣ್ಣಂ, ಸುಪತಿತ್ಥಂ ಮಹೋದಕಂ।
‘‘Puthulomamacchākiṇṇaṃ, supatitthaṃ mahodakaṃ;
ತತ್ಥ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ, ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಸಪುತ್ತಕೇ॥
Tattha nhatvā pivitvā ca, assāsetvā saputtake.
೧೯೦೬.
1906.
‘‘ಅಥ ದಕ್ಖಿಸಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ನಿಗ್ರೋಧಂ ಮಧುಪಿಪ್ಫಲಂ।
‘‘Atha dakkhisi bhaddante, nigrodhaṃ madhupipphalaṃ;
ರಮ್ಮಕೇ ಸಿಖರೇ ಜಾತಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ॥
Rammake sikhare jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ.
೧೯೦೭.
1907.
‘‘ಅಥ ದಕ್ಖಿಸಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ನಾಳಿಕಂ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಂ।
‘‘Atha dakkhisi bhaddante, nāḷikaṃ nāma pabbataṃ;
ನಾನಾದಿಜಗಣಾಕಿಣ್ಣಂ, ಸೇಲಂ ಕಿಮ್ಪುರಿಸಾಯುತಂ॥
Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, selaṃ kimpurisāyutaṃ.
೧೯೦೮.
1908.
‘‘ತಸ್ಸ ಉತ್ತರಪುಬ್ಬೇನ, ಮುಚಲಿನ್ದೋ ನಾಮ ಸೋ ಸರೋ।
‘‘Tassa uttarapubbena, mucalindo nāma so saro;
ಪುಣ್ಡರೀಕೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನೋ, ಸೇತಸೋಗನ್ಧಿಕೇಹಿ ಚ॥
Puṇḍarīkehi sañchanno, setasogandhikehi ca.
೧೯೦೯.
1909.
‘‘ಸೋ ವನಂ ಮೇಘಸಙ್ಕಾಸಂ, ಧುವಂ ಹರಿತಸದ್ದಲಂ।
‘‘So vanaṃ meghasaṅkāsaṃ, dhuvaṃ haritasaddalaṃ;
ಸೀಹೋವಾಮಿಸಪೇಕ್ಖೀವ, ವನಸಣ್ಡಂ ವಿಗಾಹಯ।
Sīhovāmisapekkhīva, vanasaṇḍaṃ vigāhaya;
ಪುಪ್ಫರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಫಲರುಕ್ಖೇಹಿ ಚೂಭಯಂ॥
Puppharukkhehi sañchannaṃ, phalarukkhehi cūbhayaṃ.
೧೯೧೦.
1910.
‘‘ತತ್ಥ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರಾ ವಗ್ಗೂ, ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಬಹೂ ದಿಜಾ।
‘‘Tattha bindussarā vaggū, nānāvaṇṇā bahū dijā;
ಕೂಜನ್ತಮುಪಕೂಜನ್ತಿ, ಉತುಸಂಪುಪ್ಫಿತೇ ದುಮೇ॥
Kūjantamupakūjanti, utusaṃpupphite dume.
೧೯೧೧.
1911.
‘‘ಗನ್ತ್ವಾ ಗಿರಿವಿದುಗ್ಗಾನಂ, ನದೀನಂ ಪಭವಾನಿ ಚ।
‘‘Gantvā girividuggānaṃ, nadīnaṃ pabhavāni ca;
ಸೋ ದಕ್ಖಿಸಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ, ಕರಞ್ಜಕಕುಧಾಯುತಂ॥
So dakkhisi pokkharaṇiṃ, karañjakakudhāyutaṃ.
೧೯೧೨.
1912.
‘‘ಪುಥುಲೋಮಮಚ್ಛಾಕಿಣ್ಣಂ , ಸುಪತಿತ್ಥಂ ಮಹೋದಕಂ।
‘‘Puthulomamacchākiṇṇaṃ , supatitthaṃ mahodakaṃ;
ಸಮಞ್ಚ ಚತುರಂಸಞ್ಚ, ಸಾದುಂ ಅಪ್ಪಟಿಗನ್ಧಿಯಂ॥
Samañca caturaṃsañca, sāduṃ appaṭigandhiyaṃ.
೧೯೧೩.
1913.
‘‘ತಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಪುಬ್ಬೇನ, ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಅಮಾಪಯ।
‘‘Tassā uttarapubbena, paṇṇasālaṃ amāpaya;
ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಅಮಾಪೇತ್ವಾ, ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಈಹಥಾ’’ತಿ॥
Paṇṇasālaṃ amāpetvā, uñchācariyāya īhathā’’ti.
ತತ್ಥ ರಾಜಿಸೀತಿ ರಾಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ। ಸಮಾಹಿತಾತಿ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ। ಏಸಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಪಬ್ಬತಪಾದೇನ ಗಚ್ಛಥಾತಿ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಾ ವದನ್ತಿ। ಅಚ್ಛಸೀತಿ ವಸಿಸ್ಸಸಿ। ಆಪಗನ್ತಿ ಉದಕವಾಹನದಿಆವಟ್ಟಂ। ಗಿರಿಗಬ್ಭರನ್ತಿ ಗಿರೀನಂ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಪವತ್ತಂ। ಮಧುಪಿಪ್ಫಲನ್ತಿ ಮಧುರಫಲಂ। ರಮ್ಮಕೇತಿ ರಮಣೀಯೇ। ಕಿಮ್ಪುರಿಸಾಯುತನ್ತಿ ಕಿಮ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಆಯುತಂ ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ। ಸೇತಸೋಗನ್ಧೀಕೇಹಿ ಚಾತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಸೇತುಪ್ಪಲೇಹಿ ಚೇವ ಸೋಗನ್ಧಿಕೇಹಿ ಚ ಸಞ್ಛನ್ನೋ। ಸೀಹೋವಾಮಿಸಪೇಕ್ಖೀವಾತಿ ಆಮಿಸಂ ಪೇಕ್ಖನ್ತೋ ಸೀಹೋ ವಿಯ।
Tattha rājisīti rājāno hutvā pabbajitā. Samāhitāti ekaggacittā. Esāti dakkhiṇahatthaṃ ukkhipitvā iminā pabbatapādena gacchathāti ācikkhantā vadanti. Acchasīti vasissasi. Āpaganti udakavāhanadiāvaṭṭaṃ. Girigabbharanti girīnaṃ kucchito pavattaṃ. Madhupipphalanti madhuraphalaṃ. Rammaketi ramaṇīye. Kimpurisāyutanti kimpurisehi āyutaṃ parikiṇṇaṃ. Setasogandhīkehi cāti nānappakārehi setuppalehi ceva sogandhikehi ca sañchanno. Sīhovāmisapekkhīvāti āmisaṃ pekkhanto sīho viya.
ಬಿನ್ದುಸ್ಸರಾತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಸ್ಸರಾ। ವಗ್ಗೂತಿ ಮಧುರಸ್ಸರಾ। ಕೂಜನ್ತಮುಪಕೂಜನ್ತೀತಿ ಪಠಮಂ ಕೂಜಮಾನಂ ಪಕ್ಖಿಂ ಪಚ್ಛಾ ಉಪಕೂಜನ್ತಿ। ಉತುಸಂಪುಪ್ಫಿತೇ ದುಮೇತಿ ಉತುಸಮಯೇ ಪುಪ್ಫಿತೇ ದುಮೇ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಕೂಜನ್ತಂ ಉಪಕೂಜನ್ತಿ। ಸೋ ದಕ್ಖಿಸೀತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕರಞ್ಜಕಕುಧಾಯುತನ್ತಿ ಕರಞ್ಜರುಕ್ಖೇಹಿ ಚ ಕಕುಧರುಕ್ಖೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ। ಅಪ್ಪಟಿಗನ್ಧಿಯನ್ತಿ ಪಟಿಕೂಲಗನ್ಧವಿರಹಿತಂ ಮಧುರೋದಕಪರಿಕಿಣ್ಣಂನಾನಪ್ಪಕಾರಪದುಮುಪ್ಪಲಾದೀಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ। ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಅಮಾಪಯಾತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ। ಅಮಾಪೇತ್ವಾತಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ। ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಈಹಥಾತಿ ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ದೇವ, ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಯಾಪೇನ್ತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಈಹಥ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Bindussarāti sampiṇḍitassarā. Vaggūti madhurassarā. Kūjantamupakūjantīti paṭhamaṃ kūjamānaṃ pakkhiṃ pacchā upakūjanti. Utusaṃpupphite dumeti utusamaye pupphite dume nilīyitvā kūjantaṃ upakūjanti. So dakkhisīti so tvaṃ passissasīti attho. Karañjakakudhāyutanti karañjarukkhehi ca kakudharukkhehi ca samparikiṇṇaṃ. Appaṭigandhiyanti paṭikūlagandhavirahitaṃ madhurodakaparikiṇṇaṃnānappakārapadumuppalādīhi sañchannaṃ. Paṇṇasālaṃ amāpayāti paṇṇasālaṃ māpeyyāsi. Amāpetvāti māpetvā. Uñchācariyāya īhathāti atha tumhe, deva, uñchācariyāya yāpentā appamattā īhatha, āraddhavīriyā hutvā vihareyyāthāti attho.
ಏವಂ ತೇ ರಾಜಾನೋ ತಸ್ಸ ಪನ್ನರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಭಯಸ್ಸ ವಿನೋದನತ್ಥಂ ‘‘ಮಾ ಕೋಚಿದೇವ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ಓಕಾಸಂ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಬ್ಯತ್ತಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಂ ಚೇತಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಚ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಚ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವನದ್ವಾರೇ ಆರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕನಗರಂ ಗಮಿಂಸು। ವೇಸ್ಸನ್ತರೋಪಿ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತಂ ಪತ್ವಾ, ತಂ ದಿವಸಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ತತೋ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ವೇಪುಲ್ಲಪಬ್ಬತಪಾದೇನ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕೇತುಮತಿಯಾ ನಾಮ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವನಚರಕೇನ ದಿನ್ನಂ ಮಧುಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಸೂಚಿಂ ದತ್ವಾ ತತ್ಥ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧದರಥೋ ನದಿತೋ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಸಾನುಪಬ್ಬತಸಿಖರೇ ಠಿತಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಥೋಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಳಿಕಂ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಮುಚಲಿನ್ದಸರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರಸ್ಸ ತೀರೇನ ಪುಬ್ಬುತ್ತರಕಣ್ಣಂ ಪತ್ವಾ, ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗೇನ ವನಘಟಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಗಿರಿವಿದುಗ್ಗಾನಂ ನದಿಪ್ಪಭವಾನಂ ಪುರತೋ ಚತುರಂಸಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಪಾಪುಣಿ।
Evaṃ te rājāno tassa pannarasayojanamaggaṃ ācikkhitvā taṃ uyyojetvā vessantarassa antarāyabhayassa vinodanatthaṃ ‘‘mā kocideva paccāmitto okāsaṃ labheyyā’’ti cintetvā ekaṃ byattaṃ susikkhitaṃ cetaputtaṃ āmantetvā ‘‘tvaṃ gacchante ca āgacchante ca pariggaṇhāhī’’ti vanadvāre ārakkhaṇatthāya ṭhapetvā sakanagaraṃ gamiṃsu. Vessantaropi saputtadāro gandhamādanapabbataṃ patvā, taṃ divasaṃ tattha vasitvā tato uttarābhimukho vepullapabbatapādena gantvā, ketumatiyā nāma nadiyā tīre nisīditvā vanacarakena dinnaṃ madhumaṃsaṃ khāditvā tassa suvaṇṇasūciṃ datvā tattha nhatvā pivitvā paṭippassaddhadaratho nadito uttaritvā sānupabbatasikhare ṭhitassa nigrodhassa mūle thokaṃ nisīditvā nigrodhaphalāni khāditvā uṭṭhāya gacchanto nāḷikaṃ nāma pabbataṃ patvā taṃ pariharanto mucalindasaraṃ gantvā sarassa tīrena pubbuttarakaṇṇaṃ patvā, ekapadikamaggena vanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ atikkamma girividuggānaṃ nadippabhavānaṃ purato caturaṃsapokkharaṇiṃ pāpuṇi.
ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ತ್ವಂ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಕುಝಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ರಮಣೀಯೇ ಠಾನೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ದೇವಲೋಕತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯೋ ದ್ವೇ ಚಙ್ಕಮೇ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಚ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಕೋಟಿಯಂ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ನಾನಾಫಲಧರೇ ರುಕ್ಖೇ ಚ ಕದಲಿವನಾನಿ ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ, ತೇ ಇಮೇ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಅಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಭೇರವಸದ್ದೇ ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ಚ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ।
Tasmiṃ khaṇe sakko āvajjento ‘‘mahāsatto himavantaṃ paviṭṭho’’ti ñatvā ‘‘tassa vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vissakammaṃ pakkosāpetvā ‘‘gaccha, tāta, tvaṃ vaṅkapabbatakujhacchimhi ramaṇīye ṭhāne assamapadaṃ māpetvā ehī’’ti pesesi. So ‘‘sādhu, devā’’ti devalokato otaritvā tattha dve paṇṇasālāyo dve caṅkame rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni ca māpetvā caṅkamakoṭiyaṃ tesu tesu ṭhānesu nānāphaladhare rukkhe ca kadalivanāni ca dassetvā sabbe pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ‘‘ye keci pabbajitukāmā, te ime gaṇhantū’’ti akkharāni likhitvā amanusse ca bheravasadde migapakkhino ca paṭikkamāpetvā sakaṭṭhānameva gato.
ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮದ್ದಿಞ್ಚ ಪುತ್ತೇ ಚ ಅಸ್ಸಮಪದದ್ವಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಕೇನಮ್ಹಿ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖಗ್ಗಞ್ಚ ಧನುಞ್ಚ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಾಟಕೇ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ರತ್ತವಾಕಚೀರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ಅಂಸೇ ಕತ್ವಾ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಇಸಿವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತ್ತರದಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸಿರಿಂ ಸಮುಬ್ಬಹನ್ತೋ ‘‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಮೇ ಅಧಿಗತಾ’’ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಆರುಯ್ಹ ಅಪರಾಪರಂ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸದಿಸೇನ ಉಪಸಮೇನ ಪುತ್ತದಾರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಮದ್ದೀಪಿ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿವೇಸಂ ಗಣ್ಹಿ। ಪಚ್ಛಾ ಪುತ್ತೇಪಿ ತಾಪಸಕುಮಾರಕೇ ಕರಿಂಸು। ಚತ್ತಾರೋ ಖತ್ತಿಯಾ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ವಸಿಂಸು। ಅಥ ಮದ್ದೀ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವರಂ ಯಾಚಿ ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ವನಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧೇವ ಹೋಥ, ಅಹಂ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾ ಅರಞ್ಞತೋ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಯೋ ಜನೇ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ।
Mahāsatto ekapadikamaggaṃ disvā ‘‘pabbajitānaṃ vasanaṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti maddiñca putte ca assamapadadvāre ṭhapetvā assamapadaṃ pavisitvā akkharāni oloketvā ‘‘sakkenamhi diṭṭho’’ti ñatvā paṇṇasālaṃ pavisitvā khaggañca dhanuñca apanetvā sāṭake omuñcitvā rattavākacīraṃ nivāsetvā ajinacammaṃ aṃse katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isivesaṃ gahetvā kattaradaṇḍaṃ ādāya paṇṇasālato nikkhamitvā pabbajitasiriṃ samubbahanto ‘‘aho sukhaṃ, aho sukhaṃ, pabbajjā me adhigatā’’ti udānaṃ udānetvā caṅkamaṃ āruyha aparāparaṃ caṅkamitvā paccekabuddhasadisena upasamena puttadārānaṃ santikaṃ agamāsi. Maddīpi mahāsattassa pādesu patitvā roditvā teneva saddhiṃ assamapadaṃ pavisitvā attano paṇṇasālaṃ gantvā isivesaṃ gaṇhi. Pacchā puttepi tāpasakumārake kariṃsu. Cattāro khattiyā vaṅkapabbatakucchimhi vasiṃsu. Atha maddī mahāsattaṃ varaṃ yāci ‘‘deva, tumhe phalāphalatthāya vanaṃ agantvā putte gahetvā idheva hotha, ahaṃ phalāphalaṃ āharissāmī’’ti. Tato paṭṭhāya sā araññato phalāphalāni āharitvā tayo jane paṭijaggati.
ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಂ ವರಂ ಯಾಚಿ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮದ್ದಿ ಮಯಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ, ಇತ್ಥೀ ಚ ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಮಲಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಕಾಲೇ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಾ ಆಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾನುಭಾವೇನ ಸಮನ್ತಾ ತಿಯೋಜನೇ ಸಬ್ಬೇ ತಿರಚ್ಛಾನಾಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು। ಮದ್ದೀದೇವೀಪಿ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮುಖೋದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಖಣಿತ್ತಿಅಙ್ಕುಸಹತ್ಥಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲಾನಿ ಆದಾಯ ಪಚ್ಛಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಫಲಾಫಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ನ್ಹಾಪೇಸಿ। ಅಥ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಜನಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಫಲಾಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ತತೋ ಮದ್ದೀ ಪುತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ। ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ತೇ ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಸತ್ತ ಮಾಸೇ ವಸಿಂಸೂತಿ।
Bodhisattopi taṃ varaṃ yāci ‘‘bhadde, maddi mayaṃ ito paṭṭhāya pabbajitā nāma, itthī ca nāma brahmacariyassa malaṃ, ito paṭṭhāya akāle mama santikaṃ mā āgacchāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Mahāsattassa mettānubhāvena samantā tiyojane sabbe tiracchānāpi aññamaññaṃ mettacittaṃ paṭilabhiṃsu. Maddīdevīpi pātova uṭṭhāya pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhāpetvā mukhodakaṃ āharitvā dantakaṭṭhaṃ datvā assamapadaṃ sammajjitvā dve putte pitu santike ṭhapetvā pacchikhaṇittiaṅkusahatthā araññaṃ pavisitvā vanamūlaphalāphalāni ādāya pacchiṃ pūretvā sāyanhasamaye araññato āgantvā paṇṇasālāya phalāphalaṃ ṭhapetvā nhatvā putte nhāpesi. Atha cattāropi janā paṇṇasālādvāre nisīditvā phalāphalaṃ paribhuñjanti. Tato maddī putte gahetvā attano paṇṇasālaṃ pāvisi. Iminā niyāmena te pabbatakucchimhi satta māse vasiṃsūti.
ವನಪವೇಸನಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Vanapavesanakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಜೂಜಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ
Jūjakapabbavaṇṇanā
ತದಾ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮವಾಸೀ ಜೂಜಕೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಕಹಾಪಣಸತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಧನಪರಿಯೇಸನತ್ಥಾಯ ಗತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಚಿರಾಯನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ ಕಹಾಪಣಸತಂ ವಲಞ್ಜೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಇತರೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚೋದಿಯಮಾನಾ ಕಹಾಪಣೇ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅಮಿತ್ತತಾಪನಂ ನಾಮ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸ ಅದಂಸು। ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿ। ಅಮಿತ್ತತಾಪನಾ ಸಮ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪರಿಚರತಿ। ಅಥ ಅಞ್ಞೇ ತರುಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಸ್ಸಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಹಲ್ಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅಮ್ಹೇಸು ಕಿಂ ಪಮಜ್ಜಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾಯೋ ತಜ್ಜೇನ್ತಿ। ತಾ ‘‘ಇಮಂ ಅಮಿತ್ತತಾಪನಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಗಾಮಾ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನದೀತಿತ್ಥಾದೀಸು ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಭಾಸಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tadā kāliṅgaraṭṭhe dunniviṭṭhabrāhmaṇagāmavāsī jūjako nāma brāhmaṇo bhikkhācariyāya kahāpaṇasataṃ labhitvā ekasmiṃ brāhmaṇakule ṭhapetvā puna dhanapariyesanatthāya gato. Tasmiṃ cirāyante brāhmaṇakulā kahāpaṇasataṃ valañjetvā pacchā itarena āgantvā codiyamānā kahāpaṇe dātuṃ asakkontā amittatāpanaṃ nāma dhītaraṃ tassa adaṃsu. So taṃ ādāya kāliṅgaraṭṭhe dunniviṭṭhabrāhmaṇagāmaṃ gantvā vasi. Amittatāpanā sammā brāhmaṇaṃ paricarati. Atha aññe taruṇabrāhmaṇā tassā ācārasampattiṃ disvā ‘‘ayaṃ mahallakabrāhmaṇaṃ sammā paṭijaggati, tumhe pana amhesu kiṃ pamajjathā’’ti attano attano bhariyāyo tajjenti. Tā ‘‘imaṃ amittatāpanaṃ imamhā gāmā palāpessāmā’’ti nadītitthādīsu sannipatitvā taṃ paribhāsiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೯೧೪.
1914.
‘‘ಅಹು ವಾಸೀ ಕಲಿಙ್ಗೇಸು, ಜೂಜಕೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।
‘‘Ahu vāsī kaliṅgesu, jūjako nāma brāhmaṇo;
ತಸ್ಸಾಸಿ ದಹರಾ ಭರಿಯಾ, ನಾಮೇನಾಮಿತ್ತತಾಪನಾ॥
Tassāsi daharā bhariyā, nāmenāmittatāpanā.
೧೯೧೫.
1915.
‘‘ತಾ ನಂ ತತ್ಥ ಗತಾವೋಚುಂ, ನದಿಂ ಉದಕಹಾರಿಯಾ।
‘‘Tā naṃ tattha gatāvocuṃ, nadiṃ udakahāriyā;
ಥಿಯೋ ನಂ ಪರಿಭಾಸಿಂಸು, ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಕುತೂಹಲಾ॥
Thiyo naṃ paribhāsiṃsu, samāgantvā kutūhalā.
೧೯೧೬.
1916.
‘‘ಅಮಿತ್ತಾ ನೂನ ತೇ ಮಾತಾ, ಅಮಿತ್ತೋ ನೂನ ತೇ ಪಿತಾ।
‘‘Amittā nūna te mātā, amitto nūna te pitā;
ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೧೭.
1917.
‘‘ಅಹಿತಂ ವತ ತೇ ಞಾತೀ, ಮನ್ತಯಿಂಸು ರಹೋಗತಾ।
‘‘Ahitaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā;
ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೧೮.
1918.
‘‘ಅಮಿತ್ತಾ ವತ ತೇ ಞಾತೀ, ಮನ್ತಯಿಂಸು ರಹೋಗತಾ।
‘‘Amittā vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā;
ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೧೯.
1919.
‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ವತ ತೇ ಞಾತೀ, ಮನ್ತಯಿಂಸು ರಹೋಗತಾ।
‘‘Dukkaṭaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā;
ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೨೦.
1920.
‘‘ಪಾಪಕಂ ವತ ತೇ ಞಾತೀ, ಮನ್ತಯಿಂಸು ರಹೋಗತಾ।
‘‘Pāpakaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā;
ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೨೧.
1921.
‘‘ಅಮನಾಪಂ ವತ ತೇ ಞಾತೀ, ಮನ್ತಯಿಂಸು ರಹೋಗತಾ।
‘‘Amanāpaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā;
ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೨೨.
1922.
‘‘ಅಮನಾಪವಾಸಂ ವಸಿ, ಜಿಣ್ಣೇನ ಪತಿನಾ ಸಹ।
‘‘Amanāpavāsaṃ vasi, jiṇṇena patinā saha;
ಯಾ ತ್ವಂ ವಸಸಿ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ, ಮತಂ ತೇ ಜೀವಿತಾ ವರಂ॥
Yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa, mataṃ te jīvitā varaṃ.
೧೯೨೩.
1923.
‘‘ನ ಹಿ ನೂನ ತುಯ್ಹಂ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಚ ಸೋಭನೇ।
‘‘Na hi nūna tuyhaṃ kalyāṇi, pitā mātā ca sobhane;
ಅಞ್ಞಂ ಭತ್ತಾರಂ ವಿನ್ದಿಂಸು, ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು।
Aññaṃ bhattāraṃ vindiṃsu, ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu;
ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೨೪.
1924.
‘‘ದುಯಿಟ್ಠಂ ತೇ ನವಮಿಯಂ, ಅಕತಂ ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಕಂ।
‘‘Duyiṭṭhaṃ te navamiyaṃ, akataṃ aggihuttakaṃ;
ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿಂ॥
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
೧೯೨೫.
1925.
‘‘ಸಮಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನೂನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಾಯಣೇ।
‘‘Samaṇe brāhmaṇe nūna, brahmacariyaparāyaṇe;
ಸಾ ತ್ವಂ ಲೋಕೇ ಅಭಿಸಪಿ, ಸೀಲವನ್ತೇ ಬಹುಸ್ಸುತೇ।
Sā tvaṃ loke abhisapi, sīlavante bahussute;
ಯಾ ತ್ವಂ ವಸಸಿ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ, ಏವಂ ದಹರಿಯಾ ಸತೀ॥
Yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa, evaṃ dahariyā satī.
೧೯೨೬.
1926.
‘‘ನ ದುಕ್ಖಂ ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠಂ, ನ ದುಕ್ಖಂ ಸತ್ತಿಯಾ ಹತಂ।
‘‘Na dukkhaṃ ahinā daṭṭhaṃ, na dukkhaṃ sattiyā hataṃ;
ತಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ತಿಬ್ಬಞ್ಚ, ಯಂ ಪಸ್ಸೇ ಜಿಣ್ಣಕಂ ಪತಿಂ॥
Tañca dukkhañca tibbañca, yaṃ passe jiṇṇakaṃ patiṃ.
೧೯೨೭.
1927.
‘‘ನತ್ಥಿ ಖಿಡ್ಡಾ ನತ್ಥಿ ರತಿ, ಜಿಣ್ಣೇನ ಪತಿನಾ ಸಹ।
‘‘Natthi khiḍḍā natthi rati, jiṇṇena patinā saha;
ನತ್ಥಿ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ, ಜಗ್ಘಿತಮ್ಪಿ ನ ಸೋಭತಿ॥
Natthi ālāpasallāpo, jagghitampi na sobhati.
೧೯೨೮.
1928.
‘‘ಯದಾ ಚ ದಹರೋ ದಹರಾ, ಮನ್ತಯನ್ತಿ ರಹೋಗತಾ।
‘‘Yadā ca daharo daharā, mantayanti rahogatā;
ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸೋಕಾ ನಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಹದಯಸ್ಸಿತಾ॥
Sabbesaṃ sokā nassanti, ye keci hadayassitā.
೧೯೨೯.
1929.
‘‘ದಹರಾ ತ್ವಂ ರೂಪವತೀ, ಪುರಿಸಾನಂಭಿಪತ್ಥಿತಾ।
‘‘Daharā tvaṃ rūpavatī, purisānaṃbhipatthitā;
ಗಚ್ಛ ಞಾತಿಕುಲೇ ಅಚ್ಛ, ಕಿಂ ಜಿಣ್ಣೋ ರಮಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Gaccha ñātikule accha, kiṃ jiṇṇo ramayissatī’’ti.
ತತ್ಥ ಅಹೂತಿ ಅಹೋಸಿ। ವಾಸೀ ಕಲಿಙ್ಗೇಸೂತಿ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇಸು ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮವಾಸೀ। ತಾ ನಂ ತತ್ಥ ಗತಾವೋಚುನ್ತಿ ತತ್ಥ ಗಾಮೇ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನದೀತಿತ್ಥೇ ಉದಕಹಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಗತಾ ನಂ ಅವೋಚುಂ। ಥಿಯೋ ನಂ ಪರಿಭಾಸಿಂಸೂತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವೋಚುಂ, ಅಥ ಖೋ ನಂ ಪರಿಭಾಸಿಂಸು। ಕುತೂಹಲಾತಿ ಕೋತೂಹಲಜಾತಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ। ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ದಹರಿಯಂ ಸತಿನ್ತಿ ದಹರಿಂ ತರುಣಿಂ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಸಮಾನಂ। ಜಿಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ। ದುಯಿಟ್ಠಂ ತೇ ನವಮಿಯನ್ತಿ ತವ ನವಮಿಯಂ ಯಾಗಂ ದುಯಿಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತೇ ಯಾಗಪಿಣ್ಡೋ ಪಠಮಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಕೇನ ಗಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ದುಯಿಟ್ಠಾ ತೇ ನವಮಿಯಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ನವಮಿಯಾ ತಯಾ ದುಯಿಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕತಂ ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಜುಹನಮ್ಪಿ ತಯಾ ಅಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಭಿಸಪೀತಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸಮಿತಪಾಪೇ ವಾ ಬಾಹಿತಪಾಪೇ ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಿ। ತಸ್ಸ ತೇ ಪಾಪಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ ಆಹಂಸು। ಜಗ್ಘಿತಮ್ಪಿ ನ ಸೋಭತೀತಿ ಖಣ್ಡದನ್ತೇ ವಿವರಿತ್ವಾ ಹಸನ್ತಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಹಸಿತಮ್ಪಿ ನ ಸೋಭತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸೋಕಾ ನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬೇ ಏತೇಸಂ ಸೋಕಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ। ಕಿಂ ಜಿಣ್ಣೋತಿ ಅಯಂ ಜಿಣ್ಣೋ ತಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಕಥಂ ರಮಯಿಸ್ಸತೀತಿ।
Tattha ahūti ahosi. Vāsī kaliṅgesūti kāliṅgaraṭṭhesu dunniviṭṭhabrāhmaṇagāmavāsī. Tā naṃ tattha gatāvocunti tattha gāme tā itthiyo nadītitthe udakahārikā hutvā gatā naṃ avocuṃ. Thiyo naṃ paribhāsiṃsūti itthiyo na aññaṃ kiñci avocuṃ, atha kho naṃ paribhāsiṃsu. Kutūhalāti kotūhalajātā viya hutvā. Samāgantvāti samantā parikkhipitvā. Dahariyaṃ satinti dahariṃ taruṇiṃ sobhaggappattaṃ samānaṃ. Jiṇṇassāti jarājiṇṇassa gehe. Duyiṭṭhaṃ te navamiyanti tava navamiyaṃ yāgaṃ duyiṭṭhaṃ bhavissati, so te yāgapiṇḍo paṭhamaṃ mahallakakākena gahito bhavissati. ‘‘Duyiṭṭhā te navamiyā’’tipi pāṭho, navamiyā tayā duyiṭṭhā bhavissatīti attho. Akataṃ aggihuttakanti aggijuhanampi tayā akataṃ bhavissati. Abhisapīti samaṇabrāhmaṇe samitapāpe vā bāhitapāpe vā akkosi. Tassa te pāpassa idaṃ phalanti adhippāyeneva āhaṃsu. Jagghitampi na sobhatīti khaṇḍadante vivaritvā hasantassa mahallakassa hasitampi na sobhati. Sabbesaṃ sokā nassantīti sabbe etesaṃ sokā vinassanti. Kiṃ jiṇṇoti ayaṃ jiṇṇo taṃ pañcahi kāmaguṇehi kathaṃ ramayissatīti.
ಸಾ ತಾಸಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಪರಿಭಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉದಕಘಟಂ ಆದಾಯ ರೋದಮಾನಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭೋತಿ ರೋದಸೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪುಟ್ಠಾ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತೀ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Sā tāsaṃ santikā paribhāsaṃ labhitvā udakaghaṭaṃ ādāya rodamānā gharaṃ gantvā ‘‘kiṃ bhoti rodasī’’ti brāhmaṇena puṭṭhā tassa ārocentī imaṃ gāthamāha –
೧೯೩೦.
1930.
‘‘ನ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ನದಿಂ ಉದಕಹಾರಿಯಾ।
‘‘Na te brāhmaṇa gacchāmi, nadiṃ udakahāriyā;
ಥಿಯೋ ಮಂ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ, ತಯಾ ಜಿಣ್ಣೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
Thiyo maṃ paribhāsanti, tayā jiṇṇena brāhmaṇā’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಯಾ ಜಿಣ್ಣೇನ ಮಂ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತವ ಉದಕಹಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನದಿಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ।
Tassattho – brāhmaṇa, tayā jiṇṇena maṃ itthiyo paribhāsanti, tasmā ito paṭṭhāya tava udakahārikā hutvā nadiṃ na gacchāmīti.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೧೯೩೧.
1931.
‘‘ಮಾ ಮೇ ತ್ವಂ ಅಕರಾ ಕಮ್ಮಂ, ಮಾ ಮೇ ಉದಕಮಾಹರಿ।
‘‘Mā me tvaṃ akarā kammaṃ, mā me udakamāhari;
ಅಹಂ ಉದಕಮಾಹಿಸ್ಸಂ, ಮಾ ಭೋತಿ ಕುಪಿತಾ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Ahaṃ udakamāhissaṃ, mā bhoti kupitā ahū’’ti.
ತತ್ಥ ಉದಕಮಾಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭೋತಿ ಅಹಂ ಉದಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಿ।
Tattha udakamāhissanti bhoti ahaṃ udakaṃ āharissāmi.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಹ –
Brāhmaṇī āha –
೧೯೩೨.
1932.
‘‘ನಾಹಂ ತಮ್ಹಿ ಕುಲೇ ಜಾತಾ, ಯಂ ತ್ವಂ ಉದಕಮಾಹರೇ।
‘‘Nāhaṃ tamhi kule jātā, yaṃ tvaṃ udakamāhare;
ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾನಾಹಿ, ನ ತೇ ವಚ್ಛಾಮಹಂ ಘರೇ॥
Evaṃ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmahaṃ ghare.
೧೯೩೩.
1933.
‘‘ಸಚೇ ಮೇ ದಾಸಂ ದಾಸಿಂ ವಾ, ನಾನಯಿಸ್ಸಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Sace me dāsaṃ dāsiṃ vā, nānayissasi brāhmaṇa;
ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾನಾಹಿ, ನ ತೇ ವಚ್ಛಾಮಿ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ॥
Evaṃ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmi santike’’ti.
ತತ್ಥ ನಾಹನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಮ್ಹಿ ಕುಲೇ ಸಾಮಿಕೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ನಾಹಂ ತತ್ಥ ಜಾತಾ। ಯಂ ತ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಉದಕಂ ತ್ವಂ ಆಹರಿಸ್ಸಸಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ ತೇನ ಅತ್ಥೋ।
Tattha nāhanti brāhmaṇa, yamhi kule sāmiko kammaṃ karoti, nāhaṃ tattha jātā. Yaṃ tvanti tasmā yaṃ udakaṃ tvaṃ āharissasi, na mayhaṃ tena attho.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೧೯೩೪.
1934.
‘‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಸಿಪ್ಪಠಾನಂ ವಾ, ಧನಂ ಧಞ್ಞಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ।
‘‘Natthi me sippaṭhānaṃ vā, dhanaṃ dhaññañca brāhmaṇi;
ಕುತೋಹಂ ದಾಸಂ ದಾಸಿಂ ವಾ, ಆನಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಭೋತಿಯಾ।
Kutohaṃ dāsaṃ dāsiṃ vā, ānayissāmi bhotiyā;
ಅಹಂ ಭೋತಿಂ ಉಪಟ್ಠಿಸ್ಸಂ, ಮಾ ಭೋತಿ ಕುಪಿತಾ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ, mā bhoti kupitā ahū’’ti.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಹ –
Brāhmaṇī āha –
೧೯೩೫.
1935.
‘‘ಏಹಿ ತೇ ಅಹಮಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ಯಥಾ ಮೇ ವಚನಂ ಸುತಂ।
‘‘Ehi te ahamakkhissaṃ, yathā me vacanaṃ sutaṃ;
ಏಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ವಙ್ಕೇ ವಸತಿ ಪಬ್ಬತೇ॥
Esa vessantaro rājā, vaṅke vasati pabbate.
೧೯೩೬.
1936.
‘‘ತಂ ತ್ವಂ ಗನ್ತ್ವಾನ ಯಾಚಸ್ಸು, ದಾಸಂ ದಾಸಿಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Taṃ tvaṃ gantvāna yācassu, dāsaṃ dāsiñca brāhmaṇa;
ಸೋ ತೇ ದಸ್ಸತಿ ಯಾಚಿತೋ, ದಾಸಂ ದಾಸಿಞ್ಚ ಖತ್ತಿಯೋ’’ತಿ॥
So te dassati yācito, dāsaṃ dāsiñca khattiyo’’ti.
ತತ್ಥ ಏಹಿ ತೇ ಅಹಮಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಹಂ ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ। ಇದಂ ಸಾ ದೇವತಾಧಿಗ್ಗಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಹ।
Tattha ehi te ahamakkhissanti ahaṃ te ācikkhissāmi. Idaṃ sā devatādhiggahitā hutvā āha.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೧೯೩೭.
1937.
‘‘ಜಿಣ್ಣೋಹಮಸ್ಮಿ ದುಬ್ಬಲೋ, ದೀಘೋ ಚದ್ಧಾ ಸುದುಗ್ಗಮೋ।
‘‘Jiṇṇohamasmi dubbalo, dīgho caddhā suduggamo;
ಮಾ ಭೋತಿ ಪರಿದೇವೇಸಿ, ಮಾ ಚ ತ್ವಂ ವಿಮನಾ ಅಹು।
Mā bhoti paridevesi, mā ca tvaṃ vimanā ahu;
ಅಹಂ ಭೋತಿಂ ಉಪಟ್ಠಿಸ್ಸಂ, ಮಾ ಭೋತಿ ಕುಪಿತಾ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ, mā bhoti kupitā ahū’’ti.
ತತ್ಥ ಜಿಣ್ಣೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ಜಿಣ್ಣೋ ಅಮ್ಹಿ, ಕಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
Tattha jiṇṇohamasmīti bhadde, ahaṃ jiṇṇo amhi, kathaṃ gamissāmīti.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಹ –
Brāhmaṇī āha –
೧೯೩೮.
1938.
‘‘ಯಥಾ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಂ, ಅಯುದ್ಧೋವ ಪರಾಜಿತೋ।
‘‘Yathā agantvā saṅgāmaṃ, ayuddhova parājito;
ಏವಮೇವ ತುವಂ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಗನ್ತ್ವಾವ ಪರಾಜಿತೋ॥
Evameva tuvaṃ brahme, agantvāva parājito.
೧೯೩೯.
1939.
‘‘ಸಚೇ ಮೇ ದಾಸಂ ದಾಸಿಂ ವಾ, ನಾನಯಿಸ್ಸಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Sace me dāsaṃ dāsiṃ vā, nānayissasi brāhmaṇa;
ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾನಾಹಿ, ನ ತೇ ವಚ್ಛಾಮಹಂ ಘರೇ।
Evaṃ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmahaṃ ghare;
ಅಮನಾಪಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
Amanāpaṃ te karissāmi, taṃ te dukkhaṃ bhavissati.
೧೯೪೦.
1940.
‘‘ನಕ್ಖತ್ತೇ ಉತುಪುಬ್ಬೇಸು, ಯದಾ ಮಂ ದಕ್ಖಿಸಿಲಙ್ಕತಂ।
‘‘Nakkhatte utupubbesu, yadā maṃ dakkhisilaṅkataṃ;
ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಮಮಾನಂ, ತಂ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
Aññehi saddhiṃ ramamānaṃ, taṃ te dukkhaṃ bhavissati.
೧೯೪೧.
1941.
‘‘ಅದಸ್ಸನೇನ ಮಯ್ಹಂ ತೇ, ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪರಿದೇವತೋ।
‘‘Adassanena mayhaṃ te, jiṇṇassa paridevato;
ಭಿಯ್ಯೋ ವಙ್ಕಾ ಚ ಪಲಿತಾ, ಬಹೂ ಹೇಸ್ಸನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
Bhiyyo vaṅkā ca palitā, bahū hessanti brāhmaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಮನಾಪಂ ತೇತಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾಸಂ ವಾ ದಾಸಿಂ ವಾ ಅನಾಹರನ್ತಸ್ಸ ತವ ಅರುಚ್ಚನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ನಕ್ಖತ್ತೇ ಉತುಪುಬ್ಬೇಸೂತಿ ನಕ್ಖತ್ತಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಛನ್ನಂ ಉತೂನಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬವಸೇನ ವಾ ಪವತ್ತೇಸು ಛಣೇಸು।
Tattha amanāpaṃ teti vessantarassa santikaṃ gantvā dāsaṃ vā dāsiṃ vā anāharantassa tava aruccanakaṃ kammaṃ karissāmi. Nakkhatte utupubbesūti nakkhattayogavasena vā channaṃ utūnaṃ tassa tassa pubbavasena vā pavattesu chaṇesu.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭೀತೋ ಅಹೋಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Taṃ sutvā brāhmaṇo bhīto ahosi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೯೪೨.
1942.
‘‘ತತೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭೀತೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ವಸಾನುಗೋ।
‘‘Tato so brāhmaṇo bhīto, brāhmaṇiyā vasānugo;
ಅಟ್ಟಿತೋ ಕಾಮರಾಗೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಏತದಬ್ರವಿ॥
Aṭṭito kāmarāgena, brāhmaṇiṃ etadabravi.
೧೯೪೩.
1943.
‘‘ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಮೇ ಕರೋಹಿ ತ್ವಂ, ಸಂಕುಲ್ಯಾ ಸಗುಳಾನಿ ಚ।
‘‘Pātheyyaṃ me karohi tvaṃ, saṃkulyā saguḷāni ca;
ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಚ ಸುಕತಾಯೋ, ಸತ್ತುಭತ್ತಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ॥
Madhupiṇḍikā ca sukatāyo, sattubhattañca brāhmaṇi.
೧೯೪೪.
1944.
‘‘ಆನಯಿಸ್ಸಂ ಮೇಥುನಕೇ, ಉಭೋ ದಾಸಕುಮಾರಕೇ।
‘‘Ānayissaṃ methunake, ubho dāsakumārake;
ತೇ ತಂ ಪರಿಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಮತನ್ದಿತಾ’’ತಿ॥
Te taṃ paricarissanti, rattindivamatanditā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಟ್ಟಿತೋತಿ ಉಪದ್ದುತೋ ಪೀಳಿತೋ। ಸಗುಳಾನಿ ಚಾತಿ ಸಗುಳಪೂವೇ ಚ। ಸತ್ತುಭತ್ತನ್ತಿ ಬದ್ಧಸತ್ತುಅಬದ್ಧಸತ್ತುಞ್ಚೇವ ಪುಟಭತ್ತಞ್ಚ। ಮೇಥುನಕೇತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಪದೇಸೇಹಿ ಸದಿಸೇ। ದಾಸಕುಮಾರಕೇತಿ ತವ ದಾಸತ್ಥಾಯ ಕುಮಾರಕೇ।
Tattha aṭṭitoti upadduto pīḷito. Saguḷāni cāti saguḷapūve ca. Sattubhattanti baddhasattuabaddhasattuñceva puṭabhattañca. Methunaketi jātigottakulapadesehi sadise. Dāsakumāraketi tava dāsatthāya kumārake.
ಸಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸೋ ಗೇಹೇ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಥಿರಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ದಾರೂನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಘಟೇನ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಸಬ್ಬಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ತಾಪಸವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಕಾಲೇ ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಪಾಹನಂ ಆರುಯ್ಹ ಪಾಥೇಯ್ಯಪಸಿಬ್ಬಕಂ ಅಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತತಾಪನಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ರೋದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Sā khippaṃ pātheyyaṃ paṭiyādetvā brāhmaṇassa ārocesi. So gehe dubbalaṭṭhānaṃ thiraṃ katvā dvāraṃ saṅkharitvā araññā dārūni āharitvā ghaṭena udakaṃ āharitvā gehe sabbabhājanāni pūretvā tattheva tāpasavesaṃ gahetvā ‘‘bhadde, ito paṭṭhāya vikāle mā nikkhami, yāva mamāgamanā appamattā hohī’’ti ovaditvā upāhanaṃ āruyha pātheyyapasibbakaṃ aṃse laggetvā amittatāpanaṃ padakkhiṇaṃ katvā assupuṇṇehi nettehi roditvā pakkāmi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೯೪೫.
1945.
‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು, ಪಟಿಮುಞ್ಚಿ ಉಪಾಹನಾ।
‘‘Idaṃ vatvā brahmabandhu, paṭimuñci upāhanā;
ತತೋ ಸೋ ಮನ್ತಯಿತ್ವಾನ, ಭರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ॥
Tato so mantayitvāna, bhariyaṃ katvā padakkhiṇaṃ.
೧೯೪೬.
1946.
‘‘ಪಕ್ಕಾಮಿ ಸೋ ರುಣ್ಣಮುಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಹಿತಬ್ಬತೋ।
‘‘Pakkāmi so ruṇṇamukho, brāhmaṇo sahitabbato;
ಸಿವೀನಂ ನಗರಂ ಫೀತಂ, ದಾಸಪರಿಯೇಸನಂ ಚರ’’ನ್ತಿ॥
Sivīnaṃ nagaraṃ phītaṃ, dāsapariyesanaṃ cara’’nti.
ತತ್ಥ ರುಣ್ಣಮುಖೋತಿ ರುದಂಮುಖೋ। ಸಹಿತಬ್ಬತೋತಿ ಸಮಾದಿನ್ನವತೋ, ಗಹಿತತಾಪಸವೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚರನ್ತಿ ದಾಸಪರಿಯೇಸನಂ ಚರನ್ತೋ ಸಿವೀನಂ ನಗರಂ ಆರಬ್ಭ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
Tattha ruṇṇamukhoti rudaṃmukho. Sahitabbatoti samādinnavato, gahitatāpasavesoti attho. Caranti dāsapariyesanaṃ caranto sivīnaṃ nagaraṃ ārabbha pakkāmi.
ಸೋ ತಂ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ಜನಂ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
So taṃ nagaraṃ gantvā sannipatitaṃ janaṃ ‘‘vessantaro kuhi’’nti pucchati. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೯೪೭.
1947.
‘‘ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅವಚ, ಯೇ ತತ್ಥಾಸುಂ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘So tattha gantvā avaca, ye tatthāsuṃ samāgatā;
ಕುಹಿಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಕತ್ಥ ಪಸ್ಸೇಮು ಖತ್ತಿಯಂ॥
Kuhiṃ vessantaro rājā, kattha passemu khattiyaṃ.
೧೯೪೮.
1948.
‘‘ತೇ ಜನಾ ತಂ ಅವಚಿಂಸು, ಯೇ ತತ್ಥಾಸುಂ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘Te janā taṃ avaciṃsu, ye tatthāsuṃ samāgatā;
ತುಮ್ಹೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಪಕತೋ, ಅತಿದಾನೇನ ಖತ್ತಿಯೋ।
Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo;
ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ಸಕಾ ರಟ್ಠಾ, ವಙ್ಕೇ ವಸತಿ ಪಬ್ಬತೇ॥
Pabbājito sakā raṭṭhā, vaṅke vasati pabbate.
೧೯೪೯.
1949.
‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಪಕತೋ, ಅತಿದಾನೇನ ಖತ್ತಿಯೋ।
‘‘Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo;
ಆದಾಯ ಪುತ್ತದಾರಞ್ಚ, ವಙ್ಕೇ ವಸತಿ ಪಬ್ಬತೇ’’ತಿ॥
Ādāya puttadārañca, vaṅke vasati pabbate’’ti.
ತತ್ಥ ಪಕತೋತಿ ಉಪದ್ದುತೋ ಪೀಳಿತೋ ಅತ್ತನೋ ನಗರೇ ವಸಿತುಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತೇ ವಸತಿ।
Tattha pakatoti upadduto pīḷito attano nagare vasituṃ alabhitvā idāni vaṅkapabbate vasati.
ಏವಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾನಂ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಆಗತಾ ಇಧ ತಿಟ್ಠಥಾ’’ತಿ ತೇ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದಿಹತ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು। ಸೋ ದೇವತಾಧಿಗ್ಗಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಮಗ್ಗಮೇವ ಗಣ್ಹಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ ‘‘tumhe amhākaṃ rājānaṃ nāsetvā punapi āgatā idha tiṭṭhathā’’ti te leḍḍudaṇḍādihatthā brāhmaṇaṃ anubandhiṃsu. So devatādhiggahito hutvā vaṅkapabbatamaggameva gaṇhi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೯೫೦.
1950.
‘‘ಸೋ ಚೋದಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಾಮಗಿದ್ಧಿಮಾ।
‘‘So codito brāhmaṇiyā, brāhmaṇo kāmagiddhimā;
ಅಘಂ ತಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ಥ, ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ।
Aghaṃ taṃ paṭisevittha, vane vāḷamigākiṇṇe;
ಖಗ್ಗದೀಪಿನಿಸೇವಿತೇ॥
Khaggadīpinisevite.
೧೯೫೧.
1951.
‘‘ಆದಾಯ ಬೇಳುವಂ ದಣ್ಡಂ, ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ ಕಮಣ್ಡಲುಂ।
‘‘Ādāya beḷuvaṃ daṇḍaṃ, aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ;
ಸೋ ಪಾವಿಸಿ ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ, ಯತ್ಥ ಅಸ್ಸೋಸಿ ಕಾಮದಂ॥
So pāvisi brahāraññaṃ, yattha assosi kāmadaṃ.
೧೯೫೨.
1952.
‘‘ತಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ, ಕೋಕಾ ನಂ ಪರಿವಾರಯುಂ।
‘‘Taṃ paviṭṭhaṃ brahāraññaṃ, kokā naṃ parivārayuṃ;
ವಿಕ್ಕನ್ದಿ ಸೋ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠೋ, ದೂರೇ ಪನ್ಥಾ ಅಪಕ್ಕಮಿ॥
Vikkandi so vippanaṭṭho, dūre panthā apakkami.
೧೯೫೩.
1953.
‘‘ತತೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭೋಗಲುದ್ಧೋ ಅಸಞ್ಞತೋ।
‘‘Tato so brāhmaṇo gantvā, bhogaluddho asaññato;
ವಙ್ಕಸ್ಸೋರೋಹಣೇ ನಟ್ಠೇ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥಾ’’ತಿ॥
Vaṅkassorohaṇe naṭṭhe, imā gāthā abhāsathā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಘಂ ತನ್ತಿ ತಂ ಮಹಾಜನೇನ ಅನುಬನ್ಧನದುಕ್ಖಞ್ಚೇವ ವನಪರಿಯೋಗಾಹನದುಕ್ಖಞ್ಚ। ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಜುಹನಕಟಚ್ಛುಂ। ಕೋಕಾ ನಂ ಪರಿವಾರಯುನ್ತಿ ಸೋ ಹಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರಿ। ಅಥ ನಂ ಆರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚೇತಪುತ್ತಸ್ಸ ಸುನಖಾ ಪರಿವಾರಯಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಕ್ಕನ್ದಿ ಸೋತಿ ಸೋ ಏಕರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ರವೇನ ಕನ್ದಿ। ವಿಪ್ಪನಟ್ಠೋತಿ ವಿನಟ್ಠಮಗ್ಗೋ। ದೂರೇ ಪನ್ಥಾತಿ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಗಾಮಿಪನ್ಥತೋ ದೂರೇ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಭೋಗಲುದ್ಧೋತಿ ಭೋಗರತ್ತೋ। ಅಸಞ್ಞತೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲೋ। ವಙ್ಕಸ್ಸೋರೋಹಣೇ ನಟ್ಠೇತಿ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ವಿನಟ್ಠೇ।
Tattha aghaṃ tanti taṃ mahājanena anubandhanadukkhañceva vanapariyogāhanadukkhañca. Aggihuttanti aggijuhanakaṭacchuṃ. Kokā naṃ parivārayunti so hi araññaṃ pavisitvā vaṅkapabbatagāmimaggaṃ ajānanto maggamūḷho hutvā araññe vicari. Atha naṃ ārakkhaṇatthāya nisinnassa cetaputtassa sunakhā parivārayiṃsūti attho. Vikkandi soti so ekarukkhaṃ āruyha mahantena ravena kandi. Vippanaṭṭhoti vinaṭṭhamaggo. Dūre panthāti vaṅkapabbatagāmipanthato dūre pakkāmi. Bhogaluddhoti bhogaratto. Asaññatoti dussīlo. Vaṅkassorohaṇe naṭṭheti vaṅkapabbatassa gamanamagge vinaṭṭhe.
ಸೋ ಸುನಖೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ರುಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ –
So sunakhehi parivārito rukkhe nisinnova imā gāthā abhāsatha –
೧೯೫೪.
1954.
‘‘ಕೋ ರಾಜಪುತ್ತಂ ನಿಸಭಂ, ಜಯನ್ತಮಪರಾಜಿತಂ।
‘‘Ko rājaputtaṃ nisabhaṃ, jayantamaparājitaṃ;
ಭಯೇ ಖೇಮಸ್ಸ ದಾತಾರಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Bhaye khemassa dātāraṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೫೫.
1955.
‘‘ಯೋ ಯಾಚತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಭೂತಾನಂ ಧರಣೀರಿವ।
‘‘Yo yācataṃ patiṭṭhāsi, bhūtānaṃ dharaṇīriva;
ಧರಣೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Dharaṇūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೫೬.
1956.
‘‘ಯೋ ಯಾಚತಂ ಗತೀ ಆಸಿ, ಸವನ್ತೀನಂವ ಸಾಗರೋ।
‘‘Yo yācataṃ gatī āsi, savantīnaṃva sāgaro;
ಸಾಗರೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Sāgarūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೫೭.
1957.
‘‘ಕಲ್ಯಾಣತಿತ್ಥಂ ಸುಚಿಮಂ, ಸೀತೂದಕಂ ಮನೋರಮಂ।
‘‘Kalyāṇatitthaṃ sucimaṃ, sītūdakaṃ manoramaṃ;
ಪುಣ್ಡರೀಕೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಯುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಜಕ್ಖರೇಣುನಾ।
Puṇḍarīkehi sañchannaṃ, yuttaṃ kiñjakkhareṇunā;
ರಹದೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Rahadūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೫೮.
1958.
‘‘ಅಸ್ಸತ್ಥಂವ ಪಥೇ ಜಾತಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ।
‘‘Assatthaṃva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ;
ಸನ್ತಾನಂ ವಿಸಮೇತಾರಂ, ಕಿಲನ್ತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ।
Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
ತಥೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೫೯.
1959.
‘‘ನಿಗ್ರೋಧಂವ ಪಥೇ ಜಾತಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ।
‘‘Nigrodhaṃva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ;
ಸನ್ತಾನಂ ವಿಸಮೇತಾರಂ, ಕಿಲನ್ತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ।
Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
ತಥೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೬೦.
1960.
‘‘ಅಮ್ಬಂ ಇವ ಪಥೇ ಜಾತಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ।
‘‘Ambaṃ iva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ;
ಸನ್ತಾನಂ ವಿಸಮೇತಾರಂ, ಕಿಲನ್ತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ।
Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
ತಥೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೬೧.
1961.
‘‘ಸಾಲಂ ಇವ ಪಥೇ ಜಾತಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ।
‘‘Sālaṃ iva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ;
ಸನ್ತಾನಂ ವಿಸಮೇತಾರಂ, ಕಿಲನ್ತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ।
Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
ತಥೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೬೨.
1962.
‘‘ದುಮಂ ಇವ ಪಥೇ ಜಾತಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ।
‘‘Dumaṃ iva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ;
ಸನ್ತಾನಂ ವಿಸಮೇತಾರಂ, ಕಿಲನ್ತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ।
Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
ತಥೂಪಮಂ ಮಹಾರಾಜಂ, ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂ॥
Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
೧೯೬೩.
1963.
‘‘ಏವಞ್ಚ ಮೇ ವಿಲಪತೋ, ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಬ್ರಹಾವನೇ।
‘‘Evañca me vilapato, paviṭṭhassa brahāvane;
ಅಹಂ ಜಾನನ್ತಿ ಯೋ ವಜ್ಜಾ, ನನ್ದಿಂ ಸೋ ಜನಯೇ ಮಮ॥
Ahaṃ jānanti yo vajjā, nandiṃ so janaye mama.
೧೯೬೪.
1964.
‘‘ಏವಞ್ಚ ಮೇ ವಿಲಪತೋ, ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಬ್ರಹಾವನೇ।
‘‘Evañca me vilapato, paviṭṭhassa brahāvane;
ಅಹಂ ಜಾನನ್ತಿ ಯೋ ವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಸೋ ಏಕವಾಚಾಯ।
Ahaṃ jānanti yo vajjā, tāya so ekavācāya;
ಪಸವೇ ಪುಞ್ಞಂ ಅನಪ್ಪಕ’’ನ್ತಿ॥
Pasave puññaṃ anappaka’’nti.
ತತ್ಥ ಜಯನ್ತನ್ತಿ ಮಚ್ಛೇರಚಿತ್ತಂ ವಿಜಯನ್ತಂ। ಕೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವಿದೂತಿ ಕೋ ಮಯ್ಹಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ವದತಿ। ಪತಿಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆಸಿ। ಸನ್ತಾನನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸನ್ತಾನಂ। ಕಿಲನ್ತಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಕಿಲನ್ತಾನಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಂ ಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಂ। ಅಹಂ ಜಾನನ್ತಿ ಯೋ ವಜ್ಜಾತಿ ಅಹಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha jayantanti maccheracittaṃ vijayantaṃ. Ko me vessantaraṃ vidūti ko mayhaṃ vessantaraṃ ācikkheyyāti vadati. Patiṭṭhāsīti patiṭṭhā āsi. Santānanti parissantānaṃ. Kilantānanti maggakilantānaṃ. Paṭiggahanti paṭiggāhakaṃ patiṭṭhābhūtaṃ. Ahaṃ jānanti yo vajjāti ahaṃ vessantarassa vasanaṭṭhānaṃ jānāmīti yo vadeyyāti attho.
ತಸ್ಸ ತಂ ಪರಿದೇವಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಠಪಿತೋ ಚೇತಪುತ್ತೋ ಮಿಗಲುದ್ದಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನತ್ಥಾಯ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇಸ ಧಮ್ಮತಾಯ ಆಗತೋ, ಮದ್ದಿಂ ವಾ ದಾರಕೇ ವಾ ಯಾಚಿಸ್ಸತಿ, ಇಧೇವ ನಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನ ತೇ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧನುಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಜ್ಜೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tassa taṃ paridevasaddaṃ sutvā ārakkhaṇatthāya ṭhapito cetaputto migaluddako hutvā araññe vicaranto ‘‘ayaṃ brāhmaṇo vessantarassa vasanaṭṭhānatthāya paridevati, na kho panesa dhammatāya āgato, maddiṃ vā dārake vā yācissati, idheva naṃ māressāmī’’ti tassa santikaṃ gantvā ‘‘brāhmaṇa, na te jīvitaṃ dassāmī’’ti dhanuṃ āropetvā ākaḍḍhitvā tajjesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೧೯೬೫.
1965.
‘‘ತಸ್ಸ ಚೇತೋ ಪಟಿಸ್ಸೋಸಿ, ಅರಞ್ಞೇ ಲುದ್ದಕೋ ಚರಂ।
‘‘Tassa ceto paṭissosi, araññe luddako caraṃ;
ತುಮ್ಹೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಪಕತೋ, ಅತಿದಾನೇನ ಖತ್ತಿಯೋ।
Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo;
ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ಸಕಾ ರಟ್ಠಾ, ವಙ್ಕೇ ವಸತಿ ಪಬ್ಬತೇ॥
Pabbājito sakā raṭṭhā, vaṅke vasati pabbate.
೧೯೬೬.
1966.
‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಪಕತೋ, ಅತಿದಾನೇನ ಖತ್ತಿಯೋ।
‘‘Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo;
ಆದಾಯ ಪುತ್ತದಾರಞ್ಚ, ವಙ್ಕೇ ವಸತಿ ಪಬ್ಬತೇ॥
Ādāya puttadārañca, vaṅke vasati pabbate.
೧೯೬೭.
1967.
‘‘ಅಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ರಟ್ಠಾ ಪವನಮಾಗತೋ।
‘‘Akiccakārī dummedho, raṭṭhā pavanamāgato;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ಗವೇಸನ್ತೋ, ಬಕೋ ಮಚ್ಛಮಿವೋದಕೇ॥
Rājaputtaṃ gavesanto, bako macchamivodake.
೧೯೬೮.
1968.
‘‘ತಸ್ಸ ತ್ಯಾಹಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಇಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Tassa tyāhaṃ na dassāmi, jīvitaṃ idha brāhmaṇa;
ಅಯಞ್ಹಿ ತೇ ಮಯಾ ನುನ್ನೋ, ಸರೋ ಪಿಸ್ಸತಿ ಲೋಹಿತಂ॥
Ayañhi te mayā nunno, saro pissati lohitaṃ.
೧೯೬೯.
1969.
‘‘ಸಿರೋ ತೇ ವಜ್ಝಯಿತ್ವಾನ, ಹದಯಂ ಛೇತ್ವಾ ಸಬನ್ಧನಂ।
‘‘Siro te vajjhayitvāna, hadayaṃ chetvā sabandhanaṃ;
ಪನ್ಥಸಕುಣಂ ಯಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಯ್ಹಂ ಮಂಸೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ॥
Panthasakuṇaṃ yajissāmi, tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa.
೧೯೭೦.
1970.
‘‘ತುಯ್ಹಂ ಮಂಸೇನ ಮೇದೇನ, ಮತ್ಥಕೇನ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Tuyhaṃ maṃsena medena, matthakena ca brāhmaṇa;
ಆಹುತಿಂ ಪಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ, ಛೇತ್ವಾನ ಹದಯಂ ತವ॥
Āhutiṃ paggahessāmi, chetvāna hadayaṃ tava.
೧೯೭೧.
1971.
‘‘ತಂ ಮೇ ಸುಯಿಟ್ಠಂ ಸುಹುತಂ, ತುಯ್ಹಂ ಮಂಸೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Taṃ me suyiṭṭhaṃ suhutaṃ, tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa;
ನ ಚ ತ್ವಂ ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ, ಭರಿಯಂ ಪುತ್ತೇ ಚ ನೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥
Na ca tvaṃ rājaputtassa, bhariyaṃ putte ca nessasī’’ti.
ತತ್ಥ ಅಕಿಚ್ಚಕಾರೀತಿ ತ್ವಂ ಅಕಿಚ್ಚಕಾರಕೋ। ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ। ರಟ್ಠಾ ಪವನಮಾಗತೋತಿ ರಟ್ಠತೋ ಮಹಾರಞ್ಞಂ ಆಗತೋ। ಸರೋ ಪಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಂ ಸರೋ ತವ ಲೋಹಿತಂ ಪಿವಿಸ್ಸತಿ। ವಜ್ಝಯಿತ್ವಾನಾತಿ ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಾ ಪತಿತಸ್ಸ ತೇ ಸೀಸಂ ತಾಲಫಲಂ ವಿಯ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಬನ್ಧನಂ ಹದಯಮಂಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪನ್ಥದೇವತಾಯ ಪನ್ಥಸಕುಣಂ ನಾಮ ಯಜಿಸ್ಸಾಮಿ। ನ ಚ ತ್ವನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನ ತ್ವಂ ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಂ ವಾ ಪುತ್ತೇ ವಾ ನೇಸ್ಸಸೀತಿ।
Tattha akiccakārīti tvaṃ akiccakārako. Dummedhoti nippañño. Raṭṭhā pavanamāgatoti raṭṭhato mahāraññaṃ āgato. Saro pissatīti ayaṃ saro tava lohitaṃ pivissati. Vajjhayitvānāti taṃ māretvā rukkhā patitassa te sīsaṃ tālaphalaṃ viya luñcitvā sabandhanaṃ hadayamaṃsaṃ chinditvā panthadevatāya panthasakuṇaṃ nāma yajissāmi. Na ca tvanti evaṃ sante na tvaṃ rājaputtassa bhariyaṃ vā putte vā nessasīti.
ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಮುಸಾವಾದಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಆಹ –
So tassa vacanaṃ sutvā maraṇabhayatajjito musāvādaṃ kathento āha –
೧೯೭೨.
1972.
‘‘ಅವಜ್ಝೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೂತೋ, ಚೇತಪುತ್ತ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ।
‘‘Avajjho brāhmaṇo dūto, cetaputta suṇohi me;
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದೂತಂ ನ ಹನ್ತಿ, ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋ॥
Tasmā hi dūtaṃ na hanti, esa dhammo sanantano.
೧೯೭೩.
1973.
‘‘ನಿಜ್ಝತ್ತಾ ಸಿವಯೋ ಸಬ್ಬೇ, ಪಿತಾ ನಂ ದಟ್ಠುಮಿಚ್ಛತಿ।
‘‘Nijjhattā sivayo sabbe, pitā naṃ daṭṭhumicchati;
ಮಾತಾ ಚ ದುಬ್ಬಲಾ ತಸ್ಸ, ಅಚಿರಾ ಚಕ್ಖೂನಿ ಜೀಯರೇ॥
Mātā ca dubbalā tassa, acirā cakkhūni jīyare.
೧೯೭೪.
1974.
‘‘ತೇಸಾಹಂ ಪಹಿತೋ ದೂತೋ, ಚೇತಪುತ್ತ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ।
‘‘Tesāhaṃ pahito dūto, cetaputta suṇohi me;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ನಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯದಿ ಜಾನಾಸಿ ಸಂಸ ಮೇ’’ತಿ॥
Rājaputtaṃ nayissāmi, yadi jānāsi saṃsa me’’ti.
ತತ್ಥ ನಿಜ್ಝತ್ತಾತಿ ಸಞ್ಞತ್ತಾ। ಅಚಿರಾ ಚಕ್ಖೂನಿ ಜೀಯರೇತಿ ನಿಚ್ಚರೋದನೇನ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಚಕ್ಖೂನಿ ಜೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ।
Tattha nijjhattāti saññattā. Acirā cakkhūni jīyareti niccarodanena na cirasseva cakkhūni jīyissanti.
ತದಾ ಚೇತಪುತ್ತೋ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಕಿರ ಆನೇತುಂ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸುನಖೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಸಾಖಾಸನ್ಥರೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ದತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Tadā cetaputto ‘‘vessantaraṃ kira ānetuṃ āgato’’ti somanassappatto hutvā sunakhe bandhitvā ṭhapetvā brāhmaṇaṃ otāretvā sākhāsanthare nisīdāpetvā bhojanaṃ datvā imaṃ gāthamāha –
೧೯೭೫.
1975.
‘‘ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇ ಪಿಯೋ ದೂತೋ, ಪುಣ್ಣಪತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ।
‘‘Piyassa me piyo dūto, puṇṇapattaṃ dadāmi te;
ಇಮಞ್ಚ ಮಧುನೋ ತುಮ್ಬಂ, ಮಿಗಸತ್ಥಿಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
Imañca madhuno tumbaṃ, migasatthiñca brāhmaṇa;
ತಞ್ಚ ತೇ ದೇಸಮಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ಯತ್ಥ ಸಮ್ಮತಿ ಕಾಮದೋ’’ತಿ॥
Tañca te desamakkhissaṃ, yattha sammati kāmado’’ti.
ತತ್ಥ ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇತಿ ಮಮ ಪಿಯಸ್ಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ತ್ವಂ ಪಿಯೋ ದೂತೋ। ಪುಣ್ಣಪತ್ತನ್ತಿ ತವ ಅಜ್ಝಾಸಯಪೂರಣಂ ಪುಣ್ಣಪತ್ತಂ ದದಾಮೀತಿ।
Tattha piyassa meti mama piyassa vessantarassa tvaṃ piyo dūto. Puṇṇapattanti tava ajjhāsayapūraṇaṃ puṇṇapattaṃ dadāmīti.
ಜೂಜಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Jūjakapabbavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಚೂಳವನವಣ್ಣನಾ
Cūḷavanavaṇṇanā
ಏವಂ ಚೇತಪುತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಾಥೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ತಸ್ಸ ಮಧುನೋ ತುಮ್ಬಞ್ಚೇವ ಪಕ್ಕಮಿಗಸತ್ಥಿಞ್ಚ ದತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ವಸನೋಕಾಸಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಆಹ –
Evaṃ cetaputto brāhmaṇaṃ bhojetvā pātheyyatthāya tassa madhuno tumbañceva pakkamigasatthiñca datvā magge ṭhatvā dakkhiṇahatthaṃ ukkhipitvā mahāsattassa vasanokāsaṃ ācikkhanto āha –
೧೯೭೬.
1976.
‘‘ಏಸ ಸೇಲೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಪಬ್ಬತೋ ಗನ್ಧಮಾದನೋ।
‘‘Esa selo mahābrahme, pabbato gandhamādano;
ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ॥
Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
೧೯೭೭.
1977.
‘‘ಧಾರೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ, ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟಂ।
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತಿ॥
Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati.
೧೯೭೮.
1978.
‘‘ಏತೇ ನೀಲಾ ಪದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾನಾಫಲಧರಾ ದುಮಾ।
‘‘Ete nīlā padissanti, nānāphaladharā dumā;
ಉಗ್ಗತಾ ಅಬ್ಭಕೂಟಾವ, ನೀಲಾ ಅಞ್ಜನಪಬ್ಬತಾ॥
Uggatā abbhakūṭāva, nīlā añjanapabbatā.
೧೯೭೯.
1979.
‘‘ಧವಸ್ಸಕಣ್ಣಾ ಖದಿರಾ, ಸಾಲಾ ಫನ್ದನಮಾಲುವಾ।
‘‘Dhavassakaṇṇā khadirā, sālā phandanamāluvā;
ಸಮ್ಪವೇಧನ್ತಿ ವಾತೇನ, ಸಕಿಂ ಪೀತಾವ ಮಾಣವಾ॥
Sampavedhanti vātena, sakiṃ pītāva māṇavā.
೧೯೮೦.
1980.
‘‘ಉಪರಿ ದುಮಪರಿಯಾಯೇಸು, ಸಙ್ಗೀತಿಯೋವ ಸುಯ್ಯರೇ।
‘‘Upari dumapariyāyesu, saṅgītiyova suyyare;
ನಜ್ಜುಹಾ ಕೋಕಿಲಸಙ್ಘಾ, ಸಮ್ಪತನ್ತಿ ದುಮಾ ದುಮಂ॥
Najjuhā kokilasaṅghā, sampatanti dumā dumaṃ.
೧೯೮೧.
1981.
‘‘ಅವ್ಹಯನ್ತೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಸಾಖಾಪತ್ತಸಮೀರಿತಾ।
‘‘Avhayanteva gacchantaṃ, sākhāpattasamīritā;
ರಮಯನ್ತೇವ ಆಗನ್ತಂ, ಮೋದಯನ್ತಿ ನಿವಾಸಿನಂ।
Ramayanteva āgantaṃ, modayanti nivāsinaṃ;
ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ॥
Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
೧೯೮೨.
1982.
‘‘ಧಾರೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ, ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟಂ।
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassatī’’ti.
ತತ್ಥ ಗನ್ಧಮಾದನೋತಿ ಏಸ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೋ, ಏತಸ್ಸ ಪಾದೇನ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯತ್ಥ ಸಕ್ಕದತ್ತಿಯೇ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಸಹ ಪುತ್ತದಾರೇಹಿ ವಸತಿ, ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತವೇಸಂ। ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟನ್ತಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಫಲಾನಂ ಗಹಣತ್ಥಂ ಅಙ್ಕುಸಞ್ಚ ಅಗ್ಗಿಜುಹನಕಟಚ್ಛುಞ್ಚ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಧಾರೇನ್ತೋ। ಚಮ್ಮವಾಸೀತಿ ಅಜಿನಚಮ್ಮಧರೋ। ಛಮಾ ಸೇತೀತಿ ಪಥವಿಯಂ ಪಣ್ಣಸನ್ಥರೇ ಸಯತಿ। ಧವಸ್ಸಕಣ್ಣಾ ಖದಿರಾತಿ ಧವಾ ಚ ಅಸ್ಸಕಣ್ಣಾ ಚ ಖದಿರಾ ಚ। ಸಕಿಂ ಪೀತಾವ ಮಾಣವಾತಿ ಏಕವಾರಮೇವ ಪೀತಾ ಸುರಾಸೋಣ್ಡಾ ವಿಯ। ಉಪರಿ ದುಮಪರಿಯಾಯೇಸೂತಿ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಸು। ಸಙ್ಗೀತಿಯೋವ ಸುಯ್ಯರೇತಿ ನಾನಾಸಕುಣಾನಂ ವಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಸದ್ದಾ ದಿಬ್ಬಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ವಿಯ ಸುಯ್ಯರೇ। ನಜ್ಜುಹಾತಿ ನಜ್ಜುಹಸಕುಣಾ। ಸಮ್ಪತನ್ತೀತಿ ವಿಕೂಜನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ಸಾಖಾಪತ್ತಸಮೀರಿತಾತಿ ಸಾಖಾನಂ ಪತ್ತೇಹಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಕೂಜನ್ತಾ ಸಕುಣಾ, ವಾತೇನ ಸಮೀರಿತಾ ಪತ್ತಸಾಖಾಯೇವ ವಾ। ಆಗನ್ತನ್ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಜನಂ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಸ್ಸಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ವಸತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಸ್ಸಮಪದಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸೀತಿ।
Tattha gandhamādanoti esa gandhamādanapabbato, etassa pādena uttarābhimukho gacchanto yattha sakkadattiye assamapade vessantaro rājā saha puttadārehi vasati, taṃ passissasīti attho. Brāhmaṇavaṇṇanti seṭṭhapabbajitavesaṃ. Āsadañca masaṃ jaṭanti ākaḍḍhitvā phalānaṃ gahaṇatthaṃ aṅkusañca aggijuhanakaṭacchuñca jaṭāmaṇḍalañca dhārento. Cammavāsīti ajinacammadharo. Chamā setīti pathaviyaṃ paṇṇasanthare sayati. Dhavassakaṇṇā khadirāti dhavā ca assakaṇṇā ca khadirā ca. Sakiṃ pītāva māṇavāti ekavārameva pītā surāsoṇḍā viya. Upari dumapariyāyesūti rukkhasākhāsu. Saṅgītiyova suyyareti nānāsakuṇānaṃ vassantānaṃ saddā dibbasaṅgītiyo viya suyyare. Najjuhāti najjuhasakuṇā. Sampatantīti vikūjantā vicaranti. Sākhāpattasamīritāti sākhānaṃ pattehi saṅghaṭṭitā hutvā vikūjantā sakuṇā, vātena samīritā pattasākhāyeva vā. Āgantanti āgacchantaṃ janaṃ. Yatthāti yasmiṃ assame vessantaro vasati, tattha gantvā imaṃ assamapadasampattiṃ passissasīti.
ತತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಆಹ –
Tato uttaripi assamapadaṃ vaṇṇento āha –
೧೯೮೩.
1983.
‘‘ಅಮ್ಬಾ ಕಪಿತ್ಥಾ ಪನಸಾ, ಸಾಲಾ ಜಮ್ಬೂ ವಿಭೀತಕಾ।
‘‘Ambā kapitthā panasā, sālā jambū vibhītakā;
ಹರೀತಕೀ ಆಮಲಕಾ, ಅಸ್ಸತ್ಥಾ ಬದರಾನಿ ಚ॥
Harītakī āmalakā, assatthā badarāni ca.
೧೯೮೪.
1984.
‘‘ಚಾರುತಿಮ್ಬರುಕ್ಖಾ ಚೇತ್ಥ, ನಿಗ್ರೋಧಾ ಚ ಕಪಿತ್ಥನಾ।
‘‘Cārutimbarukkhā cettha, nigrodhā ca kapitthanā;
ಮಧುಮಧುಕಾ ಥೇವನ್ತಿ, ನೀಚೇ ಪಕ್ಕಾ ಚುದುಮ್ಬರಾ॥
Madhumadhukā thevanti, nīce pakkā cudumbarā.
೧೯೮೫.
1985.
‘‘ಪಾರೇವತಾ ಭವೇಯ್ಯಾ ಚ, ಮುದ್ದಿಕಾ ಚ ಮಧುತ್ಥಿಕಾ।
‘‘Pārevatā bhaveyyā ca, muddikā ca madhutthikā;
ಮಧುಂ ಅನೇಲಕಂ ತತ್ಥ, ಸಕಮಾದಾಯ ಭುಞ್ಜರೇ॥
Madhuṃ anelakaṃ tattha, sakamādāya bhuñjare.
೧೯೮೬.
1986.
‘‘ಅಞ್ಞೇತ್ಥ ಪುಪ್ಫಿತಾ ಅಮ್ಬಾ, ಅಞ್ಞೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ದೋವಿಲಾ।
‘‘Aññettha pupphitā ambā, aññe tiṭṭhanti dovilā;
ಅಞ್ಞೇ ಆಮಾ ಚ ಪಕ್ಕಾ ಚ, ಭೇಕವಣ್ಣಾ ತದೂಭಯಂ॥
Aññe āmā ca pakkā ca, bhekavaṇṇā tadūbhayaṃ.
೧೯೮೭.
1987.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ಪುರಿಸೋ, ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ ಗಣ್ಹತಿ।
‘‘Athettha heṭṭhā puriso, ambapakkāni gaṇhati;
ಆಮಾನಿ ಚೇವ ಪಕ್ಕಾನಿ, ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸುತ್ತಮೇ॥
Āmāni ceva pakkāni, vaṇṇagandharasuttame.
೧೯೮೮.
1988.
‘‘ಅತೇವ ಮೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಹೀಙ್ಕಾರೋ ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ।
‘‘Ateva me acchariyaṃ, hīṅkāro paṭibhāti maṃ;
ದೇವಾನಮಿವ ಆವಾಸೋ, ಸೋಭತಿ ನನ್ದನೂಪಮೋ॥
Devānamiva āvāso, sobhati nandanūpamo.
೧೯೮೯.
1989.
‘‘ವಿಭೇದಿಕಾ ನಾಳಿಕೇರಾ, ಖಜ್ಜುರೀನಂ ಬ್ರಹಾವನೇ।
‘‘Vibhedikā nāḷikerā, khajjurīnaṃ brahāvane;
ಮಾಲಾವ ಗನ್ಥಿತಾ ಠನ್ತಿ, ಧಜಗ್ಗಾನೇವ ದಿಸ್ಸರೇ।
Mālāva ganthitā ṭhanti, dhajaggāneva dissare;
ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ, ನಭಂ ತಾರಾಚಿತಾಮಿವ॥
Nānāvaṇṇehi pupphehi, nabhaṃ tārācitāmiva.
೧೯೯೦.
1990.
‘‘ಕುಟಜೀ ಕುಟ್ಠತಗರಾ, ಪಾಟಲಿಯೋ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Kuṭajī kuṭṭhatagarā, pāṭaliyo ca pupphitā;
ಪುನ್ನಾಗಾ ಗಿರಿಪುನ್ನಾಗಾ, ಕೋವಿಳಾರಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ॥
Punnāgā giripunnāgā, koviḷārā ca pupphitā.
೧೯೯೧.
1991.
‘‘ಉದ್ದಾಲಕಾ ಸೋಮರುಕ್ಖಾ, ಅಗರುಫಲ್ಲಿಯಾ ಬಹೂ।
‘‘Uddālakā somarukkhā, agaruphalliyā bahū;
ಪುತ್ತಜೀವಾ ಚ ಕಕುಧಾ, ಅಸನಾ ಚೇತ್ಥ ಪುಪ್ಫಿತಾ॥
Puttajīvā ca kakudhā, asanā cettha pupphitā.
೧೯೯೨.
1992.
‘‘ಕುಟಜಾ ಸಲಳಾ ನೀಪಾ, ಕೋಸಮ್ಬಾ ಲಬುಜಾ ಧವಾ।
‘‘Kuṭajā salaḷā nīpā, kosambā labujā dhavā;
ಸಾಲಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ ತತ್ಥ, ಪಲಾಲಖಲಸನ್ನಿಭಾ॥
Sālā ca pupphitā tattha, palālakhalasannibhā.
೧೯೯೩.
1993.
‘‘ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಮನೋರಮೇ।
‘‘Tassāvidūre pokkharaṇī, bhūmibhāge manorame;
ಪದುಮುಪ್ಪಲಸಞ್ಛನ್ನಾ, ದೇವಾನಮಿವ ನನ್ದನೇ॥
Padumuppalasañchannā, devānamiva nandane.
೧೯೯೪.
1994.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಪುಪ್ಫರಸಮತ್ತಾ, ಕೋಕಿಲಾ ಮಞ್ಜುಭಾಣಿಕಾ।
‘‘Athettha puppharasamattā, kokilā mañjubhāṇikā;
ಅಭಿನಾದೇನ್ತಿ ಪವನಂ, ಉತುಸಮ್ಪುಪ್ಫಿತೇ ದುಮೇ॥
Abhinādenti pavanaṃ, utusampupphite dume.
೧೯೯೫.
1995.
‘‘ಭಸ್ಸನ್ತಿ ಮಕರನ್ದೇಹಿ, ಪೋಕ್ಖರೇ ಪೋಕ್ಖರೇ ಮಧೂ।
‘‘Bhassanti makarandehi, pokkhare pokkhare madhū;
ಅಥೇತ್ಥ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ದಕ್ಖಿಣಾ ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಾ।
Athettha vātā vāyanti, dakkhiṇā atha pacchimā;
ಪದುಮಕಿಞ್ಜಕ್ಖರೇಣೂಹಿ, ಓಕಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ ಅಸ್ಸಮೋ॥
Padumakiñjakkhareṇūhi, okiṇṇo hoti assamo.
೧೯೯೬.
1996.
‘‘ಥೂಲಾ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಾ ಚೇತ್ಥ, ಸಂಸಾದಿಯಾ ಪಸಾದಿಯಾ।
‘‘Thūlā siṅghāṭakā cettha, saṃsādiyā pasādiyā;
ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಬ್ಯಾವಿದ್ಧಾ, ಬಹೂ ಚೇತ್ಥ ಮುಪಯಾನಕಾ।
Macchakacchapabyāviddhā, bahū cettha mupayānakā;
ಮಧುಂ ಭಿಸೇಹಿ ಸವತಿ, ಖೀರಸಪ್ಪಿ ಮುಳಾಲಿಭಿ॥
Madhuṃ bhisehi savati, khīrasappi muḷālibhi.
೧೯೯೭.
1997.
‘‘ಸುರಭೀ ತಂ ವನಂ ವಾತಿ, ನಾನಾಗನ್ಧಸಮೋದಿತಂ।
‘‘Surabhī taṃ vanaṃ vāti, nānāgandhasamoditaṃ;
ಸಮ್ಮದ್ದತೇವ ಗನ್ಧೇನ, ಪುಪ್ಫಸಾಖಾಹಿ ತಂ ವನಂ।
Sammaddateva gandhena, pupphasākhāhi taṃ vanaṃ;
ಭಮರಾ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೇನ, ಸಮನ್ತಾ ಮಭಿನಾದಿತಾ॥
Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā.
೧೯೯೮.
1998.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಬಹೂ ದಿಜಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā;
ಮೋದನ್ತಿ ಸಹ ಭರಿಯಾಹಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಕೂಜಿನೋ॥
Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
೧೯೯೯.
1999.
‘‘ನನ್ದಿಕಾ ಜೀವಪುತ್ತಾ ಚ, ಜೀವಪುತ್ತಾ ಪಿಯಾ ಚ ನೋ।
‘‘Nandikā jīvaputtā ca, jīvaputtā piyā ca no;
ಪಿಯಾ ಪುತ್ತಾ ಪಿಯಾ ನನ್ದಾ, ದಿಜಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಘರಾ॥
Piyā puttā piyā nandā, dijā pokkharaṇīgharā.
೨೦೦೦.
2000.
‘‘ಮಾಲಾವ ಗನ್ಥಿತಾ ಠನ್ತಿ, ಧಜಗ್ಗಾನೇವ ದಿಸ್ಸರೇ।
‘‘Mālāva ganthitā ṭhanti, dhajaggāneva dissare;
ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ, ಕುಸಲೇಹೇವ ಸುಗನ್ಥಿತಾ।
Nānāvaṇṇehi pupphehi, kusaleheva suganthitā;
ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ॥
Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
೨೦೦೧.
2001.
‘‘ಧಾರೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ, ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟಂ।
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassatī’’ti.
ತತ್ಥ ಚಾರುತಿಮ್ಬರುಕ್ಖಾತಿ ಸುವಣ್ಣತಿಮ್ಬರುಕ್ಖಾ। ಮಧುಮಧುಕಾತಿ ಮಧುರಸಾ ಮಧುಕಾ। ಥೇವನ್ತೀತಿ ವಿರೋಚನ್ತಿ। ಪಾರೇವತಾತಿ ಪಾರೇವತಪಾದಸದಿಸಾ ರುಕ್ಖಾ। ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ದೀಘಫಲಾ ಕದಲಿಯೋ। ಮಧುತ್ಥಿಕಾತಿ ಮಧುತ್ಥೇವೇ ಪಗ್ಘರನ್ತಿಯೋ, ಮಧುರತಾಯ ವಾ ಮಧುತ್ಥೇವಸದಿಸಾ। ಸಕಮಾದಾಯಾತಿ ತಂ ಸಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ದೋವಿಲಾತಿ ಪತಿತಪುಪ್ಫಪತ್ತಾ ಸಞ್ಜಾಯಮಾನಫಲಾ। ಭೇಕವಣ್ಣಾ ತದೂಭಯನ್ತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಆಮಾ ಚ ಪಕ್ಕಾ ಚ ಮಣ್ಡೂಕಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣಾಯೇವ। ಅಥೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ಪುರಿಸೋತಿ ಅಥ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಮೇ ತೇಸಂ ಅಮ್ಬಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತಕೋವ ಪುರಿಸೋ ಅಮ್ಬಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆರೋಹಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸುತ್ತಮೇತಿ ಏತೇಹಿ ವಣ್ಣಾದೀಹಿ ಉತ್ತಮಾನಿ।
Tattha cārutimbarukkhāti suvaṇṇatimbarukkhā. Madhumadhukāti madhurasā madhukā. Thevantīti virocanti. Pārevatāti pārevatapādasadisā rukkhā. Bhaveyyāti dīghaphalā kadaliyo. Madhutthikāti madhuttheve paggharantiyo, madhuratāya vā madhutthevasadisā. Sakamādāyāti taṃ sayameva gahetvā paribhuñjanti. Dovilāti patitapupphapattā sañjāyamānaphalā. Bhekavaṇṇā tadūbhayanti te ubhopi āmā ca pakkā ca maṇḍūkapiṭṭhivaṇṇāyeva. Athettha heṭṭhā purisoti atha ettha assame tesaṃ ambānaṃ heṭṭhā ṭhitakova puriso ambaphalāni gaṇhāti, ārohaṇakiccaṃ natthi. Vaṇṇagandharasuttameti etehi vaṇṇādīhi uttamāni.
ಅತೇವ ಮೇ ಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಮೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ। ಹಿಙ್ಕಾರೋತಿ ಹಿನ್ತಿ ಕರಣಂ। ವಿಭೇದಿಕಾತಿ ತಾಲಾ। ಮಾಲಾವ ಗನ್ಥಿತಾತಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತರುಕ್ಖಾನಂ ಉಪರಿ ಗನ್ಥಿತಾ ಮಾಲಾ ವಿಯ ಪುಪ್ಫಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಧಜಗ್ಗಾನೇವ ದಿಸ್ಸರೇತಿ ತಾನಿ ರುಕ್ಖಾನಿ ಅಲಙ್ಕತಧಜಗ್ಗಾನಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಕುಟಜೀ ಕುಟ್ಠತಗರಾತಿ ಕುಟಜಿ ನಾಮೇಕಾ ರುಕ್ಖಜಾತಿ ಕುಟ್ಠಗಚ್ಛಾ ಚ ತಗರಗಚ್ಛಾ ಚ। ಗಿರಿಪುನ್ನಾಗಾತಿ ಮಹಾಪುನ್ನಾಗಾ। ಕೋವಿಳಾರಾತಿ ಕೋವಿಳಾರರುಕ್ಖಾ ನಾಮ। ಉದ್ದಾಲಕಾತಿ ಉದ್ದಾಲರುಕ್ಖಾ। ಸೋಮರುಕ್ಖಾತಿ ಪೀತಪುಪ್ಫವಣ್ಣಾ ರಾಜರುಕ್ಖಾ। ಫಲ್ಲಿಯಾತಿ ಫಲ್ಲಿಯರುಕ್ಖಾ ನಾಮ। ಪುತ್ತಜೀವಾತಿ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧಾ। ಲಬುಜಾತಿ ಲಬುಜರುಕ್ಖಾ ನಾಮ। ಪಲಾಲಖಲಸನ್ನಿಭಾತಿ ತೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಗ್ಘರಿತಪುಪ್ಫಪುಞ್ಜಾ ಪಲಾಲಖಲಸನ್ನಿಭಾತಿ ವದತಿ।
Ateva me acchariyanti ativiya me acchariyaṃ. Hiṅkāroti hinti karaṇaṃ. Vibhedikāti tālā. Mālāva ganthitāti supupphitarukkhānaṃ upari ganthitā mālā viya pupphāni tiṭṭhanti. Dhajaggāneva dissareti tāni rukkhāni alaṅkatadhajaggāni viya dissanti. Kuṭajī kuṭṭhatagarāti kuṭaji nāmekā rukkhajāti kuṭṭhagacchā ca tagaragacchā ca. Giripunnāgāti mahāpunnāgā. Koviḷārāti koviḷārarukkhā nāma. Uddālakāti uddālarukkhā. Somarukkhāti pītapupphavaṇṇā rājarukkhā. Phalliyāti phalliyarukkhā nāma. Puttajīvāti mahānigrodhā. Labujāti labujarukkhā nāma. Palālakhalasannibhāti tesaṃ heṭṭhā paggharitapupphapuñjā palālakhalasannibhāti vadati.
ಪೋಕ್ಖರಣೀತಿ ಚತುರಸ್ಸಪೋಕ್ಖರಣೀ। ನನ್ದನೇತಿ ನನ್ದನವನೇ ನನ್ದಾಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ। ಪುಪ್ಫರಸಮತ್ತಾತಿ ಪುಪ್ಫರಸೇನ ಮತ್ತಾ ಚಲಿತಾ। ಮಕರನ್ದೇಹೀತಿ ಕಿಞ್ಜಕ್ಖೇಹಿ। ಪೋಕ್ಖರೇ ಪೋಕ್ಖರೇತಿ ಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣೇ ಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣೇ। ತೇಸು ಹಿ ಕಿಞ್ಜಕ್ಖತೋ ರೇಣು ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಮಧು ನಾಮ ಹೋತಿ। ದಕ್ಖಿಣಾ ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಾತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ವಿದಿಸಾಪಿ ವಾತಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಥೂಲಾ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಾತಿ ಮಹನ್ತಾ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಾ ಚ। ಸಂಸಾದಿಯಾತಿ ಸಯಂ ಜಾತಸಾಲೀ, ಸುಕಸಾಲೀತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಪಸಾದಿಯಾತಿ ತೇಯೇವ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಾ। ಬ್ಯಾವಿದ್ಧಾತಿ ಪಸನ್ನೇ ಉದಕೇ ಬ್ಯಾವಿದ್ಧಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಮುಪಯಾನಕಾತಿ ಕಕ್ಕಟಕಾ। ಮಧಉನ್ತಿ ಭಿಸಕೋಟಿಯಾ ಭಿನ್ನಾಯ ಪಗ್ಘರಣರಸೋ ಮಧುಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ಖೀರಸಪ್ಪಿ ಮುಳಾಲಿಭೀತಿ ಮುಳಾಲೇಹಿ ಪಗ್ಘರಣರಸೋ ಖೀರಮಿಸ್ಸಕನವನೀತಸಪ್ಪಿ ವಿಯ ಹೋತಿ।
Pokkharaṇīti caturassapokkharaṇī. Nandaneti nandanavane nandāpokkharaṇī viya. Puppharasamattāti puppharasena mattā calitā. Makarandehīti kiñjakkhehi. Pokkharepokkhareti paduminipaṇṇe paduminipaṇṇe. Tesu hi kiñjakkhato reṇu bhassitvā pokkharamadhu nāma hoti. Dakkhiṇā atha pacchimāti ettāvatā sabbā disā vidisāpi vātā dassitā honti. Thūlāsiṅghāṭakāti mahantā siṅghāṭakā ca. Saṃsādiyāti sayaṃ jātasālī, sukasālītipi vuccanti. Pasādiyāti teyeva bhūmiyaṃ patitā. Byāviddhāti pasanne udake byāviddhā paṭipāṭiyā gacchantā dissanti. Mupayānakāti kakkaṭakā. Madhaunti bhisakoṭiyā bhinnāya paggharaṇaraso madhusadiso hoti. Khīrasappi muḷālibhīti muḷālehi paggharaṇaraso khīramissakanavanītasappi viya hoti.
ಸಮ್ಮದ್ದತೇವಾತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಜನಂ ಮದಯತಿ ವಿಯ। ಸಮನ್ತಾ ಮಭಿನಾದಿತಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ಅಭಿನದನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ‘‘ನನ್ದಿಕಾ’’ತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ। ತೇಸು ಹಿ ಪಠಮಾ ‘‘ಸಾಮಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನೇ ವಸನ್ತೋ ನನ್ದಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ದುತಿಯಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಸುಖೇನ ಜೀವ, ಪುತ್ತಾ ಚ ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತತಿಯಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಜೀವ, ಪಿಯಾ ಪುತ್ತಾ ಚ ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಚತುತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ನನ್ದ, ಪಿಯಾ ಪುತ್ತಾ ಚ ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇನ ತೇಸಂ ಏತಾನೇವ ನಾಮಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ಪೋಕ್ಖರಣೀಘರಾತಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿವಾಸಿನೋ।
Sammaddatevāti sampattajanaṃ madayati viya. Samantā mabhināditāti samantā abhinadantā vicaranti. ‘‘Nandikā’’tiādīni tesaṃ nāmāni. Tesu hi paṭhamā ‘‘sāmi vessantara, imasmiṃ vane vasanto nandā’’ti vadanti. Dutiyā ‘‘tvañca sukhena jīva, puttā ca te’’ti vadanti. Tatiyā ‘‘tvañca jīva, piyā puttā ca te’’ti vadanti. Catutthā ‘‘tvañca nanda, piyā puttā ca te’’ti vadanti. Tena tesaṃ etāneva nāmāni ahesuṃ. Pokkharaṇīgharāti pokkharaṇivāsino.
ಏವಂ ಚೇತಪುತ್ತೇನ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಅಕ್ಖಾತೇ ಜೂಜಕೋ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ cetaputtena vessantarassa vasanaṭṭhāne akkhāte jūjako tussitvā paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha –
೨೦೦೨.
2002.
‘‘ಇದಞ್ಚ ಮೇ ಸತ್ತುಭತ್ತಂ, ಮಧುನಾ ಪಟಿಸಂಯುತಂ।
‘‘Idañca me sattubhattaṃ, madhunā paṭisaṃyutaṃ;
ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಚ ಸುಕತಾಯೋ, ಸತ್ತುಭತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ॥
Madhupiṇḍikā ca sukatāyo, sattubhattaṃ dadāmi te’’ti.
ತತ್ಥ ಸತ್ತುಭತ್ತನ್ತಿ ಪಕ್ಕಮಧುಸನ್ನಿಭಂ ಸತ್ತುಸಙ್ಖಾತಂ ಭತ್ತಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇದಂ ಮಮ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಗಣ್ಹಾಹಿ ನನ್ತಿ।
Tattha sattubhattanti pakkamadhusannibhaṃ sattusaṅkhātaṃ bhattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – idaṃ mama atthi, taṃ te dammi, gaṇhāhi nanti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೇತಪುತ್ತೋ ಆಹ –
Taṃ sutvā cetaputto āha –
೨೦೦೩.
2003.
‘‘ತುಯ್ಹೇವ ಸಮ್ಬಲಂ ಹೋತು, ನಾಹಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಸಮ್ಬಲಂ।
‘‘Tuyheva sambalaṃ hotu, nāhaṃ icchāmi sambalaṃ;
ಇತೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಗಣ್ಹಾಹಿ, ಗಚ್ಛ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಯಥಾಸುಖಂ॥
Itopi brahme gaṇhāhi, gaccha brahme yathāsukhaṃ.
೨೦೦೪.
2004.
‘‘ಅಯಂ ಏಕಪದೀ ಏತಿ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಸ್ಸಮಂ।
‘‘Ayaṃ ekapadī eti, ujuṃ gacchati assamaṃ;
ಇಸೀಪಿ ಅಚ್ಚುತೋ ತತ್ಥ, ಪಙ್ಕದನ್ತೋ ರಜಸ್ಸಿರೋ।
Isīpi accuto tattha, paṅkadanto rajassiro;
ಧಾರೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ, ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟಂ॥
Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ.
೨೦೦೫.
2005.
‘‘ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತಿ।
‘‘Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati;
ತಂ ತ್ವಂ ಗನ್ತ್ವಾನ ಪುಚ್ಛಸ್ಸು, ಸೋ ತೇ ಮಗ್ಗಂ ಪವಕ್ಖತೀ’’ತಿ॥
Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te maggaṃ pavakkhatī’’ti.
ತತ್ಥ ಸಮ್ಬಲನ್ತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ। ಏತೀತಿ ಯೋ ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಭಿಮುಖೋ ಏತಿ, ಏಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಚ್ಚುತೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಇಸಿ ತತ್ಥ ವಸತಿ।
Tattha sambalanti pātheyyaṃ. Etīti yo ekapadikamaggo amhākaṃ abhimukho eti, esa assamaṃ ujuṃ gacchati. Accutoti evaṃnāmako isi tattha vasati.
೨೦೦೬.
2006.
‘‘ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು, ಚೇತಂ ಕತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ।
‘‘Idaṃ sutvā brahmabandhu, cetaṃ katvā padakkhiṇaṃ;
ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಯೇನಾಸಿ ಅಚ್ಚುತೋ ಇಸೀ’’ತಿ॥
Udaggacitto pakkāmi, yenāsi accuto isī’’ti.
ತತ್ಥ ಯೇನಾಸೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಚ್ಚುತೋ ಇಸಿ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥ ಗತೋತಿ।
Tattha yenāsīti yasmiṃ ṭhāne accuto isi ahosi, tattha gatoti.
ಚೂಳವನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Cūḷavanavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಮಹಾವನವಣ್ಣನಾ
Mahāvanavaṇṇanā
೨೦೦೭.
2007.
‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ಅದ್ದಸ್ಸ ಅಚ್ಚುತಂ ಇಸಿಂ।
‘‘Gacchanto so bhāradvājo, addassa accutaṃ isiṃ;
ದಿಸ್ವಾನ ತಂ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ಸಮ್ಮೋದಿ ಇಸಿನಾ ಸಹ॥
Disvāna taṃ bhāradvājo, sammodi isinā saha.
೨೦೦೮.
2008.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಭೋತೋ ಕುಸಲಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇಸಿ, ಕಚ್ಚಿ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Kacci uñchena yāpesi, kacci mūlaphalā bahū.
೨೦೦೯.
2009.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಕಚ್ಚಿ ಹಿಂಸಾ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
ತತ್ಥ ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಜೂಜಕೋ। ಅಪ್ಪಮೇವಾತಿ ಅಪ್ಪಾಯೇವ। ಹಿಂಸಾತಿ ತೇಸಂ ವಸೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಹಿಂಸಾ।
Tattha bhāradvājoti jūjako. Appamevāti appāyeva. Hiṃsāti tesaṃ vasena tumhākaṃ vihiṃsā.
ತಾಪಸೋ ಆಹ –
Tāpaso āha –
೨೦೧೦.
2010.
‘‘ಕುಸಲಞ್ಚೇವ ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಥೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kusalañceva me brahme, atho brahme anāmayaṃ;
ಅಥೋ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ಅಥೋ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Atho uñchena yāpemi, atho mūlaphalā bahū.
೨೦೧೧.
2011.
‘‘ಅಥೋ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Atho ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಹಿಂಸಾ ಮಯ್ಹಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṃsā mayhaṃ na vijjati.
೨೦೧೨.
2012.
‘‘ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಪೂಗಾನಿ, ಅಸ್ಸಮೇ ವಸತೋ ಮಮ।
‘‘Bahūni vassapūgāni, assame vasato mama;
ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಆಬಾಧಂ ಅಮನೋರಮಂ॥
Nābhijānāmi uppannaṃ, ābādhaṃ amanoramaṃ.
೨೦೧೩.
2013.
‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಥೋ ತೇ ಅದುರಾಗತಂ।
‘‘Svāgataṃ te mahābrahme, atho te adurāgataṃ;
ಅನ್ತೋ ಪವಿಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲಯಸ್ಸು ತೇ॥
Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.
೨೦೧೪.
2014.
‘‘ತಿನ್ದುಕಾನಿ ಪಿಯಾಲಾನಿ, ಮಧುಕೇ ಕಾಸುಮಾರಿಯೋ।
‘‘Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo;
ಫಲಾನಿ ಖುದ್ದಕಪ್ಪಾನಿ, ಭುಞ್ಜ ಬ್ರಹ್ಮೇ ವರಂ ವರಂ॥
Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṃ varaṃ.
೨೦೧೫.
2015.
‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಸೀತಂ, ಆಭತಂ ಗಿರಿಗಬ್ಭರಾ।
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā;
ತತೋ ಪಿವ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ॥
Tato piva mahābrahme, sace tvaṃ abhikaṅkhasī’’ti.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೨೦೧೬.
2016.
‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಗ್ಘಿಯಂ ಕತಂ।
‘‘Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ, sabbassa agghiyaṃ kataṃ;
ಸಞ್ಜಯಸ್ಸ ಸಕಂ ಪುತ್ತಂ, ಸಿವೀಹಿ ವಿಪ್ಪವಾಸಿತಂ।
Sañjayassa sakaṃ puttaṃ, sivīhi vippavāsitaṃ;
ತಮಹಂ ದಸ್ಸನಮಾಗತೋ, ಯದಿ ಜಾನಾಸಿ ಸಂಸ ಮೇ’’ತಿ॥
Tamahaṃ dassanamāgato, yadi jānāsi saṃsa me’’ti.
ತತ್ಥ ತಮಹಂ ದಸ್ಸನಮಾಗತೋತಿ ತಂ ಅಹಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಆಗತೋ। ತಾಪಸೋ ಆಹ –
Tattha tamahaṃ dassanamāgatoti taṃ ahaṃ dassanāya āgato. Tāpaso āha –
೨೦೧೭.
2017.
‘‘ನ ಭವಂ ಏತಿ ಪುಞ್ಞತ್ಥಂ, ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ।
‘‘Na bhavaṃ eti puññatthaṃ, sivirājassa dassanaṃ;
ಮಞ್ಞೇ ಭವಂ ಪತ್ಥಯತಿ, ರಞ್ಞೋ ಭರಿಯಂ ಪತಿಬ್ಬತಂ।
Maññe bhavaṃ patthayati, rañño bhariyaṃ patibbataṃ;
ಮಞ್ಞೇ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ದಾಸಿಂ, ಜಾಲಿಂ ದಾಸಞ್ಚ ಇಚ್ಛಸಿ॥
Maññe kaṇhājinaṃ dāsiṃ, jāliṃ dāsañca icchasi.
೨೦೧೮.
2018.
‘‘ಅಥ ವಾ ತಯೋ ಮಾತಾಪುತ್ತೇ, ಅರಞ್ಞಾ ನೇತುಮಾಗತೋ।
‘‘Atha vā tayo mātāputte, araññā netumāgato;
ನ ತಸ್ಸ ಭೋಗಾ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಧನಂ ಧಞ್ಞಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
Na tassa bhogā vijjanti, dhanaṃ dhaññañca brāhmaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ನ ತಸ್ಸ ಭೋಗಾತಿ ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಸ್ಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ಭೋಗಾ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಧನಧಞ್ಞಞ್ಚ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ದುಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀತಿ?
Tattha na tassa bhogāti bho brāhmaṇa, tassa vessantarassa araññe viharantassa neva bhogā vijjanti, dhanadhaññañca na vijjati, duggato hutvā vasati, tassa santikaṃ gantvā kiṃ karissasīti?
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Taṃ sutvā jūjako āha –
೨೦೧೯.
2019.
‘‘ಅಕುದ್ಧರೂಪೋಹಂ ಭೋತೋ, ನಾಹಂ ಯಾಚಿತುಮಾಗತೋ।
‘‘Akuddharūpohaṃ bhoto, nāhaṃ yācitumāgato;
ಸಾಧು ದಸ್ಸನಮರಿಯಾನಂ, ಸನ್ನಿವಾಸೋ ಸದಾ ಸುಖೋ॥
Sādhu dassanamariyānaṃ, sannivāso sadā sukho.
೨೦೨೦.
2020.
‘‘ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಸಿವಿರಾಜಾ, ಸಿವೀಹಿ ವಿಪ್ಪವಾಸಿತೋ।
‘‘Adiṭṭhapubbo sivirājā, sivīhi vippavāsito;
ತಮಹಂ ದಸ್ಸನಮಾಗತೋ, ಯದಿ ಜಾನಾಸಿ ಸಂಸ ಮೇ’’ತಿ॥
Tamahaṃ dassanamāgato, yadi jānāsi saṃsa me’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ, ಭೋ ತಾಪಸ, ಅಕುದ್ಧರೂಪೋ, ಅಲಂ ಏತ್ತಾವತಾ, ಅಹಂ ಪನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಯಾಚಿತುಮಾಗತೋ, ಅರಿಯಾನಂ ಪನ ದಸ್ಸನಂ ಸಾಧು, ಸನ್ನಿವಾಸೋ ಚ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸುಖೋ। ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಮಯಾ ಚ ಸೋ ಯತೋ ಸಿವೀಹಿ ವಿಪ್ಪವಾಸಿತೋ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇನಾಹಂ ತಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗತೋ। ಯದಿ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಸಿ, ಸಂಸ ಮೇತಿ।
Tassattho – ahaṃ, bho tāpasa, akuddharūpo, alaṃ ettāvatā, ahaṃ pana na kiñci vessantaraṃ yācitumāgato, ariyānaṃ pana dassanaṃ sādhu, sannivāso ca tehi saddhiṃ sukho. Ahaṃ tassa ācariyabrāhmaṇo, mayā ca so yato sivīhi vippavāsito, tato paṭṭhāya adiṭṭhapubbo, tenāhaṃ taṃ dassanatthāya āgato. Yadi tassa vasanaṭṭhānaṃ jānāsi, saṃsa meti.
ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು ಸ್ವೇ ಸಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ, ಅಜ್ಜ ತಾವ ಇಧೇವ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ತಂ ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಆಹ –
So tassa vacanaṃ sutvā saddahitvā ‘‘hotu sve saṃsissāmi te, ajja tāva idheva vasāhī’’ti taṃ phalāphalehi santappetvā punadivase maggaṃ dassento dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā āha –
೨೦೨೧.
2021.
‘‘ಏಸ ಸೇಲೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಪಬ್ಬತೋ ಗನ್ಧಮಾದನೋ।
‘‘Esa selo mahābrahme, pabbato gandhamādano;
ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ॥
Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
೨೦೨೨.
2022.
‘‘ಧಾರೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ, ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟಂ।
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತಿ॥
Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati.
೨೦೨೩.
2023.
‘‘ಏತೇ ನೀಲಾ ಪದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾನಾಫಲಧರಾ ದುಮಾ।
‘‘Ete nīlā padissanti, nānāphaladharā dumā;
ಉಗ್ಗತಾ ಅಬ್ಭಕೂಟಾವ, ನೀಲಾ ಅಞ್ಜನಪಬ್ಬತಾ॥
Uggatā abbhakūṭāva, nīlā añjanapabbatā.
೨೦೨೪.
2024.
‘‘ಧವಸ್ಸಕಣ್ಣಾ ಖದಿರಾ, ಸಾಲಾ ಫನ್ದನಮಾಲುವಾ।
‘‘Dhavassakaṇṇā khadirā, sālā phandanamāluvā;
ಸಮ್ಪವೇಧನ್ತಿ ವಾತೇನ, ಸಕಿಂ ಪೀತಾವ ಮಾಣವಾ॥
Sampavedhanti vātena, sakiṃ pītāva māṇavā.
೨೦೨೫.
2025.
‘‘ಉಪರಿ ದುಮಪರಿಯಾಯೇಸು, ಸಂಗೀತಿಯೋವ ಸುಯ್ಯರೇ।
‘‘Upari dumapariyāyesu, saṃgītiyova suyyare;
ನಜ್ಜುಹಾ ಕೋಕಿಲಸಙ್ಘಾ, ಸಮ್ಪತನ್ತಿ ದುಮಾ ದುಮಂ॥
Najjuhā kokilasaṅghā, sampatanti dumā dumaṃ.
೨೦೨೬.
2026.
‘‘ಅವ್ಹಯನ್ತೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಸಾಖಾಪತ್ತಸಮೀರಿತಾ।
‘‘Avhayanteva gacchantaṃ, sākhāpattasamīritā;
ರಮಯನ್ತೇವ ಆಗನ್ತಂ, ಮೋದಯನ್ತಿ ನಿವಾಸಿನಂ।
Ramayanteva āgantaṃ, modayanti nivāsinaṃ;
ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ॥
Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
೨೦೨೭.
2027.
‘‘ಧಾರೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ, ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟಂ।
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತಿ॥
Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati.
೨೦೨೮.
2028.
‘‘ಕರೇರಿಮಾಲಾ ವಿತತಾ, ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಮನೋರಮೇ।
‘‘Karerimālā vitatā, bhūmibhāge manorame;
ಸದ್ದಲಾಹರಿತಾ ಭೂಮಿ, ನ ತತ್ಥುದ್ಧಂಸತೇ ರಜೋ॥
Saddalāharitā bhūmi, na tatthuddhaṃsate rajo.
೨೦೨೯.
2029.
‘‘ಮಯೂರಗೀವಸಙ್ಕಾಸಾ, ತೂಲಫಸ್ಸಸಮೂಪಮಾ।
‘‘Mayūragīvasaṅkāsā, tūlaphassasamūpamā;
ತಿಣಾನಿ ನಾತಿವತ್ತನ್ತಿ, ಸಮನ್ತಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಾ॥
Tiṇāni nātivattanti, samantā caturaṅgulā.
೨೦೩೦.
2030.
‘‘ಅಮ್ಬಾ ಜಮ್ಬೂ ಕಪಿತ್ಥಾ ಚ, ನೀಚೇ ಪಕ್ಕಾ ಚುದುಮ್ಬರಾ।
‘‘Ambā jambū kapitthā ca, nīce pakkā cudumbarā;
ಪರಿಭೋಗೇಹಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ, ವನಂ ತಂ ರತಿವಡ್ಢನಂ॥
Paribhogehi rukkhehi, vanaṃ taṃ rativaḍḍhanaṃ.
೨೦೩೧.
2031.
‘‘ವೇಳುರಿಯವಣ್ಣಸನ್ನಿಭಂ, ಮಚ್ಛಗುಮ್ಬನಿಸೇವಿತಂ।
‘‘Veḷuriyavaṇṇasannibhaṃ, macchagumbanisevitaṃ;
ಸುಚಿಂ ಸುಗನ್ಧಂ ಸಲಿಲಂ, ಆಪೋ ತತ್ಥಪಿ ಸನ್ದತಿ॥
Suciṃ sugandhaṃ salilaṃ, āpo tatthapi sandati.
೨೦೩೨.
2032.
‘‘ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಮನೋರಮೇ।
‘‘Tassāvidūre pokkharaṇī, bhūmibhāge manorame;
ಪದುಮುಪ್ಪಲಸಞ್ಛನ್ನಾ, ದೇವಾನಮಿವ ನನ್ದನೇ॥
Padumuppalasañchannā, devānamiva nandane.
೨೦೩೩.
2033.
‘‘ತೀಣಿ ಉಪ್ಪಲಜಾತಾನಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸರಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Tīṇi uppalajātāni, tasmiṃ sarasi brāhmaṇa;
ವಿಚಿತ್ತಂ ನೀಲಾನೇಕಾನಿ, ಸೇತಾ ಲೋಹಿತಕಾನಿ ಚಾ’’ತಿ॥
Vicittaṃ nīlānekāni, setā lohitakāni cā’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸೋಯೇವ। ಕರೇರಿಮಾಲಾ ವಿತತಾತಿ ಕರೇರಿಪುಪ್ಫೇಹಿ ವಿತತಾ। ಸದ್ದಲಾಹರಿತಾತಿ ಧುವಸದ್ದಲೇನ ಹರಿತಾ। ನ ತತ್ಥುದ್ಧಂಸತೇ ರಜೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ರಜೋ ನ ಉದ್ಧಂಸತೇ। ತೂಲಫಸ್ಸಸಮೂಪಮಾತಿ ಮುದುಸಮ್ಫಸ್ಸತಾಯ ತೂಲಫಸ್ಸಸದಿಸಾ। ತಿಣಾನಿ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಭೂಮಿಯಾ ಮಯೂರಗೀವವಣ್ಣಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾನೇವ ವತ್ತನ್ತಿ, ತತೋ ಪನ ಉತ್ತರಿ ನ ವಡ್ಢನ್ತಿ। ಅಮ್ಬಾ ಜಮ್ಬೂ ಕಪಿತ್ಥಾ ಚಾತಿ ಅಮ್ಬಾ ಚ ಜಮ್ಬೂ ಚ ಕಪಿತ್ಥಾ ಚ। ಪರಿಭೋಗೇಹೀತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಪುಪ್ಫೂಪಗಫಲೂಪಗೇಹಿ ಪರಿಭೋಗರುಕ್ಖೇಹಿ। ಸನ್ದತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತೇ ಕುನ್ನದೀಹಿ ಓತರನ್ತಂ ಉದಕಂ ಸನ್ದತಿ, ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಚಿತ್ತಂ ನೀಲಾನೇಕಾನಿ, ಸೇತಾ ಲೋಹಿತಕಾನಿ ಚಾತಿ ಏಕಾನಿ ನೀಲಾನಿ, ಏಕಾನಿ ಸೇತಾನಿ, ಏಕಾನಿ ಲೋಹಿತಕಾನೀತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಉಪ್ಪಲಜಾತೇಹಿ ತಂ ಸರಂ ವಿಚಿತ್ತಂ। ಸುಸಜ್ಜಿತಪುಪ್ಫಚಙ್ಕೋಟಕಂ ವಿಯ ಸೋಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
Tassattho heṭṭhā vuttasadisoyeva. Karerimālā vitatāti kareripupphehi vitatā. Saddalāharitāti dhuvasaddalena haritā. Na tatthuddhaṃsate rajoti tasmiṃ vane appamattakopi rajo na uddhaṃsate. Tūlaphassasamūpamāti mudusamphassatāya tūlaphassasadisā. Tiṇāni nātivattantīti tāni tassā bhūmiyā mayūragīvavaṇṇāni tiṇāni samantato caturaṅgulappamāṇāneva vattanti, tato pana uttari na vaḍḍhanti. Ambā jambū kapitthā cāti ambā ca jambū ca kapitthā ca. Paribhogehīti nānāvidhehi pupphūpagaphalūpagehi paribhogarukkhehi. Sandatīti tasmiṃ vanasaṇḍe vaṅkapabbate kunnadīhi otarantaṃ udakaṃ sandati, pavattatīti attho. Vicittaṃ nīlānekāni, setā lohitakāni cāti ekāni nīlāni, ekāni setāni, ekāni lohitakānīti imehi tīhi uppalajātehi taṃ saraṃ vicittaṃ. Susajjitapupphacaṅkoṭakaṃ viya sobhatīti dasseti.
ಏವಂ ಚತುರಸ್ಸಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಪುನ ಮುಚಲಿನ್ದಸರಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಆಹ –
Evaṃ caturassapokkharaṇiṃ vaṇṇetvā puna mucalindasaraṃ vaṇṇento āha –
೨೦೩೪.
2034.
‘‘ಖೋಮಾವ ತತ್ಥ ಪದುಮಾ, ಸೇತಸೋಗನ್ಧಿಕೇಹಿ ಚ।
‘‘Khomāva tattha padumā, setasogandhikehi ca;
ಕಲಮ್ಬಕೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನೋ, ಮುಚಲಿನ್ದೋ ನಾಮ ಸೋ ಸರೋ॥
Kalambakehi sañchanno, mucalindo nāma so saro.
೨೦೩೫.
2035.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಪದುಮಾ ಫುಲ್ಲಾ, ಅಪರಿಯನ್ತಾವ ದಿಸ್ಸರೇ।
‘‘Athettha padumā phullā, apariyantāva dissare;
ಗಿಮ್ಹಾ ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಫುಲ್ಲಾ, ಜಣ್ಣುತಗ್ಘಾ ಉಪತ್ಥರಾ॥
Gimhā hemantikā phullā, jaṇṇutagghā upattharā.
೨೦೩೬.
2036.
‘‘ಸುರಭೀ ಸಮ್ಪವಾಯನ್ತಿ, ವಿಚಿತ್ತಪುಪ್ಫಸನ್ಥತಾ।
‘‘Surabhī sampavāyanti, vicittapupphasanthatā;
ಭಮರಾ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೇನ, ಸಮನ್ತಾ ಮಭಿನಾದಿತಾ’’ತಿ॥
Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā’’ti.
ತತ್ಥ ಖೋಮಾವಾತಿ ಖೋಮಮಯಾ ವಿಯ ಪಣ್ಡರಾ। ಸೇತಸೋಗನ್ಧಿಕೇಹಿ ಚಾತಿ ಸೇತುಪ್ಪಲೇಹಿ ಚ ಸೋಗನ್ಧಿಕೇಹಿ ಚ ಕಲಮ್ಬಕೇಹಿ ಚ ಸೋ ಸರೋ ಸಞ್ಛನ್ನೋ। ಅಪರಿಯನ್ತಾವ ದಿಸ್ಸರೇತಿ ಅಪರಿಮಾಣಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಗಿಮ್ಹಾ ಹೇಮನ್ತಿಕಾತಿ ಗಿಮ್ಹೇ ಚ ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಪದುಮಾ। ಜಣ್ಣುತಗ್ಘಾ ಉಪತ್ಥರಾತಿ ಜಣ್ಣುಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಉಪತ್ಥರಾ ಫುಲ್ಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸನ್ಥತಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ। ವಿಚಿತ್ತಪುಪ್ಫಸನ್ಥತಾತಿ ವಿಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸನ್ಥತಾ ಸದಾ ಸುರಭೀ ಸಮ್ಪವಾಯನ್ತಿ।
Tattha khomāvāti khomamayā viya paṇḍarā. Setasogandhikehi cāti setuppalehi ca sogandhikehi ca kalambakehi ca so saro sañchanno. Apariyantāva dissareti aparimāṇā viya dissanti. Gimhā hemantikāti gimhe ca hemantike ca pupphitapadumā. Jaṇṇutagghā upattharāti jaṇṇupamāṇe udake upattharā phullā honti, santhatā viya khāyanti. Vicittapupphasanthatāti vicittā hutvā pupphehi santhatā sadā surabhī sampavāyanti.
೨೦೩೭.
2037.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಉದಕನ್ತಸ್ಮಿಂ, ರುಕ್ಖಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Athettha udakantasmiṃ, rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa;
ಕದಮ್ಬಾ ಪಾಟಲೀ ಫುಲ್ಲಾ, ಕೋವಿಳಾರಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ॥
Kadambā pāṭalī phullā, koviḷārā ca pupphitā.
೨೦೩೮.
2038.
‘‘ಅಙ್ಕೋಲಾ ಕಚ್ಛಿಕಾರಾ ಚ, ಪಾರಿಜಞ್ಞಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Aṅkolā kacchikārā ca, pārijaññā ca pupphitā;
ವಾರಣಾ ವಯನಾ ರುಕ್ಖಾ, ಮುಚಲಿನ್ದಮುಭತೋ ಸರಂ॥
Vāraṇā vayanā rukkhā, mucalindamubhato saraṃ.
೨೦೩೯.
2039.
‘‘ಸಿರೀಸಾ ಸೇತಪಾರಿಸಾ, ಸಾಧು ವಾಯನ್ತಿ ಪದ್ಧಕಾ।
‘‘Sirīsā setapārisā, sādhu vāyanti paddhakā;
ನಿಗ್ಗುಣ್ಡೀ ಸಿರೀನಿಗ್ಗುಣ್ಡೀ, ಅಸನಾ ಚೇತ್ಥ ಪುಪ್ಫಿತಾ॥
Nigguṇḍī sirīnigguṇḍī, asanā cettha pupphitā.
೨೦೪೦.
2040.
‘‘ಪಙ್ಗುರಾ ಬಹುಲಾ ಸೇಲಾ, ಸೋಭಞ್ಜನಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Paṅgurā bahulā selā, sobhañjanā ca pupphitā;
ಕೇತಕಾ ಕಣಿಕಾರಾ ಚ, ಕಣವೇರಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ॥
Ketakā kaṇikārā ca, kaṇaverā ca pupphitā.
೨೦೪೧.
2041.
‘‘ಅಜ್ಜುನಾ ಅಜ್ಜುಕಣ್ಣಾ ಚ, ಮಹಾನಾಮಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Ajjunā ajjukaṇṇā ca, mahānāmā ca pupphitā;
ಸುಪುಪ್ಫಿತಗ್ಗಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಪಜ್ಜಲನ್ತೇವ ಕಿಂಸುಕಾ॥
Supupphitaggā tiṭṭhanti, pajjalanteva kiṃsukā.
೨೦೪೨.
2042.
‘‘ಸೇತಪಣ್ಣೀ ಸತ್ತಪಣ್ಣಾ, ಕದಲಿಯೋ ಕುಸುಮ್ಭರಾ।
‘‘Setapaṇṇī sattapaṇṇā, kadaliyo kusumbharā;
ಧನುತಕ್ಕಾರೀ ಪುಪ್ಫೇಹಿ, ಸೀಸಪಾವರಣಾನಿ ಚ॥
Dhanutakkārī pupphehi, sīsapāvaraṇāni ca.
೨೦೪೩.
2043.
‘‘ಅಚ್ಛಿವಾ ಸಲ್ಲವಾ ರುಕ್ಖಾ, ಸಲ್ಲಕಿಯೋ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Acchivā sallavā rukkhā, sallakiyo ca pupphitā;
ಸೇತಗೇರು ಚ ತಗರಾ, ಮಂಸಿಕುಟ್ಠಾ ಕುಲಾವರಾ॥
Setageru ca tagarā, maṃsikuṭṭhā kulāvarā.
೨೦೪೪.
2044.
‘‘ದಹರಾ ರುಕ್ಖಾ ಚ ವುದ್ಧಾ ಚ, ಅಕುಟಿಲಾ ಚೇತ್ಥ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Daharā rukkhā ca vuddhā ca, akuṭilā cettha pupphitā;
ಅಸ್ಸಮಂ ಉಭತೋ ಠನ್ತಿ, ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಸಮನ್ತತೋ’’ತಿ॥
Assamaṃ ubhato ṭhanti, agyāgāraṃ samantato’’ti.
ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಸರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಕದಮ್ಬಾತಿ ಕದಮ್ಬರುಕ್ಖಾ। ಕಚ್ಛಿಕಾರಾ ಚಾತಿ ಏವಂನಾಮಕಾ ರುಕ್ಖಾ। ಪಾರಿಜಞ್ಞಾತಿ ರತ್ತಮಾಲಾ। ವಾರಣಾ ವಯನಾತಿ ವಾರಣರುಕ್ಖಾ ಚ ವಯನರುಕ್ಖಾ ಚ। ಮುಚಲಿನ್ದಮುಭತೋ ಸರನ್ತಿ ಮುಚಲಿನ್ದಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು। ಸೇತಪಾರಿಸಾತಿ ಸೇತಗಚ್ಛರುಕ್ಖಾ । ತೇ ಕಿರ ಸೇತಕ್ಖನ್ಧಾ ಮಹಾಪಣ್ಣಾ ಕಣಿಕಾರಸದಿಸಪುಪ್ಫಾ ಹೋನ್ತಿ। ನಿಗ್ಗುಣ್ಡೀ ಸಿರೀನಿಗ್ಗುಣ್ಡೀತಿ ಪಕತಿನಿಗ್ಗುಣ್ಡೀ ಚೇವ ಕಾಳನಿಗ್ಗುಣ್ಡೀ ಚ। ಪಙ್ಗುರಾತಿ ಪಙ್ಗುರರುಕ್ಖಾ। ಕುಸುಮ್ಭರಾತಿ ಏಕಗಚ್ಛಾ। ಧನುತಕ್ಕಾರೀ ಪುಪ್ಫೇಹೀತಿ ಧನೂನಞ್ಚ ತಕ್ಕಾರೀನಞ್ಚ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸೋಭಿತಾ। ಸೀಸಪಾವರಣಾನಿ ಚಾತಿ ಸೀಸಪೇಹಿ ಚ ವರಣೇಹಿ ಚ ಸೋಭಿತಾ। ಅಚ್ಛಿವಾತಿಆದಯೋಪಿ ರುಕ್ಖಾಯೇವ। ಸೇತಗೇರು ಚ ತಗರಾತಿ ಸೇತಗೇರು ಚ ತಗರಾ ಚ। ಮಂಸಿಕುಟ್ಠಾ ಕುಲಾವರಾತಿ ಮಂಸಿಗಚ್ಛಾ ಚ ಕುಟ್ಠಗಚ್ಛಾ ಚ ಕುಲಾವರಾ ಚ। ಅಕುಟಿಲಾತಿ ಉಜುಕಾ। ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಸಮನ್ತತೋತಿ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha tiṭṭhantīti saraṃ parikkhipitvā tiṭṭhanti. Kadambāti kadambarukkhā. Kacchikārā cāti evaṃnāmakā rukkhā. Pārijaññāti rattamālā. Vāraṇā vayanāti vāraṇarukkhā ca vayanarukkhā ca. Mucalindamubhato saranti mucalindassa sarassa ubhayapassesu. Setapārisāti setagaccharukkhā . Te kira setakkhandhā mahāpaṇṇā kaṇikārasadisapupphā honti. Nigguṇḍī sirīnigguṇḍīti pakatinigguṇḍī ceva kāḷanigguṇḍī ca. Paṅgurāti paṅgurarukkhā. Kusumbharāti ekagacchā. Dhanutakkārī pupphehīti dhanūnañca takkārīnañca pupphehi sobhitā. Sīsapāvaraṇāni cāti sīsapehi ca varaṇehi ca sobhitā. Acchivātiādayopi rukkhāyeva. Setageru ca tagarāti setageru ca tagarā ca. Maṃsikuṭṭhā kulāvarāti maṃsigacchā ca kuṭṭhagacchā ca kulāvarā ca. Akuṭilāti ujukā. Agyāgāraṃ samantatoti agyāgāraṃ parikkhipitvā ṭhitāti attho.
೨೦೪೫.
2045.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಉದಕನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಬಹುಜಾತೋ ಫಣಿಜ್ಜಕೋ।
‘‘Athettha udakantasmiṃ, bahujāto phaṇijjako;
ಮುಗ್ಗತಿಯೋ ಕರತಿಯೋ, ಸೇವಾಲಸೀಸಕಾ ಬಹೂ॥
Muggatiyo karatiyo, sevālasīsakā bahū.
೨೦೪೬.
2046.
‘‘ಉದ್ದಾಪವತ್ತಂ ಉಲ್ಲುಳಿತಂ, ಮಕ್ಖಿಕಾ ಹಿಙ್ಗುಜಾಲಿಕಾ।
‘‘Uddāpavattaṃ ulluḷitaṃ, makkhikā hiṅgujālikā;
ದಾಸಿಮಕಞ್ಜಕೋ ಚೇತ್ಥ, ಬಹೂ ನೀಚೇಕಲಮ್ಬಕಾ॥
Dāsimakañjako cettha, bahū nīcekalambakā.
೨೦೪೭.
2047.
‘‘ಏಲಮ್ಫುರಕಸಞ್ಛನ್ನಾ, ರುಕ್ಖಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Elamphurakasañchannā, rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa;
ಸತ್ತಾಹಂ ಧಾರಿಯಮಾನಾನಂ, ಗನ್ಧೋ ತೇಸಂ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ॥
Sattāhaṃ dhāriyamānānaṃ, gandho tesaṃ na chijjati.
೨೦೪೮.
2048.
‘‘ಉಭತೋ ಸರಂ ಮುಚಲಿನ್ದಂ, ಪುಪ್ಫಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸೋಭನಾ।
‘‘Ubhato saraṃ mucalindaṃ, pupphā tiṭṭhanti sobhanā;
ಇನ್ದೀವರೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ, ವನಂ ತಂ ಉಪಸೋಭತಿ॥
Indīvarehi sañchannaṃ, vanaṃ taṃ upasobhati.
೨೦೪೯.
2049.
‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಧಾರಿಯಮಾನಾನಂ, ಗನ್ಧೋ ತೇಸಂ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ।
‘‘Aḍḍhamāsaṃ dhāriyamānānaṃ, gandho tesaṃ na chijjati;
ನೀಲಪುಪ್ಫೀ ಸೇತವಾರೀ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಗಿರಿಕಣ್ಣಿಕಾ।
Nīlapupphī setavārī, pupphitā girikaṇṇikā;
ಕಲೇರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ, ವನಂ ತಂ ತುಲಸೀಹಿ ಚ॥
Kalerukkhehi sañchannaṃ, vanaṃ taṃ tulasīhi ca.
೨೦೫೦.
2050.
‘‘ಸಮ್ಮದ್ದತೇವ ಗನ್ಧೇನ, ಪುಪ್ಫಸಾಖಾಹಿ ತಂ ವನಂ।
‘‘Sammaddateva gandhena, pupphasākhāhi taṃ vanaṃ;
ಭಮರಾ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೇನ, ಸಮನ್ತಾ ಮಭಿನಾದಿತಾ॥
Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā.
೨೦೫೧.
2051.
‘‘ತೀಣಿ ಕಕ್ಕಾರುಜಾತಾನಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸರಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Tīṇi kakkārujātāni, tasmiṃ sarasi brāhmaṇa;
ಕುಮ್ಭಮತ್ತಾನಿ ಚೇಕಾನಿ, ಮುರಜಮತ್ತಾನಿ ತಾ ಉಭೋ’’ತಿ॥
Kumbhamattāni cekāni, murajamattāni tā ubho’’ti.
ತತ್ಥ ಫಣಿಜ್ಜಕೋತಿ ಭೂತನಕೋ। ಮುಗ್ಗತಿಯೋತಿ ಏಕಾ ಮುಗ್ಗಜಾತಿ। ಕರತಿಯೋತಿ ರಾಜಮಾಸೋ। ಸೇವಾಲಸೀಸಕಾತಿ ಇಮೇಪಿ ಗಚ್ಛಾಯೇವ, ಅಪಿ ಚ ಸೀಸಕಾತಿ ರತ್ತಚನ್ದನಂ ವುತ್ತಂ। ಉದ್ದಾಪವತ್ತಂ ಉಲ್ಲುಳಿತನ್ತಿ ತಂ ಉದಕಂ ತೀರಮರಿಯಾದಬನ್ಧಂ ವಾತಾಪಹತಂ ಉಲ್ಲುಳಿತಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಮಕ್ಖಿಕಾ ಹಿಙ್ಗುಜಾಲಿಕಾತಿ ಹಿಙ್ಗುಜಾಲಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಕಸಿತಪುಪ್ಫಗಚ್ಛೇ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ವಿರವನ್ತಿಯೋ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಾಸಿಮಕಞ್ಜಕೋ ಚೇತ್ಥಾತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ರುಕ್ಖಜಾತಿಯೋ ಚ ಏತ್ಥ। ನೀಚೇಕಲಮ್ಬಕಾತಿ ನೀಚಕಲಮ್ಬಕಾ। ಏಲಮ್ಫುರಕಸಞ್ಛನ್ನಾತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾಯ ವಲ್ಲಿಯಾ ಸಞ್ಛನ್ನಾ। ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ವಲ್ಲಿಯಾ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಾ ಏತೇಸಂ ದಾಸಿಮಕಞ್ಜಕಾದೀನಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಗನ್ಧೋ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸವಾಲುಕಪುಣ್ಣಾ ಭೂಮಿಭಾಗಾ। ಗನ್ಧೋ ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಇನ್ದೀವರಪುಪ್ಫಾದೀನಂ ಗನ್ಧೋ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ। ನೀಲಪುಪ್ಫೀತಿಆದಿಕಾ ಪುಪ್ಫವಲ್ಲಿಯೋ। ತುಲಸೀಹಿ ಚಾತಿ ತುಲಸಿಗಚ್ಛೇಹಿ ಚ। ಕಕ್ಕಾರುಜಾತಾನೀತಿ ವಲ್ಲಿಫಲಾನಿ। ತತ್ಥ ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಲ್ಲಿಯಾ ಫಲಾನಿ ಮಹಾಘಟಮತ್ತಾನಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಮುದಿಙ್ಗಮತ್ತಾನಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮುರಜಮತ್ತಾನಿ ತಾ ಉಭೋ’’ತಿ।
Tattha phaṇijjakoti bhūtanako. Muggatiyoti ekā muggajāti. Karatiyoti rājamāso. Sevālasīsakāti imepi gacchāyeva, api ca sīsakāti rattacandanaṃ vuttaṃ. Uddāpavattaṃ ulluḷitanti taṃ udakaṃ tīramariyādabandhaṃ vātāpahataṃ ulluḷitaṃ hutvā tiṭṭhati. Makkhikā hiṅgujālikāti hiṅgujālasaṅkhāte vikasitapupphagacche pañcavaṇṇā madhumakkhikā madhurassarena viravantiyo tattha vicarantīti attho. Dāsimakañjako cetthāti imāni dve rukkhajātiyo ca ettha. Nīcekalambakāti nīcakalambakā. Elamphurakasañchannāti evaṃnāmikāya valliyā sañchannā. Tesanti tesaṃ tassā valliyā pupphānaṃ sabbesampi vā etesaṃ dāsimakañjakādīnaṃ pupphānaṃ sattāhaṃ gandho na chijjati. Evaṃ gandhasampannāni pupphāni, rajatapaṭṭasadisavālukapuṇṇā bhūmibhāgā. Gandho tesanti tesaṃ indīvarapupphādīnaṃ gandho aḍḍhamāsaṃ na chijjati. Nīlapupphītiādikā pupphavalliyo. Tulasīhi cāti tulasigacchehi ca. Kakkārujātānīti valliphalāni. Tattha ekissā valliyā phalāni mahāghaṭamattāni, dvinnaṃ mudiṅgamattāni. Tena vuttaṃ ‘‘murajamattāni tā ubho’’ti.
೨೦೫೨.
2052.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಾಸಪೋ ಬಹುಕೋ, ನಾದಿಯೋ ಹರಿತಾಯುತೋ।
‘‘Athettha sāsapo bahuko, nādiyo haritāyuto;
ಅಸೀ ತಾಲಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಛೇಜ್ಜಾ ಇನ್ದೀವರಾ ಬಹೂ॥
Asī tālāva tiṭṭhanti, chejjā indīvarā bahū.
೨೦೫೩.
2053.
‘‘ಅಪ್ಫೋಟಾ ಸೂರಿಯವಲ್ಲೀ ಚ, ಕಾಳೀಯಾ ಮಧುಗನ್ಧಿಯಾ।
‘‘Apphoṭā sūriyavallī ca, kāḷīyā madhugandhiyā;
ಅಸೋಕಾ ಮುದಯನ್ತೀ ಚ, ವಲ್ಲಿಭೋ ಖುದ್ದಪುಪ್ಫಿಯೋ॥
Asokā mudayantī ca, vallibho khuddapupphiyo.
೨೦೫೪.
2054.
‘‘ಕೋರಣ್ಡಕಾ ಅನೋಜಾ ಚ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ನಾಗಮಲ್ಲಿಕಾ।
‘‘Koraṇḍakā anojā ca, pupphitā nāgamallikā;
ರುಕ್ಖಮಾರುಯ್ಹ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಫುಲ್ಲಾ ಕಿಂಸುಕವಲ್ಲಿಯೋ॥
Rukkhamāruyha tiṭṭhanti, phullā kiṃsukavalliyo.
೨೦೫೫.
2055.
‘‘ಕಟೇರುಹಾ ಚ ವಾಸನ್ತೀ, ಯೂಥಿಕಾ ಮಧುಗನ್ಧಿಯಾ।
‘‘Kaṭeruhā ca vāsantī, yūthikā madhugandhiyā;
ನಿಲಿಯಾ ಸುಮನಾ ಭಣ್ಡೀ, ಸೋಭತಿ ಪದುಮುತ್ತರೋ॥
Niliyā sumanā bhaṇḍī, sobhati padumuttaro.
೨೦೫೬.
2056.
‘‘ಪಾಟಲೀ ಸಮುದ್ದಕಪ್ಪಾಸೀ, ಕಣಿಕಾರಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ।
‘‘Pāṭalī samuddakappāsī, kaṇikārā ca pupphitā;
ಹೇಮಜಾಲಾವ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರುಚಿರಗ್ಗಿ ಸಿಖೂಪಮಾ॥
Hemajālāva dissanti, ruciraggi sikhūpamā.
೨೦೫೭.
2057.
‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಥಲಜಾನುದಕಾನಿ ಚ।
‘‘Yāni tāni ca pupphāni, thalajānudakāni ca;
ಸಬ್ಬಾನಿ ತತ್ಥ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ರಮ್ಮೋ ಮಹೋದಧೀ’’ತಿ॥
Sabbāni tattha dissanti, evaṃ rammo mahodadhī’’ti.
ತತ್ಥ ಸಾಸಪೋತಿ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೋ। ಬಹುಕೋತಿ ಬಹು। ನಾದಿಯೋ ಹರಿತಾಯುತೋತಿ ಹರಿತೇನ ಆಯುತೋ ನಾದಿಯೋ। ಇಮಾ ದ್ವೇಪಿ ಲಸುಣಜಾತಿಯೋ, ಸೋಪಿ ಲಸುಣೋ ತತ್ಥ ಬಹುಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸೀ ತಾಲಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಅಸೀತಿ ಏವಂನಾಮಕಾ ರುಕ್ಖಾ ಸಿನಿದ್ಧಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಠಿತಾ ತಾಲಾ ವಿಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಛೇಜ್ಜಾ ಇನ್ದೀವರಾ ಬಹೂತಿ ಉದಕಪರಿಯನ್ತೇ ಬಹೂ ಸುವಣ್ಣಇನ್ದೀವರಾ ಮುಟ್ಠಿನಾ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾ। ಅಪ್ಫೋಟಾತಿ ಅಪ್ಫೋಟವಲ್ಲಿಯೋ। ವಲ್ಲಿಭೋ ಖುದ್ದಪುಪ್ಫಿಯೋತಿ ವಲ್ಲಿಭೋ ಚ ಖುದ್ದಪುಪ್ಫಿಯೋ ಚ। ನಾಗಮಲ್ಲಿಕಾತಿ ವಲ್ಲಿನಾಗಾ ಚ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಚ। ಕಿಂಸುಕವಲ್ಲಿಯೋತಿ ಸುಗನ್ಧಪತ್ತಾ ವಲ್ಲಿಜಾತೀ। ಕಟೇರುಹಾ ಚ ವಾಸನ್ತೀತಿ ಇಮೇ ಚ ದ್ವೇ ಪುಪ್ಫಗಚ್ಛಾ। ಮಧುಗನ್ಧಿಯಾತಿ ಮಧುಸಮಾನಗನ್ಧಾ। ನಿಲಿಯಾ ಸುಮನಾ ಭಣ್ಡೀತಿ ನೀಲವಲ್ಲಿಸುಮನಾ ಚ ಪಕತಿಸುಮನಾ ಚ ಭಣ್ಡೀ ಚ। ಪದುಮುತ್ತರೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ರುಕ್ಖೋ। ಕಣಿಕಾರಾತಿ ವಲ್ಲಿಕಣಿಕಾರಾ ರುಕ್ಖಕಣಿಕಾರಾ। ಹೇಮಜಾಲಾವಾತಿ ಪಸಾರಿತಹೇಮಜಾಲಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಮಹೋದಧೀತಿ ಮಹತೋ ಉದಕಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಆಧಾರಭೂತೋ ಮುಚಲಿನ್ದಸರೋತಿ।
Tattha sāsapoti siddhatthako. Bahukoti bahu. Nādiyo haritāyutoti haritena āyuto nādiyo. Imā dvepi lasuṇajātiyo, sopi lasuṇo tattha bahukoti attho. Asī tālāva tiṭṭhantīti asīti evaṃnāmakā rukkhā siniddhāya bhūmiyā ṭhitā tālā viya tiṭṭhanti. Chejjā indīvarā bahūti udakapariyante bahū suvaṇṇaindīvarā muṭṭhinā chinditabbā hutvā ṭhitā. Apphoṭāti apphoṭavalliyo. Vallibho khuddapupphiyoti vallibho ca khuddapupphiyo ca. Nāgamallikāti vallināgā ca mallikā ca. Kiṃsukavalliyoti sugandhapattā vallijātī. Kaṭeruhā ca vāsantīti ime ca dve pupphagacchā. Madhugandhiyāti madhusamānagandhā. Niliyā sumanā bhaṇḍīti nīlavallisumanā ca pakatisumanā ca bhaṇḍī ca. Padumuttaroti evaṃnāmako rukkho. Kaṇikārāti vallikaṇikārā rukkhakaṇikārā. Hemajālāvāti pasāritahemajālā viya dissanti. Mahodadhīti mahato udakakkhandhassa ādhārabhūto mucalindasaroti.
೨೦೫೮.
2058.
‘‘ಅಥಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ, ಬಹುಕಾ ವಾರಿಗೋಚರಾ।
‘‘Athassā pokkharaṇiyā, bahukā vārigocarā;
ರೋಹಿತಾ ನಳಪೀ ಸಿಙ್ಗೂ, ಕುಮ್ಭಿಲಾ ಮಕರಾ ಸುಸೂ॥
Rohitā naḷapī siṅgū, kumbhilā makarā susū.
೨೦೫೯.
2059.
‘‘ಮಧು ಚ ಮಧುಲಟ್ಠಿ ಚ, ತಾಲಿಸಾ ಚ ಪಿಯಙ್ಗುಕಾ।
‘‘Madhu ca madhulaṭṭhi ca, tālisā ca piyaṅgukā;
ಕುಟನ್ದಜಾ ಭದ್ದಮುತ್ತಾ, ಸೇತಪುಪ್ಫಾ ಚ ಲೋಲುಪಾ॥
Kuṭandajā bhaddamuttā, setapupphā ca lolupā.
೨೦೬೦.
2060.
‘‘ಸುರಭೀ ಚ ರುಕ್ಖಾ ತಗರಾ, ಬಹುಕಾ ತುಙ್ಗವಣ್ಟಕಾ।
‘‘Surabhī ca rukkhā tagarā, bahukā tuṅgavaṇṭakā;
ಪದ್ಧಕಾ ನರದಾ ಕುಟ್ಠಾ, ಝಾಮಕಾ ಚ ಹರೇಣುಕಾ॥
Paddhakā naradā kuṭṭhā, jhāmakā ca hareṇukā.
೨೦೬೧.
2061.
‘‘ಹಲಿದ್ದಕಾ ಗನ್ಧಸಿಲಾ, ಹಿರಿವೇರಾ ಚ ಗುಗ್ಗುಲಾ।
‘‘Haliddakā gandhasilā, hiriverā ca guggulā;
ವಿಭೇದಿಕಾ ಚೋರಕಾ ಕುಟ್ಠಾ, ಕಪ್ಪೂರಾ ಚ ಕಲಿಙ್ಗುಕಾ’’ತಿ॥
Vibhedikā corakā kuṭṭhā, kappūrā ca kaliṅgukā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಥಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾತಿ ಇಧ ಪೋಕ್ಖರಣಿಸದಿಸತಾಯ ಸರಮೇವ ಪೋಕ್ಖರಣೀತಿ ವದತಿ। ರೋಹಿತಾತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ವಾರಿಗೋಚರಾನಂ ನಾಮಾನಿ। ಮಧು ಚಾತಿ ನಿಮ್ಮಕ್ಖಿಕಮಧು ಚ। ಮಧುಲಟ್ಠಿ ಚಾತಿ ಲಟ್ಠಿಮಧುಕಞ್ಚ। ತಾಲಿಸಾ ಚಾತಿಆದಿಕಾ ಸಬ್ಬಾ ಗನ್ಧಜಾತಿಯೋ।
Tattha athassā pokkharaṇiyāti idha pokkharaṇisadisatāya sarameva pokkharaṇīti vadati. Rohitātiādīni tesaṃ vārigocarānaṃ nāmāni. Madhu cāti nimmakkhikamadhu ca. Madhulaṭṭhi cāti laṭṭhimadhukañca. Tālisā cātiādikā sabbā gandhajātiyo.
೨೦೬೨.
2062.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾ ಚ, ಪುರಿಸಾಲೂ ಚ ಹತ್ಥಿಯೋ।
‘‘Athettha sīhabyagghā ca, purisālū ca hatthiyo;
ಏಣೇಯ್ಯಾ ಪಸದಾ ಚೇವ, ರೋಹಿಚ್ಚಾ ಸರಭಾ ಮಿಗಾ॥
Eṇeyyā pasadā ceva, rohiccā sarabhā migā.
೨೦೬೩.
2063.
‘‘ಕೋಟ್ಠಸುಣಾ ಸುಣೋಪಿ ಚ, ತುಲಿಯಾ ನಳಸನ್ನಿಭಾ।
‘‘Koṭṭhasuṇā suṇopi ca, tuliyā naḷasannibhā;
ಚಾಮರೀ ಚಲನೀ ಲಙ್ಘೀ, ಝಾಪಿತಾ ಮಕ್ಕಟಾ ಪಿಚು॥
Cāmarī calanī laṅghī, jhāpitā makkaṭā picu.
೨೦೬೪.
2064.
‘‘ಕಕ್ಕಟಾ ಕಟಮಾಯಾ ಚ, ಇಕ್ಕಾ ಗೋಣಸಿರಾ ಬಹೂ।
‘‘Kakkaṭā kaṭamāyā ca, ikkā goṇasirā bahū;
ಖಗ್ಗಾ ವರಾಹಾ ನಕುಲಾ, ಕಾಳಕೇತ್ಥ ಬಹೂತಸೋ॥
Khaggā varāhā nakulā, kāḷakettha bahūtaso.
೨೦೬೫.
2065.
‘‘ಮಹಿಂಸಾ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾ, ಪಮ್ಪಕಾ ಚ ಸಮನ್ತತೋ।
‘‘Mahiṃsā soṇasiṅgālā, pampakā ca samantato;
ಆಕುಚ್ಛಾ ಪಚಲಾಕಾ ಚ, ಚಿತ್ರಕಾ ಚಾಪಿ ದೀಪಿಯೋ॥
Ākucchā pacalākā ca, citrakā cāpi dīpiyo.
೨೦೬೬.
2066.
‘‘ಪೇಲಕಾ ಚ ವಿಘಾಸಾದಾ, ಸೀಹಾ ಗೋಗಣಿಸಾದಕಾ।
‘‘Pelakā ca vighāsādā, sīhā gogaṇisādakā;
ಅಟ್ಠಪಾದಾ ಚ ಮೋರಾ ಚ, ಭಸ್ಸರಾ ಚ ಕುಕುತ್ಥಕಾ॥
Aṭṭhapādā ca morā ca, bhassarā ca kukutthakā.
೨೦೬೭.
2067.
‘‘ಚಙ್ಕೋರಾ ಕುಕ್ಕುಟಾ ನಾಗಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಕೂಜಿನೋ।
‘‘Caṅkorā kukkuṭā nāgā, aññamaññaṃ pakūjino;
ಬಕಾ ಬಲಾಕಾ ನಜ್ಜುಹಾ, ದಿನ್ದಿಭಾ ಕುಞ್ಜವಾಜಿತಾ॥
Bakā balākā najjuhā, dindibhā kuñjavājitā.
೨೦೬೮.
2068.
‘‘ಬ್ಯಗ್ಘಿನಸಾ ಲೋಹಪಿಟ್ಠಾ, ಪಮ್ಪಕಾ ಜೀವಜೀವಕಾ।
‘‘Byagghinasā lohapiṭṭhā, pampakā jīvajīvakā;
ಕಪಿಞ್ಜರಾ ತಿತ್ತಿರಾಯೋ, ಕುಲಾ ಚ ಪಟಿಕುತ್ಥಕಾ॥
Kapiñjarā tittirāyo, kulā ca paṭikutthakā.
೨೦೬೯.
2069.
‘‘ಮನ್ದಾಲಕಾ ಚೇಲಕೇಟು, ಭಣ್ಡುತಿತ್ತಿರನಾಮಕಾ।
‘‘Mandālakā celakeṭu, bhaṇḍutittiranāmakā;
ಚೇಲಾವಕಾ ಪಿಙ್ಗಲಾಯೋ, ಗೋಟಕಾ ಅಙ್ಗಹೇತುಕಾ॥
Celāvakā piṅgalāyo, goṭakā aṅgahetukā.
೨೦೭೦.
2070.
‘‘ಕರವಿಯಾ ಚ ಸಗ್ಗಾ ಚ, ಉಹುಙ್ಕಾರಾ ಚ ಕುಕ್ಕುಹಾ।
‘‘Karaviyā ca saggā ca, uhuṅkārā ca kukkuhā;
ನಾನಾದಿಜಗಣಾಕಿಣ್ಣಂ, ನಾನಾಸರನಿಕೂಜಿತ’’ನ್ತಿ॥
Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, nānāsaranikūjita’’nti.
ತತ್ಥ ಪುರಿಸಾಲೂತಿ ವಳವಾಮುಖಯಕ್ಖಿನಿಯೋ। ರೋಹಿಚ್ಚಾ ಸರಭಾ ಮಿಗಾತಿ ರೋಹಿತಾ ಚೇವ ಸರಭಾ ಮಿಗಾ ಚ। ಕೋಟ್ಠಸುಕಾತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಸುನಖಾ। ‘‘ಕೋತ್ಥುಸುಣಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸುಣೋಪಿ ಚಾತಿ ಏಸಾಪೇಕಾ ಖುದ್ದಕಮಿಗಜಾತಿ। ತುಲಿಯಾತಿ ಪಕ್ಖಿಬಿಳಾರಾ। ನಳಸನ್ನಿಭಾತಿ ನಳಪುಪ್ಫವಣ್ಣಾ ರುಕ್ಖಸುನಖಾ। ಚಾಮರೀ ಚಲನೀ ಲಙ್ಘೀತಿ ಚಾಮರೀಮಿಗಾ ಚ ಚಲನೀಮಿಗಾ ಚ ಲಙ್ಘೀಮಿಗಾ ಚ। ಝಾಪಿತಾ ಮಕ್ಕಟಾತಿ ದ್ವೇ ಮಕ್ಕಟಜಾತಿಯೋವ। ಪಿಚೂತಿ ಸರಪರಿಯನ್ತೇ ಗೋಚರಗ್ಗಾಹೀ ಏಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ। ಕಕ್ಕಟಾ ಕಟಮಾಯಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಮಹಾಮಿಗಾ। ಇಕ್ಕಾತಿ ಅಚ್ಛಾ। ಗೋಣಸಿರಾತಿ ಅರಞ್ಞಗೋಣಾ। ಕಾಳಕೇತ್ಥ ಬಹೂತಸೋತಿ ಕಾಳಮಿಗಾ ನಾಮೇತ್ಥ ಬಹೂತಸೋ। ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾತಿ ರುಕ್ಖಸುನಖಾ ಚ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ಚ। ಪಮ್ಪಕಾತಿ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಮಹಾವೇಳುಪಮ್ಪಕಾ। ಆಕುಚ್ಛಾತಿ ಗೋಧಾ। ಪಚಲಾಕಾ ಚಾತಿ ಗಜಕುಮ್ಭಮಿಗಾ। ಚಿತ್ರಕಾ ಚಾಪಿ ದೀಪಿಯೋತಿ ಚಿತ್ರಕಮಿಗಾ ಚ ದೀಪಿಮಿಗಾ ಚ।
Tattha purisālūti vaḷavāmukhayakkhiniyo. Rohiccā sarabhā migāti rohitā ceva sarabhā migā ca. Koṭṭhasukāti siṅgālasunakhā. ‘‘Kotthusuṇā’’tipi pāṭho. Suṇopi cāti esāpekā khuddakamigajāti. Tuliyāti pakkhibiḷārā. Naḷasannibhāti naḷapupphavaṇṇā rukkhasunakhā. Cāmarī calanī laṅghīti cāmarīmigā ca calanīmigā ca laṅghīmigā ca. Jhāpitā makkaṭāti dve makkaṭajātiyova. Picūti sarapariyante gocaraggāhī eko makkaṭo. Kakkaṭā kaṭamāyā cāti dve mahāmigā. Ikkāti acchā. Goṇasirāti araññagoṇā. Kāḷakettha bahūtasoti kāḷamigā nāmettha bahūtaso. Soṇasiṅgālāti rukkhasunakhā ca siṅgālā ca. Pampakāti assamapadaṃ parikkhipitvā ṭhitā mahāveḷupampakā. Ākucchāti godhā. Pacalākā cāti gajakumbhamigā. Citrakā cāpi dīpiyoti citrakamigā ca dīpimigā ca.
ಪೇಲಕಾ ಚಾತಿ ಸಸಾ। ವಿಘಾಸಾದಾತಿ ಏತೇ ಗಿಜ್ಝಾ ಸಕುಣಾ। ಸೀಹಾತಿ ಕೇಸರಸೀಹಾ। ಗೋಗಣಿಸಾದಕಾತಿ ಗೋಗಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನಸೀಲಾ ದುಟ್ಠಮಿಗಾ। ಅಟ್ಠಪಾದಾತಿ ಸರಭಾ ಮಿಗಾ। ಭಸ್ಸರಾತಿ ಸೇತಹಂಸಾ। ಕುಕುತ್ಥಕಾತಿ ಕುಕುತ್ಥಕಸಕುಣಾ। ಚಙ್ಕೋರಾತಿ ಚಙ್ಕೋರಸಕುಣಾ। ಕುಕ್ಕುಟಾತಿ ವನಕುಕ್ಕುಟಾ। ದಿನ್ದಿಭಾ ಕುಞ್ಜವಾಜಿತಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋಪಿ ಸಕುಣಾಯೇವ। ಬ್ಯಗ್ಘಿನಸಾತಿ ಸೇನಾ। ಲೋಹಪಿಟ್ಠಾತಿ ಲೋಹಿತವಣ್ಣಸಕುಣಾ। ಪಮ್ಪಕಾತಿ ಪಮ್ಪಟಕಾ। ಕಪಿಞ್ಜರಾ ತಿತ್ತಿರಾಯೋತಿ ಕಪಿಞ್ಜರಾ ಚ ತಿತ್ತಿರಾ ಚ। ಕುಲಾ ಚ ಪಟಿಕುತ್ಥಕಾತಿ ಇಮೇಪಿ ದ್ವೇ ಸಕುಣಾ। ಮನ್ದಾಲಕಾ ಚೇಲಕೇಟೂತಿ ಮನ್ದಾಲಕಾ ಚೇವ ಚೇಲಕೇಟು ಚ। ಭಣ್ಡುತಿತ್ತಿರನಾಮಕಾತಿ ಭಣ್ಡೂ ಚ ತಿತ್ತಿರಾ ಚ ನಾಮಕಾ ಚ। ಚೇಲಾವಕಾ ಪಿಙ್ಗಲಾಯೋತಿ ದ್ವೇ ಸಕುಣಜಾತಿಯೋ ಚ, ತಥಾ ಗೋಟಕಾ ಅಙ್ಗಹೇತುಕಾ। ಸಗ್ಗಾತಿ ಚಾತಕಸಕುಣಾ। ಉಹುಙ್ಕಾರಾತಿ ಉಲೂಕಾ।
Pelakā cāti sasā. Vighāsādāti ete gijjhā sakuṇā. Sīhāti kesarasīhā. Gogaṇisādakāti gogaṇe gahetvā khādanasīlā duṭṭhamigā. Aṭṭhapādāti sarabhā migā. Bhassarāti setahaṃsā. Kukutthakāti kukutthakasakuṇā. Caṅkorāti caṅkorasakuṇā. Kukkuṭāti vanakukkuṭā. Dindibhā kuñjavājitāti ime tayopi sakuṇāyeva. Byagghinasāti senā. Lohapiṭṭhāti lohitavaṇṇasakuṇā. Pampakāti pampaṭakā. Kapiñjarā tittirāyoti kapiñjarā ca tittirā ca. Kulā ca paṭikutthakāti imepi dve sakuṇā. Mandālakā celakeṭūti mandālakā ceva celakeṭu ca. Bhaṇḍutittiranāmakāti bhaṇḍū ca tittirā ca nāmakā ca. Celāvakāpiṅgalāyoti dve sakuṇajātiyo ca, tathā goṭakā aṅgahetukā. Saggāti cātakasakuṇā. Uhuṅkārāti ulūkā.
೨೦೭೧.
2071.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ನೀಲಕಾ ಮಞ್ಜುಭಾಣಕಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, nīlakā mañjubhāṇakā;
ಮೋದನ್ತಿ ಸಹ ಭರಿಯಾಹಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಕೂಜಿನೋ॥
Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
೨೦೭೨.
2072.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ದಿಜಾ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾ ಸಿತಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, dijā mañjussarā sitā;
ಸೇತಚ್ಛಿಕೂಟಾ ಭದ್ರಕ್ಖಾ, ಅಣ್ಡಜಾ ಚಿತ್ರಪೇಖುಣಾ॥
Setacchikūṭā bhadrakkhā, aṇḍajā citrapekhuṇā.
೨೦೭೩.
2073.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ದಿಜಾ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾ ಸಿತಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, dijā mañjussarā sitā;
ಸಿಖಣ್ಡೀ ನೀಲಗೀವಾಹಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಕೂಜಿನೋ॥
Sikhaṇḍī nīlagīvāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
೨೦೭೪.
2074.
‘‘ಕುಕುತ್ಥಕಾ ಕುಳೀರಕಾ, ಕೋಟ್ಠಾ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಕಾ।
‘‘Kukutthakā kuḷīrakā, koṭṭhā pokkharasātakā;
ಕಾಲಾಮೇಯ್ಯಾ ಬಲೀಯಕ್ಖಾ, ಕದಮ್ಬಾ ಸುವಸಾಳಿಕಾ॥
Kālāmeyyā balīyakkhā, kadambā suvasāḷikā.
೨೦೭೫.
2075.
‘‘ಹಲಿದ್ದಾ ಲೋಹಿತಾ ಸೇತಾ, ಅಥೇತ್ಥ ನಲಕಾ ಬಹೂ।
‘‘Haliddā lohitā setā, athettha nalakā bahū;
ವಾರಣಾ ಭಿಙ್ಗರಾಜಾ ಚ, ಕದಮ್ಬಾ ಸುವಕೋಕಿಲಾ॥
Vāraṇā bhiṅgarājā ca, kadambā suvakokilā.
೨೦೭೬.
2076.
‘‘ಉಕ್ಕುಸಾ ಕುರರಾ ಹಂಸಾ, ಆಟಾ ಪರಿವದೇನ್ತಿಕಾ।
‘‘Ukkusā kurarā haṃsā, āṭā parivadentikā;
ಪಾಕಹಂಸಾ ಅತಿಬಲಾ, ನಜ್ಜುಹಾ ಜೀವಜೀವಕಾ॥
Pākahaṃsā atibalā, najjuhā jīvajīvakā.
೨೦೭೭.
2077.
‘‘ಪಾರೇವತಾ ರವಿಹಂಸಾ, ಚಕ್ಕವಾಕಾ ನದೀಚರಾ।
‘‘Pārevatā ravihaṃsā, cakkavākā nadīcarā;
ವಾರಣಾಭಿರುದಾ ರಮ್ಮಾ, ಉಭೋ ಕಾಲೂಪಕೂಜಿನೋ॥
Vāraṇābhirudā rammā, ubho kālūpakūjino.
೨೦೭೮.
2078.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಬಹೂ ದಿಜಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā;
ಮೋದನ್ತಿ ಸಹ ಭರಿಯಾಹಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಕೂಜಿನೋ॥
Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
೨೦೭೯.
2079.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಬಹೂ ದಿಜಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā;
ಸಬ್ಬೇ ಮಞ್ಜೂ ನಿಕೂಜನ್ತಿ, ಮುಚಲಿನ್ದಮುಭತೋ ಸರಂ॥
Sabbe mañjū nikūjanti, mucalindamubhato saraṃ.
೨೦೮೦.
2080.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ಕರವಿಯಾ ನಾಮ ತೇ ದಿಜಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, karaviyā nāma te dijā;
ಮೋದನ್ತಿ ಸಹ ಭರಿಯಾಹಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಕೂಜಿನೋ॥
Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
೨೦೮೧.
2081.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಕುಣಾ ಸನ್ತಿ, ಕರವಿಯಾ ನಾಮ ತೇ ದಿಜಾ।
‘‘Athettha sakuṇā santi, karaviyā nāma te dijā;
ಸಬ್ಬೇ ಮಞ್ಜೂ ನಿಕೂಜನ್ತಿ, ಮುಚಲಿನ್ದಮುಭತೋ ಸರಂ॥
Sabbe mañjū nikūjanti, mucalindamubhato saraṃ.
೨೦೮೨.
2082.
‘‘ಏಣೇಯ್ಯಪಸದಾಕಿಣ್ಣಂ, ನಾಗಸಂಸೇವಿತಂ ವನಂ।
‘‘Eṇeyyapasadākiṇṇaṃ, nāgasaṃsevitaṃ vanaṃ;
ನಾನಾಲತಾಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಕದಲೀಮಿಗಸೇವಿತಂ॥
Nānālatāhi sañchannaṃ, kadalīmigasevitaṃ.
೨೦೮೩.
2083.
‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸಾಸಪೋ ಬಹುಕೋ, ನೀವಾರೋ ವರಕೋ ಬಹು।
‘‘Athettha sāsapo bahuko, nīvāro varako bahu;
ಸಾಲಿ ಅಕಟ್ಠಪಾಕೋ ಚ, ಉಚ್ಛು ತತ್ಥ ಅನಪ್ಪಕೋ॥
Sāli akaṭṭhapāko ca, ucchu tattha anappako.
೨೦೮೪.
2084.
‘‘ಅಯಂ ಏಕಪದೀ ಏತಿ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಸ್ಸಮಂ।
‘‘Ayaṃ ekapadī eti, ujuṃ gacchati assamaṃ;
ಖುದಂ ಪಿಪಾಸಂ ಅರತಿಂ, ತತ್ಥ ಪತ್ತೋ ನ ವಿನ್ದತಿ।
Khudaṃ pipāsaṃ aratiṃ, tattha patto na vindati;
ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ॥
Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
೨೦೮೫.
2085.
‘‘ಧಾರೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ, ಆಸದಞ್ಚ ಮಸಂ ಜಟಂ।
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassatī’’ti.
ತತ್ಥ ನೀಲಕಾತಿ ಚಿತ್ರರಾಜಿಪತ್ತಾ। ಮಞ್ಜೂಸ್ಸರಾ ಸಿತಾತಿ ನಿಬದ್ಧಮಧುರಸ್ಸರಾ। ಸೇತಚ್ಛಿಕೂಟಾ ಭದ್ರಕ್ಖಾತಿ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ಸೇತೇಹಿ ಅಕ್ಖಿಕೂಟೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸುನ್ದರಕ್ಖಾ। ಚಿತ್ರಪೇಖುಣಾತಿ ವಿಚಿತ್ರಪತ್ತಾ। ಕುಳೀರಕಾತಿ ಕಕ್ಕಟಕಾ। ಕೋಟ್ಠಾತಿಆದಯೋ ಸಕುಣಾವ। ವಾರಣಾತಿ ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣಾ। ಕದಮ್ಬಾತಿ ಮಹಾಕದಮ್ಬಾ ಗಹಿತಾ। ಸುವಕೋಕಿಲಾತಿ ಕೋಕಿಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಣಸುವಕಾ ಚೇವ ಕೋಕಿಲಾ ಚ। ಉಕ್ಕುಸಾತಿ ಕಾಳಕುರರಾ। ಕುರರಾತಿ ಸೇತಕುರರಾ। ಹಂಸಾತಿ ಸಕುಣಹಂಸಾ। ಆಟಾತಿ ದಬ್ಬಿಸಣ್ಠಾನಮುಖಸಕುಣಾ। ಪರಿವದೇನ್ತಿಕಾತಿ ಏಕಾ ಸಕುಣಜಾತಿ। ವಾರಣಾಭಿರುದಾ ರಮ್ಮಾತಿ ರಮ್ಮಾಭಿರುದಾ ವಾರಣಾ। ಉಭೋ ಕಾಲೂಪಕೂಜಿನೋತಿ ಸಾಯಂ ಪಾತೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಏಕನಿನ್ನಾದಂ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಕೂಜನ್ತಿ। ಏಣೇಯ್ಯಪಸದಾಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಏಣೇಯ್ಯಮಿಗೇಹಿ ಚ ಪಸದಮಿಗೇಹಿ ಚ ಆಕಿಣ್ಣಂ। ತತ್ಥ ಪತ್ತೋ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಮೇ ಛಾತಕಂ ವಾ ಪಾನೀಯಪಿಪಾಸಂ ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಂ ವಾ ನ ಪಟಿಲಭತಿ।
Tattha nīlakāti citrarājipattā. Mañjūssarā sitāti nibaddhamadhurassarā. Setacchikūṭā bhadrakkhāti ubhayapassesu setehi akkhikūṭehi samannāgatā sundarakkhā. Citrapekhuṇāti vicitrapattā. Kuḷīrakāti kakkaṭakā. Koṭṭhātiādayo sakuṇāva. Vāraṇāti hatthiliṅgasakuṇā. Kadambāti mahākadambā gahitā. Suvakokilāti kokilehi saddhiṃ vicaraṇasuvakā ceva kokilā ca. Ukkusāti kāḷakurarā. Kurarāti setakurarā. Haṃsāti sakuṇahaṃsā. Āṭāti dabbisaṇṭhānamukhasakuṇā. Parivadentikāti ekā sakuṇajāti. Vāraṇābhirudā rammāti rammābhirudā vāraṇā. Ubho kālūpakūjinoti sāyaṃ pāto pabbatapādaṃ ekaninnādaṃ karontā nikūjanti. Eṇeyyapasadākiṇṇanti eṇeyyamigehi ca pasadamigehi ca ākiṇṇaṃ. Tattha patto na vindatīti brāhmaṇa, vessantarassa assamapadaṃ patto puriso tattha assame chātakaṃ vā pānīyapipāsaṃ vā ukkaṇṭhitaṃ vā na paṭilabhati.
೨೦೮೬.
2086.
‘‘ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು, ಇಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ।
‘‘Idaṃ sutvā brahmabandhu, isiṃ katvā padakkhiṇaṃ;
ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Udaggacitto pakkāmi, yattha vessantaro ahū’’ti.
ತತ್ಥ ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಹೂತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಗತೋತಿ।
Tattha yattha vessantaro ahūti yasmiṃ ṭhāne vessantaro ahosi, taṃ ṭhānaṃ gatoti.
ಮಹಾವನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Mahāvanavaṇṇanā niṭṭhitā.
ದಾರಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ
Dārakapabbavaṇṇanā
ಜೂಜಕೋಪಿ ಅಚ್ಚುತತಾಪಸೇನ ಕಥಿತಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚತುರಸ್ಸಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಪತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅತಿಸಾಯನ್ಹೋ, ಇದಾನಿ ಮದ್ದೀ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಮಾತುಗಾಮೋ ಹಿ ನಾಮ ದಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರೋ ಹೋತಿ, ಸ್ವೇ ತಸ್ಸಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಕಾಲೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದಾರಕೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತಾಯ ಅನಾಗತಾಯ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಂ ಸಾನುಪಬ್ಬತಂ ಆರುಯ್ಹ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತಂ ಪನ ರತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಮದ್ದೀ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ। ಏವರೂಪೋ ಸುಪಿನೋ ಅಹೋಸಿ – ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಕಣ್ಹೋ ದ್ವೇ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ಕಣ್ಣೇಸು ರತ್ತಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಆವುಧಹತ್ಥೋ ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿಂ ಜಟಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಉತ್ತಾನಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ವಿರವನ್ತಿಯಾ ತಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಬಾಹಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉರಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಗ್ಘರನ್ತಲೋಹಿತಬಿನ್ದುಂ ಹದಯಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ। ಸಾ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಭೀತತಸಿತಾ ‘‘ಪಾಪಕೋ ಸುಪಿನೋ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ, ಸುಪಿನಪಾಠಕೋ ಪನ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ಸದಿಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರಂ ಆಕೋಟೇಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಅಹಂ ದೇವ, ಮದ್ದೀ’’ತಿ। ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಅಕಾಲೇ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ। ‘‘ದೇವ, ನಾಹಂ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಪಾಪಕೋ ಸುಪಿನೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಕಥೇಹಿ, ಮದ್ದೀ’’ತಿ। ಸಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠನಿಯಾಮೇನೇವ ಕಥೇಸಿ।
Jūjakopi accutatāpasena kathitamaggena gacchanto caturassapokkharaṇiṃ patvā cintesi ‘‘ajja atisāyanho, idāni maddī araññato āgamissati. Mātugāmo hi nāma dānassa antarāyakaro hoti, sve tassā araññaṃ gatakāle assamaṃ gantvā vessantaraṃ upasaṅkamitvā dārake yācitvā tāya anāgatāya te gahetvā pakkamissāmī’’ti. Athassa avidūre ekaṃ sānupabbataṃ āruyha ekasmiṃ phāsukaṭṭhāne nipajji. Taṃ pana rattiṃ paccūsakāle maddī supinaṃ addasa. Evarūpo supino ahosi – eko puriso kaṇho dve kāsāyāni paridahitvā dvīsu kaṇṇesu rattamālaṃ piḷandhitvā āvudhahattho tajjento āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā maddiṃ jaṭāsu gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ uttānakaṃ pātetvā viravantiyā tassā dve akkhīni uppāṭetvā bāhāni chinditvā uraṃ bhinditvā paggharantalohitabinduṃ hadayamaṃsaṃ ādāya pakkāmīti. Sā pabujjhitvā bhītatasitā ‘‘pāpako supino me diṭṭho, supinapāṭhako pana vessantarena sadiso nāma natthi, pucchissāmi na’’nti cintetvā paṇṇasālaṃ gantvā mahāsattassa paṇṇasāladvāraṃ ākoṭesi. Mahāsatto ‘‘ko eso’’ti āha. ‘‘Ahaṃ deva, maddī’’ti. ‘‘Bhadde, amhākaṃ katikavattaṃ bhinditvā kasmā akāle āgatāsī’’ti. ‘‘Deva, nāhaṃ kilesavasena āgacchāmi, apica kho pana me pāpako supino diṭṭho’’ti. ‘‘Tena hi kathehi, maddī’’ti. Sā attanā diṭṭhaniyāmeneva kathesi.
ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ಸುಪಿನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಾನಪಾರಮೀ ಪೂರಿಸ್ಸತಿ, ಸ್ವೇ ಮಂ ಯಾಚಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಯಾಚಿಸ್ಸತಿ, ಮದ್ದಿಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮದ್ದಿ, ತವ ದುಸ್ಸಯನದುಬ್ಭೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಆಲುಳಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಸಂಮೋಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸಾ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಚುಮ್ಬಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ದುಸ್ಸುಪಿನೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇ ದ್ವೀಸು ಕುಮಾರೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪುತ್ತೇ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಖಣಿತ್ತಿಆದೀನಿ ಆದಾಯ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪುಞ್ಛನ್ತೀ ಮೂಲಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ವನಂ ಪಾವಿಸಿ। ತದಾ ಜೂಜಕೋಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಮದ್ದೀ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾನುಪಬ್ಬತಾ ಓರುಯ್ಹ ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗೇನ ಅಸ್ಸಮಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಯಾಚಕೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಿಪಾಸಿತೋ ವಿಯ ಸುರಾಸೋಣ್ಡೋ ತಸ್ಸಾಗಮನಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ನಿಸೀದಿ। ಪುತ್ತಾಪಿಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಕೀಳನ್ತಿ। ಸೋ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ತ ಮಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ದಾನಧುರಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ‘ಏಹಿ, ತ್ವಂ ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಜಾಲಿಕುಮಾರಂ ಆಮನ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Mahāsattopi supinaṃ pariggaṇhitvā ‘‘mayhaṃ dānapāramī pūrissati, sve maṃ yācako āgantvā putte yācissati, maddiṃ assāsetvā uyyojessāmī’’ti cintetvā ‘‘maddi, tava dussayanadubbhojanehi cittaṃ āluḷitaṃ bhavissati, mā bhāyī’’ti saṃmohetvā assāsetvā uyyojesi. Sā vibhātāya rattiyā sabbaṃ kattabbakiccaṃ katvā dve putte āliṅgitvā sīse cumbitvā ‘‘tātā, ajja me dussupino diṭṭho, appamattā bhaveyyāthā’’ti ovaditvā ‘‘deva, tumhe dvīsu kumāresu appamattā hothā’’ti mahāsattaṃ putte paṭicchāpetvā pacchikhaṇittiādīni ādāya assūni puñchantī mūlaphalāphalatthāya vanaṃ pāvisi. Tadā jūjakopi ‘‘idāni maddī araññaṃ gatā bhavissatī’’ti sānupabbatā oruyha ekapadikamaggena assamābhimukho pāyāsi. Mahāsattopi paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake suvaṇṇapaṭimā viya nisinno ‘‘idāni yācako āgamissatī’’ti pipāsito viya surāsoṇḍo tassāgamanamaggaṃ olokentova nisīdi. Puttāpissa pādamūle kīḷanti. So maggaṃ olokento brāhmaṇaṃ āgacchantaṃ disvā satta māse nikkhittaṃ dānadhuraṃ ukkhipanto viya ‘ehi, tvaṃ bho brāhmaṇā’’ti somanassajāto jālikumāraṃ āmantento imaṃ gāthamāha –
೨೦೮೭.
2087.
‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಜಾಲಿ ಪತಿಟ್ಠ, ಪೋರಾಣಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ।
‘‘Uṭṭhehi jāli patiṭṭha, porāṇaṃ viya dissati;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ನನ್ದಿಯೋ ಮಾಭಿಕೀರರೇ’’ತಿ॥
Brāhmaṇaṃ viya passāmi, nandiyo mābhikīrare’’ti.
ತತ್ಥ ಪೋರಾಣಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಜೇತುತ್ತರನಗರೇ ನಾನಾದಿಸಾಹಿ ಯಾಚಕಾನಂ ಆಗಮನಂ ವಿಯ ಅಜ್ಜ ಯಾಚಕಾನಂ ಆಗಮನಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ನನ್ದಿಯೋ ಮಾಭಿಕೀರರೇತಿ ಏತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಅಭಿಕೀರನ್ತಿ, ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಸೀತೂದಕಘಟಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅಭಿಸೇಚನಕಾಲೋ ವಿಯ ಜಾತೋತಿ।
Tattha porāṇaṃ viya dissatīti pubbe jetuttaranagare nānādisāhi yācakānaṃ āgamanaṃ viya ajja yācakānaṃ āgamanaṃ dissati. Nandiyo mābhikīrareti etassa brāhmaṇassa diṭṭhakālato paṭṭhāya maṃ somanassāni abhikīranti, ghammābhitattassa purisassa sīse sītūdakaghaṭasahassehi abhisecanakālo viya jātoti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ಆಹ –
Taṃ sutvā kumāro āha –
೨೦೮೮.
2088.
‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತಾತ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾವ ದಿಸ್ಸತಿ।
‘‘Ahampi tāta passāmi, yo so brahmāva dissati;
ಅದ್ಧಿಕೋ ವಿಯ ಆಯಾತಿ, ಅತಿಥೀ ನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Addhiko viya āyāti, atithī no bhavissatī’’ti.
ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಕುಮಾರೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಅಪಚಿತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಗ್ಗಹಣಂ ಆಪುಚ್ಛಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಜಾಲಿಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಫರುಸವಚನಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪೇಹಿ ಅಪೇಹೀ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ। ಕುಮಾರೋ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತಿಫರುಸೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪುರಿಸದೋಸೇ ಪಸ್ಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ –
Vatvā ca pana kumāro mahāsattassa apacitiṃ karonto uṭṭhāyāsanā brāhmaṇaṃ paccuggantvā parikkhāraggahaṇaṃ āpucchi. Brāhmaṇo taṃ olokento ‘‘ayaṃ vessantarassa putto jālikumāro nāma bhavissati, ādito paṭṭhāyeva pharusavacanaṃ kathessāmī’’ti cintetvā ‘‘apehi apehī’’ti accharaṃ pahari. Kumāro apagantvā ‘‘ayaṃ brāhmaṇo atipharuso, kiṃ nu kho’’ti tassa sarīraṃ olokento aṭṭhārasa purisadose passi. Brāhmaṇopi bodhisattaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ karonto āha –
೨೦೮೯.
2089.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಭೋತೋ ಕುಸಲಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇಥ, ಕಚ್ಚಿ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Kacci uñchena yāpetha, kacci mūlaphalā bahū.
೨೦೯೦.
2090.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಕಚ್ಚಿ ಹಿಂಸಾ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ –
Bodhisattopi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha –
೨೦೯೧.
2091.
‘‘ಕುಸಲಞ್ಚೇವ ನೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಥೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kusalañceva no brahme, atho brahme anāmayaṃ;
ಅಥೋ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇಮ, ಅಥೋ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Atho uñchena yāpema, atho mūlaphalā bahū.
೨೦೯೨.
2092.
‘‘ಅಥೋ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸವಾ।
‘‘Atho ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsavā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಹಿಂಸಾ ಅಮ್ಹಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṃsā amhaṃ na vijjati.
೨೦೯೩.
2093.
‘‘ಸತ್ತ ನೋ ಮಾಸೇ ವಸತಂ, ಅರಞ್ಞೇ ಜೀವಸೋಕಿನಂ।
‘‘Satta no māse vasataṃ, araññe jīvasokinaṃ;
ಇಮಮ್ಪಿ ಪಠಮಂ ಪಸ್ಸಾಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದೇವವಣ್ಣಿನಂ।
Imampi paṭhamaṃ passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ;
ಆದಾಯ ವೇಳುವಂ ದಣ್ಡಂ, ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ ಕಮಣ್ಡಲುಂ॥
Ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ, aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ.
೨೦೯೪.
2094.
‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಥೋ ತೇ ಅದುರಾಗತಂ।
‘‘Svāgataṃ te mahābrahme, atho te adurāgataṃ;
ಅನ್ತೋ ಪವಿಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲಯಸ್ಸು ತೇ॥
Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.
೨೦೯೫.
2095.
‘‘ತಿಣ್ಡುಕಾನಿ ಪಿಯಾಲಾನಿ, ಮಧುಕೇ ಕಾಸುಮಾರಿಯೋ।
‘‘Tiṇḍukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo;
ಫಲಾನಿ ಖುದ್ದಕಪ್ಪಾನಿ, ಭುಞ್ಜ ಬ್ರಹ್ಮೇ ವರಂ ವರಂ॥
Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṃ varaṃ.
೨೦೯೬.
2096.
‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಸೀತಂ, ಆಭತಂ ಗಿರಿಗಬ್ಭರಾ।
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā;
ತತೋ ಪಿವ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ॥
Tato piva mahābrahme, sace tvaṃ abhikaṅkhasī’’ti.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಅಕಾರಣೇನ ಇಮಂ ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ ಆಗತೋ, ಆಗಮನಕಾರಣಂ ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Evañca pana vatvā mahāsatto ‘‘ayaṃ brāhmaṇo na akāraṇena imaṃ brahāraññaṃ āgato, āgamanakāraṇaṃ papañcaṃ akatvā pucchissāmi na’’nti cintetvā imaṃ gāthamāha –
೨೦೯೭.
2097.
‘‘ಅಥ ತ್ವಂ ಕೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಕೇನ ವಾ ಪನ ಹೇತುನಾ।
‘‘Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā;
ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥
Anuppatto brahāraññaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
ತತ್ಥ ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ। ಹೇತುನಾತಿ ಪಚ್ಚಯೇನ।
Tattha vaṇṇenāti kāraṇena. Hetunāti paccayena.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೨೦೯೮.
2098.
‘‘ಯಥಾ ವಾರಿವಹೋ ಪೂರೋ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ನ ಖೀಯತಿ।
‘‘Yathā vārivaho pūro, sabbakālaṃ na khīyati;
ಏವಂ ತಂ ಯಾಚಿತಾಗಚ್ಛಿಂ, ಪುತ್ತೇ ಮೇ ದೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ॥
Evaṃ taṃ yācitāgacchiṃ, putte me dehi yācito’’ti.
ತತ್ಥ ವಾರಿವಹೋತಿ ಪಞ್ಚಸು ಮಹಾನದೀಸು ಉದಕವಾಹೋ। ನ ಖೀಯತೀತಿ ಪಿಪಾಸಿತೇಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿಪಿ ಭಾಜನೇಹಿಪಿ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಿವಿಯಮಾನೋ ನ ಖೀಯತಿ। ಏವಂ ತಂ ಯಾಚಿತಾಗಚ್ಛಿನ್ತಿ ತ್ವಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಾಯ ಪೂರಿತತ್ತಾ ಏವರೂಪೋಯೇವಾತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಅಹಂ ತಂ ಯಾಚಿತುಂ ಆಗಚ್ಛಿಂ। ಪುತ್ತೇ ಮೇ ದೇಹಿ ಯಾಚಿತೋತಿ ಮಯಾ ಯಾಚಿತೋ ತವ ಪುತ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ದಾಸತ್ಥಾಯ ದೇಹೀತಿ।
Tattha vārivahoti pañcasu mahānadīsu udakavāho. Na khīyatīti pipāsitehi āgantvā hatthehipi bhājanehipi ussiñcitvā piviyamāno na khīyati. Evaṃ taṃ yācitāgacchinti tvampi saddhāya pūritattā evarūpoyevāti maññamāno ahaṃ taṃ yācituṃ āgacchiṃ. Putte me dehi yācitoti mayā yācito tava putte mayhaṃ dāsatthāya dehīti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥೇ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –
Taṃ sutvā mahāsatto somanassajāto pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya pabbatapādaṃ unnādento imā gāthā āha –
೨೦೯೯.
2099.
‘‘ದದಾಮಿ ನ ವಿಕಮ್ಪಾಮಿ, ಇಸ್ಸರೋ ನಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Dadāmi na vikampāmi, issaro naya brāhmaṇa;
ಪಾತೋ ಗತಾ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಸಾಯಂ ಉಞ್ಛಾತೋ ಏಹಿತಿ॥
Pāto gatā rājaputtī, sāyaṃ uñchāto ehiti.
೨೧೦೦.
2100.
‘‘ಏಕರತ್ತಿಂ ವಸಿತ್ವಾನ, ಪಾತೋ ಗಚ್ಛಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Ekarattiṃ vasitvāna, pāto gacchasi brāhmaṇa;
ತಸ್ಸಾ ನ್ಹಾತೇ ಉಪಘಾತೇ, ಅಥ ನೇ ಮಾಲಧಾರಿನೇ॥
Tassā nhāte upaghāte, atha ne māladhārine.
೨೧೦೧.
2101.
‘‘ಏಕರತ್ತಿಂ ವಸಿತ್ವಾನ, ಪಾತೋ ಗಚ್ಛಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Ekarattiṃ vasitvāna, pāto gacchasi brāhmaṇa;
ನಾನಾಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನೇ, ನಾನಾಗನ್ಧೇಹಿ ಭೂಸಿತೇ।
Nānāpupphehi sañchanne, nānāgandhehi bhūsite;
ನಾನಾಮೂಲಫಲಾಕಿಣ್ಣೇ, ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾದಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
Nānāmūlaphalākiṇṇe, gaccha svādāya brāhmaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ಇಸ್ಸರೋತಿ ತ್ವಂ ಮಮ ಪುತ್ತಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ ಸಾಮಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಏತೇ ನಯ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನೇಕಂ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ। ಏತೇಸಂ ಮಾತಾ ರಾಜಪುತ್ತೀ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಪಾತೋ ಗತಾ ಸಾಯಂ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತಾಯ ಆನೀತಾನಿ ಮಧುರಫಲಾಫಲಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಇಧೇವ ಠಾನೇ ಅಜ್ಜೇಕರತ್ತಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ। ತಸ್ಸಾ ನ್ಹಾತೇತಿ ತಾಯ ನ್ಹಾಪಿತೇ। ಉಪಘಾತೇತಿ ಸೀಸಮ್ಹಿ ಉಪಸಿಙ್ಘಿತೇ। ಅಥ ನೇ ಮಾಲಧಾರಿನೇತಿ ಅಥ ನೇ ವಿಚಿತ್ರಾಯ ಮಾಲಾಯ ಅಲಙ್ಕತೇ ತಂ ಮಾಲಂ ವಹಮಾನೇ। ಪಾಳಿಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಅಥ ನೇ ಮಾಲಧಾರಿನೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ನ ವಿಚಾರಿತೋ। ನಾನಾಮೂಲಫಲಾಕಿಣ್ಣೇತಿ ಮಗ್ಗೇ ಪಾಥೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇಹಿ ನಾನಾಮೂಲಫಲಾಫಲೇಹಿ ಆಕಿಣ್ಣೇ।
Tattha issaroti tvaṃ mama puttānaṃ issaro sāmiko hutvā ete naya, apica kho panekaṃ kāraṇaṃ atthi. Etesaṃ mātā rājaputtī phalāphalatthāya pāto gatā sāyaṃ araññato āgamissati, tāya ānītāni madhuraphalāphalāni bhuñjitvā idheva ṭhāne ajjekarattiṃ vasitvā pātova dārake gahetvā gamissasi. Tassā nhāteti tāya nhāpite. Upaghāteti sīsamhi upasiṅghite. Atha ne māladhārineti atha ne vicitrāya mālāya alaṅkate taṃ mālaṃ vahamāne. Pāḷipotthakesu pana ‘‘atha ne māladhārino’’ti likhitaṃ, tassattho na vicārito. Nānāmūlaphalākiṇṇeti magge pātheyyatthāya dinnehi nānāmūlaphalāphalehi ākiṇṇe.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೨೧೦೨.
2102.
‘‘ನ ವಾಸಮಭಿರೋಚಾಮಿ, ಗಮನಂ ಮಯ್ಹ ರುಚ್ಚತಿ।
‘‘Na vāsamabhirocāmi, gamanaṃ mayha ruccati;
ಅನ್ತರಾಯೋಪಿ ಮೇ ಅಸ್ಸ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Antarāyopi me assa, gacchaññeva rathesabha.
೨೧೦೩.
2103.
‘‘ನ ಹೇತಾ ಯಾಚಯೋಗೀ ನಂ, ಅನ್ತರಾಯಸ್ಸ ಕಾರಿಯಾ।
‘‘Na hetā yācayogī naṃ, antarāyassa kāriyā;
ಇತ್ಥಿಯೋ ಮನ್ತಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ವಾಮತೋ॥
Itthiyo mantaṃ jānanti, sabbaṃ gaṇhanti vāmato.
೨೧೦೪.
2104.
‘‘ಸದ್ಧಾಯ ದಾನಂ ದದತೋ, ಮಾಸಂ ಅದಕ್ಖಿ ಮಾತರಂ।
‘‘Saddhāya dānaṃ dadato, māsaṃ adakkhi mātaraṃ;
ಅನ್ತರಾಯಮ್ಪಿ ಸಾ ಕಯಿರಾ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭ॥
Antarāyampi sā kayirā, gacchaññeva rathesabha.
೨೧೦೫.
2105.
‘‘ಆಮನ್ತಯಸ್ಸು ತೇ ಪುತ್ತೇ, ಮಾ ತೇ ಮಾತರಮದ್ದಸುಂ।
‘‘Āmantayassu te putte, mā te mātaramaddasuṃ;
ಸದ್ಧಾಯ ದಾನಂ ದದತೋ, ಏವಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತಿ॥
Saddhāya dānaṃ dadato, evaṃ puññaṃ pavaḍḍhati.
೨೧೦೬.
2106.
‘‘ಆಮನ್ತಯಸ್ಸು ತೇ ಪುತ್ತೇ, ಮಾ ತೇ ಮಾತರಮದ್ದಸುಂ।
‘‘Āmantayassu te putte, mā te mātaramaddasuṃ;
ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಧನಂ ದತ್ವಾ, ರಾಜ ಸಗ್ಗಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥
Mādisassa dhanaṃ datvā, rāja saggaṃ gamissasī’’ti.
ತತ್ಥ ನ ಹೇತಾ ಯಾಚಯೋಗೀ ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚ ನಾಮ ನ ಹಿ ಯಾಚಯೋಗೀ, ನ ಯಾಚನಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಅನ್ತರಾಯಸ್ಸ ಕಾರಿಯಾ ದಾಯಕಾನಂ ಪುಞ್ಞನ್ತರಾಯಂ, ಯಾಚಕಾನಞ್ಚ ಲಾಭನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ। ಇತ್ಥಿಯೋ ಮನ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥೀ ಮಾಯಂ ನಾಮ ಜಾನನ್ತಿ। ವಾಮತೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಾಮತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ನ ದಕ್ಖಿಣತೋ। ಸದ್ಧಾಯ ದಾನಂ ದದತೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದಾನಂ ದದತೋ। ಮಾಸನ್ತಿ ಮಾ ಏತೇಸಂ ಮಾತರಂ ಅದಕ್ಖಿ। ಕಯಿರಾತಿ ಕರೇಯ್ಯ। ಆಮನ್ತಯಸ್ಸೂತಿ ಜಾನಾಪೇಹಿ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪೇಸೇಹೀತಿ ವದತಿ। ದದತೋತಿ ದದನ್ತಸ್ಸ।
Tattha na hetā yācayogī nanti ettha nanti nipātamattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, etā itthiyo ca nāma na hi yācayogī, na yācanāya anucchavikā honti, kevalaṃ antarāyassa kāriyā dāyakānaṃ puññantarāyaṃ, yācakānañca lābhantarāyaṃ karontīti. Itthiyo mantanti itthī māyaṃ nāma jānanti. Vāmatoti sabbaṃ vāmato gaṇhanti, na dakkhiṇato. Saddhāya dānaṃ dadatoti kammañca phalañca saddahitvā dānaṃ dadato. Māsanti mā etesaṃ mātaraṃ adakkhi. Kayirāti kareyya. Āmantayassūti jānāpehi, mayā saddhiṃ pesehīti vadati. Dadatoti dadantassa.
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಆಹ –
Vessantaro āha –
೨೧೦೭.
2107.
‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ನಿಚ್ಛಸೇ ದಟ್ಠುಂ, ಮಮ ಭರಿಯಂ ಪತಿಬ್ಬತಂ।
‘‘Sace tvaṃ nicchase daṭṭhuṃ, mama bhariyaṃ patibbataṃ;
ಅಯ್ಯಕಸ್ಸಪಿ ದಸ್ಸೇಹಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Ayyakassapi dassehi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೧೦೮.
2108.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ದಿಸ್ವಾನ, ಮಞ್ಜುಕೇ ಪಿಯಭಾಣಿನೇ।
‘‘Ime kumāre disvāna, mañjuke piyabhāṇine;
ಪತೀತೋ ಸುಮನೋ ವಿತ್ತೋ, ಬಹುಂ ದಸ್ಸತಿ ತೇ ಧನ’’ನ್ತಿ॥
Patīto sumano vitto, bahuṃ dassati te dhana’’nti.
ತತ್ಥ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತುನೋ ಸಞ್ಜಯಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕುಮಾರಾನಂ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ। ದಸ್ಸತಿ ತೇ ಧನನ್ತಿ ಸೋ ರಾಜಾ ತುಯ್ಹಂ ಬಹುಂ ಧನಂ ದಸ್ಸತಿ।
Tattha ayyakassāti mayhaṃ pituno sañjayamahārājassa dvinnaṃ kumārānaṃ ayyakassa. Dassati te dhananti so rājā tuyhaṃ bahuṃ dhanaṃ dassati.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೨೧೦೯.
2109.
‘‘ಅಚ್ಛೇದನಸ್ಸ ಭಾಯಾಮಿ, ರಾಜಪುತ್ತ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ।
‘‘Acchedanassa bhāyāmi, rājaputta suṇohi me;
ರಾಜದಣ್ಡಾಯ ಮಂ ದಜ್ಜಾ, ವಿಕ್ಕಿಣೇಯ್ಯ ಹನೇಯ್ಯ ವಾ।
Rājadaṇḍāya maṃ dajjā, vikkiṇeyya haneyya vā;
ಜಿನೋ ಧನಞ್ಚ ದಾಸೇ ಚ, ಗಾರಯ್ಹಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧುಯಾ’’ತಿ॥
Jino dhanañca dāse ca, gārayhassa brahmabandhuyā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಚ್ಛೇದನಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣಸ್ಸ ಭಾಯಾಮಿ। ರಾಜದಣ್ಡಾಯ ಮಂ ದಜ್ಜಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದಾರಕಚೋರೋ, ದಣ್ಡಮಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ದಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಮಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ದದೇಯ್ಯ। ಗಾರಯ್ಹಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧುಯಾತಿ ಕೇವಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾವ ಗರಹಿತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
Tattha acchedanassāti acchinditvā gahaṇassa bhāyāmi. Rājadaṇḍāya maṃ dajjāti ‘‘ayaṃ brāhmaṇo dārakacoro, daṇḍamassa dethā’’ti evaṃ daṇḍatthāya maṃ amaccānaṃ dadeyya. Gārayhassa brahmabandhuyāti kevalaṃ brāhmaṇiyāva garahitabbo bhavissāmīti.
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಆಹ –
Vessantaro āha –
೨೧೧೦.
2110.
‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ದಿಸ್ವಾನ, ಮಞ್ಜುಕೇ ಪಿಯಭಾಣಿನೇ।
‘‘Ime kumāre disvāna, mañjuke piyabhāṇine;
ಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ಮಹಾರಾಜಾ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ।
Dhamme ṭhito mahārājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
ಲದ್ಧಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಬಹುಂ ದಸ್ಸತಿ ತೇ ಧನ’’ನ್ತಿ॥
Laddhā pītisomanassaṃ, bahuṃ dassati te dhana’’nti.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೨೧೧೧.
2111.
‘‘ನಾಹಂ ತಮ್ಪಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಅನುಸಾಸಸಿ।
‘‘Nāhaṃ tampi karissāmi, yaṃ maṃ tvaṃ anusāsasi;
ದಾರಕೇವ ಅಹಂ ನೇಸ್ಸಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾ ಪರಿಚಾರಕೇ’’ತಿ॥
Dārakeva ahaṃ nessaṃ, brāhmaṇyā paricārake’’ti.
ತತ್ಥ ದಾರಕೇವಾತಿ ಅಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಧನೇನ, ಅಹಂ ಇಮೇ ದಾರಕೇವ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕೇ ನೇಸ್ಸಾಮೀತಿ।
Tattha dārakevāti alaṃ mayhaṃ aññena dhanena, ahaṃ ime dārakeva attano brāhmaṇiyā paricārake nessāmīti.
ತಂ ತಸ್ಸ ಫರುಸವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದಾರಕಾ ಭೀತಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋಪಿ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಗುಮ್ಬಗಹನೇ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ತತ್ರಾಪಿ ಜೂಜಕೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ಕಮ್ಪನ್ತಾ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಧಾವಿತ್ವಾ ಚತುರಸ್ಸಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಳ್ಹಂ ವಾಕಚೀರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಓರುಯ್ಹ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Taṃ tassa pharusavacanaṃ sutvā dārakā bhītā palāyitvā piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tatopi palāyitvā gumbagahane nilīyitvā tatrāpi jūjakenāgantvā gahitā viya attānaṃ sampassamānā kampantā katthaci ṭhātuṃ asamatthā ito cito ca dhāvitvā caturassapokkharaṇitīraṃ gantvā daḷhaṃ vākacīraṃ nivāsetvā udakaṃ oruyha pokkharapattaṃ sīse ṭhapetvā udakena paṭicchannā hutvā aṭṭhaṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೧೨.
2112.
‘‘ತತೋ ಕುಮಾರಾ ಬ್ಯಥಿತಾ, ಸುತ್ವಾ ಲುದ್ದಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ।
‘‘Tato kumārā byathitā, sutvā luddassa bhāsitaṃ;
ತೇನ ತೇನ ಪಧಾವಿಂಸು, ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ’’ತಿ॥
Tena tena padhāviṃsu, jālī kaṇhājinā cubho’’ti.
ಜೂಜಕೋಪಿ ಕುಮಾರೇ ಅದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅಪಸಾದೇಸಿ ‘‘ಭೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರ, ಇದಾನೇವ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ದಾರಕೇ ದತ್ವಾ ಮಯಾ ‘ನಾಹಂ ಜೇತುತ್ತರನಗರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ದಾರಕೇ ಮಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕೇ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಇಙ್ಘಿತಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಸಿನ್ನೋ, ನತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ತಯಾ ಸದಿಸೋ ಮುಸಾವಾದೀ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಕಮ್ಪಿತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ದಾರಕಾ ಪಲಾತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಕುಮಾರೇ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ವನಗಹನಂ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪದವಲಞ್ಜಾನುಸಾರೇನ ಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದಕೇ ಓತಿಣ್ಣಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುಮಾರಾ ಉದಕಂ ಓರುಯ್ಹ ಠಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಜಾಲೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
Jūjakopi kumāre adisvā bodhisattaṃ apasādesi ‘‘bho vessantara, idāneva tvaṃ mayhaṃ dārake datvā mayā ‘nāhaṃ jetuttaranagaraṃ gamissāmi, dārake mama brāhmaṇiyā paricārake nessāmī’ti vutte iṅghitasaññaṃ datvā putte palāpetvā ajānanto viya nisinno, natthi maññe lokasmiṃ tayā sadiso musāvādī’’ti. Taṃ sutvā mahāsatto pakampitacitto hutvā ‘‘dārakā palātā bhavissantī’’ti cintetvā ‘‘bho brāhmaṇa, mā cintayi, ānessāmi te kumāre’’ti uṭṭhāya piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tesaṃ vanagahanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā padavalañjānusārena pokkharaṇitīraṃ gantvā udake otiṇṇapadaṃ disvā ‘‘kumārā udakaṃ oruyha ṭhitā bhavissantī’’ti ñatvā ‘‘tāta, jālī’’ti pakkosanto imaṃ gāthādvayamāha –
೨೧೧೩.
2113.
‘‘ಏಹಿ ತಾತ ಪಿಯಪುತ್ತ, ಪೂರೇಥ ಮಮ ಪಾರಮಿಂ।
‘‘Ehi tāta piyaputta, pūretha mama pāramiṃ;
ಹದಯಂ ಮೇಭಿಸಿಞ್ಚೇಥ, ಕರೋಥ ವಚನಂ ಮಮ॥
Hadayaṃ mebhisiñcetha, karotha vacanaṃ mama.
೨೧೧೪.
2114.
‘‘ಯಾನಾ ನಾವಾ ಚ ಮೇ ಹೋಥ, ಅಚಲಾ ಭವಸಾಗರೇ।
‘‘Yānā nāvā ca me hotha, acalā bhavasāgare;
ಜಾತಿಪಾರಂ ತರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸನ್ತಾರೇಸ್ಸಂ ಸದೇವಕ’’ನ್ತಿ॥
Jātipāraṃ tarissāmi, santāressaṃ sadevaka’’nti.
ಕುಮಾರೋ ಪಿತು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಂ ಯಥಾರುಚಿ ಕರೋತು, ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಕಥಾ ನ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಸಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತಾನಿ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಉದಕಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕಸನ್ಧಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರೋದಿ। ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಾತ, ಭಗಿನೀ ತೇ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಾತ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ನಾಮ ಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತಾನಮೇವ ರಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಪುತ್ತೇಹಿ ಮೇ ಕತಿಕಾ ಕತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಅಮ್ಮ ಕಣ್ಹೇ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
Kumāro pitu vacanaṃ sutvā ‘‘brāhmaṇo maṃ yathāruci karotu, pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmī’’ti sīsaṃ nīharitvā pokkharapattāni viyūhitvā udakā uttaritvā mahāsattassa dakkhiṇapāde nipatitvā gopphakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Atha naṃ mahāsatto āha ‘‘tāta, bhaginī te kuhi’’nti. ‘‘Tāta, ime sattā nāma bhaye uppanne attānameva rakkhantī’’ti. Atha mahāsatto ‘‘puttehi me katikā katā bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘ehi amma kaṇhe’’ti pakkosanto gāthādvayamāha –
೨೧೧೫.
2115.
‘‘ಏಹಿ ಅಮ್ಮ ಪಿಯಧೀತಿ, ಪೂರೇಥ ಮಮ ಪಾರಮಿಂ।
‘‘Ehi amma piyadhīti, pūretha mama pāramiṃ;
ಹದಯಂ ಮೇಭಿಸಿಞ್ಚೇಥ, ಕರೋಥ ವಚನಂ ಮಮ॥
Hadayaṃ mebhisiñcetha, karotha vacanaṃ mama.
೨೧೧೬.
2116.
‘‘ಯಾನಾ ನಾವಾ ಚ ಮೇ ಹೋಥ, ಅಚಲಾ ಭವಸಾಗರೇ।
‘‘Yānā nāvā ca me hotha, acalā bhavasāgare;
ಜಾತಿಪಾರಂ ತರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಂ ಸದೇವಕ’’ನ್ತಿ॥
Jātipāraṃ tarissāmi, uddharissaṃ sadevaka’’nti.
ಸಾಪಿ ‘‘ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಕಥಾ ನ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಥೇವ ಉದಕಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ವಾಮಪಾದೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕಸನ್ಧಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರೋದಿ। ತೇಸಂ ಅಸ್ಸೂನಿ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಫುಲ್ಲಪದುಮವಣ್ಣೇ ಪಾದಪಿಟ್ಠೇ ಪತನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸೂನಿ ತೇಸಂ ಸುವಣ್ಣಫಲಕಸದಿಸಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಪತನ್ತಿ। ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಕುಮಾರೇ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಜಾಲಿ ಕಿಂ ತ್ವಂ ಮಮ ದಾನವಿತ್ತಕಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಮೇ, ತಾತ, ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಅಗ್ಘಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ ಕುಮಾರೇ ಅಗ್ಘಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ತಾತ, ಜಾಲಿ ತ್ವಂ ಭುಜಿಸ್ಸೋ ಹೋತುಕಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಭುಜಿಸ್ಸೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ಭಗಿನೀ ಖೋ ಪನ ತೇ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ, ಕೋಚಿ ನೀಚಜಾತಿಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಧನಂ ದತ್ವಾ ತವ ಭಗಿನಿಂ ಭುಜಿಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞತ್ರರಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಸತದಾಯಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗಿನೀ ತೇ ಭುಜಿಸ್ಸಾ ಹೋತುಕಾಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾಸಸತಂ ದಾಸೀಸತಂ ಹತ್ಥಿಸತಂ ಅಸ್ಸಸತಂ ಉಸಭಸತಂ ನಿಕ್ಖಸತನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸತಾನಿ ದತ್ವಾ ಭುಜಿಸ್ಸಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಕುಮಾರೇ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಮಣ್ಡಲುನಾ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ವತ, ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೂತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುತ್ತೇಹಿ ಮೇ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮೇವ ಪಿಯತರ’’ನ್ತಿ ಪಥವಿಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಿಯಪುತ್ತದಾನಂ ಅದಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Sāpi ‘‘pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmī’’ti tatheva udakā uttaritvā mahāsattassa vāmapāde nipatitvā gopphakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Tesaṃ assūni mahāsattassa phullapadumavaṇṇe pādapiṭṭhe patanti. Tassa assūni tesaṃ suvaṇṇaphalakasadisāya piṭṭhiyā patanti. Atha mahāsatto kumāre uṭṭhāpetvā assāsetvā ‘‘tāta, jāli kiṃ tvaṃ mama dānavittakabhāvaṃ na jānāsi, ajjhāsayaṃ me, tāta, matthakaṃ pāpehī’’ti vatvā goṇe agghāpento viya tattheva ṭhito kumāre agghāpesi. So kira puttaṃ āmantetvā āha ‘‘tāta, jāli tvaṃ bhujisso hotukāmo brāhmaṇassa nikkhasahassaṃ datvā bhujisso bhaveyyāsi, bhaginī kho pana te uttamarūpadharā, koci nīcajātiko brāhmaṇassa kiñcideva dhanaṃ datvā tava bhaginiṃ bhujissaṃ katvā jātisambhedaṃ kareyya, aññatraraññā sabbasatadāyako nāma natthi, tasmā bhaginī te bhujissā hotukāmā brāhmaṇassa dāsasataṃ dāsīsataṃ hatthisataṃ assasataṃ usabhasataṃ nikkhasatanti evaṃ sabbasatāni datvā bhujissā hotū’’ti evaṃ kumāre agghāpetvā samassāsetvā assamapadaṃ gantvā kamaṇḍalunā udakaṃ gahetvā ‘‘ehi vata, bho brāhmaṇā’’ti āmantetvā sabbaññutaññāṇassa paccayo hotūti patthanaṃ katvā udakaṃ pātetvā ‘‘ambho brāhmaṇa, puttehi me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyatara’’nti pathaviṃ unnādento brāhmaṇassa piyaputtadānaṃ adāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೧೭.
2117.
‘‘ತತೋ ಕುಮಾರೇ ಆದಾಯ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ।
‘‘Tato kumāre ādāya, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾ ದಾನಂ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ॥
Brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.
೨೧೧೮.
2118.
‘‘ತತೋ ಕುಮಾರೇ ಆದಾಯ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ।
‘‘Tato kumāre ādāya, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾ ವಿತ್ತೋ, ಪುತ್ತಕೇ ದಾನಮುತ್ತಮಂ॥
Brāhmaṇassa adā vitto, puttake dānamuttamaṃ.
೨೧೧೯.
2119.
‘‘ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;
ಯಂ ಕುಮಾರೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಮೇದನೀ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಥ॥
Yaṃ kumāre padinnamhi, medanī sampakampatha.
೨೧೨೦.
2120.
‘‘ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;
ಯಂ ಪಞ್ಜಲಿಕತೋ ರಾಜಾ, ಕುಮಾರೇ ಸುಖವಚ್ಛಿತೇ।
Yaṃ pañjalikato rājā, kumāre sukhavacchite;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾ ದಾನಂ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ’’ತಿ॥
Brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano’’ti.
ತತ್ಥ ವಿತ್ತೋತಿ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ। ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕನ್ತಿ ತದಾ ದಾನತೇಜೇನ ಉನ್ನದನ್ತೀ ಮಹಾಪಥವೀ ಚತುನಹುತಾಧಿಕದ್ವಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಾ ಮತ್ತವಾರಣೋ ವಿಯ ಗಜ್ಜಮಾನಾ ಕಮ್ಪಿ, ಸಾಗರೋ ಸಙ್ಖುಭಿ। ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಸುಸೇದಿತವೇತ್ತಙ್ಕುರೋ ವಿಯ ಓನಮಿತ್ವಾ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಾಭಿಮುಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ। ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ। ಪಥವಿಸದ್ದೇನ ದೇವೋ ಗಜ್ಜನ್ತೋ ಖಣಿಕವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ಅಕಾಲವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು। ಹಿಮವನ್ತವಾಸಿನೋ ಸೀಹಾದಯೋ ಸಕಲಹಿಮವನ್ತಂ ಏಕನಿನ್ನಾದಂ ಕರಿಂಸೂತಿ ಏವರೂಪಂ ಭಿಂಸನಕಂ ಅಹೋಸಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಮೇದನೀ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಥಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ । ಯನ್ತಿ ಯದಾ। ಸುಖವಚ್ಛಿತೇತಿ ಸುಖವಸಿತೇ ಸುಖಸಂವಡ್ಢಿತೇ। ಅದಾ ದಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುತ್ತೇಹಿ ಮೇ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮೇವ ಪಿಯತರನ್ತಿ ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ।
Tattha vittoti pītisomanassajāto hutvā. Tadāsi yaṃ bhiṃsanakanti tadā dānatejena unnadantī mahāpathavī catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā mattavāraṇo viya gajjamānā kampi, sāgaro saṅkhubhi. Sinerupabbatarājā suseditavettaṅkuro viya onamitvā vaṅkapabbatābhimukho aṭṭhāsi. Sakko devarājā apphoṭesi, mahābrahmā sādhukāramadāsi. Yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi. Pathavisaddena devo gajjanto khaṇikavassaṃ vassi, akālavijjulatā nicchariṃsu. Himavantavāsino sīhādayo sakalahimavantaṃ ekaninnādaṃ kariṃsūti evarūpaṃ bhiṃsanakaṃ ahosi. Pāḷiyaṃ pana ‘‘medanī sampakampathā’’ti ettakameva vuttaṃ . Yanti yadā. Sukhavacchiteti sukhavasite sukhasaṃvaḍḍhite. Adā dānanti ambho brāhmaṇa, puttehi me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyataranti tassatthāya adāsi.
ಮಹಾಸತ್ತೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸುದಿನ್ನಂ ವತ ಮೇ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಪೀತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕುಮಾರೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಜೂಜಕೋಪಿ ವನಗುಮ್ಬಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಲ್ಲಿಂ ದನ್ತೇಹಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಕುಮಾರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಮೇವ ವಲ್ಲಿಕೋಟಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೋಥಯಮಾನೋ ಪಾಯಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Mahāsatto dānaṃ datvā ‘‘sudinnaṃ vata me dāna’’nti pītiṃ uppādetvā kumāre olokentova aṭṭhāsi. Jūjakopi vanagumbaṃ pavisitvā valliṃ dantehi chinditvā ādāya kumārassa dakkhiṇahatthaṃ kumārikāya vāmahatthena saddhiṃ ekato bandhitvā tameva vallikoṭiṃ gahetvā pothayamāno pāyāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೨೧.
2121.
‘‘ತತೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಲುದ್ದೋ, ಲತಂ ದನ್ತೇಹಿ ಛಿನ್ದಿಯ।
‘‘Tato so brāhmaṇo luddo, lataṃ dantehi chindiya;
ಲತಾಯ ಹತ್ಥೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಲತಾಯ ಅನುಮಜ್ಜಥ॥
Latāya hatthe bandhitvā, latāya anumajjatha.
೨೧೨೨.
2122.
‘‘ತತೋ ಸೋ ರಜ್ಜುಮಾದಾಯ, ದಣ್ಡಞ್ಚಾದಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।
‘‘Tato so rajjumādāya, daṇḍañcādāya brāhmaṇo;
ಆಕೋಟಯನ್ತೋ ತೇ ನೇತಿ, ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ಪೇಕ್ಖತೋ’’ತಿ॥
Ākoṭayanto te neti, sivirājassa pekkhato’’ti.
ತತ್ಥ ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸಾತಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ।
Tattha sivirājassāti vessantarassa.
ತೇಸಂ ಪಹಟಪಹಟಟ್ಠಾನೇ ಛವಿ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರತಿ। ಪಹರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ದದನ್ತಿ। ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿ। ಕುಮಾರಾನಂ ಮುದುಹತ್ಥೇಹಿ ಬದ್ಧವಲ್ಲಿ ಗಳಿತ್ವಾ ಗತಾ। ತೇ ರೋದಮಾನಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tesaṃ pahaṭapahaṭaṭṭhāne chavi chijjati, lohitaṃ paggharati. Paharaṇakāle aññamaññassa piṭṭhiṃ dadanti. Athekasmiṃ visamaṭṭhāne brāhmaṇo pakkhalitvā pati. Kumārānaṃ muduhatthehi baddhavalli gaḷitvā gatā. Te rodamānā palāyitvā mahāsattassa santikaṃ āgamaṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೨೩.
2123.
‘‘ತತೋ ಕುಮಾರಾ ಪಕ್ಕಾಮುಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಮುಞ್ಚಿಯ।
‘‘Tato kumārā pakkāmuṃ, brāhmaṇassa pamuñciya;
ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ, ಪಿತರಂ ಸೋ ಉದಿಕ್ಖತಿ॥
Assupuṇṇehi nettehi, pitaraṃ so udikkhati.
೨೧೨೪.
2124.
‘‘ವೇಧಮಸ್ಸತ್ಥಪತ್ತಂವ, ಪಿತು ಪಾದಾನಿ ವನ್ದತಿ।
‘‘Vedhamassatthapattaṃva, pitu pādāni vandati;
ಪಿತು ಪಾದಾನಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ॥
Pitu pādāni vanditvā, idaṃ vacanamabravi.
೨೧೨೫.
2125.
‘‘ಅಮ್ಮಾ ಚ ತಾತ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ತ್ವಞ್ಚ ನೋ ತಾತ ದಸ್ಸಸಿ।
‘‘Ammā ca tāta nikkhantā, tvañca no tāta dassasi;
ಯಾವ ಅಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸೇಮು, ಅಥ ನೋ ತಾತ ದಸ್ಸಸಿ॥
Yāva ammampi passemu, atha no tāta dassasi.
೨೧೨೬.
2126.
‘‘ಅಮ್ಮಾ ಚ ತಾತ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ತ್ವಞ್ಚ ನೋ ತಾತ ದಸ್ಸಸಿ।
‘‘Ammā ca tāta nikkhantā, tvañca no tāta dassasi;
ಮಾ ನೋ ತ್ವಂ ತಾತ ಅದದಾ, ಯಾವ ಅಮ್ಮಾಪಿ ಏತು ನೋ।
Mā no tvaṃ tāta adadā, yāva ammāpi etu no;
ತದಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಾಮಂ, ವಿಕ್ಕಿಣಾತು ಹನಾತು ವಾ॥
Tadāyaṃ brāhmaṇo kāmaṃ, vikkiṇātu hanātu vā.
೨೧೨೭.
2127.
‘‘ಬಲಙ್ಕಪಾದೋ ಅನ್ಧನಖೋ, ಅಥೋ ಓವದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಕೋ।
‘‘Balaṅkapādo andhanakho, atho ovaddhapiṇḍiko;
ದೀಘುತ್ತರೋಟ್ಠೋ ಚಪಲೋ, ಕಳಾರೋ ಭಗ್ಗನಾಸಕೋ॥
Dīghuttaroṭṭho capalo, kaḷāro bhagganāsako.
೨೧೨೮.
2128.
‘‘ಕುಮ್ಭೋದರೋ ಭಗ್ಗಪಿಟ್ಠಿ, ಅಥೋ ವಿಸಮಚಕ್ಖುಕೋ।
‘‘Kumbhodaro bhaggapiṭṭhi, atho visamacakkhuko;
ಲೋಹಮಸ್ಸು ಹರಿತಕೇಸೋ, ವಲೀನಂ ತಿಲಕಾಹತೋ॥
Lohamassu haritakeso, valīnaṃ tilakāhato.
೨೧೨೯.
2129.
‘‘ಪಿಙ್ಗಲೋ ಚ ವಿನತೋ ಚ, ವಿಕಟೋ ಚ ಬ್ರಹಾ ಖರೋ।
‘‘Piṅgalo ca vinato ca, vikaṭo ca brahā kharo;
ಅಜಿನಾನಿ ಚ ಸನ್ನದ್ಧೋ, ಅಮನುಸ್ಸೋ ಭಯಾನಕೋ॥
Ajināni ca sannaddho, amanusso bhayānako.
೨೧೩೦.
2130.
‘‘ಮನುಸ್ಸೋ ಉದಾಹು ಯಕ್ಖೋ, ಮಂಸಲೋಹಿತಭೋಜನೋ।
‘‘Manusso udāhu yakkho, maṃsalohitabhojano;
ಗಾಮಾ ಅರಞ್ಞಮಾಗಮ್ಮ, ಧನಂ ತಂ ತಾತ ಯಾಚತಿ॥
Gāmā araññamāgamma, dhanaṃ taṃ tāta yācati.
೨೧೩೧.
2131.
‘‘ನೀಯಮಾನೇ ಪಿಸಾಚೇನ, ಕಿಂ ನು ತಾತ ಉದಿಕ್ಖಸಿ।
‘‘Nīyamāne pisācena, kiṃ nu tāta udikkhasi;
ಅಸ್ಮಾ ನೂನ ತೇ ಹದಯಂ, ಆಯಸಂ ದಳ್ಹಬನ್ಧನಂ॥
Asmā nūna te hadayaṃ, āyasaṃ daḷhabandhanaṃ.
೨೧೩೨.
2132.
‘‘ಯೋ ನೋ ಬದ್ಧೇ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಧನೇಸಿನಾ।
‘‘Yo no baddhe na jānāsi, brāhmaṇena dhanesinā;
ಅಚ್ಚಾಯಿಕೇನ ಲುದ್ದೇನ, ಯೋ ನೋ ಗಾವೋವ ಸುಮ್ಭತಿ॥
Accāyikena luddena, yo no gāvova sumbhati.
೨೧೩೩.
2133.
‘‘ಇಧೇವ ಅಚ್ಛತಂ ಕಣ್ಹಾ, ನ ಸಾ ಜಾನಾತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ।
‘‘Idheva acchataṃ kaṇhā, na sā jānāti kismiñci;
ಮಿಗೀವ ಖಿರಸಮ್ಮತ್ತಾ, ಯೂಥಾ ಹೀನಾ ಪಕನ್ದತೀ’’ತಿ॥
Migīva khirasammattā, yūthā hīnā pakandatī’’ti.
ತತ್ಥ ಉದಿಕ್ಖತೀತಿ ಸೋ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಓಲೋಕೇತಿ। ವೇಧನ್ತಿ ವೇಧಮಾನೋ। ತ್ವಞ್ಚ ನೋ ತಾತ, ದಸ್ಸಸೀತಿ ತ್ವಞ್ಚ ಅಮ್ಹೇ ತಾಯ ಅನಾಗತಾಯ ಏವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದದಾಸಿ, ಏವಂ ಮಾ ಕರಿ, ಅಧಿವಾಸೇಹಿ ತ್ವಂ ತಾವ। ಯಾವ ಅಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸೇಮು, ಅಥ ನೋ ತಾಯ ದಿಟ್ಠಕಾಲೇ ತ್ವಂ ಪುನ ದಸ್ಸಸಿ। ವಿಕ್ಕಿಣಾತು ಹನಾತು ವಾತಿ ತಾತ, ಅಮ್ಮಾಯ ಆಗತಕಾಲೇ ಏಸ ಅಮ್ಹೇ ವಿಕ್ಕಿಣಾತು ವಾ ಹನತು ವಾ। ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಕರೋತು। ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನೇಸ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ, ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಪುರಿಸದೋಸೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪುರಿಸದೋಸೇ ಕಥೇಸಿ।
Tattha udikkhatīti so pitu santikaṃ gantvā kampamāno oloketi. Vedhanti vedhamāno. Tvañca no tāta, dassasīti tvañca amhe tāya anāgatāya eva brāhmaṇassa dadāsi, evaṃ mā kari, adhivāsehi tvaṃ tāva. Yāva ammaṃ passemu, atha no tāya diṭṭhakāle tvaṃ puna dassasi. Vikkiṇātu hanātu vāti tāta, ammāya āgatakāle esa amhe vikkiṇātu vā hanatu vā. Yaṃ icchati, taṃ karotu. Apica kho panesa kakkhaḷo pharuso, aṭṭhārasahi purisadosehi samannāgatoti aṭṭhārasa purisadose kathesi.
ತತ್ಥ ಬಲಙ್ಕಪಾದೋತಿ ಪತ್ಥಟಪಾದೋ। ಅನ್ಧನಖೋತಿ ಪೂತಿನಖೋ। ಓವದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಕೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾಗಲಿತಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸೋ। ದೀಘುತ್ತರೋಟ್ಠೋತಿ ಮುಖಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ದೀಘೇನ ಉತ್ತರೋಟ್ಠೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಚಪಲೋತಿ ಪಗ್ಘರಿತಲಾಲೋ। ಕಳಾರೋತಿ ಸೂಕರದಾಠಾಹಿ ವಿಯ ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ । ಭಗ್ಗನಾಸಕೋತಿ ಭಗ್ಗಾಯ ವಿಸಮಾಯ ನಾಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಲೋಹಮಸ್ಸೂತಿ ತಮ್ಬಲೋಹವಣ್ಣಮಸ್ಸು। ಹರಿತಕೇಸೋತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣವಿರೂಳ್ಹಕೇಸೋ। ವಲೀನನ್ತಿ ಸರೀರಚಮ್ಮಮಸ್ಸ ವಲಿಗ್ಗಹಿತಂ। ತಿಲಕಾಹತೋತಿ ಕಾಳತಿಲಕೇಹಿ ಪರಿಕಿಣ್ಣೋ। ಪಿಙ್ಗಲೋತಿ ನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪಿಙ್ಗಲೋ ಬಿಳಾರಕ್ಖಿಸದಿಸೇಹಿ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ವಿನತೋತಿ ಕಟಿಯಂ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಖನ್ಧೇತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ವಙ್ಕೋ। ವಿಕಟೋತಿ ವಿಕಟಪಾದೋ। ‘‘ಅಬದ್ಧಸನ್ಧೀ’’ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಕಟಕಟಾ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಿಸನ್ಧೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಬ್ರಹಾತಿ ದೀಘೋ। ಅಮನುಸ್ಸೋತಿ ನ ಮನುಸ್ಸೋ, ಮನುಸ್ಸವೇಸೇನ ವಿಚರನ್ತೋಪಿ ಯಕ್ಖೋ ಏಸ। ಭಯಾನಕೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಭಿಂಸನಕೋ।
Tattha balaṅkapādoti patthaṭapādo. Andhanakhoti pūtinakho. Ovaddhapiṇḍikoti heṭṭhāgalitapiṇḍikamaṃso. Dīghuttaroṭṭhoti mukhaṃ pidahitvā ṭhitena dīghena uttaroṭṭhena samannāgato. Capaloti paggharitalālo. Kaḷāroti sūkaradāṭhāhi viya nikkhantadantehi samannāgato . Bhagganāsakoti bhaggāya visamāya nāsāya samannāgato. Lohamassūti tambalohavaṇṇamassu. Haritakesoti suvaṇṇavaṇṇavirūḷhakeso. Valīnanti sarīracammamassa valiggahitaṃ. Tilakāhatoti kāḷatilakehi parikiṇṇo. Piṅgaloti nibbiddhapiṅgalo biḷārakkhisadisehi akkhīhi samannāgato. Vinatoti kaṭiyaṃ piṭṭhiyaṃ khandheti tīsu ṭhānesu vaṅko. Vikaṭoti vikaṭapādo. ‘‘Abaddhasandhī’’tipi vuttaṃ, ‘‘kaṭakaṭā’’ti viravantehi aṭṭhisandhīhi samannāgato. Brahāti dīgho. Amanussoti na manusso, manussavesena vicarantopi yakkho esa. Bhayānakoti ativiya bhiṃsanako.
ಮನುಸ್ಸೋ ಉದಾಹು ಯಕ್ಖೋತಿ ತಾತ, ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಇಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘‘ಮನುಸ್ಸೋಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಉದಾಹು ಯಕ್ಖೋ’’ತಿ। ‘‘ನ ಮನುಸ್ಸೋ, ಅಥ ಖೋ ಮಂಸಲೋಹಿತಭೋಜನೋ ಯಕ್ಖೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ। ಧನಂ ತಂ ತಾತ ಯಾಚತೀತಿ ತಾತ, ಏಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ತುಮ್ಹೇ ಪುತ್ತಧನಂ ಯಾಚತಿ। ಉದಿಕ್ಖಸೀತಿ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಸಿ। ಅಸ್ಮಾ ನೂನ ತೇ ಹದಯನ್ತಿ ತಾತ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಹದಯಂ ನಾಮ ಪುತ್ತೇಸು ಮುದುಕಂ ಹೋತಿ, ಪುತ್ತಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ನ ಸಹತಿ, ತ್ವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಅಚ್ಛಸಿ, ತವ ಪನ ಹದಯಂ ಪಾಸಾಣೋ ವಿಯ ಮಞ್ಞೇ, ಅಥ ವಾ ಆಯಸಂ ದಳ್ಹಬನ್ಧನಂ। ತೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏವರೂಪೇ ದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ನ ರುಜತಿ।
Manusso udāhu yakkhoti tāta, sace koci imaṃ brāhmaṇaṃ disvā evaṃ puccheyya ‘‘manussoyaṃ brāhmaṇo, udāhu yakkho’’ti. ‘‘Na manusso, atha kho maṃsalohitabhojano yakkho’’ti vattuṃ yuttaṃ. Dhanaṃ taṃ tāta yācatīti tāta, esa amhākaṃ maṃsaṃ khāditukāmo tumhe puttadhanaṃ yācati. Udikkhasīti ajjhupekkhasi. Asmā nūna te hadayanti tāta, mātāpitūnaṃ hadayaṃ nāma puttesu mudukaṃ hoti, puttānaṃ dukkhaṃ na sahati, tvaṃ ajānanto viya acchasi, tava pana hadayaṃ pāsāṇo viya maññe, atha vā āyasaṃ daḷhabandhanaṃ. Tena amhākaṃ evarūpe dukkhe uppanne na rujati.
ನ ಜಾನಾಸೀತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಅಚ್ಛಸಿ। ಅಚ್ಚಾಯಿಕೇನ ಲುದ್ದೇನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಲುದ್ದೇನ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತೇನ। ಯೋ ನೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ನೋ ಅಮ್ಹೇ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೇ ಬದ್ಧೇ ಬನ್ಧಿತೇ ಯೋ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ। ಸುಮ್ಭತೀತಿ ಪೋಥೇತಿ। ಇಧೇವ ಅಚ್ಛತನ್ತಿ ತಾತ, ಅಯಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ನ ಜಾನಾತಿ। ಯಥಾ ನಾಮ ಖೀರಸಮ್ಮತ್ತಾ ಮಿಗಪೋತಿಕಾ ಯೂಥಾ ಪರಿಹೀನಾ ಮಾತರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಖೀರತ್ಥಾಯ ಕನ್ದತಿ, ಏವಂ ಅಮ್ಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಂಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದೇಹಿ, ಅಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಇಧೇವ ಹೋತೂತಿ।
Na jānāsīti ajānanto viya acchasi. Accāyikena luddenāti ativiya luddena pamāṇātikkantena. Yo noti brāhmaṇena no amhe kaniṭṭhabhātike baddhe bandhite yo tvaṃ na jānāsi. Sumbhatīti potheti. Idheva acchatanti tāta, ayaṃ kaṇhājinā kiñci dukkhaṃ na jānāti. Yathā nāma khīrasammattā migapotikā yūthā parihīnā mātaraṃ apassantī khīratthāya kandati, evaṃ ammaṃ apassantī kanditvā sussitvā marissati, tasmā maṃyeva brāhmaṇassa dehi, ahaṃ gamissāmi, ayaṃ kaṇhājinā idheva hotūti.
ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತಿ। ತತೋ ಕುಮಾರೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆರಬ್ಭ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ಆಹ –
Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci katheti. Tato kumāro mātāpitaro ārabbha paridevanto āha –
೨೧೩೪.
2134.
‘‘ನ ಮೇ ಇದಂ ತಥಾ ದುಕ್ಖಂ, ಲಬ್ಭಾ ಹಿ ಪುಮುನಾ ಇದಂ।
‘‘Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, labbhā hi pumunā idaṃ;
ಯಞ್ಚ ಅಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಮೇ ದುಕ್ಖತರಂ ಇತೋ॥
Yañca ammaṃ na passāmi, taṃ me dukkhataraṃ ito.
೨೧೩೫.
2135.
‘‘ನ ಮೇ ಇದಂ ತಥಾ ದುಕ್ಖಂ, ಲಬ್ಭಾ ಹಿ ಪುಮುನಾ ಇದಂ।
‘‘Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, labbhā hi pumunā idaṃ;
ಯಞ್ಚ ತಾತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಮೇ ದುಕ್ಖತರಂ ಇತೋ॥
Yañca tātaṃ na passāmi, taṃ me dukkhataraṃ ito.
೨೧೩೬.
2136.
‘‘ಸಾ ನೂನ ಕಪಣಾ ಅಮ್ಮಾ, ಚಿರರತ್ತಾಯ ರುಚ್ಛತಿ।
‘‘Sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati;
ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ಕುಮಾರಿಂ ಚಾರುದಸ್ಸನಿಂ॥
Kaṇhājinaṃ apassantī, kumāriṃ cārudassaniṃ.
೨೧೩೭.
2137.
‘‘ಸೋ ನೂನ ಕಪಣೋ ತಾತೋ, ಚಿರರತ್ತಾಯ ರುಚ್ಛತಿ।
‘‘So nūna kapaṇo tāto, cirarattāya rucchati;
ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಕುಮಾರಿಂ ಚಾರುದಸ್ಸನಿಂ॥
Kaṇhājinaṃ apassanto, kumāriṃ cārudassaniṃ.
೨೧೩೮.
2138.
‘‘ಸಾ ನೂನ ಕಪಣಾ ಅಮ್ಮಾ, ಚಿರಂ ರುಚ್ಛತಿ ಅಸ್ಸಮೇ।
‘‘Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame;
ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ಕುಮಾರಿಂ ಚಾರುದಸ್ಸನಿಂ॥
Kaṇhājinaṃ apassantī, kumāriṃ cārudassaniṃ.
೨೧೩೯.
2139.
‘‘ಸೋ ನೂನ ಕಪಣೋ ತಾತೋ, ಚಿರಂ ರುಚ್ಛತಿ ಅಸ್ಸಮೇ।
‘‘So nūna kapaṇo tāto, ciraṃ rucchati assame;
ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಕುಮಾರಿಂ ಚಾರುದಸ್ಸನಿಂ॥
Kaṇhājinaṃ apassanto, kumāriṃ cārudassaniṃ.
೨೧೪೦.
2140.
‘‘ಸಾ ನೂನ ಕಪಣಾ ಅಮ್ಮಾ, ಚಿರರತ್ತಾಯ ರುಚ್ಛತಿ।
‘‘Sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati;
ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ವ ರತ್ತೇ ವಾ, ನದೀವ ಅವಸುಚ್ಛತಿ॥
Aḍḍharatte va ratte vā, nadīva avasucchati.
೨೧೪೧.
2141.
‘‘ಸೋ ನೂನ ಕಪಣೋ ತಾತೋ, ಚಿರರತ್ತಾಯ ರುಚ್ಛತಿ।
‘‘So nūna kapaṇo tāto, cirarattāya rucchati;
ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ವ ರತ್ತೇ ವಾ, ನದೀವ ಅವಸುಚ್ಛತಿ॥
Aḍḍharatte va ratte vā, nadīva avasucchati.
೨೧೪೨.
2142.
‘‘ಇಮೇ ತೇ ಜಮ್ಬುಕಾ ರುಕ್ಖಾ, ವೇದಿಸಾ ಸಿನ್ದುವಾರಕಾ।
‘‘Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā;
ವಿವಿಧಾನಿ ರುಕ್ಖಜಾತಾನಿ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಜಹಾಮಸೇ॥
Vividhāni rukkhajātāni, tāni ajja jahāmase.
೨೧೪೩.
2143.
‘‘ಅಸ್ಸತ್ಥಾ ಪನಸಾ ಚೇಮೇ, ನಿಗ್ರೋಧಾ ಚ ಕಪಿತ್ಥನಾ।
‘‘Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā;
ವಿವಿಧಾನಿ ಫಲಜಾತಾನಿ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಜಹಾಮಸೇ॥
Vividhāni phalajātāni, tāni ajja jahāmase.
೨೧೪೪.
2144.
‘‘ಇಮೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಆರಾಮಾ, ಅಯಂ ಸೀತೂದಕಾ ನದೀ।
‘‘Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṃ sītūdakā nadī;
ಯತ್ಥಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಾಮ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಜಹಾಮಸೇ॥
Yatthassu pubbe kīḷāma, tāni ajja jahāmase.
೨೧೪೫.
2145.
‘‘ವಿವಿಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಜಾತಾನಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ।
‘‘Vividhāni pupphajātāni, asmiṃ uparipabbate;
ಯಾನಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಧಾರೇಮ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಜಹಾಮಸೇ॥
Yānassu pubbe dhārema, tāni ajja jahāmase.
೨೧೪೬.
2146.
‘‘ವಿವಿಧಾನಿ ಫಲಜಾತಾನಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ।
‘‘Vividhāni phalajātāni, asmiṃ uparipabbate;
ಯಾನಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಭುಞ್ಜಾಮ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಜಹಾಮಸೇ॥
Yānassu pubbe bhuñjāma, tāni ajja jahāmase.
೨೧೪೭.
2147.
‘‘ಇಮೇ ನೋ ಹತ್ಥಿಕಾ ಅಸ್ಸಾ, ಬಲಿಬದ್ದಾ ಚ ನೋ ಇಮೇ।
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime;
ಯೇಹಿಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಾಮ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಜಹಾಮಸೇ’’ತಿ॥
Yehissu pubbe kīḷāma, tāni ajja jahāmase’’ti.
ತತ್ಥ ಪುಮುನಾತಿ ಭವೇ ವಿಚರನ್ತೇನ ಪುರಿಸೇನ। ಲಬ್ಭಾತಿ ಲಭಿತಬ್ಬಂ। ತಂ ಮೇ ದುಕ್ಖತರಂ ಇತೋತಿ ಯಂ ಮೇ ಅಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ಇತೋ ಪೋಥನದುಕ್ಖತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ದುಕ್ಖತರಂ। ರುಚ್ಛತೀತಿ ರೋದಿಸ್ಸತಿ। ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ವ ರತ್ತೇ ವಾತಿ ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ವಾ ಸಕಲರತ್ತೇ ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಸರಿತ್ವಾ ಚಿರಂ ರೋದಿಸ್ಸತಿ। ಅವಸುಚ್ಛತೀತಿ ಅಪ್ಪೋದಕಾ ಕುನ್ನದೀ ಅವಸುಸ್ಸತಿ। ಯಥಾ ಸಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸುಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇಯೇವ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಮಾಹ। ವೇದಿಸಾತಿ ಓಲಮ್ಬನಸಾಖಾ। ತಾನೀತಿ ಯೇಸಂ ನೋ ಮೂಲಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತೇಹಿ ಚಿರಂ ಕೀಳಿತಂ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಉಭೋಪಿ ಮಯಂ ಜಹಾಮ। ಹತ್ಥಿಕಾತಿ ತಾತೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಕತಾ ಹತ್ಥಿಕಾ।
Tattha pumunāti bhave vicarantena purisena. Labbhāti labhitabbaṃ. Taṃ me dukkhataraṃ itoti yaṃ me ammaṃ passituṃ alabhantassa dukkhaṃ, taṃ ito pothanadukkhato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena dukkhataraṃ. Rucchatīti rodissati. Aḍḍharatte va ratte vāti aḍḍharatte vā sakalaratte vā amhe saritvā ciraṃ rodissati. Avasucchatīti appodakā kunnadī avasussati. Yathā sā khippameva sussati, evaṃ aruṇe uggacchanteyeva sussitvā marissatīti adhippāyenevamāha. Vedisāti olambanasākhā. Tānīti yesaṃ no mūlapupphaphalāni gaṇhantehi ciraṃ kīḷitaṃ, tāni ajja ubhopi mayaṃ jahāma. Hatthikāti tātena amhākaṃ kīḷanatthāya katā hatthikā.
ತಂ ಏವಂ ಪರಿದೇವಮಾನಮೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗಿನಿಯಾ ಜೂಜಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪೋಥೇನ್ತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Taṃ evaṃ paridevamānameva saddhiṃ bhaginiyā jūjako āgantvā pothento gahetvā pakkāmi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೪೮.
2148.
‘‘ನೀಯಮಾನಾ ಕುಮಾರಾ ತೇ, ಪಿತರಂ ಏತದಬ್ರವುಂ।
‘‘Nīyamānā kumārā te, pitaraṃ etadabravuṃ;
ಅಮ್ಮಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ವಜ್ಜಾಸಿ, ತ್ವಞ್ಚ ತಾತ ಸುಖೀ ಭವ॥
Ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi, tvañca tāta sukhī bhava.
೨೧೪೯.
2149.
‘‘ಇಮೇ ನೋ ಹತ್ಥಿಕಾ ಅಸ್ಸಾ, ಬಲಿಬದ್ದಾ ಚ ನೋ ಇಮೇ।
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime;
ತಾನಿ ಅಮ್ಮಾಯ ದಜ್ಜೇಸಿ, ಸೋಕಂ ತೇಹಿ ವಿನೇಸ್ಸತಿ॥
Tāni ammāya dajjesi, sokaṃ tehi vinessati.
೨೧೫೦.
2150.
‘‘ಇಮೇ ನೋ ಹತ್ಥಿಕಾ ಅಸ್ಸಾ, ಬಲಿಬದ್ದಾ ಚ ನೋ ಇಮೇ।
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime;
ತಾನಿ ಅಮ್ಮಾ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೀ, ಸೋಕಂ ಪಟಿವಿನೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Tāni ammā udikkhantī, sokaṃ paṭivinessatī’’ti.
ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೇ ಆರಬ್ಭ ಬಲವಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಹದಯಮಂಸಂ ಉಣ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಕೇಸರಸೀಹೇನ ಗಹಿತಮತ್ತವಾರಣೋ ವಿಯ ರಾಹುಮುಖಂ ಪವಿಟ್ಠಚನ್ದೋ ವಿಯ ಚ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಲುನಂ ಪರಿದೇವಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tadā bodhisattassa putte ārabbha balavasoko uppajji, hadayamaṃsaṃ uṇhaṃ ahosi. So kesarasīhena gahitamattavāraṇo viya rāhumukhaṃ paviṭṭhacando viya ca kampamāno sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi paṇṇasālaṃ pavisitvā kalunaṃ paridevi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೫೧.
2151.
‘‘ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ದಾನಂ ದತ್ವಾನ ಖತ್ತಿಯೋ।
‘‘Tato vessantaro rājā, dānaṃ datvāna khattiyo;
ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ಕಲುನಂ ಪರಿದೇವಯೀ’’ತಿ॥
Paṇṇasālaṃ pavisitvā, kalunaṃ paridevayī’’ti.
ತತೋ ಪರಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ವಿಲಾಪಗಾಥಾ ಹೋನ್ತಿ –
Tato parā mahāsattassa vilāpagāthā honti –
೨೧೫೨.
2152.
‘‘ಕಂ ನ್ವಜ್ಜ ಛಾತಾ ತಸಿತಾ, ಉಪರುಚ್ಛನ್ತಿ ದಾರಕಾ।
‘‘Kaṃ nvajja chātā tasitā, uparucchanti dārakā;
ಸಾಯಂ ಸಂವೇಸನಾಕಾಲೇ, ಕೋ ನೇ ದಸ್ಸತಿ ಭೋಜನಂ॥
Sāyaṃ saṃvesanākāle, ko ne dassati bhojanaṃ.
೨೧೫೩.
2153.
‘‘ಕಂ ನ್ವಜ್ಜ ಛಾತಾ ತಸಿತಾ, ಉಪರುಚ್ಛನ್ತಿ ದಾರಕಾ।
‘‘Kaṃ nvajja chātā tasitā, uparucchanti dārakā;
ಸಾಯಂ ಸಂವೇಸನಾಕಾಲೇ, ‘ಅಮ್ಮಾ ಛಾತಮ್ಹ ದೇಥ ನೋ’॥
Sāyaṃ saṃvesanākāle, ‘ammā chātamha detha no’.
೨೧೫೪.
2154.
‘‘ಕಥಂ ನು ಪಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪತ್ತಿಕಾ ಅನುಪಾಹನಾ।
‘‘Kathaṃ nu pathaṃ gacchanti, pattikā anupāhanā;
ಸನ್ತಾ ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ, ಕೋ ನೇ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇಸ್ಸತಿ॥
Santā sūnehi pādehi, ko ne hatthe gahessati.
೨೧೫೫.
2155.
‘‘ಕಥಂ ನು ಸೋ ನ ಲಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಹರಂ ಮಮ।
‘‘Kathaṃ nu so na lajjeyya, sammukhā paharaṃ mama;
ಅದೂಸಕಾನಂ ಪುತ್ತಾನಂ, ಅಲಜ್ಜೀ ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ॥
Adūsakānaṃ puttānaṃ, alajjī vata brāhmaṇo.
೨೧೫೬.
2156.
‘‘ಯೋಪಿ ಮೇ ದಾಸಿದಾಸಸ್ಸ, ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಪನ ಪೇಸಿಯೋ।
‘‘Yopi me dāsidāsassa, añño vā pana pesiyo;
ತಸ್ಸಾಪಿ ಸುವಿಹೀನಸ್ಸ, ಕೋ ಲಜ್ಜೀ ಪಹರಿಸ್ಸತಿ॥
Tassāpi suvihīnassa, ko lajjī paharissati.
೨೧೫೭.
2157.
‘‘ವಾರಿಜಸ್ಸೇವ ಮೇ ಸತೋ, ಬದ್ಧಸ್ಸ ಕುಮಿನಾಮುಖೇ।
‘‘Vārijasseva me sato, baddhassa kumināmukhe;
ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪಹರತಿ, ಪಿಯೇ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ॥
Akkosati paharati, piye putte apassato’’ti.
ತತ್ಥ ಕಂ ನ್ವಜ್ಜಾತಿ ಕಂ ನು ಅಜ್ಜ। ಉಪರುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪರೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಂವೇಸನಾಕಾಲೇತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪರಿವೇಸನಾಕಾಲೇ। ಕೋನೇ ದಸ್ಸತೀತಿ ಕೋ ನೇಸಂ ಭೋಜನಂ ದಸ್ಸತಿ। ಕಥಂ ನು ಪಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಕಥಂ ನು ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಪತ್ತಿಕಾತಿ ಹತ್ಥಿಯಾನಾದೀಹಿ ವಿರಹಿತಾ। ಅನುಪಾಹನಾತಿ ಉಪಾಹನಮತ್ತೇನಪಿ ವಿಯುತ್ತಾ ಸುಖುಮಾಲಪಾದಾ। ಗಹೇಸ್ಸತೀತಿ ಕಿಲಮಥವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ಕೋ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ। ದಾಸಿದಾಸಸ್ಸಾತಿ ದಾಸಿಯಾ ದಾಸೋ ಅಸ್ಸ। ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಪನ ಪೇಸಿಯೋತಿ ತಸ್ಸಪಿ ದಾಸೋ, ತಸ್ಸಪಿ ದಾಸೋತಿ ಏವಂ ದಾಸಪತಿದಾಸಪರಮ್ಪರಾಯ ‘‘ಯೋ ಮಯ್ಹಂ ಚತುತ್ಥೋ ಪೇಸಿಯೋ ಪೇಸನಕಾರಕೋ ಅಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಏವಂ ಸುವಿಹೀನಸ್ಸಪಿ ಅಯಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ದಾಸಪತಿದಾಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ। ಕೋ ಲಜ್ಜೀತಿ ಕೋ ಲಜ್ಜಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಹರೇಯ್ಯ, ಯುತ್ತಂ ನು ಖೋ ತಸ್ಸ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಸ್ಸ ಮಮ ಪುತ್ತೇ ಪಹರಿತುನ್ತಿ। ವಾರಿಜಸ್ಸೇವಾತಿ ಕುಮಿನಾಮುಖೇ ಬದ್ಧಸ್ಸ ಮಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಮಮ। ಅಪಸ್ಸತೋತಿ ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ, ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಿಯಪುತ್ತೇ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಚೇವ ಪಹರತಿ ಚ, ಅಹೋ ವತ ದಾರುಣೋತಿ।
Tattha kaṃ nvajjāti kaṃ nu ajja. Uparucchantīti saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā uparodissanti. Saṃvesanākāleti mahājanassa parivesanākāle. Kone dassatīti ko nesaṃ bhojanaṃ dassati. Kathaṃ nu pathaṃ gacchantīti kathaṃ nu saṭṭhiyojanamaggaṃ gamissanti. Pattikāti hatthiyānādīhi virahitā. Anupāhanāti upāhanamattenapi viyuttā sukhumālapādā. Gahessatīti kilamathavinodanatthāya ko gaṇhissati. Dāsidāsassāti dāsiyā dāso assa. Añño vā pana pesiyoti tassapi dāso, tassapi dāsoti evaṃ dāsapatidāsaparamparāya ‘‘yo mayhaṃ catuttho pesiyo pesanakārako assa, tassa evaṃ suvihīnassapi ayaṃ vessantarassa dāsapatidāso’’ti ñatvā. Ko lajjīti ko lajjāsampanno pahareyya, yuttaṃ nu kho tassa nillajjassa mama putte paharitunti. Vārijassevāti kumināmukhe baddhassa macchasseva sato mama. Apassatoti a-kāro nipātamatto, passantasseva piyaputte akkosati ceva paharati ca, aho vata dāruṇoti.
ಅಥಸ್ಸ ಕುಮಾರೇಸು ಸಿನೇಹೇನ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಮ ಪುತ್ತೇ ಅತಿವಿಯ ವಿಹೇಠೇತಿ, ಸೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಕುಮಾರೇ’’ತಿ । ತತೋ ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಕುಮಾರಾನಂ ಪೀಳನಂ ಅತಿದುಕ್ಖನ್ತಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪಂ ನಾಮ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತದತ್ಥಜೋತನಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಪರಿವಿತಕ್ಕಗಾಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ –
Athassa kumāresu sinehena evaṃ parivitakko udapādi ‘‘ayaṃ brāhmaṇo mama putte ativiya viheṭheti, sokaṃ sandhāretuṃ na sakkomi, brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā ānessāmi te kumāre’’ti . Tato ‘‘aṭṭhānametaṃ kumārānaṃ pīḷanaṃ atidukkhanti dānaṃ datvā pacchānutappaṃ nāma sataṃ dhammo na hotī’’ti cintesi. Tadatthajotanā imā dve parivitakkagāthā nāma honti –
೨೧೫೮.
2158.
‘‘ಅದು ಚಾಪಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಖಗ್ಗಂ ಬನ್ಧಿಯ ವಾಮತೋ।
‘‘Adu cāpaṃ gahetvāna, khaggaṃ bandhiya vāmato;
ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ ಸಕೇ ಪುತ್ತೇ, ಪುತ್ತಾನಞ್ಹಿ ವಧೋ ದುಖೋ॥
Ānessāmi sake putte, puttānañhi vadho dukho.
೨೧೫೯.
2159.
‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ದುಕ್ಖರೂಪಂ, ಯಂ ಕುಮಾರಾ ವಿಹಞ್ಞರೇ।
‘‘Aṭṭhānametaṃ dukkharūpaṃ, yaṃ kumārā vihaññare;
ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ, ಕೋ ದತ್ವಾ ಅನುತಪ್ಪತೀ’’ತಿ॥
Satañca dhammamaññāya, ko datvā anutappatī’’ti.
ತತ್ಥ ಸತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪವೇಣಿಧಮ್ಮಂ।
Tattha satanti pubbabodhisattānaṃ paveṇidhammaṃ.
ಸೋ ಕಿರ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪವೇಣಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿ। ತತೋ ‘‘ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಧನಪರಿಚ್ಚಾಗಂ , ಅಙ್ಗಪರಿಚ್ಚಾಗಂ , ಪುತ್ತಪರಿಚ್ಚಾಗಂ, ಭರಿಯಪರಿಚ್ಚಾಗಂ, ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗನ್ತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಭೂತಪುಬ್ಬೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಅಹಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಹೋಮಿ, ಮಯಾಪಿ ಪಿಯಪುತ್ತಧೀತರೋ ಅದತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಬುದ್ಧೇನ ಭವಿತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರ ಪರೇಸಂ ದಾಸತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪುತ್ತಾನಂ ದುಕ್ಖಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪೋ ನಾಮ ತವ ನಾನುರೂಪೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಏಸೋ ಕುಮಾರೇ ಮಾರೇಸ್ಸತಿ, ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಮ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ದಳ್ಹಸಮಾದಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಕಞ್ಚನಪಟಿಮಾ ವಿಯ ನಿಸೀದಿ। ಜೂಜಕೋಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಕುಮಾರೇ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೇತಿ। ತತೋ ಕುಮಾರೋ ವಿಲಪನ್ತೋ ಆಹ –
So kira tasmiṃ khaṇe bodhisattānaṃ paveṇiṃ anussari. Tato ‘‘sabbabodhisattānaṃ dhanapariccāgaṃ , aṅgapariccāgaṃ , puttapariccāgaṃ, bhariyapariccāgaṃ, jīvitapariccāganti ime pañca mahāpariccāge apariccajitvā buddhabhūtapubbo nāma natthi. Ahampi tesaṃ abbhantaro homi, mayāpi piyaputtadhītaro adatvā na sakkā buddhena bhavitu’’nti cintetvā ‘‘kiṃ tvaṃ vessantara paresaṃ dāsatthāya dinnaputtānaṃ dukkhabhāvaṃ na jānāsi, yena brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmīti saññaṃ uppādesi, dānaṃ datvā pacchānutappo nāma tava nānurūpo’’ti evaṃ attānaṃ paribhāsitvā ‘‘sacepi eso kumāre māressati, dinnakālato paṭṭhāya mama na kiñci hotī’’ti daḷhasamādānaṃ adhiṭṭhāya paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake kañcanapaṭimā viya nisīdi. Jūjakopi bodhisattassa sammukhe kumāre pothetvā neti. Tato kumāro vilapanto āha –
೨೧೬೦.
2160.
‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರೇವಮಾಹಂಸು, ನರಾ ಏಕಚ್ಚಿಯಾ ಇಧ।
‘‘Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha;
ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಕಾ ಮಾತಾ, ಯಥಾ ನತ್ಥಿ ತಥೇವ ಸೋ॥
Yassa natthi sakā mātā, yathā natthi tatheva so.
೨೧೬೧.
2161.
‘‘ಏಹಿ ಕಣ್ಹೇ ಮರಿಸ್ಸಾಮ, ನತ್ಥತ್ಥೋ ಜೀವಿತೇನ ನೋ।
‘‘Ehi kaṇhe marissāma, natthattho jīvitena no;
ದಿನ್ನಮ್ಹಾತಿ ಜನಿನ್ದೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧನೇಸಿನೋ।
Dinnamhāti janindena, brāhmaṇassa dhanesino;
ಅಚ್ಚಾಯಿಕಸ್ಸ ಲುದ್ದಸ್ಸ, ಯೋ ನೋ ಗಾವೋವ ಸುಮ್ಭತಿ॥
Accāyikassa luddassa, yo no gāvova sumbhati.
೨೧೬೨.
2162.
‘‘ಇಮೇ ತೇ ಜಮ್ಬುಕಾ ರುಕ್ಖಾ, ವೇದಿಸಾ ಸಿನ್ದುವಾರಕಾ।
‘‘Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā;
ವಿವಿಧಾನಿ ರುಕ್ಖಜಾತಾನಿ, ತಾನಿ ಕಣ್ಹೇ ಜಹಾಮಸೇ॥
Vividhāni rukkhajātāni, tāni kaṇhe jahāmase.
೨೧೬೩.
2163.
‘‘ಅಸ್ಸತ್ಥಾ ಪನಸಾ ಚೇಮೇ, ನಿಗ್ರೋಧಾ ಚ ಕಪಿತ್ಥನಾ।
‘‘Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā;
ವಿವಿಧಾನಿ ಫಲಜಾತಾನಿ, ತಾನಿ ಕಣ್ಹೇ ಜಹಾಮಸೇ॥
Vividhāni phalajātāni, tāni kaṇhe jahāmase.
೨೧೬೪.
2164.
‘‘ಇಮೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಆರಾಮಾ, ಅಯಂ ಸೀತೂದಕಾ ನದೀ।
‘‘Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṃ sītūdakā nadī;
ಯತ್ಥಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಾಮ, ತಾನಿ ಕಣ್ಹೇ ಜಹಾಮಸೇ॥
Yatthassu pubbe kīḷāma, tāni kaṇhe jahāmase.
೨೧೬೫.
2165.
‘‘ವಿವಿಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಜಾತಾನಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ।
‘‘Vividhāni pupphajātāni, asmiṃ uparipabbate;
ಯಾನಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಧಾರೇಮ, ತಾನಿ ಕಣ್ಹೇ ಜಹಾಮಸೇ॥
Yānassu pubbe dhārema, tāni kaṇhe jahāmase.
೨೧೬೬.
2166.
‘‘ವಿವಿಧಾನಿ ಫಲಜಾತಾನಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ।
‘‘Vividhāni phalajātāni, asmiṃ uparipabbate;
ಯಾನಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಭುಞ್ಜಾಮ, ತಾನಿ ಕಣ್ಹೇ ಜಹಾಮಸೇ॥
Yānassu pubbe bhuñjāma, tāni kaṇhe jahāmase.
೨೧೬೭.
2167.
‘‘ಇಮೇ ನೋ ಹತ್ಥಿಕಾ ಅಸ್ಸಾ, ಬಲಿಬದ್ದಾ ಚ ನೋ ಇಮೇ।
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime;
ಯೇಹಿಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಾಮ, ತಾನಿ ಕಣ್ಹೇ ಜಹಾಮಸೇ’’ತಿ॥
Yehissu pubbe kīḷāma, tāni kaṇhe jahāmase’’ti.
ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಕಾ ಮಾತಾ ನತ್ಥಿ। ಪಿತಾ ಅತ್ಥಿ, ಯಥಾ ನತ್ಥಿಯೇವ।
Tattha yassāti yassa santike sakā mātā natthi. Pitā atthi, yathā natthiyeva.
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿ। ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಬನ್ಧನವಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಗತಾ। ತೇ ಪಹಟಕುಕ್ಕುಟಾ ವಿಯ ಕಮ್ಪನ್ತಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಏಕವೇಗೇನೇವ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Puna brāhmaṇo ekasmiṃ visamaṭṭhāne pakkhalitvā pati. Tesaṃ hatthato bandhanavalli muccitvā gatā. Te pahaṭakukkuṭā viya kampantā palāyitvā ekavegeneva pitu santikaṃ āgamiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೬೮.
2168.
‘‘ನೀಯಮಾನಾ ಕುಮಾರಾ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಮುಞ್ಚಿಯ।
‘‘Nīyamānā kumārā te, brāhmaṇassa pamuñciya;
ತೇನ ತೇನ ಪಧಾವಿಂಸು, ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ’’ತಿ॥
Tena tena padhāviṃsu, jālī kaṇhājinā cubho’’ti.
ತತ್ಥ ತೇನ ತೇನಾತಿ ತೇನ ಮುತ್ತಖಣೇನ ಯೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ ತೇಸಂ ಪಿತಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಪಧಾವಿಂಸು, ಪಧಾವಿತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಞ್ಞೇವ ಆಗಮಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha tena tenāti tena muttakhaṇena yena disābhāgena tesaṃ pitā atthi, tena padhāviṃsu, padhāvitvā pitu santikaññeva āgamiṃsūti attho.
ಜೂಜಕೋ ವೇಗೇನುಟ್ಠಾಯ ವಲ್ಲಿದಣ್ಡಹತ್ಥೋ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಗ್ಗಿ ವಿಯ ಅವತ್ಥರನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅತಿವಿಯ ಪಲಾಯಿತುಂ ಛೇಕಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಹತ್ಥೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪುನ ನೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Jūjako vegenuṭṭhāya vallidaṇḍahattho kappuṭṭhānaggi viya avattharanto āgantvā ‘‘ativiya palāyituṃ chekā tumhe’’ti hatthe bandhitvā puna nesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೬೯.
2169.
‘‘ತತೋ ಸೋ ರಜ್ಜುಮಾದಾಯ, ದಣ್ಡಞ್ಚಾದಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।
‘‘Tato so rajjumādāya, daṇḍañcādāya brāhmaṇo;
ಆಕೋಟಯನ್ತೋ ತೇ ನೇತಿ, ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ಪೇಕ್ಖತೋ’’ತಿ॥
Ākoṭayanto te neti, sivirājassa pekkhato’’ti.
ಏವಂ ನೀಯಮಾನೇಸು ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ nīyamānesu kaṇhājinā nivattitvā olokentī pitarā saddhiṃ sallapi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೭೦.
2170.
‘‘ತಂ ತಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾವೋಚ, ಅಯಂ ಮಂ ತಾತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।
‘‘Taṃ taṃ kaṇhājināvoca, ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo;
ಲಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಕೋಟೇತಿ, ಘರೇ ಜಾತಂವ ದಾಸಿಯಂ॥
Laṭṭhiyā paṭikoṭeti, ghare jātaṃva dāsiyaṃ.
೨೧೭೧.
2171.
‘‘ನ ಚಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಾತ, ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Na cāyaṃ brāhmaṇo tāta, dhammikā honti brāhmaṇā;
ಯಕ್ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣೇನ, ಖಾದಿತುಂ ತಾತ ನೇತಿ ನೋ।
Yakkho brāhmaṇavaṇṇena, khādituṃ tāta neti no;
ನೀಯಮಾನೇ ಪಿಸಾಚೇನ, ಕಿಂ ನು ತಾತ ಉದಿಕ್ಖಸೀ’’ತಿ॥
Nīyamāne pisācena, kiṃ nu tāta udikkhasī’’ti.
ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ತಂ ಪಸ್ಸಮಾನಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪಿತರಂ ಸಿವಿರಾಜಾನಂ। ದಾಸಿಯನ್ತಿ ದಾಸಿಕಂ। ಖಾದಿತುನ್ತಿ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಅಯಂ ನೋ ಗಿರಿದ್ವಾರಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಉಭೋಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ರತ್ತಲೋಹಿತಬಿನ್ದುಂ ಪಗ್ಘರನ್ತೇಹಿ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನೇತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಖಾದಿತುಂ ವಾ ಪಚಿತುಂ ವಾ ನೀಯಮಾನೇ ಕಿಂ ಅಮ್ಹೇ ಉದಿಕ್ಖಸಿ, ಸಬ್ಬದಾ ಸುಖಿತೋ ಹೋಹೀತಿ ಪರಿದೇವಿ।
Tattha tanti taṃ passamānaṃ nisinnaṃ pitaraṃ sivirājānaṃ. Dāsiyanti dāsikaṃ. Khāditunti khādanatthāya ayaṃ no giridvāraṃ asampatteyeva ubhohi cakkhūhi rattalohitabinduṃ paggharantehi khādissāmīti neti, tvañca khādituṃ vā pacituṃ vā nīyamāne kiṃ amhe udikkhasi, sabbadā sukhito hohīti paridevi.
ದಹರಕುಮಾರಿಕಾಯ ವಿಲಪನ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಬಲವಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಹದಯವತ್ಥು ಉಣ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ। ನಾಸಿಕಾಯ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಿಯಾ ಮುಖೇನ ಉಣ್ಹೇ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಅಸ್ಸೂನಿ ಲೋಹಿತಬಿನ್ದೂನಿ ಹುತ್ವಾ ನೇತ್ತೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ಸೋ ‘‘ಇದಂ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಿನೇಹದೋಸೇನ ಜಾತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ। ಸಿನೇಹಂ ಅಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ತಥಾರೂಪಂ ಸೋಕಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲೇನ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಪಕತಿನಿಸಿನ್ನಾಕಾರೇನೇವ ನಿಸೀದಿ। ಗಿರಿದ್ವಾರಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾಯೇವ ಕುಮಾರಿಕಾ ವಿಲಪನ್ತೀ ಅಗಮಾಸಿ।
Daharakumārikāya vilapantiyā kampamānāya gacchantiyā mahāsattassa balavasoko uppajji, hadayavatthu uṇhaṃ ahosi. Nāsikāya appahontiyā mukhena uṇhe assāsapassāse vissajjesi. Assūni lohitabindūni hutvā nettehi nikkhamiṃsu. So ‘‘idaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ sinehadosena jātaṃ, na aññena kāraṇena. Sinehaṃ akatvā majjhatteneva bhavitabba’’nti tathārūpaṃ sokaṃ attano ñāṇabalena vinodetvā pakatinisinnākāreneva nisīdi. Giridvāraṃ asampattāyeva kumārikā vilapantī agamāsi.
೨೧೭೨.
2172.
‘‘ಇಮೇ ನೋ ಪಾದಕಾ ದುಕ್ಖಾ, ದೀಘೋ ಚದ್ಧಾ ಸುದುಗ್ಗಮೋ।
‘‘Ime no pādakā dukkhā, dīgho caddhā suduggamo;
ನೀಚೇ ಚೋಲಮ್ಬತೇ ಸೂರಿಯೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಧಾರೇತಿ ನೋ॥
Nīce colambate sūriyo, brāhmaṇo ca dhāreti no.
೨೧೭೩.
2173.
‘‘ಓಕನ್ದಾಮಸೇ ಭೂತಾನಿ, ಪಬ್ಬತಾನಿ ವನಾನಿ ಚ।
‘‘Okandāmase bhūtāni, pabbatāni vanāni ca;
ಸರಸ್ಸ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಮ, ಸುಪತಿತ್ಥೇ ಚ ಆಪಕೇ॥
Sarassa sirasā vandāma, supatitthe ca āpake.
೨೧೭೪.
2174.
‘‘ತಿಣಲತಾನಿ ಓಸಧ್ಯೋ, ಪಬ್ಬತಾನಿ ವನಾನಿ ಚ।
‘‘Tiṇalatāni osadhyo, pabbatāni vanāni ca;
ಅಮ್ಮಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ವಜ್ಜಾಥ, ಅಯಂ ನೋ ನೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ॥
Ammaṃ ārogyaṃ vajjātha, ayaṃ no neti brāhmaṇo.
೨೧೭೫.
2175.
‘‘ವಜ್ಜನ್ತು ಭೋನ್ತೋ ಅಮ್ಮಞ್ಚ, ಮದ್ದಿಂ ಅಸ್ಮಾಕ ಮಾತರಂ।
‘‘Vajjantu bhonto ammañca, maddiṃ asmāka mātaraṃ;
ಸಚೇ ಅನುಪತಿತುಕಾಮಾಸಿ, ಖಿಪ್ಪಂ ಅನುಪತಿಯಾಸಿ ನೋ॥
Sace anupatitukāmāsi, khippaṃ anupatiyāsi no.
೨೧೭೬.
2176.
‘‘ಅಯಂ ಏಕಪದೀ ಏತಿ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಸ್ಸಮಂ।
‘‘Ayaṃ ekapadī eti, ujuṃ gacchati assamaṃ;
ತಮೇವಾನುಪತೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಪಿ ಪಸ್ಸೇಸಿ ನೇ ಲಹುಂ॥
Tamevānupateyyāsi, api passesi ne lahuṃ.
೨೧೭೭.
2177.
‘‘ಅಹೋ ವತ ರೇ ಜಟಿನೀ, ವನಮೂಲಫಲಹಾರಿಕೇ।
‘‘Aho vata re jaṭinī, vanamūlaphalahārike;
ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾನ ಅಸ್ಸಮಂ, ತಂ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
Suññaṃ disvāna assamaṃ, taṃ te dukkhaṃ bhavissati.
೨೧೭೮.
2178.
‘‘ಅತಿವೇಲಂ ನು ಅಮ್ಮಾಯ, ಉಞ್ಛಾ ಲದ್ಧೋ ಅನಪ್ಪಕೋ।
‘‘Ativelaṃ nu ammāya, uñchā laddho anappako;
ಯಾ ನೋ ಬದ್ಧೇ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಧನೇಸಿನಾ॥
Yā no baddhe na jānāsi, brāhmaṇena dhanesinā.
೨೧೭೯.
2179.
‘‘ಅಚ್ಚಾಯಿಕೇನ ಲುದ್ದೇನ, ಯೋ ನೋ ಗಾವೋವ ಸುಮ್ಭತಿ।
‘‘Accāyikena luddena, yo no gāvova sumbhati;
ಅಪಜ್ಜ ಅಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸೇಮು, ಸಾಯಂ ಉಞ್ಛಾತೋ ಆಗತಂ॥
Apajja ammaṃ passemu, sāyaṃ uñchāto āgataṃ.
೨೧೮೦.
2180.
‘‘ದಜ್ಜಾ ಅಮ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ, ಫಲಂ ಖುದ್ದೇನ ಮಿಸ್ಸಿತಂ।
‘‘Dajjā ammā brāhmaṇassa, phalaṃ khuddena missitaṃ;
ತದಾಯಂ ಅಸಿತೋ ಧಾತೋ, ನ ಬಾಳ್ಹಂ ಧಾರಯೇಯ್ಯ ನೋ॥
Tadāyaṃ asito dhāto, na bāḷhaṃ dhārayeyya no.
೨೧೮೧.
2181.
‘‘ಸೂನಾ ಚ ವತ ನೋ ಪಾದಾ, ಬಾಳ್ಹಂ ಧಾರೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।
‘‘Sūnā ca vata no pādā, bāḷhaṃ dhāreti brāhmaṇo;
ಇತಿ ತತ್ಥ ವಿಲಪಿಂಸು, ಕುಮಾರಾ ಮಾತುಗಿದ್ಧಿನೋ’’ತಿ॥
Iti tattha vilapiṃsu, kumārā mātugiddhino’’ti.
ತತ್ಥ ಪಾದಕಾತಿ ಖುದ್ದಕಪಾದಾ। ಓಕನ್ದಾಮಸೇತಿ ಅವಕನ್ದಾಮ, ಅಪಚಿತಿಂ ನೀಚವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ಜಾನಾಪೇಮ। ಸರಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದುಮಸರಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಾಹಕಾನೇವ ನಾಗಕುಲಾನಿ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಮ। ಸುಪತಿತ್ಥೇ ಚ ಆಪಕೇತಿ ಸುಪತಿತ್ಥಾಯ ನದಿಯಾ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾಪಿ ವನ್ದಾಮ। ತಿಣಲತಾನೀತಿ ತಿಣಾನಿ ಚ ಓಲಮ್ಬಕಲತಾಯೋ ಚ। ಓಸಧ್ಯೋತಿ ಓಸಧಿಯೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ। ಅನುಪತಿತುಕಾಮಾಸೀತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪದಾನುಪದಂ ಆಗನ್ತುಕಾಮಾಸಿ। ಅಪಿ ಪಸ್ಸೇಸಿ ನೇ ಲಹುನ್ತಿ ಅಪಿ ನಾಮ ಏತಾಯ ಏಕಪದಿಯಾ ಅನುಪತಮಾನಾ ಪುತ್ತಕೇ ತೇ ಲಹುಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಏವಂ ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಥಾತಿ। ಜಟಿನೀತಿ ಬದ್ಧಜಟಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾತರಂ ಪರಮ್ಮುಖಾಲಪನೇನ ಆಲಪನ್ತೀ ಆಹ। ಅತಿವೇಲನ್ತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಕತ್ವಾ। ಉಞ್ಛಾತಿ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ । ಫಲನ್ತಿ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲಂ। ಖುದ್ದೇನ ಮಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಧುನಾ ಮಿಸ್ಸಿತಂ। ಅಸಿತೋತಿ ಅಸಿತಾಸನೋ ಪರಿಭುತ್ತಫಲೋ। ಧಾತೋತಿ ಸುಹಿತೋ। ನ ಬಾಳ್ಹಂ ಧಾರಯೇಯ್ಯ ನೋತಿ ನ ನೋ ಬಾಳ್ಹಂ ವೇಗೇನ ನಯೇಯ್ಯ। ಮಾತುಗಿದ್ಧಿನೋತಿ ಮಾತರಿ ಗಿದ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಬಲವಸಿನೇಹಾ ಏವಂ ವಿಲವಿಂಸೂತಿ।
Tattha pādakāti khuddakapādā. Okandāmaseti avakandāma, apacitiṃ nīcavuttiṃ dassentā jānāpema. Sarassāti imassa padumasarassa pariggāhakāneva nāgakulāni sirasā vandāma. Supatitthe ca āpaketi supatitthāya nadiyā adhivatthā devatāpi vandāma. Tiṇalatānīti tiṇāni ca olambakalatāyo ca. Osadhyoti osadhiyo. Sabbattha adhivatthā devatā sandhāyevamāha. Anupatitukāmāsīti sacepi sā amhākaṃ padānupadaṃ āgantukāmāsi. Api passesi ne lahunti api nāma etāya ekapadiyā anupatamānā puttake te lahuṃ passeyyāsīti evaṃ taṃ vadeyyāthāti. Jaṭinīti baddhajaṭaṃ ārabbha mātaraṃ parammukhālapanena ālapantī āha. Ativelanti pamāṇātikkantaṃ katvā. Uñchāti uñchācariyāya . Phalanti vanamūlaphalāphalaṃ. Khuddena missitanti khuddakamadhunā missitaṃ. Asitoti asitāsano paribhuttaphalo. Dhātoti suhito. Na bāḷhaṃ dhārayeyya noti na no bāḷhaṃ vegena nayeyya. Mātugiddhinoti mātari giddhena samannāgatā balavasinehā evaṃ vilaviṃsūti.
ದಾರಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Dārakapabbavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಮದ್ದೀಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ
Maddīpabbavaṇṇanā
ಯಂ ಪನ ತಂ ರಞ್ಞಾ ಪಥವಿಂ ಉನ್ನಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಿಯಪುತ್ತೇಸು ದಿನ್ನೇಸು ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಜಾತಂ, ತೇನಪಿ ಭಿಜ್ಜಮಾನಹದಯಾ ವಿಯ ಹಿಮವನ್ತವಾಸಿನೋ ದೇವಾ ತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ನಿಯಮಾನಾನಂ ತಂ ವಿಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಸಚೇ ಮದ್ದೀ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಅಸ್ಸಮಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಪುತ್ತಕೇ ಅದಿಸ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಬಲವಸಿನೇಹೇನ ಪದಾನುಪದಂ ಧಾವಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ತೇ ತಯೋ ದೇವಪುತ್ತೇ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘದೀಪಿವೇಸೇ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ದೇವಿಯಾ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಯಮಾನಾಪಿ ಯಾವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನಾ ಮಗ್ಗಂ ಅದತ್ವಾ ಯಥಾ ಚನ್ದಾಲೋಕೇನ ಅಸ್ಸಮಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ಸೀಹಾದೀನಮ್ಪಿ ಅವಿಹೇಠನತ್ಥಾಯ ಆರಕ್ಖಂ ಸುಸಂವಿಹಿತಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸುಂ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Yaṃ pana taṃ raññā pathaviṃ unnādetvā brāhmaṇassa piyaputtesu dinnesu yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ jātaṃ, tenapi bhijjamānahadayā viya himavantavāsino devā tesaṃ brāhmaṇena niyamānānaṃ taṃ vilāpaṃ sutvā mantayiṃsu ‘‘sace maddī kālasseva assamaṃ āgamissati, tattha puttake adisvā vessantaraṃ pucchitvā brāhmaṇassa dinnabhāvaṃ sutvā balavasinehena padānupadaṃ dhāvitvā mahantaṃ dukkhaṃ anubhaveyyā’’ti. Atha te tayo devaputte ‘‘tumhe sīhabyagghadīpivese nimminitvā deviyā āgamanamaggaṃ sannirumbhitvā yāciyamānāpi yāva sūriyatthaṅgamanā maggaṃ adatvā yathā candālokena assamaṃ pavisissati, evamassā sīhādīnampi aviheṭhanatthāya ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ kareyyāthā’’ti āṇāpesuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೧೮೨.
2182.
‘‘ತೇಸಂ ಲಾಲಪ್ಪಿತಂ ಸುತ್ವಾ, ತಯೋ ವಾಳಾ ವನೇ ಮಿಗಾ।
‘‘Tesaṃ lālappitaṃ sutvā, tayo vāḷā vane migā;
ಸೀಹೋ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಚ ದೀಪಿ ಚ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವುಂ॥
Sīho byaggho ca dīpi ca, idaṃ vacanamabravuṃ.
೨೧೮೩.
2183.
‘‘ಮಾ ಹೇವ ನೋ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ಸಾಯಂ ಉಞ್ಛಾತೋ ಆಗಮಾ।
‘‘Mā heva no rājaputtī, sāyaṃ uñchāto āgamā;
ಮಾ ಹೇವಮ್ಹಾಕ ನಿಬ್ಭೋಗೇ, ಹೇಠಯಿತ್ಥ ವನೇ ಮಿಗಾ॥
Mā hevamhāka nibbhoge, heṭhayittha vane migā.
೨೧೮೪.
2184.
‘‘ಸೀಹೋ ಚೇ ನಂ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯ, ಬ್ಯಗ್ಘೋ ದೀಪಿ ಚ ಲಕ್ಖಣಂ।
‘‘Sīho ce naṃ viheṭheyya, byaggho dīpi ca lakkhaṇaṃ;
ನೇವ ಜಾಲೀಕುಮಾರಸ್ಸ, ಕುತೋ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಸಿಯಾ।
Neva jālīkumārassa, kuto kaṇhājinā siyā;
ಉಭಯೇನೇವ ಜೀಯೇಥ, ಪತಿಂ ಪುತ್ತೇ ಚ ಲಕ್ಖಣಾ’’ತಿ॥
Ubhayeneva jīyetha, patiṃ putte ca lakkhaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವುನ್ತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ತಯೋ ಜನಾ ಸೀಹೋ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಚ ದೀಪಿ ಚಾತಿ ಏವಂ ತಯೋ ವಾಳಾ ವನೇ ಮಿಗಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಇದಂ ತಾ ದೇವತಾ ತಯೋ ದೇವಪುತ್ತೇ ವಚನಮಬ್ರವುಂ। ಮಾ ಹೇವ ನೋತಿ ಮದ್ದೀ ರಾಜಪುತ್ತೀ ಉಞ್ಛಾತೋ ಸಾಯಂ ಮಾ ಆಗಮಿ, ಚನ್ದಾಲೋಕೇನ ಸಾಯಂ ಆಗಚ್ಛತೂತಿ ವದನ್ತಿ। ಮಾ ಹೇವಮ್ಹಾಕ ನಿಬ್ಭೋಗೇತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಬ್ಭೋಗೇ ವಿಜಿತೇ ವನಘಟಾಯಂ ಮಾ ನಂ ಕೋಚಿಪಿ ವನೇ ವಾಳಮಿಗೋ ವಿಹೇಠೇಸಿ। ನ ಯಥಾ ವಿಹೇಠೇತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಸೀಹೋ ಚೇ ನನ್ತಿ ಸಚೇ ಹಿ ತಂ ಅನಾರಕ್ಖಂ ಸೀಹಾದೀಸು ಕೋಚಿ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯ, ಅಥಸ್ಸಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾಯ ನೇವ ಜಾಲಿಕುಮಾರೋ ಅಸ್ಸ, ಕುತೋ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಸಿಯಾ। ಏವಂ ಸಾ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಭಯೇನೇವ ಜೀಯೇಥ ಪತಿಂ ಪುತ್ತೇ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಜೀಯೇಥೇವ, ತಸ್ಮಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಮಸ್ಸಾ ಆರಕ್ಖಂ ಕರೋಥಾತಿ।
Tattha idaṃ vacanamabravunti ‘‘tumhe tayo janā sīho ca byaggho ca dīpi cāti evaṃ tayo vāḷā vane migā hothā’’ti idaṃ tā devatā tayo devaputte vacanamabravuṃ. Mā heva noti maddī rājaputtī uñchāto sāyaṃ mā āgami, candālokena sāyaṃ āgacchatūti vadanti. Mā hevamhāka nibbhogeti amhākaṃ nibbhoge vijite vanaghaṭāyaṃ mā naṃ kocipi vane vāḷamigo viheṭhesi. Na yathā viheṭheti, evamassā ārakkhaṃ gaṇhathāti vadanti. Sīho ce nanti sace hi taṃ anārakkhaṃ sīhādīsu koci viheṭheyya, athassā jīvitakkhayaṃ pattāya neva jālikumāro assa, kuto kaṇhājinā siyā. Evaṃ sā lakkhaṇasampannā ubhayeneva jīyetha patiṃ putte cāti dvīhi koṭṭhāsehi jīyetheva, tasmā susaṃvihitamassā ārakkhaṃ karothāti.
ಅಥ ತೇ ತಯೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ತಂ ವಚನಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘದೀಪಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆಗಮನಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ಮದ್ದೀಪಿ ಖೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ದುಸ್ಸುಪಿನೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಮೂಲಫಲಾಫಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಮೂಲಫಲಾಫಲಾನಿ ಉಪಧಾರೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಹತ್ಥತೋ ಖಣಿತ್ತಿ ಪತಿ, ತಥಾ ಅಂಸತೋ ಉಗ್ಗೀವಞ್ಚ ಪತಿ, ದಕ್ಖಿಣಕ್ಖಿಚ ಫನ್ದತಿ, ಫಲಿನೋ ರುಕ್ಖಾ ಅಫಲಾ ವಿಯ ಅಫಲಾ ಚ ಫಲಿನೋ ವಿಯ ಖಾಯಿಂಸು, ದಸ ದಿಸಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು। ಸಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇದಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಅಜ್ಜ ಮೇ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಮ ಪುತ್ತಾನಂ ವಾ, ಉದಾಹು ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ –
Atha te tayo devaputtā ‘‘sādhū’’ti tāsaṃ devatānaṃ taṃ vacanaṃ paṭissuṇitvā sīhabyagghadīpino hutvā āgantvā tassā āgamanamagge paṭipāṭiyā nipajjiṃsu. Maddīpi kho ‘‘ajja mayā dussupino diṭṭho, kālasseva mūlaphalāphalaṃ gahetvā assamaṃ gamissāmī’’ti kampamānā mūlaphalāphalāni upadhāresi. Athassā hatthato khaṇitti pati, tathā aṃsato uggīvañca pati, dakkhiṇakkhica phandati, phalino rukkhā aphalā viya aphalā ca phalino viya khāyiṃsu, dasa disā na paññāyiṃsu. Sā ‘‘kiṃ nu kho idaṃ, pubbe abhūtapubbaṃ ajja me hoti, kiṃ bhavissati, mayhaṃ vā antarāyo bhavissati, mama puttānaṃ vā, udāhu vessantarassā’’ti cintetvā āha –
೨೧೮೫.
2185.
‘‘ಖಣಿತ್ತಿಕಂ ಮೇ ಪತಿತಂ, ದಕ್ಖಿಣಕ್ಖಿ ಚ ಫನ್ದತಿ।
‘‘Khaṇittikaṃ me patitaṃ, dakkhiṇakkhi ca phandati;
ಅಫಲಾ ಫಲಿನೋ ರುಕ್ಖಾ, ಸಬ್ಬಾ ಮುಯ್ಹನ್ತಿ ಮೇ ದಿಸಾ’’ತಿ॥
Aphalā phalino rukkhā, sabbā muyhanti me disā’’ti.
ಏವಂ ಸಾ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
Evaṃ sā paridevantī pakkāmi.
೨೧೮೬.
2186.
‘‘ತಸ್ಸಾ ಸಾಯನ್ಹಕಾಲಸ್ಮಿಂ, ಅಸ್ಸಮಾಗಮನಂ ಪತಿ।
‘‘Tassā sāyanhakālasmiṃ, assamāgamanaṃ pati;
ಅತ್ಥಙ್ಗತಮ್ಹಿ ಸೂರಿಯೇ, ವಾಳಾ ಪನ್ಥೇ ಉಪಟ್ಠಹುಂ॥
Atthaṅgatamhi sūriye, vāḷā panthe upaṭṭhahuṃ.
೨೧೮೭.
2187.
‘‘ನೀಚೇ ಚೋಲಮ್ಬತೇ ಸೂರಿಯೋ, ದೂರೇ ಚ ವತ ಅಸ್ಸಮೋ।
‘‘Nīce colambate sūriyo, dūre ca vata assamo;
ಯಞ್ಚ ನೇಸಂ ಇತೋ ಹಸ್ಸಂ, ತಂ ತೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯು ಭೋಜನಂ॥
Yañca nesaṃ ito hassaṃ, taṃ te bhuñjeyyu bhojanaṃ.
೨೧೮೮.
2188.
‘‘ಸೋ ನೂನ ಖತ್ತಿಯೋ ಏಕೋ, ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಅಚ್ಛತಿ।
‘‘So nūna khattiyo eko, paṇṇasālāya acchati;
ತೋಸೇನ್ತೋ ದಾರಕೇ ಛಾತೇ, ಮಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನಾಯತಿಂ॥
Tosento dārake chāte, mamaṃ disvā anāyatiṃ.
೨೧೮೯.
2189.
‘‘ತೇ ನೂನ ಪುತ್ತಕಾ ಮಯ್ಹಂ, ಕಪಣಾಯ ವರಾಕಿಯಾ।
‘‘Te nūna puttakā mayhaṃ, kapaṇāya varākiyā;
ಸಾಯಂ ಸಂವೇಸನಾಕಾಲೇ, ಖೀರಪೀತಾವ ಅಚ್ಛರೇ॥
Sāyaṃ saṃvesanākāle, khīrapītāva acchare.
೨೧೯೦.
2190.
‘‘ತೇ ನೂನ ಪುತ್ತಕಾ ಮಯ್ಹಂ, ಕಪಣಾಯ ವರಾಕಿಯಾ।
‘‘Te nūna puttakā mayhaṃ, kapaṇāya varākiyā;
ಸಾಯಂ ಸಂವೇಸನಾಕಾಲೇ, ವಾರಿಪೀತಾವ ಅಚ್ಛರೇ॥
Sāyaṃ saṃvesanākāle, vāripītāva acchare.
೨೧೯೧.
2191.
‘‘ತೇ ನೂನ ಪುತ್ತಕಾ ಮಯ್ಹಂ, ಕಪಣಾಯ ವರಾಕಿಯಾ।
‘‘Te nūna puttakā mayhaṃ, kapaṇāya varākiyā;
ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ವಚ್ಛಾ ಬಾಲಾವ ಮಾತರಂ॥
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti, vacchā bālāva mātaraṃ.
೨೧೯೨.
2192.
‘‘ತೇ ನೂನ ಪುತ್ತಕಾ ಮಯ್ಹಂ, ಕಪಣಾಯ ವರಾಕಿಯಾ।
‘‘Te nūna puttakā mayhaṃ, kapaṇāya varākiyā;
ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಹಂಸಾವುಪರಿಪಲ್ಲಲೇ॥
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti, haṃsāvuparipallale.
೨೧೯೩.
2193.
‘‘ತೇ ನೂನ ಪುತ್ತಕಾ ಮಯ್ಹಂ, ಕಪಣಾಯ ವರಾಕಿಯಾ।
‘‘Te nūna puttakā mayhaṃ, kapaṇāya varākiyā;
ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅಸ್ಸಮಸ್ಸಾವಿದೂರತೋ॥
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti, assamassāvidūrato.
೨೧೯೪.
2194.
‘‘ಏಕಾಯನೋ ಏಕಪಥೋ, ಸರಾ ಸೋಬ್ಭಾ ಚ ಪಸ್ಸತೋ।
‘‘Ekāyano ekapatho, sarā sobbhā ca passato;
ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಸ್ಸಮಂ॥
Aññaṃ maggaṃ na passāmi, yena gaccheyya assamaṃ.
೨೧೯೫.
2195.
‘‘ಮಿಗಾ ನಮತ್ಥು ರಾಜಾನೋ, ಕಾನನಸ್ಮಿಂ ಮಹಬ್ಬಲಾ।
‘‘Migā namatthu rājāno, kānanasmiṃ mahabbalā;
ಧಮ್ಮೇನ ಭಾತರೋ ಹೋಥ, ಮಗ್ಗಂ ಮೇ ದೇಥ ಯಾಚಿತಾ॥
Dhammena bhātaro hotha, maggaṃ me detha yācitā.
೨೧೯೬.
2196.
‘‘ಅವರುದ್ಧಸ್ಸಾಹಂ ಭರಿಯಾ, ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಿರೀಮತೋ।
‘‘Avaruddhassāhaṃ bhariyā, rājaputtassa sirīmato;
ತಂ ಚಾಹಂ ನಾತಿಮಞ್ಞಾಮಿ, ರಾಮಂ ಸೀತಾವನುಬ್ಬತಾ॥
Taṃ cāhaṃ nātimaññāmi, rāmaṃ sītāvanubbatā.
೨೧೯೭.
2197.
‘‘ತುಮ್ಹೇ ಚ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸಥ, ಸಾಯಂ ಸಂವೇಸನಂ ಪತಿ।
‘‘Tumhe ca putte passatha, sāyaṃ saṃvesanaṃ pati;
ಅಹಞ್ಚ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Ahañca putte passeyyaṃ, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೧೯೮.
2198.
‘‘ಬಹುಂ ಚಿದಂ ಮೂಲಫಲಂ, ಭಕ್ಖೋ ಚಾಯಂ ಅನಪ್ಪಕೋ।
‘‘Bahuṃ cidaṃ mūlaphalaṃ, bhakkho cāyaṃ anappako;
ತತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಗ್ಗಂ ಮೇ ದೇಥ ಯಾಚಿತಾ॥
Tato upaḍḍhaṃ dassāmi, maggaṃ me detha yācitā.
೨೧೯೯.
2199.
‘‘ರಾಜಪುತ್ತೀ ಚ ನೋ ಮಾತಾ, ರಾಜಪುತ್ತೋ ಚ ನೋ ಪಿತಾ।
‘‘Rājaputtī ca no mātā, rājaputto ca no pitā;
ಧಮ್ಮೇನ ಭಾತರೋ ಹೋಥ, ಮಗ್ಗಂ ಮೇ ದೇಥ ಯಾಚಿತಾ’’ತಿ॥
Dhammena bhātaro hotha, maggaṃ me detha yācitā’’ti.
ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಮಮ। ಅಸ್ಸಮಾಗಮನಂ ಪತೀತಿ ಅಸ್ಸಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ। ಉಪಟ್ಠಹುನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಠಿತಾ। ತೇ ಕಿರ ಪಠಮಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಾಯ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಾಯ ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ರುಮ್ಭನ್ತಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಿರಿಯಂ ಅಟ್ಠಂಸು। ಯಞ್ಚ ತೇಸನ್ತಿ ಅಹಞ್ಚ ಯಂ ಇತೋ ಮೂಲಫಲಾಫಲಂ ತೇಸಂ ಹರಿಸ್ಸಂ, ತಮೇವ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಚ ಉಭೋ ಪುತ್ತಕಾ ಚಾತಿ ತೇ ತಯೋಪಿ ಜನಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಅಞ್ಞಂ ತೇಸಂ ಭೋಜನಂ ನತ್ಥಿ। ಅನಾಯತಿನ್ತಿ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಮಂ ಞತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ನೂನ ದಾರಕೇ ತೋಸೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಸಂವೇಸನಾಕಾಲೇತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಅತ್ತನೋ ಖಾದಾಪನಪಿವಾಪನಕಾಲೇ ಖೀರಪೀತಾವಾತಿ ಯಥಾ ಖೀರಪೀತಾ ಮಿಗಪೋತಕಾ ಖೀರತ್ಥಾಯ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತಾವ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಪುತ್ತಕಾ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತಾವ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವದತಿ।
Tattha tassāti tassā mama. Assamāgamanaṃ patīti assamaṃ paṭicca sandhāya āgacchantiyā. Upaṭṭhahunti uṭṭhāya ṭhitā. Te kira paṭhamaṃ paṭipāṭiyā nipajjitvā tāya āgamanakāle uṭṭhāya vijambhitvā maggaṃ rumbhantā paṭipāṭiyā tiriyaṃ aṭṭhaṃsu. Yañca tesanti ahañca yaṃ ito mūlaphalāphalaṃ tesaṃ harissaṃ, tameva vessantaro ca ubho puttakā cāti te tayopi janā bhuñjeyyuṃ, aññaṃ tesaṃ bhojanaṃ natthi. Anāyatinti anāgacchantiṃ maṃ ñatvā ekakova nūna dārake tosento nisinno. Saṃvesanākāleti aññesu divasesu attano khādāpanapivāpanakāle khīrapītāvāti yathā khīrapītā migapotakā khīratthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ okkamanti, evaṃ me puttakā phalāphalatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ upagatā bhavissantīti vadati.
ವಾರಿಪೀತಾವಾತಿ ಯಥಾ ಪಿಪಾಸಿತಾ ಮಿಗಪೋತಕಾ ಪಾನೀಯತ್ಥಾಯ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತಾವ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಚ್ಛರೇತಿ ಅಚ್ಛನ್ತಿ। ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮಂ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಮಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ‘‘ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತುನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಾಯನೋತಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಅಯನೋ ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗೋ। ಏಕಪಥೋತಿ ಸೋ ಚ ಏಕೋವ, ದುತಿಯೋ ನತ್ಥಿ, ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸರಾ ಸೋಬ್ಭಾ ಚ ಪಸ್ಸತೋ। ಮಿಗಾ ನಮತ್ಥೂತಿ ಸಾ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಫಲಪಚ್ಛಿಂ ಸೀಸತೋ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಏವಮಾಹ। ಭಾತರೋತಿ ಅಹಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸರಾಜಪುತ್ತೀ, ತುಮ್ಹೀಪಿ ಮಿಗರಾಜಪುತ್ತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಧಮ್ಮೇನ ಭಾತರೋ ಹೋಥ।
Vāripītāvāti yathā pipāsitā migapotakā pānīyatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ okkamantīti imināva nayena attho veditabbo. Acchareti acchanti. Paccuggatā maṃ tiṭṭhantīti maṃ paccuggatā hutvā tiṭṭhanti. ‘‘Paccuggantunā’’tipi pāṭho, paccuggantvāti attho. Ekāyanoti ekasseva ayano ekapadikamaggo. Ekapathoti so ca ekova, dutiyo natthi, okkamitvā gantuṃ na sakkā. Kasmā? Yasmā sarā sobbhā ca passato. Migā namatthūti sā aññaṃ maggaṃ adisvā ‘‘ete yācitvā paṭikkamāpessāmī’’ti phalapacchiṃ sīsato otāretvā añjaliṃ paggayha namassamānā evamāha. Bhātaroti ahampi manussarājaputtī, tumhīpi migarājaputtā, iti me dhammena bhātaro hotha.
ಅವರುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ರಟ್ಠತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತಸ್ಸ। ರಾಮಂ ಸೀತಾವನುಬ್ಬತಾತಿ ಯಥಾ ದಸರಥರಾಜಪುತ್ತಂ ರಾಮಂ ತಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ಸೀತಾದೇವೀ ತಸ್ಸೇವ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಅನುಬ್ಬತಾ ಪತಿದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ, ತಥಾ ಅಹಮ್ಪಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಉಪಟ್ಠಹಾಮಿ, ನಾತಿಮಞ್ಞಾಮೀತಿ ವದತಿ। ತುಮ್ಹೇ ಚಾತಿ ತುಮ್ಹೇ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಮಗ್ಗಂ ದತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಗೋಚರಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸಥ, ಅಹಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ದೇಥ ಮೇ ಮಗ್ಗನ್ಥಿ ಯಾಚತಿ।
Avaruddhassāti raṭṭhato pabbājitassa. Rāmaṃ sītāvanubbatāti yathā dasaratharājaputtaṃ rāmaṃ tassa kaniṭṭhabhaginī sītādevī tasseva aggamahesī hutvā taṃ anubbatā patidevatā hutvā appamattā upaṭṭhāsi, tathā ahampi vessantaraṃ upaṭṭhahāmi, nātimaññāmīti vadati. Tumhe cāti tumhe ca mayhaṃ maggaṃ datvā sāyaṃ gocaraggahaṇakāle putte passatha, ahañca attano putte passeyyaṃ, detha me magganthi yācati.
ಅಥ ತೇ ತಯೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ವೇಲಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ಮಗ್ಗಂ ದಾತುಂ ವೇಲಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಪಗಚ್ಛಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Atha te tayo devaputtā velaṃ oloketvā ‘‘idānissā maggaṃ dātuṃ velā’’ti ñatvā uṭṭhāya apagacchiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೨೦೦.
2200.
‘‘ತಸ್ಸಾ ಲಾಲಪ್ಪಮಾನಾಯ, ಬಹುಂ ಕಾರುಞ್ಞಸಞ್ಹಿತಂ।
‘‘Tassā lālappamānāya, bahuṃ kāruññasañhitaṃ;
ಸುತ್ವಾ ನೇಲಪತಿಂ ವಾಚಂ, ವಾಳಾ ಪನ್ಥಾ ಅಪಕ್ಕಮು’’ನ್ತಿ॥
Sutvā nelapatiṃ vācaṃ, vāḷā panthā apakkamu’’nti.
ತತ್ಥ ನೇಲಪತಿನ್ತಿ ನ ಏಲಪತಿಂ ಏಲಪಾತವಿರಹಿತಂ ವಿಸಟ್ಠಂ ಮಧುರವಾಚಂ।
Tattha nelapatinti na elapatiṃ elapātavirahitaṃ visaṭṭhaṃ madhuravācaṃ.
ಸಾಪಿ ವಾಳೇಸು ಅಪಗತೇಸು ಅಸ್ಸಮಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತದಾ ಚ ಪುಣ್ಣಮುಪೋಸಥೋ ಹೋತಿ। ಸಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಂ ಪತ್ವಾ ಯೇಸು ಯೇಸು ಠಾನೇಸು ಪುಬ್ಬೇ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ, ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಆಹ –
Sāpi vāḷesu apagatesu assamaṃ agamāsi. Tadā ca puṇṇamuposatho hoti. Sā caṅkamanakoṭiṃ patvā yesu yesu ṭhānesu pubbe putte passati, tesu tesu ṭhānesu apassantī āha –
೨೨೦೧.
2201.
‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ನಂ ಪದೇಸಮ್ಹಿ, ಪುತ್ತಕಾ ಪಂಸುಕುಣ್ಠಿತಾ।
‘‘Imamhi naṃ padesamhi, puttakā paṃsukuṇṭhitā;
ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ವಚ್ಛಾ ಬಾಲಾವ ಮಾತರಂ॥
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti, vacchā bālāva mātaraṃ.
೨೨೦೨.
2202.
‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ನಂ ಪದೇಸಮ್ಹಿ, ಪುತ್ತಕಾ ಪಂಸುಕುಣ್ಠಿತಾ।
‘‘Imamhi naṃ padesamhi, puttakā paṃsukuṇṭhitā;
ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಹಂಸಾವುಪರಿಪಲ್ಲಲೇ॥
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti, haṃsāvuparipallale.
೨೨೦೩.
2203.
‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ನಂ ಪದೇಸಮ್ಹಿ, ಪುತ್ತಕಾ ಪಂಸುಕುಣ್ಠಿತಾ।
‘‘Imamhi naṃ padesamhi, puttakā paṃsukuṇṭhitā;
ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅಸ್ಸಮಸ್ಸಾವಿದೂರತೋ॥
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti, assamassāvidūrato.
೨೨೦೪.
2204.
‘‘ದ್ವೇ ಮಿಗಾ ವಿಯ ಉಕ್ಕಣ್ಣಾ, ಸಮನ್ತಾ ಮಭಿಧಾವಿನೋ।
‘‘Dve migā viya ukkaṇṇā, samantā mabhidhāvino;
ಆನನ್ದಿನೋ ಪಮುದಿತಾ, ವಗ್ಗಮಾನಾವ ಕಮ್ಪರೇ।
Ānandino pamuditā, vaggamānāva kampare;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೦೫.
2205.
‘‘ಛಕಲೀವ ಮಿಗೀ ಛಾಪಂ, ಪಕ್ಖೀ ಮುತ್ತಾವ ಪಞ್ಜರಾ।
‘‘Chakalīva migī chāpaṃ, pakkhī muttāva pañjarā;
ಓಹಾಯ ಪುತ್ತೇ ನಿಕ್ಖಮಿಂ, ಸೀಹೀವಾಮಿಸಗಿದ್ಧಿನೀ।
Ohāya putte nikkhamiṃ, sīhīvāmisagiddhinī;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೦೬.
2206.
‘‘ಇದಂ ನೇಸಂ ಪದಕ್ಕನ್ತಂ, ನಾಗಾನಮಿವ ಪಬ್ಬತೇ।
‘‘Idaṃ nesaṃ padakkantaṃ, nāgānamiva pabbate;
ಚಿತಕಾ ಪರಿಕಿಣ್ಣಾಯೋ, ಅಸ್ಸಮಸ್ಸಾವಿದೂರತೋ।
Citakā parikiṇṇāyo, assamassāvidūrato;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೦೭.
2207.
‘‘ವಾಲಿಕಾಯಪಿ ಓಕಿಣ್ಣಾ, ಪುತ್ತಕಾ ಪಂಸುಕುಣ್ಠಿತಾ।
‘‘Vālikāyapi okiṇṇā, puttakā paṃsukuṇṭhitā;
ಸಮನ್ತಾ ಅಭಿಧಾವನ್ತಿ, ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಾರಕೇ॥
Samantā abhidhāvanti, te na passāmi dārake.
೨೨೦೮.
2208.
‘‘ಯೇ ಮಂ ಪುರೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತಿ, ಅರಞ್ಞಾ ದೂರಮಾಯತಿಂ।
‘‘Ye maṃ pure paccuṭṭhenti, araññā dūramāyatiṃ;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೦೯.
2209.
‘‘ಛಕಲಿಂವ ಮಿಗಿಂ ಛಾಪಾ, ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತುನ ಮಾತರಂ।
‘‘Chakaliṃva migiṃ chāpā, paccuggantuna mātaraṃ;
ದೂರೇ ಮಂ ಪವಿಲೋಕೇನ್ತಿ, ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಾರಕೇ॥
Dūre maṃ pavilokenti, te na passāmi dārake.
೨೨೧೦.
2210.
‘‘ಇದಂ ನೇಸಂ ಕೀಳನಕಂ, ಪತಿತಂ ಪಣ್ಡುಬೇಲುವಂ।
‘‘Idaṃ nesaṃ kīḷanakaṃ, patitaṃ paṇḍubeluvaṃ;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೧೧.
2211.
‘‘ಥನಾ ಚ ಮಯ್ಹಿಮೇ ಪೂರಾ, ಉರೋ ಚ ಸಮ್ಪದಾಲತಿ।
‘‘Thanā ca mayhime pūrā, uro ca sampadālati;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೧೨.
2212.
‘‘ಉಚ್ಛಙ್ಗೇಕೋ ವಿಚಿನಾತಿ, ಥನಮೇಕಾವಲಮ್ಬತಿ।
‘‘Ucchaṅgeko vicināti, thanamekāvalambati;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೧೩.
2213.
‘‘ಯಸ್ಸು ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ, ಪುತ್ತಕಾ ಪಂಸುಕುಣ್ಠಿತಾ।
‘‘Yassu sāyanhasamayaṃ, puttakā paṃsukuṇṭhitā;
ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಮೇ ವಿವತ್ತನ್ತಿ, ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಾರಕೇ॥
Ucchaṅge me vivattanti, te na passāmi dārake.
೨೨೧೪.
2214.
‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಅಸ್ಸಮೋ ಪುಬ್ಬೇ, ಸಮಜ್ಜೋ ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ।
‘‘Ayaṃ so assamo pubbe, samajjo paṭibhāti maṃ;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತ್ಯಾ, ಭಮತೇ ವಿಯ ಅಸ್ಸಮೋ॥
Tyajja putte apassantyā, bhamate viya assamo.
೨೨೧೫.
2215.
‘‘ಕಿಮಿದಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋವ, ಅಸ್ಸಮೋ ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ।
‘‘Kimidaṃ appasaddova, assamo paṭibhāti maṃ;
ಕಾಕೋಲಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ॥
Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.
೨೨೧೬.
2216.
‘‘ಕಿಮಿದಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋವ, ಅಸ್ಸಮೋ ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ।
‘‘Kimidaṃ appasaddova, assamo paṭibhāti maṃ;
ಸಕುಣಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ’’ತಿ॥
Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā’’ti.
ತತ್ಥ ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಪಂಸುಕುಣ್ಠಿತಾತಿ ಪಂಸುಮಕ್ಖಿತಾ। ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಮನ್ತಿ ಮಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ಹುತ್ವಾ। ‘‘ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತುನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ। ಉಕ್ಕಣ್ಣಾತಿ ಯಥಾ ಮಿಗಪೋತಕಾ ಮಾತರಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಸಮನ್ತಾ ಅಭಿಧಾವಿನೋ। ವಗ್ಗಮಾನಾವ ಕಮ್ಪರೇತಿವಜ್ಜಮಾನಾಯೇವ ಮಾತು ಹದಯಮಂಸಂ ಕಮ್ಪೇನ್ತಿ ವಿಯ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಮ ಪುತ್ತಾ। ತ್ಯಜ್ಜಾತಿ ತೇ ಅಜ್ಜ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ। ಛಕಲೀವ ಮಿಗೀ ಛಾಪನ್ತಿ ಯಥಾ ಛಕಲೀ ಚ ಮಿಗೀ ಚ ಪಞ್ಜರಸಙ್ಖಾತಾ ಕುಲಾವಕಾ ಮುತ್ತಾ ಪಕ್ಖೀ ಚ ಆಮಿಸಗಿದ್ಧಿನೀ ಸೀಹೀ ಚ ಅತ್ತನೋ ಛಾಪಂ ಓಹಾಯ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ತಥಾಹಮ್ಪಿ ಓಹಾಯ ಪುತ್ತೇ ಗೋಚರಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿನ್ತಿ ವದತಿ। ಇದಂ ನೇಸಂ ಪದಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ವಸ್ಸಾರತ್ತೇ ಸಾನುಪಬ್ಬತೇ ನಾಗಾನಂ ಪದವಲಞ್ಜಂ ವಿಯ ಇದಂ ನೇಸಂ ಕೀಳನಟ್ಠಾನೇ ಆಧಾವನಪರಿಧಾವನಪದಕ್ಕನ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಚಿತಕಾತಿ ಸಞ್ಚಿತನಿಚಿತಾ ಕವಾಲುಕಪುಞ್ಜಾ। ಪರಿಕಿಣ್ಣಾಯೋತಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾಯೋ। ಸಮನ್ತಾ ಮಭಿಧಾವನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಸಮನ್ತಾ ಅಭಿಧಾವನ್ತಿ।
Tattha nanti nipātamattaṃ. Paṃsukuṇṭhitāti paṃsumakkhitā. Paccuggatā manti maṃ paccuggatā hutvā. ‘‘Paccuggantunā’’tipi pāṭho, paccuggantvāicceva attho. Ukkaṇṇāti yathā migapotakā mātaraṃ disvā kaṇṇe ukkhipitvā gīvaṃ pasāretvā mātaraṃ upagantvā haṭṭhatuṭṭhā samantā abhidhāvino. Vaggamānāvakamparetivajjamānāyeva mātu hadayamaṃsaṃ kampenti viya evaṃ pubbe mama puttā. Tyajjāti te ajja na passāmi. Chakalīva migī chāpanti yathā chakalī ca migī ca pañjarasaṅkhātā kulāvakā muttā pakkhī ca āmisagiddhinī sīhī ca attano chāpaṃ ohāya gocarāya pakkamanti, tathāhampi ohāya putte gocarāya nikkhaminti vadati. Idaṃ nesaṃ padakkantanti vassāratte sānupabbate nāgānaṃ padavalañjaṃ viya idaṃ nesaṃ kīḷanaṭṭhāne ādhāvanaparidhāvanapadakkantaṃ paññāyati. Citakāti sañcitanicitā kavālukapuñjā. Parikiṇṇāyoti vippakiṇṇāyo. Samantā mabhidhāvantīti aññesu divasesu samantā abhidhāvanti.
ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ದೂರಮಾಯತಿನ್ತಿ ದೂರತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ। ಛಕಲಿಂವ ಮಿಗಿಂ ಛಾಪಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮಾತರಂ ಛಕಲಿಂ ವಿಯ ಮಿಗಿಂ ವಿಯ ಚ ಛಾಪಾ। ಇದಂ ನೇಸಂ ಕೀಳನಕನ್ತಿ ಹತ್ಥಿರೂಪಕಾದೀಹಿ ಕೀಳನ್ತಾನಂ ಇದಞ್ಚ ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಕೀಳನಬೇಲುವಂ ಪರಿಗಳಿತ್ವಾ ಪತಿತಂ। ಮಯ್ಹಿಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಇಮೇ ಥನಾ ಚ ಖೀರಸ್ಸ ಪೂರಾ। ಉರೋ ಚ ಸಮ್ಪದಾಲತೀತಿ ಹದಯಞ್ಚ ಫಲತಿ। ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಮೇ ವಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಮಮ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಆವತ್ತನ್ತಿ ವಿವತ್ತನ್ತಿ। ಸಮಜ್ಜೋ ಪಟಿಭಾತಿ ಮನ್ತಿ ಸಮಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ತ್ಯಜ್ಜಾತಿ ತೇ ಅಜ್ಜ। ಅಪಸ್ಸನ್ತ್ಯಾತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾ ಮಮ। ಭಮತೇ ವಿಯಾತಿ ಕುಲಾಲಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಭಮತಿ। ಕಾಕೋಲಾತಿ ವನಕಾಕಾ। ಮತಾ ನೂನಾತಿ ಅದ್ಧಾ ಮತಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ನೀತಾ ವಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಕುಣಾತಿ ಅವಸೇಸಸಕುಣಾ।
Paccuṭṭhentīti paccuggacchanti. Dūramāyatinti dūrato āgacchantiṃ. Chakaliṃva migiṃ chāpāti attano mātaraṃ chakaliṃ viya migiṃ viya ca chāpā. Idaṃ nesaṃ kīḷanakanti hatthirūpakādīhi kīḷantānaṃ idañca tesaṃ hatthato suvaṇṇavaṇṇaṃ kīḷanabeluvaṃ parigaḷitvā patitaṃ. Mayhimeti mayhaṃ ime thanā ca khīrassa pūrā. Uro ca sampadālatīti hadayañca phalati. Ucchaṅge me vivattantīti mama ucchaṅge āvattanti vivattanti. Samajjo paṭibhāti manti samajjaṭṭhānaṃ viya mayhaṃ upaṭṭhāti. Tyajjāti te ajja. Apassantyāti apassantiyā mama. Bhamate viyāti kulālacakkaṃ viya bhamati. Kākolāti vanakākā. Matā nūnāti addhā matā vā kenaci nītā vā bhavissanti. Sakuṇāti avasesasakuṇā.
ಇತಿ ಸಾ ವಿಲಪನ್ತೀ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಫಲಪಚ್ಛಿಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ತುಣ್ಹಿಮಾಸೀನಂ ದಿಸ್ವಾ ದಾರಕೇ ಚಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಆಹ –
Iti sā vilapantī mahāsattassa santikaṃ gantvā phalapacchiṃ otāretvā mahāsattaṃ tuṇhimāsīnaṃ disvā dārake cassa santike apassantī āha –
೨೨೧೭.
2217.
‘‘ಕಿಮಿದಂ ತುಣ್ಹಿಭೂತೋಸಿ, ಅಪಿ ರತ್ತೇವ ಮೇ ಮನೋ।
‘‘Kimidaṃ tuṇhibhūtosi, api ratteva me mano;
ಕಾಕೋಲಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ॥
Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.
೨೨೧೮.
2218.
‘‘ಕಿಮಿದಂ ತುಣ್ಹಿಭೂತೋಸಿ, ಅಪಿ ರತ್ತೇವ ಮೇ ಮನೋ।
‘‘Kimidaṃ tuṇhibhūtosi, api ratteva me mano;
ಸಕುಣಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ॥
Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.
೨೨೧೯.
2219.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಮೇ ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಮಿಗಾ ಖಾದಿಂಸು ದಾರಕೇ।
‘‘Kacci nu me ayyaputta, migā khādiṃsu dārake;
ಅರಞ್ಞೇ ಇರಿಣೇ ವಿವನೇ, ಕೇನ ನೀತಾ ಮೇ ದಾರಕಾ॥
Araññe iriṇe vivane, kena nītā me dārakā.
೨೨೨೦.
2220.
‘‘ಅದು ತೇ ಪಹಿತಾ ದೂತಾ, ಅದು ಸುತ್ತಾ ಪಿಯಂವದಾ।
‘‘Adu te pahitā dūtā, adu suttā piyaṃvadā;
ಅದು ಬಹಿ ನೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಖಿಡ್ಡಾಸು ಪಸುತಾ ನು ತೇ॥
Adu bahi no nikkhantā, khiḍḍāsu pasutā nu te.
೨೨೨೧.
2221.
‘‘ನೇವಾಸಂ ಕೇಸಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ಜಾಲಿನೋ।
‘‘Nevāsaṃ kesā dissanti, hatthapādā ca jālino;
ಸಕುಣಾನಞ್ಚ ಓಪಾತೋ, ಕೇನ ನೀತಾ ಮೇ ದಾರಕಾ’’ತಿ॥
Sakuṇānañca opāto, kena nītā me dārakā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಪಿ ರತ್ತೇವ ಮೇ ಮನೋತಿ ಅಪಿ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸೇ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾ ವಿಯ ಮೇ ಮನೋ। ಮಿಗಾತಿ ಸೀಹಾದಯೋ ವಾಳಮಿಗಾ। ಇರಿಣೇತಿ ನಿರೋಜೇ। ವಿವನೇತಿ ವಿವಿತ್ತೇ। ದೂತಾತಿ ಅದು ಜೇತುತ್ತರನಗರೇ ಸಿವಿರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ತಯಾ ದೂತಾ ಕತ್ವಾ ಪೇಸಿತಾ। ಸುತ್ತಾತಿ ಅನ್ತೋಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಯಿತಾ। ಅದು ಬಹಿ ನೋತಿ ಅದು ತೇ ದಾರಕಾ ಖಿಡ್ಡಾಪಸುತಾ ಹುತ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ನೇವಾಸಂ ಕೇಸಾ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಾಮಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರ, ನೇವ ತೇಸಂ ಕಾಳಞ್ಜನವಣ್ಣಾ ಕೇಸಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಜಾಲಿನೋತಿ ಕಞ್ಚನಜಾಲವಿಚಿತ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾದಾ। ಸಕುಣಾನಞ್ಚ ಓಪಾತೋತಿ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಓಪತಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಆಕಾಸೇನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ‘‘ಕಿಂ ತೇಹಿ ಸಕುಣೇಹಿ ನೀತಾ, ಇತೋ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ತೇಸಂ ಸಕುಣಾನಂ ವಿಯ ಓಪಾತೋ ಜಾತೋ, ಅಕ್ಖಾಹಿ, ಕೇನ ನೀತಾ ಮೇ ದಾರಕಾ’’ತಿ?
Tattha api ratteva me manoti api balavapaccūse supinaṃ passantiyā viya me mano. Migāti sīhādayo vāḷamigā. Iriṇeti niroje. Vivaneti vivitte. Dūtāti adu jetuttaranagare sivirañño santikaṃ tayā dūtā katvā pesitā. Suttāti antopaṇṇasālaṃ pavisitvā sayitā. Adu bahi noti adu te dārakā khiḍḍāpasutā hutvā bahi nikkhantāti pucchati. Nevāsaṃ kesā dissantīti sāmi vessantara, neva tesaṃ kāḷañjanavaṇṇā kesā dissanti. Jālinoti kañcanajālavicittā hatthapādā. Sakuṇānañca opātoti himavantapadese hatthiliṅgasakuṇā nāma atthi, te opatitvā ādāya ākāseneva gacchanti. Tena taṃ pucchāmi ‘‘kiṃ tehi sakuṇehi nītā, ito aññesampi kesañci tesaṃ sakuṇānaṃ viya opāto jāto, akkhāhi, kena nītā me dārakā’’ti?
ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ದೇವ, ಕಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕಥೇಸಿ, ಕೋ ಮಮ ದೋಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ –
Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci āha. Atha naṃ sā ‘‘deva, kasmā mayā saddhiṃ na kathesi, ko mama doso’’ti vatvā āha –
೨೨೨೨.
2222.
‘‘ಇದಂ ತತೋ ದುಕ್ಖತರಂ, ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋ ಯಥಾ ವಣೋ।
‘‘Idaṃ tato dukkhataraṃ, sallaviddho yathā vaṇo;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೨೩.
2223.
‘‘ಇದಮ್ಪಿ ದುತಿಯಂ ಸಲ್ಲಂ, ಕಮ್ಪೇತಿ ಹದಯಂ ಮಮ।
‘‘Idampi dutiyaṃ sallaṃ, kampeti hadayaṃ mama;
ಯಞ್ಚ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಮಂ ನಾಭಿಭಾಸಸಿ॥
Yañca putte na passāmi, tvañca maṃ nābhibhāsasi.
೨೨೨೪.
2224.
‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಮೇ ಇಮಂ ರತ್ತಿಂ, ರಾಜಪುತ್ತ ನ ಸಂಸತಿ।
‘‘Ajjeva me imaṃ rattiṃ, rājaputta na saṃsati;
ಮಞ್ಞೇ ಓಕ್ಕನ್ತಸನ್ತಂ ಮಂ, ಪಾತೋ ದಕ್ಖಿಸಿ ನೋ ಮತ’’ನ್ತಿ॥
Maññe okkantasantaṃ maṃ, pāto dakkhisi no mata’’nti.
ತತ್ಥ ಇದಂ ತತೋ ದುಕ್ಖತರನ್ತಿ ಸಾಮಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರ, ಯಂ ಮಮ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಿತಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತೇ ಚ ಅಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಂ, ಇದಂ ತವ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಥನಂ ಮಯ್ಹಂ ತತೋ ದುಕ್ಖತರಂ। ತ್ವಞ್ಹಿ ಮಂ ಅಗ್ಗಿದಡ್ಢಂ ಪಟಿದಹನ್ತೋ ವಿಯ ಪಪಾತಾ ಪತಿತಂ ದಣ್ಡೇನ ಪೋಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಲ್ಲೇನ ವಣಂ ವಿಜ್ಝನ್ತೋ ವಿಯ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ಕಿಲಮೇಸಿ। ಇದಞ್ಹಿ ಮೇ ಹದಯಂ ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋ ಯಥಾ ವಣೋ ತಥೇವ ಕಮ್ಪತಿ ಚೇವ ರುಜತಿ ಚ। ‘‘ಸಮ್ಪವಿದ್ಧೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸಮ್ಪತಿವಿದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓಕ್ಕನ್ತಸನ್ತಂ ಮನ್ತಿ ಅಪಗತಜೀವಿತಂ ಮಂ। ದಕ್ಖಿಸಿ ನೋ ಮತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನೋ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ, ಮತಂ ಮಂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ತ್ವಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha idaṃ tato dukkhataranti sāmi vessantara, yaṃ mama raṭṭhā pabbājitāya araññe vasantiyā putte ca apassantiyā dukkhaṃ, idaṃ tava mayā saddhiṃ akathanaṃ mayhaṃ tato dukkhataraṃ. Tvañhi maṃ aggidaḍḍhaṃ paṭidahanto viya papātā patitaṃ daṇḍena pothento viya sallena vaṇaṃ vijjhanto viya tuṇhībhāvena kilamesi. Idañhi me hadayaṃ sallaviddho yathā vaṇo tatheva kampati ceva rujati ca. ‘‘Sampaviddho’’tipi pāṭho, sampatividdhoti attho. Okkantasantaṃmanti apagatajīvitaṃ maṃ. Dakkhisi no matanti ettha no-kāro nipātamatto, mataṃ maṃ kālasseva tvaṃ passissasīti attho.
ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಕಕ್ಖಳಕಥಾಯ ನಂ ಪುತ್ತಸೋಕಂ ಜಹಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Atha mahāsatto ‘‘kakkhaḷakathāya naṃ puttasokaṃ jahāpessāmī’’ti cintetvā imaṃ gāthamāha –
೨೨೨೫.
2225.
‘‘ನೂನ ಮದ್ದೀ ವರಾರೋಹಾ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಯಸಸ್ಸಿನೀ।
‘‘Nūna maddī varārohā, rājaputtī yasassinī;
ಪಾತೋ ಗತಾಸಿ ಉಞ್ಛಾಯ, ಕಿಮಿದಂ ಸಾಯಮಾಗತಾ’’ತಿ॥
Pāto gatāsi uñchāya, kimidaṃ sāyamāgatā’’ti.
ತತ್ಥ ಕಿಮಿದಂ ಸಾಯಮಾಗತಾತಿ ‘‘ಮದ್ದಿ, ತ್ವಂ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ಹಿಮವನ್ತೇ ಚ ನಾಮ ಬಹೂ ವನಚರಕಾ ತಾಪಸವಿಜ್ಜಾಧರಾದಯೋ ವಿಚರನ್ತಿ। ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ತಯಾ ಕತಂ, ತ್ವಂ ಪಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಮಿದಂ ಸಾಯಮಾಗಚ್ಛಸಿ, ದಹರಕುಮಾರಕೇ ಓಹಾಯ ಅರಞ್ಞಗತಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಸಸಾಮಿಕಿತ್ಥಿಯೋ ಏವರೂಪಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ‘ಕಾ ನು ಖೋ ಮೇ ದಾರಕಾನಂ ಪವತ್ತಿ, ಕಿಂ ವಾ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ ಚಿನ್ತೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ತೇ ನಾಹೋಸಿ। ತ್ವಂ ಪಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದಾಲೋಕೇನ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ಮಮ ದುಗ್ಗತಭಾವಸ್ಸೇವೇಸ ದೋಸೋ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ।
Tattha kimidaṃ sāyamāgatāti ‘‘maddi, tvaṃ abhirūpā pāsādikā, himavante ca nāma bahū vanacarakā tāpasavijjādharādayo vicaranti. Ko jānāti, kiṃ bhavissati, kiñci tayā kataṃ, tvaṃ pātova gantvā kimidaṃ sāyamāgacchasi, daharakumārake ohāya araññagatitthiyo nāma sasāmikitthiyo evarūpā na honti, ‘kā nu kho me dārakānaṃ pavatti, kiṃ vā me sāmiko cintessatī’ti ettakampi te nāhosi. Tvaṃ pātova gantvā candālokena āgacchasi, mama duggatabhāvassevesa doso’’ti tajjetvā vañcetvā kathesi.
ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹ –
Sā tassa kathaṃ sutvā āha –
೨೨೨೬.
2226.
‘‘ನನು ತ್ವಂ ಸದ್ದಮಸ್ಸೋಸಿ, ಯೇ ಸರಂ ಪಾತುಮಾಗತಾ।
‘‘Nanu tvaṃ saddamassosi, ye saraṃ pātumāgatā;
ಸೀಹಸ್ಸಪಿ ನದನ್ತಸ್ಸ, ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಚ ನಿಕುಜ್ಜಿತಂ॥
Sīhassapi nadantassa, byagghassa ca nikujjitaṃ.
೨೨೨೭.
2227.
‘‘ಅಹು ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಮೇ, ವಿಚರನ್ತ್ಯಾ ಬ್ರಹಾವನೇ।
‘‘Ahu pubbanimittaṃ me, vicarantyā brahāvane;
ಖಣಿತ್ತೋ ಮೇ ಹತ್ಥಾ ಪತಿತೋ, ಉಗ್ಗೀವಞ್ಚಾಪಿ ಅಂಸತೋ॥
Khaṇitto me hatthā patito, uggīvañcāpi aṃsato.
೨೨೨೮.
2228.
‘‘ತದಾಹಂ ಬ್ಯಥಿತಾ ಭೀತಾ, ಪುಥು ಕತ್ವಾನ ಅಞ್ಜಲಿಂ।
‘‘Tadāhaṃ byathitā bhītā, puthu katvāna añjaliṃ;
ಸಬ್ಬದಿಸಾ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸಂ, ಅಪಿ ಸೋತ್ಥಿ ಇತೋ ಸಿಯಾ॥
Sabbadisā namassissaṃ, api sotthi ito siyā.
೨೨೨೯.
2229.
‘‘ಮಾ ಹೇವ ನೋ ರಾಜಪುತ್ತೋ, ಹತೋ ಸೀಹೇನ ದೀಪಿನಾ।
‘‘Mā heva no rājaputto, hato sīhena dīpinā;
ದಾರಕಾ ವಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ, ಅಚ್ಛಕೋಕತರಚ್ಛಿಹಿ॥
Dārakā vā parāmaṭṭhā, acchakokataracchihi.
೨೨೩೦.
2230.
‘‘ಸೀಹೋ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಚ ದೀಪಿ ಚ, ತಯೋ ವಾಳಾ ವನೇ ಮಿಗಾ।
‘‘Sīho byaggho ca dīpi ca, tayo vāḷā vane migā;
ತೇ ಮಂ ಪರಿಯಾವರುಂ ಮಗ್ಗಂ, ತೇನ ಸಾಯಮ್ಹಿ ಆಗತಾ’’ತಿ॥
Te maṃ pariyāvaruṃ maggaṃ, tena sāyamhi āgatā’’ti.
ತತ್ಥ ಯೇ ಸರಂ ಪಾತುಮಾಗತಾತಿ ಯೇ ಪಾನೀಯಂ ಪಾತುಂ ಇಮಂ ಸರಂ ಆಗತಾ। ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಚಾತಿ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ ಚತುಪ್ಪದಾನಞ್ಚೇವ ಸಕುಣಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ನಿಕೂಜಿತಂ ಏಕನಿನ್ನಾದಸದ್ದಂ ಕಿಂ ತ್ವಂ ನ ಅಸ್ಸೋಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಸೋ ಪನ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಪುತ್ತಾನಂ ದಿನ್ನವೇಲಾಯ ಸದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಹು ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಮೇತಿ ದೇವ, ಇಮಸ್ಸ ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುಭವನತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ। ಉಗ್ಗೀವನ್ತಿ ಅಂಸಕೂಟೇ ಪಚ್ಛಿಲಗ್ಗನಕಂ। ಪುಥೂತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ। ಸಬ್ಬದಿಸಾ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾ ದಸ ದಿಸಾ ನಮಸ್ಸಿಂ। ಮಾ ಹೇವ ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಪುತ್ತೋ ಸೀಹಾದೀಹಿ ಹತೋ ಮಾ ಹೋತು, ದಾರಕಾಪಿ ಅಚ್ಛಾದೀಹಿ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಮಾ ಹೋನ್ತೂತಿ ಪತ್ಥಯನ್ತೀ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸಂ। ತೇ ಮಂ ಪರಿಯಾವರುಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಸಾಮಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರ, ಅಹಂ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚ ಭೀಸನಕಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ, ದುಸ್ಸುಪಿನೋ ಚ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಜ್ಜ ಸಕಾಲಸ್ಸೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಮೂಲಫಲಾಫಲಾನಿ ಉಪಧಾರೇಸಿಂ, ಅಥ ಮೇ ಫಲಿತರುಕ್ಖಾಪಿ ಅಫಲಾ ವಿಯ ಅಫಲಾ ಚ ಫಲಿನೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಚ್ಛೇನ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಿರಿದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂ। ಅಥ ತೇ ಸೀಹಾದಯೋ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ತೇನ ಸಾಯಂ ಆಗತಾಮ್ಹಿ, ಖಮಾಹಿ ಮೇ, ಸಾಮೀತಿ।
Tattha ye saraṃ pātumāgatāti ye pānīyaṃ pātuṃ imaṃ saraṃ āgatā. Byagghassa cāti byagghassa ca aññesaṃ hatthiādīnaṃ catuppadānañceva sakuṇasaṅghassa ca nikūjitaṃ ekaninnādasaddaṃ kiṃ tvaṃ na assosīti pucchati. So pana mahāsattena puttānaṃ dinnavelāya saddo ahosi. Ahu pubbanimittaṃ meti deva, imassa me dukkhassa anubhavanatthāya pubbanimittaṃ ahosi. Uggīvanti aṃsakūṭe pacchilagganakaṃ. Puthūti visuṃ visuṃ. Sabbadisā namassissanti sabbā dasa disā namassiṃ. Mā heva noti amhākaṃ rājaputto sīhādīhi hato mā hotu, dārakāpi acchādīhi parāmaṭṭhā mā hontūti patthayantī namassissaṃ. Te maṃ pariyāvaruṃ magganti sāmi vessantara, ahaṃ ‘‘imāni ca bhīsanakāni mahantāni, dussupino ca me diṭṭho, ajja sakālasseva gamissāmī’’ti kampamānā mūlaphalāphalāni upadhāresiṃ, atha me phalitarukkhāpi aphalā viya aphalā ca phalino viya dissanti, kicchena phalāphalāni gahetvā giridvāraṃ sampāpuṇiṃ. Atha te sīhādayo maṃ disvā maggaṃ paṭipāṭiyā rumbhitvā aṭṭhaṃsu. Tena sāyaṃ āgatāmhi, khamāhi me, sāmīti.
ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏತ್ತಕಮೇವ ಕಥಂ ವತ್ವಾ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮದ್ದೀ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ವಿಲಪನ್ತೀ ಆಹ –
Mahāsatto tāya saddhiṃ ettakameva kathaṃ vatvā yāva aruṇuggamanā na kiñci kathesi. Tato paṭṭhāya maddī nānappakārakaṃ vilapantī āha –
೨೨೩೧.
2231.
‘‘ಅಹಂ ಪತಿಞ್ಚ ಪುತ್ತೇ ಚ, ಆಚೇರಮಿವ ಮಾಣವೋ।
‘‘Ahaṃ patiñca putte ca, āceramiva māṇavo;
ಅನುಟ್ಠಿತಾ ದಿವಾರತ್ತಿಂ, ಜಟಿನೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀ॥
Anuṭṭhitā divārattiṃ, jaṭinī brahmacārinī.
೨೨೩೨.
2232.
‘‘ಅಜಿನಾನಿ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ, ವನಮೂಲಫಲಹಾರಿಯಾ।
‘‘Ajināni paridahitvā, vanamūlaphalahāriyā;
ವಿಚರಾಮಿ ದಿವಾರತ್ತಿಂ, ತುಮ್ಹಂ ಕಾಮಾ ಹಿ ಪುತ್ತಕಾ॥
Vicarāmi divārattiṃ, tumhaṃ kāmā hi puttakā.
೨೨೩೩.
2233.
‘‘ಅಹಂ ಸುವಣ್ಣಹಲಿದ್ದಿಂ, ಆಭತಂ ಪಣ್ಡುಬೇಲುವಂ।
‘‘Ahaṃ suvaṇṇahaliddiṃ, ābhataṃ paṇḍubeluvaṃ;
ರುಕ್ಖಪಕ್ಕಾನಿ ಚಾಹಾಸಿಂ, ಇಮೇ ವೋ ಪುತ್ತ ಕೀಳನಾ॥
Rukkhapakkāni cāhāsiṃ, ime vo putta kīḷanā.
೨೨೩೪.
2234.
‘‘ಇಮಂ ಮೂಳಾಲಿವತ್ತಕಂ, ಸಾಲುಕಂ ಚಿಞ್ಚಭೇದಕಂ।
‘‘Imaṃ mūḷālivattakaṃ, sālukaṃ ciñcabhedakaṃ;
ಭುಞ್ಜ ಖುದ್ದೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತಂ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಖತ್ತಿಯ॥
Bhuñja khuddehi saṃyuttaṃ, saha puttehi khattiya.
೨೨೩೫.
2235.
‘‘ಪದುಮಂ ಜಾಲಿನೋ ದೇಹಿ, ಕುಮುದಞ್ಚ ಕುಮಾರಿಯಾ।
‘‘Padumaṃ jālino dehi, kumudañca kumāriyā;
ಮಾಲಿನೇ ಪಸ್ಸ ನಚ್ಚನ್ತೇ, ಸಿವಿ ಪುತ್ತಾನಿ ಅವ್ಹಯ॥
Māline passa naccante, sivi puttāni avhaya.
೨೨೩೬.
2236.
‘‘ತತೋ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾಯಪಿ, ನಿಸಾಮೇಹಿ ರಥೇಸಭ।
‘‘Tato kaṇhājināyapi, nisāmehi rathesabha;
ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾಯ ವಗ್ಗುಯಾ, ಅಸ್ಸಮಂ ಉಪಯನ್ತಿಯಾ॥
Mañjussarāya vagguyā, assamaṃ upayantiyā.
೨೨೩೭.
2237.
‘‘ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖಮ್ಹಾ, ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಿತಾ ಉಭೋ।
‘‘Samānasukhadukkhamhā, raṭṭhā pabbājitā ubho;
ಅಪಿ ಸಿವಿ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸೇಸಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ॥
Api sivi putte passesi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
೨೨೩೮.
2238.
‘‘ಸಮಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನೂನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಾಯಣೇ।
‘‘Samaṇe brāhmaṇe nūna, brahmacariyaparāyaṇe;
ಅಹಂ ಲೋಕೇ ಅಭಿಸ್ಸಪಿಂ, ಸೀಲವನ್ತೇ ಬಹುಸ್ಸುತೇ।
Ahaṃ loke abhissapiṃ, sīlavante bahussute;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ’’ತಿ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho’’ti.
ತತ್ಥ ಆಚೇರಮಿವ ಮಾಣವೋತಿ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆಚರಿಯಂ ವಿಯ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ। ಅನುಟ್ಠಿತಾತಿ ಪಾರಿಚರಿಯಾನುಟ್ಠಾನೇನ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮಿ। ತುಮ್ಹಂ ಕಾಮಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಾಮೇನ ತುಮ್ಹೇ ಪತ್ಥಯನ್ತೀ। ಪುತ್ತಕಾತಿ ಕುಮಾರೇ ಆಲಪನ್ತೀ ಪರಿದೇವತಿ। ಸುವಣ್ಣಹಲಿದ್ದಿನ್ತಿ ಪುತ್ತಕಾ ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ನ್ಹಾಪನತ್ಥಾಯ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಹಲಿದ್ದಿಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಆಗತಾ। ಪಣ್ಡುಬೇಲುವನ್ತಿ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಚ ವೋ ಇದಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಬೇಲುವಪಕ್ಕಂ ಮಯಾ ಆಭತಂ। ರುಕ್ಖಪಕ್ಕಾನೀತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಮನಾಪಾನಿ ರುಕ್ಖಫಲಾನಿ ಆಹಾಸಿಂ। ಇಮೇ ವೋತಿ ಪುತ್ತಕಾ ಇಮೇ ವೋ ಕೀಳನಾತಿ ವದತಿ। ಮೂಳಾಲಿವತ್ತಕನ್ತಿ ಮೂಳಾಲಕುಣ್ಡಲಕಂ। ಸಾಲುಕನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪ್ಪಲಾದಿಸಾಲುಕಮ್ಪಿ ಮೇ ಬಹು ಆಭತಂ। ಚಿಞ್ಚಭೇದಕನ್ತಿ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ। ಭುಞ್ಜಾತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಖುದ್ದಮಧುನಾ ಸಂಯುತ್ತಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭುಞ್ಜಾಹೀತಿ ಪರಿದೇವತಿ। ಸಿವಿ ಪುತ್ತಾನಿ ಅವ್ಹಯಾತಿ ಸಾಮಿ ಸಿವಿರಾಜ, ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಸಯಾಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಸೀಘಂ ಪುತ್ತಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಹಿ। ಅಪಿ ಸಿವಿ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸೇಸೀತಿ ಸಾಮಿ ಸಿವಿರಾಜ, ಅಪಿ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸಸಿ, ಸಚೇ ಪಸ್ಸಸಿ, ಮಮ ದಸ್ಸೇಹಿ, ಕಿಂ ಮಂ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲಮೇಸಿ। ಅಭಿಸ್ಸಪಿನ್ತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಮಾ ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ನೂನ ಅಕ್ಕೋಸಿನ್ತಿ।
Tattha āceramiva māṇavoti vattasampanno antevāsiko ācariyaṃ viya paṭijaggati. Anuṭṭhitāti pāricariyānuṭṭhānena anuṭṭhitā appamattā hutvā paṭijaggāmi. Tumhaṃ kāmāti tumhākaṃ kāmena tumhe patthayantī. Puttakāti kumāre ālapantī paridevati. Suvaṇṇahaliddinti puttakā ahaṃ tumhākaṃ nhāpanatthāya suvaṇṇavaṇṇaṃ haliddiṃ ghaṃsitvā ādāya āgatā. Paṇḍubeluvanti kīḷanatthāya ca vo idaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ beluvapakkaṃ mayā ābhataṃ. Rukkhapakkānīti tumhākaṃ kīḷanatthāya aññānipi manāpāni rukkhaphalāni āhāsiṃ. Ime voti puttakā ime vo kīḷanāti vadati. Mūḷālivattakanti mūḷālakuṇḍalakaṃ. Sālukanti idaṃ uppalādisālukampi me bahu ābhataṃ. Ciñcabhedakanti siṅghāṭakaṃ. Bhuñjāti idaṃ sabbaṃ khuddamadhunā saṃyuttaṃ puttehi saddhiṃ bhuñjāhīti paridevati. Sivi puttāni avhayāti sāmi sivirāja, paṇṇasālāya sayāpitaṭṭhānato sīghaṃ puttake pakkosāhi. Api sivi putte passesīti sāmi sivirāja, api putte passasi, sace passasi, mama dassehi, kiṃ maṃ ativiya kilamesi. Abhissapinti tumhākaṃ puttadhītaro mā passitthāti evaṃ nūna akkosinti.
ಏವಂ ವಿಲಪಮಾನಾಯಪಿ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ। ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಚನ್ದಾಲೋಕೇನ ಪುತ್ತೇ ವಿಚಿನನ್ತೀ ಯೇಸು ಯೇಸು ಜಮ್ಬುರುಕ್ಖಾದೀಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಿಂಸು, ತಾನಿ ತಾನಿ ಪತ್ವಾ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಆಹ –
Evaṃ vilapamānāyapi tāya saddhiṃ mahāsatto na kiñci kathesi. Sā tasmiṃ akathente kampamānā candālokena putte vicinantī yesu yesu jamburukkhādīsu pubbe kīḷiṃsu, tāni tāni patvā paridevantī āha –
೨೨೩೯.
2239.
‘‘ಇಮೇ ತೇ ಜಮ್ಬುಕಾ ರುಕ್ಖಾ, ವೇದಿಸಾ ಸಿನ್ದುವಾರಕಾ।
‘‘Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā;
ವಿವಿಧಾನಿ ರುಕ್ಖಜಾತಾನಿ, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Vividhāni rukkhajātāni, te kumārā na dissare.
೨೨೪೦.
2240.
‘‘ಅಸ್ಸತ್ಥಾ ಪನಸಾ ಚೇಮೇ, ನಿಗ್ರೋಧಾ ಚ ಕಪಿತ್ಥನಾ।
‘‘Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā;
ವಿವಿಧಾನಿ ಫಲಜಾತಾನಿ, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Vividhāni phalajātāni, te kumārā na dissare.
೨೨೪೧.
2241.
‘‘ಇಮೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಆರಾಮಾ, ಅಯಂ ಸೀತೂದಕಾ ನದೀ।
‘‘Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṃ sītūdakā nadī;
ಯತ್ಥಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Yatthassu pubbe kīḷiṃsu, te kumārā na dissare.
೨೨೪೨.
2242.
‘‘ವಿವಿಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಜಾತಾನಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ।
‘‘Vividhāni pupphajātāni, asmiṃ uparipabbate;
ಯಾನಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಧಾರಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Yānassu pubbe dhāriṃsu, te kumārā na dissare.
೨೨೪೩.
2243.
‘‘ವಿವಿಧಾನಿ ಫಲಜಾತಾನಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ।
‘‘Vividhāni phalajātāni, asmiṃ uparipabbate;
ಯಾನಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಭುಞ್ಜಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Yānassu pubbe bhuñjiṃsu, te kumārā na dissare.
೨೨೪೪.
2244.
‘‘ಇಮೇ ತೇ ಹತ್ಥಿಕಾ ಅಸ್ಸಾ, ಬಲಿಬದ್ದಾ ಚ ತೇ ಇಮೇ।
‘‘Ime te hatthikā assā, balibaddā ca te ime;
ಯೇಹಿಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ॥
Yehissu pubbe kīḷiṃsu, te kumārā na dissare’’ti.
ತತ್ಥ ಇಮೇ ತೇ ಹತ್ಥಿಕಾತಿ ಸಾ ಪಬ್ಬತೂಪರಿ ದಾರಕೇ ಅದಿಸ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ತತೋ ಓರುಯ್ಹ ಪುನ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೇ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ತೇಸಂ ಕೀಳನಭಣ್ಡಕಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ।
Tattha ime te hatthikāti sā pabbatūpari dārake adisvā paridevamānā tato oruyha puna assamapadaṃ āgantvā tattha te upadhārentī tesaṃ kīḷanabhaṇḍakāni disvā evamāha.
ಅಥಸ್ಸಾ ಪರಿದೇವನಸದ್ದೇನ ಚೇವ ಪದಸದ್ದೇನ ಚ ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ಚಲಿಂಸು। ಸಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ –
Athassā paridevanasaddena ceva padasaddena ca migapakkhino caliṃsu. Sā te disvā āha –
೨೨೪೫.
2245.
‘‘ಇಮೇ ಸಾಮಾ ಸಸೋಲೂಕಾ, ಬಹುಕಾ ಕದಲೀಮಿಗಾ।
‘‘Ime sāmā sasolūkā, bahukā kadalīmigā;
ಯೇಹಿಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Yehissu pubbe kīḷiṃsu, te kumārā na dissare.
೨೨೪೬.
2246.
‘‘ಇಮೇ ಹಂಸಾ ಚ ಕೋಞ್ಚಾ ಚ, ಮಯೂರಾ ಚಿತ್ರಪೇಖುಣಾ।
‘‘Ime haṃsā ca koñcā ca, mayūrā citrapekhuṇā;
ಯೇಹಿಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ॥
Yehissu pubbe kīḷiṃsu, te kumārā na dissare’’ti.
ತತ್ಥ ಸಾಮಾತಿ ಖುದ್ದಕಾ ಸಾಮಾ ಸುವಣ್ಣಮಿಗಾ। ಸಸೋಲೂಕಾತಿ ಸಸಾ ಚ ಉಲೂಕಾ ಚ।
Tattha sāmāti khuddakā sāmā suvaṇṇamigā. Sasolūkāti sasā ca ulūkā ca.
ಸಾ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ಪಿಯಪುತ್ತೇ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಿತವನಘಟಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಆಹ –
Sā assamapade piyaputte adisvā nikkhamitvā pupphitavanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ taṃ ṭhānaṃ olokentī āha –
೨೨೪೭.
2247.
‘‘ಇಮಾ ತಾ ವನಗುಮ್ಬಾಯೋ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕಾ।
‘‘Imā tā vanagumbāyo, pupphitā sabbakālikā;
ಯತ್ಥಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Yatthassu pubbe kīḷiṃsu, te kumārā na dissare.
೨೨೪೮.
2248.
‘‘ಇಮಾ ತಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ರಮ್ಮಾ, ಚಕ್ಕವಾಕೂಪಕೂಜಿತಾ।
‘‘Imā tā pokkharaṇī rammā, cakkavākūpakūjitā;
ಮನ್ದಾಲಕೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಾ, ಪದುಮುಪ್ಪಲಕೇಹಿ ಚ।
Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca;
ಯತ್ಥಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇ ಕೀಳಿಂಸು, ತೇ ಕುಮಾರಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ॥
Yatthassu pubbe kīḷiṃsu, te kumārā na dissare’’ti.
ತತ್ಥ ವನಗುಮ್ಬಾಯೋತಿ ವನಘಟಾಯೋ।
Tattha vanagumbāyoti vanaghaṭāyo.
ಸಾ ಕತ್ಥಚಿ ಪಿಯಪುತ್ತೇ ಅದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದುಮ್ಮುಖಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ –
Sā katthaci piyaputte adisvā puna mahāsattassa santikaṃ āgantvā taṃ dummukhaṃ nisinnaṃ disvā āha –
೨೨೪೯.
2249.
‘‘ನ ತೇ ಕಟ್ಠಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ, ನ ತೇ ಉದಕಮಾಹಟಂ।
‘‘Na te kaṭṭhāni bhinnāni, na te udakamāhaṭaṃ;
ಅಗ್ಗಿಪಿ ತೇ ನ ಹಾಪಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಮನ್ದೋವ ಝಾಯಸಿ॥
Aggipi te na hāpito, kiṃ nu mandova jhāyasi.
೨೨೫೦.
2250.
‘‘ಪಿಯೋ ಪಿಯೇನ ಸಙ್ಗಮ್ಮ, ಸಮೋ ಮೇ ಬ್ಯಪಹಞ್ಞತಿ।
‘‘Piyo piyena saṅgamma, samo me byapahaññati;
ತ್ಯಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಚುಭೋ’’ತಿ॥
Tyajja putte na passāmi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho’’ti.
ತತ್ಥ ನ ಹಾಪಿತೋತಿ ನ ಜಲಿತೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಕಟ್ಠಾನಿ ಭಿನ್ದಸಿ, ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ, ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಕರೋಸಿ, ಅಜ್ಜ ತೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಕಿಂ ನು ಮನ್ದೋವ ಝಾಯಸಿ, ತವ ಕಿರಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ। ಪಿಯೋ ಪಿಯೇನಾತಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯೋ, ಇತೋ ಮೇ ಪಿಯತರೋ ನತ್ಥಿ, ಇಮಿನಾ ಮೇ ಪಿಯೇನ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸಮೋ ಮೇ ಬ್ಯಪಹಞ್ಞತಿ ದುಕ್ಖಂ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಮೇ ಇಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾಪಿ ಸೋಕೋ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣನ್ತಿ। ತ್ಯಜ್ಜಾತಿ ಹೋತು, ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ ಕಾರಣಂ, ತೇ ಅಜ್ಜ ಪುತ್ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಇಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾಪಿ ಸೋಕೋ ನ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ।
Tattha na hāpitoti na jalito. Idaṃ vuttaṃ hoti – sāmi, tvaṃ pubbe kaṭṭhāni bhindasi, udakaṃ āharitvā ṭhapesi, aṅgārakapalle aggiṃ karosi, ajja tesu ekampi akatvā kiṃ nu mandova jhāyasi, tava kiriyā mayhaṃ na ruccatīti. Piyo piyenāti vessantaro mayhaṃ piyo, ito me piyataro natthi, iminā me piyena saṅgamma samāgantvā pubbe samo me byapahaññati dukkhaṃ vigacchati, ajja pana me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchati, kiṃ nu kho kāraṇanti. Tyajjāti hotu, diṭṭhaṃ me kāraṇaṃ, te ajja putte na passāmi, tena me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchatīti.
ತಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ನಿಸೀದಿ। ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಸೋಕಸಮಪ್ಪಿತಾ ಪಹಟಕುಕ್ಕುಟೀ ವಿಯ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಪುನ ಪಠಮಂ ವಿಚರಿತಟ್ಠಾನಾನಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ –
Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto tuṇhībhūtova nisīdi. Sā tasmiṃ akathente sokasamappitā pahaṭakukkuṭī viya kampamānā puna paṭhamaṃ vicaritaṭṭhānāni vicaritvā mahāsattassa santikaṃ paccāgantvā āha –
೨೨೫೧.
2251.
‘‘ನ ಖೋ ನೋ ದೇವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇನ ತೇ ನೀಹತಾ ಮತಾ।
‘‘Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā;
ಕಾಕೋಲಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ॥
Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.
೨೨೫೨.
2252.
‘‘ನ ಖೋ ನೋ ದೇವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇನ ತೇ ನೀಹತಾ ಮತಾ।
‘‘Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā;
ಸಕುಣಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ’’ತಿ॥
Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā’’ti.
ತತ್ಥ ನ ಖೋ ನೋತಿ ದೇವ, ನ ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸಾಮಿ। ಯೇನ ತೇ ನೀಹತಾತಿ ಕೇನಚಿ ತೇಸಂ ನೀಹತಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಮಾಹ।
Tattha na kho noti deva, na kho amhākaṃ putte passāmi. Yena te nīhatāti kenaci tesaṃ nīhatabhāvampi na jānāmīti adhippāyenevamāha.
ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿಯೇವ। ಸಾ ಪುತ್ತಸೋಕೇನ ಫುಟ್ಠಾ ಪುತ್ತೇ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ತತಿಯಮ್ಪಿ ತಾನಿ ತಾನಿ ಠಾನಾನಿ ವಾತವೇಗೇನ ವಿಚರಿ। ತಾಯ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಚರಿತಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನಂ ಪನ್ನರಸಯೋಜನಮತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ರತ್ತಿ ವಿಭಾಸಿ, ಅರುಣೋದಯೋ ಜಾತೋ। ಸಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾ ಪರಿದೇವಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesiyeva. Sā puttasokena phuṭṭhā putte upadhārentī tatiyampi tāni tāni ṭhānāni vātavegena vicari. Tāya ekarattiṃ vicaritaṭṭhānaṃ pariggayhamānaṃ pannarasayojanamattaṃ ahosi. Atha ratti vibhāsi, aruṇodayo jāto. Sā puna gantvā mahāsattassa santike ṭhitā paridevi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೨೫೩.
2253.
‘‘ಸಾ ತತ್ಥ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ, ಪಬ್ಬತಾನಿ ವನಾನಿ ಚ।
‘‘Sā tattha paridevitvā, pabbatāni vanāni ca;
ಪುನದೇವಸ್ಸಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ರೋದಿ ಸಾಮಿಕಸನ್ತಿಕೇ॥
Punadevassamaṃ gantvā, rodi sāmikasantike.
೨೨೫೪.
2254.
‘‘ನ ಖೋ ನೋ ದೇವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇನ ತೇ ನೀಹತಾ ಮತಾ।
‘‘Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā;
ಕಾಕೋಲಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ॥
Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.
೨೨೫೫.
2255.
‘‘ನ ಖೋ ನೋ ದೇವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇನ ತೇ ನೀಹತಾ ಮತಾ।
‘‘Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā;
ಸಕುಣಾಪಿ ನ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ಮತಾ ಮೇ ನೂನ ದಾರಕಾ॥
Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.
೨೨೫೬.
2256.
‘‘ನು ಖೋ ನೋ ದೇವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇನ ತೇ ನೀಹತಾ ಮತಾ।
‘‘Nu kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā;
ವಿಚರನ್ತೀ ರುಕ್ಖಮೂಲೇಸು, ಪಬ್ಬತೇಸು ಗುಹಾಸು ಚ॥
Vicarantī rukkhamūlesu, pabbatesu guhāsu ca.
೨೨೫೭.
2257.
‘‘ಇತಿ ಮದ್ದೀ ವರಾರೋಹಾ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಯಸಸ್ಸಿನೀ।
‘‘Iti maddī varārohā, rājaputtī yasassinī;
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದಿತ್ವಾ, ತತ್ಥೇವ ಪತಿತಾ ಛಮಾ’’ತಿ॥
Bāhā paggayha kanditvā, tattheva patitā chamā’’ti.
ತತ್ಥ ಸಾಮಿಕಸನ್ತಿಕೇತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ಮದ್ದೀ ತತ್ಥ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸಾನುಪಬ್ಬತಾನಿ ವನಾನಿ ಚ ವಿಚರನ್ತೀ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾ ಪುತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ರೋದಿ, ‘‘ನ ಖೋ ನೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೀ ಪರಿದೇವೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಮದ್ದೀ ವರಾರೋಹಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಸಾ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ವರಾರೋಹಾ ಮದ್ದೀ ರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ವಿಚರನ್ತೀ ದಾರಕೇ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಮತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಛಿನ್ನಸುವಣ್ಣಕದಲೀ ವಿಯ ಛಮಾಯಂ ಪತಿ।
Tattha sāmikasantiketi bhikkhave, sā maddī tattha vaṅkapabbatakucchiyaṃ sānupabbatāni vanāni ca vicarantī paridevitvā puna gantvā sāmikaṃ nissāya tassa santike ṭhitā puttānaṃ atthāya rodi, ‘‘na kho no’’tiādīni vadantī paridevīti attho. Iti maddī varārohāti bhikkhave, evaṃ sā uttamarūpadharā varārohā maddī rukkhamūlādīsu vicarantī dārake adisvā ‘‘nissaṃsayaṃ matā bhavissantī’’ti bāhā paggayha kanditvā tattheva vessantarassa pādamūle chinnasuvaṇṇakadalī viya chamāyaṃ pati.
ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಮತಾ ಮದ್ದೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ‘‘ಅಟ್ಠಾನೇ ಪದೇಸೇ ಮತಾ ಮದ್ದೀ। ಸಚೇ ಹಿಸ್ಸಾ ಜೇತುತ್ತರನಗರೇ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಮಹನ್ತೋ ಪರಿವಾರೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ದ್ವೇ ರಟ್ಠಾನಿ ಚಲೇಯ್ಯುಂ। ಅಹಂ ಪನ ಅರಞ್ಞೇ ಏಕಕೋವ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕೋಪಿ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವಾ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸಾ ಹದಯೇ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸನ್ತಾಪಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಕಮಣ್ಡಲುನಾ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ಮಾಸೇ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಅನಾಪನ್ನಪುಬ್ಬೋಪಿ ಬಲವಸೋಕೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ತಸ್ಸಾ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಊರೂಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಪರಿಪ್ಫೋಸಿತ್ವಾ ಮುಖಞ್ಚ ಹದಯಞ್ಚ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಮದ್ದೀಪಿ ಖೋ ಥೋಕಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರ, ದಾರಕಾ ತೇ ಕುಹಿಂ ಗತಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ದೇವಿ, ಏಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾಸತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Atha mahāsatto ‘‘matā maddī’’ti saññāya kampamāno ‘‘aṭṭhāne padese matā maddī. Sace hissā jetuttaranagare kālakiriyā abhavissa, mahanto parivāro abhavissa, dve raṭṭhāni caleyyuṃ. Ahaṃ pana araññe ekakova, kiṃ nu kho karissāmī’’ti uppannabalavasokopi satiṃ paccupaṭṭhāpetvā ‘‘jānissāmi tāvā’’ti uṭṭhāya tassā hadaye hatthaṃ ṭhapetvā santāpapavattiṃ ñatvā kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā satta māse kāyasaṃsaggaṃ anāpannapubbopi balavasokena pabbajitabhāvaṃ sallakkhetuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi tassā sīsaṃ ukkhipitvā ūrūsu ṭhapetvā udakena paripphositvā mukhañca hadayañca parimajjanto nisīdi. Maddīpi kho thokaṃ vītināmetvā satiṃ paṭilabhitvā hirottappaṃ paccupaṭṭhāpetvā uṭṭhāya mahāsattaṃ vanditvā ‘‘sāmi vessantara, dārakā te kuhiṃ gatā’’ti āha. ‘‘Devi, ekassa brāhmaṇassa dāsatthāya dinnā’’ti. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೨೫೮.
2258.
‘‘ತಮಜ್ಝಪತ್ತಂ ರಾಜಪುತ್ತಿಂ, ಉದಕೇನಾಭಿಸಿಞ್ಚಥ।
‘‘Tamajjhapattaṃ rājaputtiṃ, udakenābhisiñcatha;
ಅಸ್ಸತ್ಥಂ ನಂ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಅಥ ನಂ ಏತದಬ್ರವೀ’’ತಿ॥
Assatthaṃ naṃ viditvāna, atha naṃ etadabravī’’ti.
ತತ್ಥ ಅಜ್ಝಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಪತ್ತಂ, ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞಿಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತದಬ್ರವೀತಿ ಏತಂ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾಸತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಅಬ್ರವಿ।
Tattha ajjhapattanti attano santikaṃ pattaṃ, pādamūle patitvā visaññibhūtanti attho. Etadabravīti etaṃ ‘‘ekassa me brāhmaṇassa dāsatthāya dinnā’’ti vacanaṃ abravi.
ತತೋ ತಾಯ ‘‘ದೇವ, ಪುತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಮಮ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿಯಾ ಕಿಂ ನಾಚಿಕ್ಖಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –
Tato tāya ‘‘deva, putte brāhmaṇassa datvā mama sabbarattiṃ paridevitvā vicarantiyā kiṃ nācikkhasī’’ti vutte mahāsatto āha –
೨೨೫೯.
2259.
‘‘ಆದಿಯೇನೇವ ತೇ ಮದ್ದಿ, ದುಕ್ಖಂ ನಕ್ಖಾತುಮಿಚ್ಛಿಸಂ।
‘‘Ādiyeneva te maddi, dukkhaṃ nakkhātumicchisaṃ;
ದಲಿದ್ದೋ ಯಾಚಕೋ ವುಡ್ಢೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಘರಮಾಗತೋ॥
Daliddo yācako vuḍḍho, brāhmaṇo gharamāgato.
೨೨೬೦.
2260.
‘‘ತಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ ಮಯಾ ಪುತ್ತಾ, ಮದ್ದಿ ಮಾ ಭಾಯಿ ಅಸ್ಸಸ।
‘‘Tassa dinnā mayā puttā, maddi mā bhāyi assasa;
ಮಂ ಪಸ್ಸ ಮದ್ದಿ ಮಾ ಪುತ್ತೇ, ಮಾ ಬಾಳ್ಹಂ ಪರಿದೇವಸಿ।
Maṃ passa maddi mā putte, mā bāḷhaṃ paridevasi;
ಲಚ್ಛಾಮ ಪುತ್ತೇ ಜೀವನ್ತಾ, ಅರೋಗಾ ಚ ಭವಾಮಸೇ॥
Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase.
೨೨೬೧.
2261.
‘‘ಪುತ್ತೇ ಪಸುಞ್ಚ ಧಞ್ಞಞ್ಚ, ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಘರೇ ಧನಂ।
‘‘Putte pasuñca dhaññañca, yañca aññaṃ ghare dhanaṃ;
ದಜ್ಜಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ದಾನಂ, ದಿಸ್ವಾ ಯಾಚಕಮಾಗತಂ।
Dajjā sappuriso dānaṃ, disvā yācakamāgataṃ;
ಅನುಮೋದಾಹಿ ಮೇ ಮದ್ದಿ, ಪುತ್ತಕೇ ದಾನಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ॥
Anumodāhi me maddi, puttake dānamuttama’’nti.
ತತ್ಥ ಆದಿಯೇನೇವಾತಿ ಆದಿಕೇನೇವ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚೇ ತೇ ಅಹಂ ಆದಿತೋವ ತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ತತೋ ತವ ಸೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯಾ ಹದಯಂ ಫಲೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಆದಿಕೇನೇವ ತೇ ಮದ್ದಿ ದುಕ್ಖಂ ನ ಅಕ್ಖಾತುಂ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಘರಮಾಗತೋತಿ ಇಮಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋ। ಅರೋಗಾ ಚ ಭವಾಮಸೇತಿ ಯಥಾ ತಥಾ ಮಯಂ ಅರೋಗಾ ಹೋಮ, ಜೀವಮಾನಾ ಅವಸ್ಸಂ ಪುತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ನೀತೇಪಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ। ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಘರೇ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಧನಂ। ದಜ್ಜಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ದಾನನ್ತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಉರಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ।
Tattha ādiyenevāti ādikeneva. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace te ahaṃ āditova tamatthaṃ ācikkhissaṃ, tato tava sokaṃ sandhāretuṃ asakkontiyā hadayaṃ phaleyya, tasmā ādikeneva te maddi dukkhaṃ na akkhātuṃ icchissanti. Gharamāgatoti imaṃ amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ āgato. Arogā ca bhavāmaseti yathā tathā mayaṃ arogā homa, jīvamānā avassaṃ putte brāhmaṇena nītepi passissāma. Yañca aññanti yañca aññaṃ ghare saviññāṇakaṃ dhanaṃ. Dajjā sappuriso dānanti sappuriso uttamatthaṃ patthento uraṃ bhinditvā hadayamaṃsampi gahetvā dānaṃ dadeyyāti.
ಮದ್ದೀ ಆಹ –
Maddī āha –
೨೨೬೨.
2262.
‘‘ಅನುಮೋದಾಮಿ ತೇ ದೇವ, ಪುತ್ತಕೇ ದಾನಮುತ್ತಮಂ।
‘‘Anumodāmi te deva, puttake dānamuttamaṃ;
ದತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಹಿ, ಭಿಯ್ಯೋ ದಾನಂ ದದೋ ಭವ॥
Datvā cittaṃ pasādehi, bhiyyo dānaṃ dado bhava.
೨೨೬೩.
2263.
‘‘ಯೋ ತ್ವಂ ಮಚ್ಛೇರಭೂತೇಸು, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಜನಾಧಿಪ।
‘‘Yo tvaṃ maccherabhūtesu, manussesu janādhipa;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾ ದಾನಂ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ’’ತಿ॥
Brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano’’ti.
ತತ್ಥ ಅನುಮೋದಾಮಿ ತೇತಿ ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಧಾರೇತ್ವಾ ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಉರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಪುತ್ತಕೇಸು ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ದಿನ್ನೇಸು ಸಯಂ ಪುತ್ತದಾನಂ ಅನುಮೋದನ್ತೀ ಏವಮಾಹ। ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಪಿತಾವ ಪುತ್ತಾನಂ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ। ಭಿಯ್ಯೋ ದಾನಂ ದದೋ ಭವಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಾನಂ ದಾಯಕೋವ ಹೋಹಿ, ‘‘ಸುದಿನ್ನಂ ಮೇ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಹಿ, ಯೋ ತ್ವಂ ಮಚ್ಛೇರಭೂತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಪಿಯಪುತ್ತೇ ಅದಾಸೀತಿ।
Tattha anumodāmi teti dasa māse kucchiyā dhāretvā divasassa dvattikkhattuṃ nhāpetvā pāyetvā bhojetvā ure nipajjāpetvā paṭijaggitaputtakesu bodhisattena dinnesu sayaṃ puttadānaṃ anumodantī evamāha. Iminā kāraṇena jānitabbaṃ ‘‘pitāva puttānaṃ sāmiko’’ti. Bhiyyo dānaṃdado bhavāti mahārāja, uttaripi punappunaṃ dānaṃ dāyakova hohi, ‘‘sudinnaṃ me dāna’’nti cittaṃ pasādehi, yo tvaṃ maccherabhūtesu sattesu piyaputte adāsīti.
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಮದ್ದಿ, ಕಿನ್ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಸಿ, ಸಚೇ ಹಿ ಮಯಾ ಪುತ್ತೇ ದತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತುಂ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ಇಮಾನಿ ಪನ ಮೇ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ನ ಪವತ್ತೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪಥವಿನಿನ್ನಾದಾದೀನಿ ಕಥೇಸಿ। ತತೋ ಮದ್ದೀ ತಾನಿ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಅನುಮೋದನ್ತೀ ಆಹ –
Evaṃ vutte mahāsatto ‘‘maddi, kinnāmetaṃ kathesi, sace hi mayā putte datvā cittaṃ pasādetuṃ nābhavissa, imāni pana me acchariyāni na pavatteyyu’’nti vatvā sabbāni pathavininnādādīni kathesi. Tato maddī tāni acchariyāni kittetvā dānaṃ anumodantī āha –
೨೨೬೪.
2264.
‘‘ನಿನ್ನಾದಿತಾ ತೇ ಪಥವೀ, ಸದ್ದೋ ತೇ ತಿದಿವಙ್ಗತೋ।
‘‘Ninnāditā te pathavī, saddo te tidivaṅgato;
ಸಮನ್ತಾ ವಿಜ್ಜುತಾ ಆಗುಂ, ಗಿರೀನಂವ ಪತಿಸ್ಸುತಾ’’ತಿ॥
Samantā vijjutā āguṃ, girīnaṃva patissutā’’ti.
ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜುತಾ ಆಗುನ್ತಿ ಅಕಾಲವಿಜ್ಜುಲತಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಸಮನ್ತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು। ಗಿರೀನಂವ ಪತಿಸ್ಸುತಾತಿ ಗಿರೀನಂ ಪತಿಸ್ಸುತಸದ್ದಾ ವಿಯ ವಿರವಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು।
Tattha vijjutā āgunti akālavijjulatā himavantapadese samantā nicchariṃsu. Girīnaṃva patissutāti girīnaṃ patissutasaddā viya viravā uṭṭhahiṃsu.
೨೨೬೫.
2265.
‘‘ತಸ್ಸ ತೇ ಅನುಮೋದನ್ತಿ, ಉಭೋ ನಾರದಪಬ್ಬತಾ।
‘‘Tassa te anumodanti, ubho nāradapabbatā;
ಇನ್ದೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಜಾಪತಿ, ಸೋಮೋ ಯಮೋ ವೇಸ್ಸವಣೋ।
Indo ca brahmā pajāpati, somo yamo vessavaṇo;
ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾನುಮೋದನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ಸಇನ್ದಕಾ॥
Sabbe devānumodanti, tāvatiṃsā saindakā.
೨೨೬೬.
2266.
‘‘ಇತಿ ಮದ್ದೀ ವರಾರೋಹಾ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಯಸಸ್ಸಿನೀ।
‘‘Iti maddī varārohā, rājaputtī yasassinī;
ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಅನುಮೋದಿ, ಪುತ್ತಕೇ ದಾನಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ॥
Vessantarassa anumodi, puttake dānamuttama’’nti.
ತತ್ಥ ಉಭೋ ನಾರದಪಬ್ಬತಾತಿ ಇಮೇಪಿ ದ್ವೇ ದೇವನಿಕಾಯಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇ ಠಿತಾವ ‘‘ಸುದಿನ್ನಂ ತೇ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಅನುಮೋದನ್ತಿ। ತಾವತಿಂಸಾ ಸಇನ್ದಕಾತಿ ಇನ್ದಜೇಟ್ಠಕಾ ತಾವತಿಂಸಾಪಿ ದೇವಾ ತೇ ದಾನಂ ಅನುಮೋದನ್ತೀತಿ।
Tattha ubho nāradapabbatāti imepi dve devanikāyā attano vimānadvāre ṭhitāva ‘‘sudinnaṃ te dāna’’nti anumodanti. Tāvatiṃsā saindakāti indajeṭṭhakā tāvatiṃsāpi devā te dānaṃ anumodantīti.
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ದಾನೇ ವಣ್ಣಿತೇ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ ವೇಸ್ಸನ್ತರ, ಸುದಿನ್ನಂ ನಾಮ ತೇ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಮದ್ದೀಪಿ ತಥೇವ ದಾನಂ ವಣ್ಣಯಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ। ತೇನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇತಿ ಮದ್ದೀ ವರಾರೋಹಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ।
Evaṃ mahāsattena attano dāne vaṇṇite tamevatthaṃ parivattetvā ‘‘mahārāja vessantara, sudinnaṃ nāma te dāna’’nti maddīpi tatheva dānaṃ vaṇṇayitvā anumodamānā nisīdi. Tena satthā ‘‘iti maddī varārohā’’ti gāthamāha.
ಮದ್ದೀಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Maddīpabbavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಸಕ್ಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ
Sakkapabbavaṇṇanā
ಏವಂ ತೇಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಸಕ್ಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಹಿಯ್ಯೋ ಜೂಜಕಸ್ಸ ಪಥವಿಂ ಉನ್ನಾದೇತ್ವಾ ದಾರಕೇ ಅದಾಸಿ, ಇದಾನಿ ತಂ ಕೋಚಿ ಹೀನಪುರಿಸೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮದ್ದಿಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಏಕಕಂ ಕತ್ವಾ ಮದ್ದಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತತೋ ಏಸ ಅನಾಥೋ ನಿಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಭವೇಯ್ಯ। ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣೇನ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಾರಮಿಕೂಟಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ನಂ ತಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ tesu aññamaññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathentesu sakko cintesi ‘‘ayaṃ vessantaro rājā hiyyo jūjakassa pathaviṃ unnādetvā dārake adāsi, idāni taṃ koci hīnapuriso upasaṅkamitvā sabbalakkhaṇasampannaṃ maddiṃ yācitvā rājānaṃ ekakaṃ katvā maddiṃ gahetvā gaccheyya, tato esa anātho nippaccayo bhaveyya. Ahaṃ brāhmaṇavaṇṇena naṃ upasaṅkamitvā maddiṃ yācitvā pāramikūṭaṃ gāhāpetvā kassaci avissajjiyaṃ katvā puna naṃ tasseva datvā āgamissāmī’’ti. So sūriyuggamanavelāya tassa santikaṃ agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೨೬೭.
2267.
‘‘ತತೋ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇ, ಸೂರಿಯಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ।
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati;
ಸಕ್ಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣೇನ, ಪಾತೋ ತೇಸಂ ಅದಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ॥
Sakko brāhmaṇavaṇṇena, pāto tesaṃ adissathā’’ti.
ತತ್ಥ ಪಾತೋ ತೇಸಂ ಅದಿಸ್ಸಥಾತಿ ಪಾತೋವ ನೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಜನಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪೋ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಠತ್ವಾ ಚ ಪನ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ –
Tattha pāto tesaṃ adissathāti pātova nesaṃ dvinnampi janānaṃ paññāyamānarūpo purato aṭṭhāsi, ṭhatvā ca pana paṭisanthāraṃ karonto āha –
೨೨೬೮.
2268.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಭೋತೋ ಕುಸಲಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇಥ, ಕಚ್ಚಿ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Kacci uñchena yāpetha, kacci mūlaphalā bahū.
೨೨೬೯.
2269.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಕಚ್ಚಿ ಹಿಂಸಾ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –
Mahāsatto āha –
೨೨೭೦.
2270.
‘‘ಕುಸಲಞ್ಚೇವ ನೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಥೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kusalañceva no brahme, atho brahme anāmayaṃ;
ಅಥೋ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇಮ, ಅಥೋ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Atho uñchena yāpema, atho mūlaphalā bahū.
೨೨೭೧.
2271.
‘‘ಅಥೋ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Atho ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಹಿಂಸಾ ಮಯ್ಹಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṃsā mayhaṃ na vijjati.
೨೨೭೨.
2272.
‘‘ಸತ್ತ ನೋ ಮಾಸೇ ವಸತಂ, ಅರಞ್ಞೇ ಜೀವಸೋಕಿನಂ।
‘‘Satta no māse vasataṃ, araññe jīvasokinaṃ;
ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಪಸ್ಸಾಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದೇವವಣ್ಣಿನಂ।
Idaṃ dutiyaṃ passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ;
ಆದಾಯ ವೇಳುವಂ ದಣ್ಡಂ, ಧಾರೇನ್ತಂ ಅಜಿನಕ್ಖಿಪಂ॥
Ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ, dhārentaṃ ajinakkhipaṃ.
೨೨೭೩.
2273.
‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಥೋ ತೇ ಅದುರಾಗತಂ।
‘‘Svāgataṃ te mahābrahme, atho te adurāgataṃ;
ಅನ್ತೋ ಪವಿಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲಯಸ್ಸು ತೇ॥
Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.
೨೨೭೪.
2274.
‘‘ತಿನ್ದುಕಾನಿ ಪಿಯಾಲಾನಿ, ಮಧುಕೇ ಕಾಸುಮಾರಿಯೋ।
‘‘Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo;
ಫಲಾನಿ ಖುದ್ದಕಪ್ಪಾನಿ, ಭುಞ್ಜ ಬ್ರಹ್ಮೇ ವರಂ ವರಂ॥
Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṃ varaṃ.
೨೨೭೫.
2275.
‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಸೀತಂ, ಆಭತಂ ಗಿರಿಗಬ್ಭರಾ।
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā;
ತತೋ ಪಿವ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ॥
Tato piva mahābrahme, sace tvaṃ abhikaṅkhasī’’ti.
ಏವಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ –
Evaṃ tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā mahāsatto –
೨೨೭೬.
2276.
‘‘ಅಥ ತ್ವಂ ಕೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಕೇನ ವಾ ಪನ ಹೇತುನಾ।
‘‘Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā;
ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥ –
Anuppatto brahāraññaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti. –
ಆಗಮನಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಇಧಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ತವ ಭರಿಯಂ ಮದ್ದಿಂ ಯಾಚಿತುಂ ಆಗತೋ, ತಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Āgamanakāraṇaṃ pucchi. Atha naṃ sakko ‘‘mahārāja, ahaṃ mahallako, idhāgacchanto tava bhariyaṃ maddiṃ yācituṃ āgato, taṃ me dehī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
೨೨೭೭.
2277.
‘‘ಯಥಾ ವಾರಿವಹೋ ಪೂರೋ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ನ ಖೀಯತಿ।
‘‘Yathā vārivaho pūro, sabbakālaṃ na khīyati;
ಏವಂ ತಂ ಯಾಚಿತಾಗಚ್ಛಿಂ, ಭರಿಯಂ ಮೇ ದೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ॥
Evaṃ taṃ yācitāgacchiṃ, bhariyaṃ me dehi yācito’’ti.
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾರಕಾ ದಿನ್ನಾ, ಅರಞ್ಞೇ ಏಕಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥಂ ತೇ ಮದ್ದಿಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥೇ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅನೋಲೀನಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ಗಿರಿಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ vutte mahāsatto ‘‘hiyyo me brāhmaṇassa dārakā dinnā, araññe ekako hutvā kathaṃ te maddiṃ dassāmī’’ti avatvā pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya asajjitvā abajjhitvā anolīnamānaso hutvā giriṃ unnādento imaṃ gāthamāha –
೨೨೭೮.
2278.
‘‘ದದಾಮಿ ನ ವಿಕಮ್ಪಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ಯಾಚಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
‘‘Dadāmi na vikampāmi, yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa;
ಸನ್ತಂ ನಪ್ಪಟಿಗುಯ್ಹಾಮಿ, ದಾನೇ ಮೇ ರಮತೀ ಮನೋ’’ತಿ॥
Santaṃ nappaṭiguyhāmi, dāne me ramatī mano’’ti.
ತತ್ಥ ಸನ್ತಂ ನಪ್ಪಟಿಗುಯ್ಹಾಮೀತಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಂ ನ ಗುಯ್ಹಾಮಿ।
Tattha santaṃ nappaṭiguyhāmīti saṃvijjamānaṃ na guyhāmi.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸೀಘಮೇವ ಕಮಣ್ಡಲುನಾ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಹತ್ಥೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪಿಯಭರಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾಸಿ। ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ಪಾತುರಹೇಸುಂ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evañca pana vatvā sīghameva kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā udakaṃ hatthe pātetvā piyabhariyaṃ brāhmaṇassa adāsi. Taṅkhaṇeyeva heṭṭhā vuttappakārāni sabbāni acchariyāni pāturahesuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೨೭೯.
2279.
‘‘ಮದ್ದಿಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಉದಕಸ್ಸ ಕಮಣ್ಡಲುಂ।
‘‘Maddiṃ hatthe gahetvāna, udakassa kamaṇḍaluṃ;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾ ದಾನಂ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ॥
Brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.
೨೨೮೦.
2280.
‘‘ತದಾಸಿ ಯಂ ಭಿಂಸನಕಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ।
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;
ಮದ್ದಿಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಸ್ಸ, ಮೇದನೀ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಥ॥
Maddiṃ pariccajantassa, medanī sampakampatha.
೨೨೮೧.
2281.
‘‘ನೇವಸ್ಸ ಮದ್ದೀ ಭಾಕುಟಿ, ನ ಸನ್ಧೀಯತಿ ನ ರೋದತಿ।
‘‘Nevassa maddī bhākuṭi, na sandhīyati na rodati;
ಪೇಕ್ಖತೇವಸ್ಸ ತುಣ್ಹೀ ಸಾ, ಏಸೋ ಜಾನಾತಿ ಯಂ ವರ’’ನ್ತಿ॥
Pekkhatevassa tuṇhī sā, eso jānāti yaṃ vara’’nti.
ತತ್ಥ ಅದಾ ದಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮದ್ದಿತೋ ಮೇ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮೇವ ಪಿಯತರಂ, ಇದಂ ಮೇ ದಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪ್ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
Tattha adā dānanti ‘‘ambho brāhmaṇa, maddito me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyataraṃ, idaṃ me dānaṃ sabbaññutaññāṇappaṭivedhassa paccayo hotū’’ti vatvā dānaṃ adāsi vuttampi cetaṃ –
‘‘ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಧೀತಂ, ಮದ್ದಿಂ ದೇವಿಂ ಪತಿಬ್ಬತಂ।
‘‘Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ, maddiṃ deviṃ patibbataṃ;
ಚಜಮಾನೋ ನ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ಬೋಧಿಯಾಯೇವ ಕಾರಣಾ॥
Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
‘‘ನ ಮೇ ದೇಸ್ಸಾ ಉಭೋ ಪುತ್ತಾ, ಮದ್ದೀ ದೇವೀ ನ ದೇಸ್ಸಿಯಾ।
‘‘Na me dessā ubho puttā, maddī devī na dessiyā;
ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಿಯಂ ಮಯ್ಹಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಿಯೇ ಅದಾಸಹ’’ನ್ತಿ॥ (ಚರಿಯಾ॰ ೧.೧೧೮-೧೧೯)।
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā piye adāsaha’’nti. (cariyā. 1.118-119);
ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಥಾತಿ ಪಥವೀ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ನೇವಸ್ಸ ಮದ್ದೀ ಭಾಕುಟೀತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮದ್ದೀ ‘‘ಮಂ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ರಾಜಾ ದೇತೀ’’ತಿ ಕೋಧವಸೇನ ಭಾಕುಟಿಪಿ ನಾಹೋಸಿ। ನ ಸನ್ಧೀಯತಿ ನ ರೋದತೀತಿ ನೇವ ಮಙ್ಕು ಅಹೋಸಿ, ನ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ರೋದತಿ, ಅಥ ಖೋ ತುಣ್ಹೀ ಸಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಾದಿಸಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ದದಮಾನೋ ನ ನಿಕ್ಕಾರಣಾ ದಸ್ಸತಿ, ಏಸೋ ಯಂ ವರಂ, ತಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಫುಲ್ಲಪದುಮವಣ್ಣಂ ಅಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪೇಕ್ಖತೇವ, ಓಲೋಕಯಮಾನಾವ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha sampakampathāti pathavī udakapariyantaṃ katvā kampittha. Nevassa maddī bhākuṭīti bhikkhave, tasmiṃ khaṇe maddī ‘‘maṃ mahallakassa brāhmaṇassa rājā detī’’ti kodhavasena bhākuṭipi nāhosi. Na sandhīyati na rodatīti neva maṅku ahosi, na akkhīni pūretvā rodati, atha kho tuṇhī sā hutvā ‘‘mādisaṃ itthiratanaṃ dadamāno na nikkāraṇā dassati, eso yaṃ varaṃ, taṃ jānātī’’ti phullapadumavaṇṇaṃ assa mukhaṃ pekkhateva, olokayamānāva ṭhitāti attho.
ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಕೀದಿಸಾ ಮದ್ದೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಸಾಪಿ ‘‘ಸಾಮಿ ಕಿಂ ಮಂ ಓಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೀ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Atha mahāsatto ‘‘kīdisā maddī’’ti tassā mukhaṃ olokesi. Sāpi ‘‘sāmi kiṃ maṃ olokesī’’ti vatvā sīhanādaṃ nadantī imaṃ gāthamāha –
೨೨೮೨.
2282.
‘‘ಕೋಮಾರೀ ಯಸ್ಸಾಹಂ ಭರಿಯಾ, ಸಾಮಿಕೋ ಮಮ ಇಸ್ಸರೋ।
‘‘Komārī yassāhaṃ bhariyā, sāmiko mama issaro;
ಯಸ್ಸಿಚ್ಛೇ ತಸ್ಸ ಮಂ ದಜ್ಜಾ, ವಿಕ್ಕಿಣೇಯ್ಯ ಹನೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ॥
Yassicche tassa maṃ dajjā, vikkiṇeyya haneyya vā’’ti.
ತತ್ಥ ಕೋಮಾರೀ ಯಸ್ಸಾಹಂ ಭರಿಯಾತಿ ಅಹಂ ಯಸ್ಸ ತವ ದಹರಿಕಾ ಭರಿಯಾ, ಸೋ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಮಮ ಇಸ್ಸರೋ ಸಾಮಿಕೋ। ಯಸ್ಸಿಚ್ಛೇ ತಸ್ಸಾತಿ ಇಸ್ಸರೋ ಚ ನಾಮ ದಾಸಿಂ ಮಂ ಯಸ್ಸ ದಾತುಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯ। ವಿಕ್ಕಿಣೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಧನೇನ ವಾ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ವಿಕ್ಕಿಣೇಯ್ಯ, ಮಂಸೇನ ವಾ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಹನೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವೋ ರುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕರೋಥ, ನಾಹಂ ಕುಜ್ಝಾಮೀತಿ।
Tattha komārī yassāhaṃ bhariyāti ahaṃ yassa tava daharikā bhariyā, so tvaññeva mama issaro sāmiko. Yassicche tassāti issaro ca nāma dāsiṃ maṃ yassa dātuṃ iccheyya, tassa dadeyya. Vikkiṇeyya vāti dhanena vā atthe sati vikkiṇeyya, maṃsena vā atthe sati haneyya, tasmā yaṃ vo ruccati, taṃ karotha, nāhaṃ kujjhāmīti.
ಸಕ್ಕೋ ತೇಸಂ ಪಣೀತಜ್ಝಾಸಯತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಥುತಿಂ ಅಕಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Sakko tesaṃ paṇītajjhāsayataṃ viditvā thutiṃ akāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೨೮೩.
2283.
‘‘ತೇಸಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ದೇವಿನ್ದೋ ಏತದಬ್ರವಿ।
‘‘Tesaṃ saṅkappamaññāya, devindo etadabravi;
ಸಬ್ಬೇ ಜಿತಾ ತೇ ಪಚ್ಚೂಹಾ, ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾ॥
Sabbe jitā te paccūhā, ye dibbā ye ca mānusā.
೨೨೮೪.
2284.
‘‘ನಿನ್ನಾದಿತಾ ತೇ ಪಥವೀ, ಸದ್ದೋ ತೇ ತಿದಿವಙ್ಗತೋ।
‘‘Ninnāditā te pathavī, saddo te tidivaṅgato;
ಸಮನ್ತಾ ವಿಜ್ಜುತಾ ಆಗುಂ, ಗಿರೀನಂವ ಪತಿಸ್ಸುತಾ॥
Samantā vijjutā āguṃ, girīnaṃva patissutā.
೨೨೮೫.
2285.
‘‘ತಸ್ಸ ತೇ ಅನುಮೋದನ್ತಿ, ಉಭೋ ನಾರದಪಬ್ಬತಾ।
‘‘Tassa te anumodanti, ubho nāradapabbatā;
ಇನ್ದೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಜಾಪತಿ, ಸೋಮೋ ಯಮೋ ವೇಸ್ಸವಣೋ।
Indo ca brahmā pajāpati, somo yamo vessavaṇo;
ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾನುಮೋದನ್ತಿ, ದುಕ್ಕರಞ್ಹಿ ಕರೋತಿ ಸೋ॥
Sabbe devānumodanti, dukkarañhi karoti so.
೨೨೮೬.
2286.
‘‘ದುದ್ದದಂ ದದಮಾನಾನಂ, ದುಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮ ಕುಬ್ಬತಂ।
‘‘Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ;
ಅಸನ್ತೋ ನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ದುರನ್ನಯೋ॥
Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo.
೨೨೮೭.
2287.
‘‘ತಸ್ಮಾ ಸತಞ್ಚ ಅಸತಂ, ನಾನಾ ಹೋತಿ ಇತೋ ಗತಿ।
‘‘Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati;
ಅಸನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಯನ್ತಿ, ಸನ್ತೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ॥
Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇā.
೨೨೮೮.
2288.
‘‘ಯಮೇತಂ ಕುಮಾರೇ ಅದಾ, ಭರಿಯಂ ಅದಾ ವನೇ ವಸಂ।
‘‘Yametaṃ kumāre adā, bhariyaṃ adā vane vasaṃ;
ಬ್ರಹ್ಮಯಾನಮನೋಕ್ಕಮ್ಮ, ಸಗ್ಗೇ ತೇ ತಂ ವಿಪಚ್ಚತೂ’’ತಿ॥
Brahmayānamanokkamma, sagge te taṃ vipaccatū’’ti.
ತತ್ಥ ಪಚ್ಚೂಹಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ। ದಿಬ್ಬಾತಿ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಹಕಾ। ಮಾನುಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಹಕಾ। ಕೇ ಪನ ತೇತಿ? ಮಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮಾ। ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಪುತ್ತದಾರಂ ದೇನ್ತೇನ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಜಿತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಜಿತಾ ತೇ ಪಚ್ಚೂಹಾ’’ತಿ। ದುಕ್ಕರಞ್ಹಿ ಕರೋತಿ ಸೋತಿ ಸೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಏಕಕೋವ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೋ ಭರಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದೇನ್ತೋ ದುಕ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾ ಅನುಮೋದನ್ತೀತಿ ವದತಿ। ‘‘ಯಮೇತ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಂ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ। ವನೇ ವಸನ್ತಿ ವನೇ ವಸನ್ತೋ। ಬ್ರಹ್ಮಯಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಯಾನಂ। ತಿವಿಧೋ ಹಿ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮೋ ಏವರೂಪೋ ಚ ದಾನಧಮ್ಮೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಯಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತಂ ಇದಂ ಅಜ್ಜ ದಾನಂ ದದತೋಪಿ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮಯಾನಂ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ತೇ ತಂ ವಿಪಚ್ಚತು, ವಿಪಾಕಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣದಾಯಕಂ ಹೋತೂತಿ।
Tattha paccūhāti paccatthikā. Dibbāti dibbasampattipaṭibāhakā. Mānusāti manussasampattipaṭibāhakā. Ke pana teti? Macchariyadhammā. Te sabbe puttadāraṃ dentena mahāsattena jitā. Tenāha ‘‘sabbe jitā te paccūhā’’ti. Dukkarañhi karoti soti so vessantaro rājā ekakova araññe vasanto bhariyaṃ brāhmaṇassa dento dukkaraṃ karotīti evaṃ sabbe devā anumodantīti vadati. ‘‘Yameta’’nti gāthaṃ anumodanaṃ karonto āha. Vane vasanti vane vasanto. Brahmayānanti seṭṭhayānaṃ. Tividho hi sucaritadhammo evarūpo ca dānadhammo ariyamaggassa paccayo hotīti ‘‘brahmayāna’’nti vuccati. Tasmā yaṃ taṃ idaṃ ajja dānaṃ dadatopi nipphannaṃ brahmayānaṃ apāyabhūmiṃ anokkamitvā sagge te taṃ vipaccatu, vipākapariyosāne ca sabbaññutaññāṇadāyakaṃ hotūti.
ಏವಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಇಧ ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಇಮಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ –
Evamassa sakko anumodanaṃ katvā ‘‘idāni mayā idha papañcaṃ akatvā imaṃ imasseva datvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā āha –
೨೨೮೯.
2289.
‘‘ದದಾಮಿ ಭೋತೋ ಭರಿಯಂ, ಮದ್ದಿಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಂ।
‘‘Dadāmi bhoto bhariyaṃ, maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ;
ತ್ವಞ್ಚೇವ ಮದ್ದಿಯಾ ಛನ್ನೋ, ಮದ್ದೀ ಚ ಪತಿನಾ ಸಹ॥
Tvañceva maddiyā channo, maddī ca patinā saha.
೨೨೯೦.
2290.
‘‘ಯಥಾ ಪಯೋ ಚ ಸಙ್ಖೋ ಚ, ಉಭೋ ಸಮಾನವಣ್ಣಿನೋ।
‘‘Yathā payo ca saṅkho ca, ubho samānavaṇṇino;
ಏವಂ ತುವಞ್ಚ ಮದ್ದೀ ಚ, ಸಮಾನಮನಚೇತಸಾ॥
Evaṃ tuvañca maddī ca, samānamanacetasā.
೨೨೯೧.
2291.
‘‘ಅವರುದ್ಧೇತ್ಥ ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ, ಉಭೋ ಸಮ್ಮಥ ಅಸ್ಸಮೇ।
‘‘Avaruddhettha araññasmiṃ, ubho sammatha assame;
ಖತ್ತಿಯಾ ಗೋತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸುಜಾತಾ ಮಾತುಪೇತ್ತಿತೋ।
Khattiyā gottasampannā, sujātā mātupettito;
ಯಥಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಯಿರಾಥ, ದದನ್ತಾ ಅಪರಾಪರ’’ನ್ತಿ॥
Yathā puññāni kayirātha, dadantā aparāpara’’nti.
ತತ್ಥ ಛನ್ನೋತಿ ಅನುರೂಪೋ। ಉಭೋ ಸಮಾನವಣ್ಣಿನೋತಿ ಸಮಾನವಣ್ಣಾ ಉಭೋಪಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯೇವ। ಸಮಾನಮನಚೇತಸಾತಿ ಆಚಾರಾದೀಹಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಾನೇನ ಮನಸಙ್ಖಾತೇನ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಅವರುದ್ಧೇತ್ಥಾತಿ ರಟ್ಠತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಅರಞ್ಞೇ ವಸಥ। ಯಥಾ ಪುಞ್ಞಾನೀತಿ ಯಥಾ ಜೇತುತ್ತರನಗರೇ ವೋ ಬಹೂನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತಾನಿ, ಹಿಯ್ಯೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಅಜ್ಜ ಭರಿಯಾಯ ದಾನವಸೇನಪಿ ಕತಾನೀತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಪರಿತೋಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಇತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ಅಪರಾಪರಂ ದದನ್ತಾ ಯಥಾನುರೂಪಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ।
Tattha channoti anurūpo. Ubho samānavaṇṇinoti samānavaṇṇā ubhopi parisuddhāyeva. Samānamanacetasāti ācārādīhi kammehi samānena manasaṅkhātena cetasā samannāgatā. Avaruddhetthāti raṭṭhato pabbājitā hutvā ettha araññe vasatha. Yathā puññānīti yathā jetuttaranagare vo bahūni puññāni katāni, hiyyo puttānaṃ ajja bhariyāya dānavasenapi katānīti ettakeneva paritosaṃ akatvā ito uttaripi aparāparaṃ dadantā yathānurūpāni puññāni kareyyāthāti.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮದ್ದಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ವರಂ ದಾತುಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಆಹ –
Evañca pana vatvā sakko mahāsattassa maddiṃ paṭicchāpetvā varaṃ dātuṃ attānaṃ ācikkhanto āha –
೨೨೯೨.
2292.
‘‘ಸಕ್ಕೋಹಮಸ್ಮಿ ದೇವಿನ್ದೋ, ಆಗತೋಸ್ಮಿ ತವನ್ತಿಕೇ।
‘‘Sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike;
ವರಂ ವರಸ್ಸು ರಾಜಿಸಿ, ವರೇ ಅಟ್ಠ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ॥
Varaṃ varassu rājisi, vare aṭṭha dadāmi te’’ti.
ಕಥೇನ್ತೋಯೇವ ಚ ದಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೇನ ಜಲನ್ತೋ ತರುಣಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಹ –
Kathentoyeva ca dibbattabhāvena jalanto taruṇasūriyo viya ākāse aṭṭhāsi. Tato bodhisatto varaṃ gaṇhanto āha –
೨೨೯೩.
2293.
‘‘ವರಂ ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ।
‘‘Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
ಪಿತಾ ಮಂ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ, ಇತೋ ಪತ್ತಂ ಸಕಂ ಘರಂ।
Pitā maṃ anumodeyya, ito pattaṃ sakaṃ gharaṃ;
ಆಸನೇನ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯ, ಪಠಮೇತಂ ವರಂ ವರೇ॥
Āsanena nimanteyya, paṭhametaṃ varaṃ vare.
೨೨೯೪.
2294.
‘‘ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಧಂ ನ ರೋಚೇಯ್ಯಂ, ಅಪಿ ಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರಕಂ।
‘‘Purisassa vadhaṃ na roceyyaṃ, api kibbisakārakaṃ;
ವಜ್ಝಂ ವಧಮ್ಹಾ ಮೋಚೇಯ್ಯಂ, ದುತಿಯೇತಂ ವರಂ ವರೇ॥
Vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ, dutiyetaṃ varaṃ vare.
೨೨೯೫.
2295.
‘‘ಯೇ ವುಡ್ಢಾ ಯೇ ಚ ದಹರಾ, ಯೇ ಚ ಮಜ್ಝಿಮಪೋರಿಸಾ।
‘‘Ye vuḍḍhā ye ca daharā, ye ca majjhimaporisā;
ಮಮೇವ ಉಪಜೀವೇಯ್ಯುಂ, ತತಿಯೇತಂ ವರಂ ವರೇ॥
Mameva upajīveyyuṃ, tatiyetaṃ varaṃ vare.
೨೨೯೬.
2296.
‘‘ಪರದಾರಂ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಸದಾರಪಸುತೋ ಸಿಯಂ।
‘‘Paradāraṃ na gaccheyyaṃ, sadārapasuto siyaṃ;
ಥೀನಂ ವಸಂ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಚತುತ್ಥೇತಂ ವರಂ ವರೇ॥
Thīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ, catutthetaṃ varaṃ vare.
೨೨೯೭.
2297.
‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಸಕ್ಕ ಜಾಯೇಥ, ಸೋ ಚ ದೀಘಾಯುಕೋ ಸಿಯಾ।
‘‘Putto me sakka jāyetha, so ca dīghāyuko siyā;
ಧಮ್ಮೇನ ಜಿನೇ ಪಥವಿಂ, ಪಞ್ಚಮೇತಂ ವರಂ ವರೇ॥
Dhammena jine pathaviṃ, pañcametaṃ varaṃ vare.
೨೨೯೮.
2298.
‘‘ತತೋ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇ, ಸೂರಿಯಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ।
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati;
ದಿಬ್ಬಾ ಭಕ್ಖಾ ಪಾತುಭವೇಯ್ಯುಂ, ಛಟ್ಠಮೇತಂ ವರಂ ವರೇ॥
Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, chaṭṭhametaṃ varaṃ vare.
೨೨೯೯.
2299.
‘‘ದದತೋ ಮೇ ನ ಖೀಯೇಥ, ದತ್ವಾ ನಾನುತಪೇಯ್ಯಹಂ।
‘‘Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ;
ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯಂ, ಸತ್ತಮೇತಂ ವರಂ ವರೇ॥
Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, sattametaṃ varaṃ vare.
೨೩೦೦.
2300.
‘‘ಇತೋ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನಾಹಂ, ಸಗ್ಗಗಾಮೀ ವಿಸೇಸಗೂ।
‘‘Ito vimuccamānāhaṃ, saggagāmī visesagū;
ಅನಿವತ್ತಿ ತತೋ ಅಸ್ಸಂ, ಅಟ್ಠಮೇತಂ ವರಂ ವರೇ’’ತಿ॥
Anivatti tato assaṃ, aṭṭhametaṃ varaṃ vare’’ti.
ತತ್ಥ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯ। ಇತೋ ಪತ್ತನ್ತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಅರಞ್ಞಾ ಸಕಂ ಘರಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ। ಆಸನೇನಾತಿ ರಾಜಾಸನೇನ। ರಜ್ಜಂ ಮೇ ದೇತೂತಿ ವದತಿ। ಅಪಿ ಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರಕನ್ತಿ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಾಪರಾಧಿಕಮ್ಪಿ ವಜ್ಝಂ ವಧಮ್ಹಾ ಮೋಚೇಯ್ಯಂ, ಏವರೂಪಸ್ಸಪಿ ಮೇ ವಧೋ ನಾಮ ನ ರುಚ್ಚತು। ಮಮೇವ ಉಪಜೀವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇತೇ ಮಞ್ಞೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪಜೀವೇಯ್ಯುಂ। ಧಮ್ಮೇನ ಜಿನೇತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಜಿನಾತು, ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಸೇಸಗೂತಿ ವಿಸೇಸಗಮನೋ ಹುತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಹೋಮೀತಿ ವದತಿ। ಅನಿವತ್ತಿ ತತೋ ಅಸ್ಸನ್ತಿ ತುಸಿತಭವನತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಆಗತೋ ಪುನಭವೇ ಅನಿವತ್ತಿ ಅಸ್ಸಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣೇಯ್ಯನ್ತಿ ವದತಿ।
Tattha anumodeyyāti sampaṭiccheyya na kujjheyya. Ito pattanti imamhā araññā sakaṃ gharaṃ anuppattaṃ. Āsanenāti rājāsanena. Rajjaṃ me detūti vadati. Api kibbisakārakanti rājā hutvā rājāparādhikampi vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ, evarūpassapi me vadho nāma na ruccatu. Mameva upajīveyyunti sabbete maññeva nissāya upajīveyyuṃ. Dhammena jineti dhammena jinātu, dhammena rajjaṃ kāretūti attho. Visesagūti visesagamano hutvā tusitapure nibbatto homīti vadati. Anivattitato assanti tusitabhavanato cavitvā manussattaṃ āgato punabhave anivatti assaṃ, sabbaññutaṃ sampāpuṇeyyanti vadati.
೨೩೦೧.
2301.
‘‘ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ದೇವಿನ್ದೋ ಏತದಬ್ರವಿ।
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, devindo etadabravi;
‘ಅಚಿರಂ ವತ ತೇ ತತೋ, ಪಿತಾ ತಂ ದಟ್ಠುಮೇಸ್ಸತೀ’’’ತಿ॥
‘Aciraṃ vata te tato, pitā taṃ daṭṭhumessatī’’’ti.
ತತ್ಥ ದಟ್ಠುಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಅಚಿರೇನೇವ ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಇಧಾಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ದತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಜೇತುತ್ತರನಗರಮೇವ ನೇಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಮನೋರಥಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ।
Tattha daṭṭhumessatīti mahārāja, tava mātā ca pitā ca acireneva taṃ passitukāmo hutvā idhāgamissati, āgantvā ca pana setacchattaṃ datvā rajjaṃ niyyādetvā jetuttaranagarameva nessati, sabbe te manorathā matthakaṃ pāpuṇissanti, mā cintayi, appamatto hohi, mahārājāti.
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ mahāsattassa ovādaṃ datvā sakko sakaṭṭhānameva gato. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೦೨.
2302.
‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಮಘವಾ, ದೇವರಾಜಾ ಸುಜಮ್ಪತಿ।
‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati;
ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ವರಂ ದತ್ವಾ, ಸಗ್ಗಕಾಯಂ ಅಪಕ್ಕಮೀ’’ತಿ॥
Vessantare varaṃ datvā, saggakāyaṃ apakkamī’’ti.
ತತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇತಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ। ಅಪಕ್ಕಮೀತಿ ಗತೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋಯೇವಾತಿ।
Tattha vessantareti vessantarassa. Apakkamīti gato anuppattoyevāti.
ಸಕ್ಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Sakkapabbavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಮಹಾರಾಜಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ
Mahārājapabbavaṇṇanā
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚ ಮದ್ದೀ ಚ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಸಕ್ಕದತ್ತಿಯೇ ಅಸ್ಸಮೇ ವಸಿಂಸು। ಜೂಜಕೋಪಿ ಕುಮಾರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ದೇವತಾ ಕುಮಾರಾನಂ ಆರಕ್ಖಮಕಂಸು। ಜೂಜಕೋಪಿ ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಕುಮಾರೇ ಗಚ್ಛೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಚಣ್ಡವಾಳಮಿಗಭಯೇನ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ವಿಟಪನ್ತರೇ ಸಯತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರವಣ್ಣೇನ, ಏಕಾ ದೇವಧೀತಾ ಮದ್ದಿವಣ್ಣೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮಾರೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಸಯನೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ ಬದ್ಧಾಕಾರೇನೇವ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿ। ಏವಂ ತೇ ದೇವತಾಸಙ್ಗಹೇನ ಅರೋಗಾ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಜೂಜಕೋಪಿ ದೇವತಾಧಿಗ್ಗಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೇನ ಜೇತುತ್ತರನಗರಂ ಪತ್ತೋ। ತಂ ದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಸಞ್ಜಯೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸಿ। ಏವರೂಪೋ ಸುಪಿನೋ ಅಹೋಸಿ – ರಞ್ಞೋ ಮಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಕಣ್ಹೋ ದ್ವೇ ಪದುಮಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ತಾನಿ ದ್ವೀಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಪಿಳನ್ಧಿ। ತೇಸಂ ರೇಣು ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಉರೇ ಪತತಿ। ಸೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇ ‘‘ಚಿರಪವುತ್ಥಾ ವೋ, ದೇವ, ಬನ್ಧವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು। ಸೋ ಪಾತೋವ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸೀದಿ। ದೇವತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಕುಮಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಠಪಯಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕುಮಾರೇ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ –
Bodhisatto ca maddī ca sammodamānā sakkadattiye assame vasiṃsu. Jūjakopi kumāre gahetvā saṭṭhiyojanamaggaṃ paṭipajji. Devatā kumārānaṃ ārakkhamakaṃsu. Jūjakopi sūriye atthaṅgate kumāre gacche bandhitvā bhūmiyaṃ nipajjāpetvā sayaṃ caṇḍavāḷamigabhayena rukkhaṃ āruyha viṭapantare sayati. Tasmiṃ khaṇe eko devaputto vessantaravaṇṇena, ekā devadhītā maddivaṇṇena āgantvā kumāre mocetvā hatthapāde sambāhitvā nhāpetvā maṇḍetvā dibbabhojanaṃ bhojetvā dibbasayane sayāpetvā aruṇuggamanakāle baddhākāreneva nipajjāpetvā antaradhāyi. Evaṃ te devatāsaṅgahena arogā hutvā gacchanti. Jūjakopi devatādhiggahito hutvā ‘‘kāliṅgaraṭṭhaṃ gacchāmī’’ti gacchanto aḍḍhamāsena jetuttaranagaraṃ patto. Taṃ divasaṃ paccūsakāle sañjayo mahārājā supinaṃ passi. Evarūpo supino ahosi – rañño mahāvinicchaye nisinnassa eko puriso kaṇho dve padumāni āharitvā rañño hatthe ṭhapesi. Rājā tāni dvīsu kaṇṇesu piḷandhi. Tesaṃ reṇu bhassitvā rañño ure patati. So pabujjhitvā pātova brāhmaṇe pucchi. Te ‘‘cirapavutthā vo, deva, bandhavā āgamissantī’’ti byākariṃsu. So pātova sīsaṃ nhāyitvā nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkaritvā vinicchaye nisīdi. Devatā brāhmaṇaṃ dvīhi kumārehi saddhiṃ ānetvā rājaṅgaṇe ṭhapayiṃsu. Tasmiṃ khaṇe rājā maggaṃ olokento kumāre disvā āha –
೨೩೦೩.
2303.
‘‘ಕಸ್ಸೇತಂ ಮುಖಮಾಭಾತಿ, ಹೇಮಂ-ವುತ್ತತ್ತಮಗ್ಗಿನಾ।
‘‘Kassetaṃ mukhamābhāti, hemaṃ-vuttattamagginā;
ನಿಕ್ಖಂವ ಜಾತರೂಪಸ್ಸ, ಉಕ್ಕಾಮುಖಪಹಂಸಿತಂ॥
Nikkhaṃva jātarūpassa, ukkāmukhapahaṃsitaṃ.
೨೩೦೪.
2304.
‘‘ಉಭೋ ಸದಿಸಪಚ್ಚಙ್ಗಾ, ಉಭೋ ಸದಿಸಲಕ್ಖಣಾ।
‘‘Ubho sadisapaccaṅgā, ubho sadisalakkhaṇā;
ಜಾಲಿಸ್ಸ ಸದಿಸೋ ಏಕೋ, ಏಕಾ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಯಥಾ॥
Jālissa sadiso eko, ekā kaṇhājinā yathā.
೨೩೦೫.
2305.
‘‘ಸೀಹಾ ಬಿಲಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಉಭೋ ಸಮ್ಪತಿರೂಪಕಾ।
‘‘Sīhā bilāva nikkhantā, ubho sampatirūpakā;
ಜಾತರೂಪಮಯಾಯೇವ, ಇಮೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ದಾರಕಾ’’ತಿ॥
Jātarūpamayāyeva, ime dissanti dārakā’’ti.
ತತ್ಥ ಹೇಮಂವುತ್ತತ್ತಮಗ್ಗಿನಾತಿ ಹೇಮಂ ಇವ ಉತ್ತತ್ತಂ ಅಗ್ಗಿನಾ। ಸೀಹಾ ಬಿಲಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತಾತಿ ಕಞ್ಚನಗುಹತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಸೀಹಾ ವಿಯ।
Tattha hemaṃvuttattamaggināti hemaṃ iva uttattaṃ agginā. Sīhā bilāva nikkhantāti kañcanaguhato nikkhantā sīhā viya.
ಏವಂ ರಾಜಾ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಕುಮಾರೇ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆನೇಸಿ। ಅಥ ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ –
Evaṃ rājā tīhi gāthāhi kumāre vaṇṇetvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi ‘‘gacchetaṃ brāhmaṇaṃ dārakehi saddhiṃ ānehī’’ti. So vegena gantvā brāhmaṇaṃ ānesi. Atha rājā brāhmaṇaṃ āha –
೨೩೦೬.
2306.
‘‘ಕುತೋ ನು ಭವಂ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಇಮೇ ಆನೇಸಿ ದಾರಕೇ।
‘‘Kuto nu bhavaṃ bhāradvāja, ime ānesi dārake;
ಅಜ್ಜ ರಟ್ಠಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
Ajja raṭṭhaṃ anuppatto, kuhiṃ gacchasi brāhmaṇā’’ti.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೨೩೦೭.
2307.
‘‘ಮಯ್ಹಂ ತೇ ದಾರಕಾ ದೇವ, ದಿನ್ನಾ ವಿತ್ತೇನ ಸಞ್ಜಯ।
‘‘Mayhaṃ te dārakā deva, dinnā vittena sañjaya;
ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸಾ ರತ್ತಿ, ಯತೋ ಲದ್ಧಾ ಮೇ ದಾರಕಾ’’ತಿ॥
Ajja pannarasā ratti, yato laddhā me dārakā’’ti.
ತತ್ಥ ವಿತ್ತೇನಾತಿ ತುಟ್ಠೇನ ಪಸನ್ನೇನ। ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸಾ ರತ್ತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸಾ ರತ್ತೀತಿ ವದತಿ।
Tattha vittenāti tuṭṭhena pasannena. Ajja pannarasā rattīti imesaṃ laddhadivasato paṭṭhāya ajja pannarasā rattīti vadati.
ರಾಜಾ ಆಹ –
Rājā āha –
೨೩೦೮.
2308.
‘‘ಕೇನ ವಾ ವಾಚಪೇಯ್ಯೇನ, ಸಮ್ಮಾಞಾಯೇನ ಸದ್ದಹೇ।
‘‘Kena vā vācapeyyena, sammāñāyena saddahe;
ಕೋ ತೇತಂ ದಾನಮದದಾ, ಪುತ್ತಕೇ ದಾನಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ॥
Ko tetaṃ dānamadadā, puttake dānamuttama’’nti.
ತತ್ಥ ಕೇನ ವಾ ವಾಚಪೇಯ್ಯೇನಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕೇನ ಪಿಯವಚನೇನ ತೇ ತಯಾ ಲದ್ಧಾ। ಸಮ್ಮಾಞಾಯೇನ ಸದ್ದಹೇತಿ ಮುಸಾವಾದಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಞಾಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಮ್ಹೇ ಸದ್ದಹಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ। ಪುತ್ತಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಪುತ್ತಕೇ ಉತ್ತಮಂ ದಾನಂ ಕತ್ವಾ ಕೋ ತೇ ಏತಂ ದಾನಂ ಅದದಾತಿ।
Tattha kena vā vācapeyyenāti brāhmaṇa, kena piyavacanena te tayā laddhā. Sammāñāyena saddaheti musāvādaṃ akatvā sammāñāyena kāraṇena amhe saddahāpeyyāsi. Puttaketi attano piyaputtake uttamaṃ dānaṃ katvā ko te etaṃ dānaṃ adadāti.
ಜೂಜಕೋ ಆಹ –
Jūjako āha –
೨೩೦೯.
2309.
‘‘ಯೋ ಯಾಚತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಭೂತಾನಂ ಧರಣೀರಿವ।
‘‘Yo yācataṃ patiṭṭhāsi, bhūtānaṃ dharaṇīriva;
ಸೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಪುತ್ತೇದಾಸಿ ವನೇ ವಸಂ॥
So me vessantaro rājā, puttedāsi vane vasaṃ.
೨೩೧೦.
2310.
‘‘ಯೋ ಯಾಚತಂ ಗತೀ ಆಸಿ, ಸವನ್ತೀನಂವ ಸಾಗರೋ।
‘‘Yo yācataṃ gatī āsi, savantīnaṃva sāgaro;
ಸೋ ಮೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಪುತ್ತೇದಾಸಿ ವನೇ ವಸ’’ನ್ತಿ॥
So me vessantaro rājā, puttedāsi vane vasa’’nti.
ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆಸಿ।
Tattha patiṭṭhāsīti patiṭṭhā āsi.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಗರಹಮಾನಾ ಆಹಂಸು –
Taṃ sutvā amaccā vessantaraṃ garahamānā āhaṃsu –
೨೩೧೧.
2311.
‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ವತ ಭೋ ರಞ್ಞಾ, ಸದ್ಧೇನ ಘರಮೇಸಿನಾ।
‘‘Dukkaṭaṃ vata bho raññā, saddhena gharamesinā;
ಕಥಂ ನು ಪುತ್ತಕೇ ದಜ್ಜಾ, ಅರಞ್ಞೇ ಅವರುದ್ಧಕೋ॥
Kathaṃ nu puttake dajjā, araññe avaruddhako.
೨೩೧೨.
2312.
‘‘ಇಮಂ ಭೋನ್ತೋ ನಿಸಾಮೇಥ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘Imaṃ bhonto nisāmetha, yāvantettha samāgatā;
ಕಥಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಪುತ್ತೇದಾಸಿ ವನೇ ವಸಂ॥
Kathaṃ vessantaro rājā, puttedāsi vane vasaṃ.
೨೩೧೩.
2313.
‘‘ದಾಸಿಂ ದಾಸಞ್ಚ ಸೋ ದಜ್ಜಾ, ಅಸ್ಸಂ ಚಸ್ಸತರೀರಥಂ।
‘‘Dāsiṃ dāsañca so dajjā, assaṃ cassatarīrathaṃ;
ಹತ್ಥಿಞ್ಚ ಕುಞ್ಜರಂ ದಜ್ಜಾ, ಕಥಂ ಸೋ ದಜ್ಜ ದಾರಕೇ’’ತಿ॥
Hatthiñca kuñjaraṃ dajjā, kathaṃ so dajja dārake’’ti.
ತತ್ಥ ಸದ್ಧೇನಾತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮ್ಪನ್ನೇನಪಿ ಸತಾ ಘರಂ ಆವಸನ್ತೇನ ರಞ್ಞಾ ಇದಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವತ, ಅಯುತ್ತಂ ವತ ಕತಂ। ಅವರುದ್ಧಕೋತಿ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೋ। ಇಮಂ ಭೋನ್ತೋತಿ ಭೋನ್ತೋ ನಗರವಾಸಿನೋ ಯಾವನ್ತೋ ಏತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ, ಸಬ್ಬೇ ಇಮಂ ನಿಸಾಮೇಥ ಉಪಧಾರೇಥ, ಕಥಂ ನಾಮೇಸೋ ಪುತ್ತಕೇ ದಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಕೇನ ನಾಮ ಏವರೂಪಂ ಕತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಮಾಹಂಸು। ದಜ್ಜಾತಿ ದಾಸಾದೀಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧನಂ ದೇತು। ಕಥಂ ಸೋ ದಜ್ಜ ದಾರಕೇತಿ ಇಮೇ ಪನ ದಾರಕೇ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅದಾಸೀತಿ।
Tattha saddhenāti saddhāya sampannenapi satā gharaṃ āvasantena raññā idaṃ dukkaṭaṃ vata, ayuttaṃ vata kataṃ. Avaruddhakoti raṭṭhā pabbājito araññe vasanto. Imaṃ bhontoti bhonto nagaravāsino yāvanto ettha samāgatā, sabbe imaṃ nisāmetha upadhāretha, kathaṃ nāmeso puttake dāse katvā adāsi, kena nāma evarūpaṃ katapubbanti adhippāyenevamāhaṃsu. Dajjāti dāsādīsu yaṃ kiñci dhanaṃ detu. Kathaṃ so dajja dāraketi ime pana dārake kena kāraṇena adāsīti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ಪಿತು ಗರಹಂ ಅಸಹನ್ತೋ ವಾತಾಭಿಹತಸ್ಸ ಸಿನೇರುನೋ ಬಾಹಂ ಓಡ್ಡೇನ್ತೋ ವಿಯ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Taṃ sutvā kumāro pitu garahaṃ asahanto vātābhihatassa sineruno bāhaṃ oḍḍento viya imaṃ gāthamāha –
೨೩೧೪.
2314.
‘‘ಯಸ್ಸ ನಸ್ಸ ಘರೇ ದಾಸೋ, ಅಸ್ಸೋ ಚಸ್ಸತರೀರಥೋ।
‘‘Yassa nassa ghare dāso, asso cassatarīratho;
ಹತ್ಥೀ ಚ ಕುಞ್ಜರೋ ನಾಗೋ, ಕಿಂ ಸೋ ದಜ್ಜಾ ಪಿತಾಮಹಾ’’ತಿ॥
Hatthī ca kuñjaro nāgo, kiṃ so dajjā pitāmahā’’ti.
ರಾಜಾ ಆಹ –
Rājā āha –
೨೩೧೫.
2315.
‘‘ದಾನಮಸ್ಸ ಪಸಂಸಾಮ, ನ ಚ ನಿನ್ದಾಮ ಪುತ್ತಕಾ।
‘‘Dānamassa pasaṃsāma, na ca nindāma puttakā;
ಕಥಂ ನು ಹದಯಂ ಆಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ದತ್ವಾ ವನಿಬ್ಬಕೇ’’ತಿ॥
Kathaṃ nu hadayaṃ āsi, tumhe datvā vanibbake’’ti.
ತತ್ಥ ದಾನಮಸ್ಸ ಪಸಂಸಾಮಾತಿ ಪುತ್ತಕಾ ಮಯಂ ತವ ಪಿತು ದಾನಂ ಪಸಂಸಾಮ ನ ನಿನ್ದಾಮ।
Tattha dānamassa pasaṃsāmāti puttakā mayaṃ tava pitu dānaṃ pasaṃsāma na nindāma.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ಆಹ –
Taṃ sutvā kumāro āha –
೨೩೧೬.
2316.
‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಹದಯಂ ಆಸಿ, ಅಥೋ ಉಣ್ಹಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಸಿ।
‘‘Dukkhassa hadayaṃ āsi, atho uṇhampi passasi;
ರೋಹಿನೀಹೇವ ತಮ್ಬಕ್ಖೀ, ಪಿತಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ವತ್ತಯೀ’’ತಿ॥
Rohinīheva tambakkhī, pitā assūni vattayī’’ti.
ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಹದಯಂ ಆಸೀತಿ ಪಿತಾಮಹ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾಯ ವುತ್ತಂ ಏತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹದಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಆಸಿ। ರೋಹಿನೀಹೇವ ತಮ್ಬಕ್ಖೀತಿ ತಮ್ಬವಣ್ಣೇಹಿ ವಿಯ ರತ್ತಅಕ್ಖೀಹಿ ಮಮ ಪಿತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತಯಿ।
Tattha dukkhassa hadayaṃ āsīti pitāmaha kaṇhājināya vuttaṃ etaṃ vacanaṃ sutvā tassa hadayaṃ dukkhaṃ āsi. Rohinīheva tambakkhīti tambavaṇṇehi viya rattaakkhīhi mama pitā tasmiṃ khaṇe assūni pavattayi.
ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ತಂ ವಚನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ –
Idānissā taṃ vacanaṃ dassento āha –
೨೩೧೭.
2317.
‘‘ಯಂ ತಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾವೋಚ, ಅಯಂ ಮಂ ತಾತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।
‘‘Yaṃ taṃ kaṇhājināvoca, ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo;
ಲಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಕೋಟೇತಿ, ಘರೇ ಜಾತಂವ ದಾಸಿಯಂ॥
Laṭṭhiyā paṭikoṭeti, ghare jātaṃva dāsiyaṃ.
೨೩೧೮.
2318.
‘‘ನ ಚಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಾತ, ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Na cāyaṃ brāhmaṇo tāta, dhammikā honti brāhmaṇā;
ಯಕ್ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣೇನ, ಖಾದಿತುಂ ತಾತ ನೇತಿ ನೋ।
Yakkho brāhmaṇavaṇṇena, khādituṃ tāta neti no;
ನೀಯಮಾನೇ ಪಿಸಾಚೇನ, ಕಿಂ ನು ತಾತ ಉದಿಕ್ಖಸೀ’’ತಿ॥
Nīyamāne pisācena, kiṃ nu tāta udikkhasī’’ti.
ಅಥ ನೇ ಕುಮಾರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಮುಞ್ಚನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ಗಾಥಮಾಹ –
Atha ne kumāre brāhmaṇaṃ amuñcante disvā rājā gāthamāha –
೨೩೧೯.
2319.
‘‘ರಾಜಪುತ್ತೀ ಚ ವೋ ಮಾತಾ, ರಾಜಪುತ್ತೋ ಚ ವೋ ಪಿತಾ।
‘‘Rājaputtī ca vo mātā, rājaputto ca vo pitā;
ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ ಅಙ್ಕಮಾರುಯ್ಹ, ಕಿಂ ನು ತಿಟ್ಠಥ ಆರಕಾ’’ತಿ॥
Pubbe me aṅkamāruyha, kiṃ nu tiṭṭhatha ārakā’’ti.
ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಮೇತಿ ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಅಙ್ಕಮಾರುಯ್ಹ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ನು ಆರಕಾ ತಿಟ್ಠಥಾತಿ?
Tattha pubbe meti tumhe ito pubbe maṃ disvā vegenāgantvā mama aṅkamāruyha, idāni kiṃ nu ārakā tiṭṭhathāti?
ಕುಮಾರೋ ಆಹ –
Kumāro āha –
೨೩೨೦.
2320.
‘‘ರಾಜಪುತ್ತೀ ಚ ನೋ ಮಾತಾ, ರಾಜಪುತ್ತೋ ಚ ನೋ ಪಿತಾ।
‘‘Rājaputtī ca no mātā, rājaputto ca no pitā;
ದಾಸಾ ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತಿಟ್ಠಾಮ ಆರಕಾ’’ತಿ॥
Dāsā mayaṃ brāhmaṇassa, tasmā tiṭṭhāma ārakā’’ti.
ತತ್ಥ ದಾಸಾ ಮಯನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಪನ ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾಸಾ ಭವಾಮ।
Tattha dāsā mayanti idāni pana mayaṃ brāhmaṇassa dāsā bhavāma.
ರಾಜಾ ಆಹ –
Rājā āha –
೨೩೨೧.
2321.
‘‘ಮಾ ಸಮ್ಮೇವಂ ಅವಚುತ್ಥ, ಡಯ್ಹತೇ ಹದಯಂ ಮಮ।
‘‘Mā sammevaṃ avacuttha, ḍayhate hadayaṃ mama;
ಚಿತಕಾಯಂವ ಮೇ ಕಾಯೋ, ಆಸನೇ ನ ಸುಖಂ ಲಭೇ॥
Citakāyaṃva me kāyo, āsane na sukhaṃ labhe.
೨೩೨೨.
2322.
‘‘ಮಾ ಸಮ್ಮೇವಂ ಅವಚುತ್ಥ, ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಕಂ ಜನೇಥ ಮಂ।
‘‘Mā sammevaṃ avacuttha, bhiyyo sokaṃ janetha maṃ;
ನಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮಿ ದಬ್ಬೇನ, ನ ವೋ ದಾಸಾ ಭವಿಸ್ಸಥ॥
Nikkiṇissāmi dabbena, na vo dāsā bhavissatha.
೨೩೨೩.
2323.
‘‘ಕಿಮಗ್ಘಿಯಞ್ಹಿ ವೋ ತಾತ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅದಾ।
‘‘Kimagghiyañhi vo tāta, brāhmaṇassa pitā adā;
ಯಥಾಭೂತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಥ, ಪಟಿಪಾದೇನ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ॥
Yathābhūtaṃ me akkhātha, paṭipādentu brāhmaṇa’’nti.
ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ। ಚಿತಕಾಯಂವ ಮೇ ಕಾಯೋತಿ ಇದಾನಿ ಮಮ ಕಾಯೋ ಅಙ್ಗಾರಚಿತಕಾಯಂ ಆರೋಪಿತೋ ವಿಯ ಜಾತೋ। ಜನೇಥ ಮನ್ತಿ ಜನೇಥ ಮೇ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ನಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮಿ ದಬ್ಬೇನಾತಿ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ। ಕಿಮಗ್ಘಿಯನ್ತಿ ಕಿಂ ಅಗ್ಘಂ ಕತ್ವಾ। ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೂತಿ ಧನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇನ್ತು।
Tattha sammāti piyavacanaṃ. Citakāyaṃva me kāyoti idāni mama kāyo aṅgāracitakāyaṃ āropito viya jāto. Janetha manti janetha me, ayameva vā pāṭho. Nikkiṇissāmi dabbenāti dhanaṃ datvā mocessāmi. Kimagghiyanti kiṃ agghaṃ katvā. Paṭipādentūti dhanaṃ paṭicchāpentu.
ಕುಮಾರೋ ಆಹ –
Kumāro āha –
೨೩೨೪.
2324.
‘‘ಸಹಸ್ಸಗ್ಘಞ್ಹಿ ಮಂ ತಾತ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅದಾ।
‘‘Sahassagghañhi maṃ tāta, brāhmaṇassa pitā adā;
ಅಥ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಕಞ್ಞಂ, ಹತ್ಥಿನಾ ಚ ಸತೇನ ಚಾ’’ತಿ॥
Atha kaṇhājinaṃ kaññaṃ, hatthinā ca satena cā’’ti.
ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘಂ ಹೀತಿ ದೇವ, ಮಂ ಪಿತಾ ತದಾ ನಿಕ್ಖಸಹಸ್ಸಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಅಥ ಕಣ್ಹಾಜಿನನ್ತಿ ಕನಿಟ್ಠಂ ಪನ ಮೇ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ। ಹತ್ಥಿನಾ ಚ ಸತೇನ ಚಾತಿ ಹತ್ಥೀನಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಉಸಭಾನಞ್ಚ ನಿಕ್ಖಾನಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏತೇಸಂ ಸತೇನ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಞ್ಚಪೀಠಪಾದುಕೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಸತೇನ ಅಗ್ಘಾಪೇಸೀತಿ।
Tattha sahassagghaṃ hīti deva, maṃ pitā tadā nikkhasahassaṃ agghāpetvā adāsi. Atha kaṇhājinanti kaniṭṭhaṃ pana me kaṇhājinaṃ. Hatthinā ca satena cāti hatthīnañca assānañca usabhānañca nikkhānañcāti sabbesaṃ etesaṃ satena antamaso mañcapīṭhapāduke upādāya sabbasatena agghāpesīti.
ರಾಜಾ ಕುಮಾರಾನಂ ನಿಕ್ಕಯಂ ದಾಪೇನ್ತೋ ಆಹ –
Rājā kumārānaṃ nikkayaṃ dāpento āha –
೨೩೨೫.
2325.
‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕತ್ತೇ ತರಮಾನೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅವಾಕರ।
‘‘Uṭṭhehi katte taramāno, brāhmaṇassa avākara;
ದಾಸಿಸತಂ ದಾಸಸತಂ, ಗವಂ ಹತ್ಥುಸಭಂ ಸತಂ।
Dāsisataṃ dāsasataṃ, gavaṃ hatthusabhaṃ sataṃ;
ಜಾತರೂಪಸಹಸ್ಸಞ್ಚ, ಪುತ್ತಾನಂ ದೇಹಿ ನಿಕ್ಕಯ’’ನ್ತಿ॥
Jātarūpasahassañca, puttānaṃ dehi nikkaya’’nti.
ತತ್ಥ ಅವಾಕರಾತಿ ದೇಹಿ।
Tattha avākarāti dehi.
೨೩೨೬.
2326.
‘‘ತತೋ ಕತ್ತಾ ತರಮಾನೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅವಾಕರಿ।
‘‘Tato kattā taramāno, brāhmaṇassa avākari;
ದಾಸಿಸತಂ ದಾಸಸತಂ, ಗವಂ ಹತ್ಥುಸಭಂ ಸತಂ।
Dāsisataṃ dāsasataṃ, gavaṃ hatthusabhaṃ sataṃ;
ಜಾತರೂಪಸಹಸ್ಸಞ್ಚ, ಪುತ್ತಾನಂದಾಸಿ ನಿಕ್ಕಯ’’ನ್ತಿ॥
Jātarūpasahassañca, puttānaṃdāsi nikkaya’’nti.
ತತ್ಥ ಅವಾಕರೀತಿ ಅದಾಸಿ। ನಿಕ್ಕಯನ್ತಿ ಅಗ್ಘಸ್ಸ ಮೂಲಂ।
Tattha avākarīti adāsi. Nikkayanti agghassa mūlaṃ.
ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸತಞ್ಚ ನಿಕ್ಖಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಕುಮಾರಾನಂ ನಿಕ್ಕಯಂ ಅದಾಸಿ, ಸತ್ತಭೂಮಿಕಞ್ಚ ಪಾಸಾದಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಿವಾರೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಧನಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸಾದುರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಕುಮಾರೇ ಸೀಸಂ ನಹಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಯ್ಯಕೋ, ಏಕಂ ಅಯ್ಯಿಕಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಉಪವೇಸೇಸುಂ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ brāhmaṇassa sabbasatañca nikkhasahassañca kumārānaṃ nikkayaṃ adāsi, sattabhūmikañca pāsādaṃ, brāhmaṇassa parivāro mahā ahosi. So dhanaṃ paṭisāmetvā pāsādaṃ abhiruyha sādurasabhojanaṃ bhuñjitvā mahāsayane nipajji. Kumāre sīsaṃ nahāpetvā bhojetvā alaṅkaritvā ekaṃ ayyako, ekaṃ ayyikāti dvepi ucchaṅge upavesesuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೨೭.
2327.
‘‘ನಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ನಹಾಪೇತ್ವಾ, ಭೋಜಯಿತ್ವಾನ ದಾರಕೇ।
‘‘Nikkiṇitvā nahāpetvā, bhojayitvāna dārake;
ಸಮಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡೇನ, ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಉಪವೇಸಯುಂ॥
Samalaṅkaritvā bhaṇḍena, ucchaṅge upavesayuṃ.
೨೩೨೮.
2328.
‘‘ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೇ ಸುಚಿವತ್ಥೇ, ಸಬ್ಬಾಭರಣಭೂಸಿತೇ।
‘‘Sīsaṃ nhāte sucivatthe, sabbābharaṇabhūsite;
ರಾಜಾ ಅಙ್ಕೇ ಕರಿತ್ವಾನ, ಅಯ್ಯಕೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಥ॥
Rājā aṅke karitvāna, ayyako paripucchatha.
೨೩೨೯.
2329.
‘‘ಕುಣ್ಡಲೇ ಘುಸಿತೇ ಮಾಲೇ, ಸಬ್ಬಾಭರಣಭೂಸಿತೇ।
‘‘Kuṇḍale ghusite māle, sabbābharaṇabhūsite;
ರಾಜಾ ಅಙ್ಕೇ ಕರಿತ್ವಾನ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ॥
Rājā aṅke karitvāna, idaṃ vacanamabravi.
೨೩೩೦.
2330.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಉಭೋ ಅರೋಗಾ ತೇ, ಜಾಲಿ ಮಾತಾಪಿತಾ ತವ।
‘‘Kacci ubho arogā te, jāli mātāpitā tava;
ಕಚ್ಚಿ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ಕಚ್ಚಿ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Kacci uñchena yāpenti, kacci mūlaphalā bahū.
೨೩೩೧.
2331.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಕಚ್ಚಿ ಹಿಂಸಾ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
ತತ್ಥ ಕುಣ್ಡಲೇತಿ ಕುಣ್ಡಲಾನಿ ಪಿಲನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ। ಘುಸಿತೇತಿ ಉಗ್ಘೋಸಿತೇ ಮನೋರಮಂ ರವಂ ರವನ್ತೇ। ಮಾಲೇತಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಲನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ। ಅಙ್ಕೇ ಕರಿತ್ವಾನಾತಿ ಜಾಲಿಕುಮಾರಂ ಅಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ।
Tattha kuṇḍaleti kuṇḍalāni pilandhāpetvā. Ghusiteti ugghosite manoramaṃ ravaṃ ravante. Māleti pupphāni pilandhāpetvā. Aṅke karitvānāti jālikumāraṃ aṅke nisīdāpetvā.
ಕುಮಾರೋ ಆಹ –
Kumāro āha –
೨೩೩೨.
2332.
‘‘ಅಥೋ ಉಭೋ ಅರೋಗಾ ಮೇ, ದೇವ ಮಾತಾಪಿತಾ ಮಮ।
‘‘Atho ubho arogā me, deva mātāpitā mama;
ಅಥೋ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ಅಥೋ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Atho uñchena yāpenti, atho mūlaphalā bahū.
೨೩೩೩.
2333.
‘‘ಅಥೋ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Atho ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಹಿಂಸಾ ನೇಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṃsā nesaṃ na vijjati.
೨೩೩೪.
2334.
‘‘ಖಣನ್ತಾಲುಕಲಮ್ಬಾನಿ, ಬಿಲಾನಿ ತಕ್ಕಲಾನಿ ಚ।
‘‘Khaṇantālukalambāni, bilāni takkalāni ca;
ಕೋಲಂ ಭಲ್ಲಾತಕಂ ಬೇಲ್ಲಂ, ಸಾ ನೋ ಆಹತ್ವ ಪೋಸತಿ॥
Kolaṃ bhallātakaṃ bellaṃ, sā no āhatva posati.
೨೩೩೫.
2335.
‘‘ಯಞ್ಚೇವ ಸಾ ಆಹರತಿ, ವನಮೂಲಫಲಹಾರಿಯಾ।
‘‘Yañceva sā āharati, vanamūlaphalahāriyā;
ತಂ ನೋ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ, ರತ್ತಿಂ ಭುಞ್ಜಾಮ ನೋ ದಿವಾ॥
Taṃ no sabbe samāgantvā, rattiṃ bhuñjāma no divā.
೨೩೩೬.
2336.
‘‘ಅಮ್ಮಾವ ನೋ ಕಿಸಾ ಪಣ್ಡು, ಆಹರನ್ತೀ ದುಮಪ್ಫಲಂ।
‘‘Ammāva no kisā paṇḍu, āharantī dumapphalaṃ;
ವಾತಾತಪೇನ ಸುಖುಮಾಲೀ, ಪದುಮಂ ಹತ್ಥಗತಾಮಿವ॥
Vātātapena sukhumālī, padumaṃ hatthagatāmiva.
೨೩೩೭.
2337.
‘‘ಅಮ್ಮಾಯ ಪತನೂ ಕೇಸಾ, ವಿಚರನ್ತ್ಯಾ ಬ್ರಹಾವನೇ।
‘‘Ammāya patanū kesā, vicarantyā brahāvane;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಖಗ್ಗದೀಪಿನಿಸೇವಿತೇ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, khaggadīpinisevite.
೨೩೩೮.
2338.
‘‘ಕೇಸೇಸು ಜಟಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಕಚ್ಛೇ ಜಲ್ಲಮಧಾರಯಿ।
‘‘Kesesu jaṭaṃ bandhitvā, kacche jallamadhārayi;
ಚಮ್ಮವಾಸೀ ಛಮಾ ಸೇತಿ, ಜಾತವೇದಂ ನಮಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassatī’’ti.
ತತ್ಥ ಖಣನ್ತಾಲುಕಲಮ್ಬಾನೀತಿ ಖಣನ್ತೀ ಆಲೂನಿ ಚ ಕಲಮ್ಬಾನಿ ಚ। ಇಮಿನಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಿಚ್ಛಜೀವಿಕಂ ವಣ್ಣೇತಿ। ತಂ ನೋತಿ ಏತ್ಥ ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಪದುಮಂ ಹತ್ಥಗತಾಮಿವಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಪರಿಮದ್ದಿತಂ ಪದುಮಂ ವಿಯ ಜಾತಾ। ಪತನೂ ಕೇಸಾತಿ ದೇವ, ಅಮ್ಮಾಯ ಮೇ ಮಹಾವನೇ ವಿಚರನ್ತಿಯಾ ತೇ ಭಮರಪತ್ತವಣ್ಣಾ ಕಾಳಕೇಸಾ ರುಕ್ಖಸಾಖಾದೀಹಿ ವಿಲುತ್ತಾ ಪತನೂ ಜಾತಾ। ಜಲ್ಲಮಧಾರಯೀತಿ ಉಭೋಹಿ ಕಚ್ಛೇಹಿ ಜಲ್ಲಂ ಧಾರೇತಿ, ಕಿಲಿಟ್ಠವೇಸೇನ ವಿಚರತೀತಿ।
Tattha khaṇantālukalambānīti khaṇantī ālūni ca kalambāni ca. Iminā mātāpitūnaṃ kicchajīvikaṃ vaṇṇeti. Taṃ noti ettha noti nipātamattaṃ. Padumaṃ hatthagatāmivāti hatthena parimadditaṃ padumaṃ viya jātā. Patanū kesāti deva, ammāya me mahāvane vicarantiyā te bhamarapattavaṇṇā kāḷakesā rukkhasākhādīhi viluttā patanū jātā. Jallamadhārayīti ubhohi kacchehi jallaṃ dhāreti, kiliṭṭhavesena vicaratīti.
ಸೋ ಏವಂ ಮಾತು ದುಕ್ಖಿತಭಾವಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಯ್ಯಕಂ ಚೋದೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
So evaṃ mātu dukkhitabhāvaṃ kathetvā ayyakaṃ codento imaṃ gāthamāha –
೨೩೩೯.
2339.
‘‘ಪುತ್ತಾ ಪಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಉದಪಜ್ಜಿಸುಂ।
‘‘Puttā piyā manussānaṃ, lokasmiṃ udapajjisuṃ;
ನ ಹಿ ನೂನಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ, ಪುತ್ತೇ ಸ್ನೇಹೋ ಅಜಾಯಥಾ’’ತಿ॥
Na hi nūnamhākaṃ ayyassa, putte sneho ajāyathā’’ti.
ತತ್ಥ ಉದಪಜ್ಜಿಸುನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು।
Tattha udapajjisunti uppajjiṃsu.
ತತೋ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ –
Tato rājā attano dosaṃ āvikaronto āha –
೨೩೪೦.
2340.
‘‘ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹಿ ನೋ ಪುತ್ತ, ಭೂನಹಚ್ಚಂ ಕತಂ ಮಯಾ।
‘‘Dukkaṭañca hi no putta, bhūnahaccaṃ kataṃ mayā;
ಯೋಹಂ ಸಿವೀನಂ ವಚನಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿಮದೂಸಕಂ॥
Yohaṃ sivīnaṃ vacanā, pabbājesimadūsakaṃ.
೨೩೪೧.
2341.
‘‘ಯಂ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಇಧ ಅತ್ಥಿ, ಧನಂ ಧಞ್ಞಞ್ಚ ವಿಜ್ಜತಿ।
‘‘Yaṃ me kiñci idha atthi, dhanaṃ dhaññañca vijjati;
ಏತು ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಸಿವಿರಟ್ಠೇ ಪಸಾಸತೂ’’ತಿ॥
Etu vessantaro rājā, siviraṭṭhe pasāsatū’’ti.
ತತ್ಥ ಪುತ್ತಾತಿ ಪುತ್ತ ಜಾಲಿ ಏತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ। ಭೂನಹಚ್ಚನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಘಾತಕಮ್ಮಂ। ಯಂ ಮೇ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ತಾತ, ಯಂ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಇಧ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ತೇ ಪಿತು ದೇಮಿ। ಸಿವಿರಟ್ಠೇ ಪಸಾಸತೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸೋ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಪಸಾಸತೂತಿ।
Tattha puttāti putta jāli etaṃ amhākaṃ dukkaṭaṃ. Bhūnahaccanti vuḍḍhighātakammaṃ. Yaṃ me kiñcīti tāta, yaṃ me kiñci idha atthi, sabbaṃ te pitu demi. Siviraṭṭhe pasāsatūti imasmiṃ nagare so rājā hutvā pasāsatūti.
ಕುಮಾರೋ ಆಹ –
Kumāro āha –
೨೩೪೨.
2342.
‘‘ನ ದೇವ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಾ, ಏಹಿತಿ ಸಿವಿಸುತ್ತಮೋ।
‘‘Na deva mayhaṃ vacanā, ehiti sivisuttamo;
ಸಯಮೇವ ದೇವೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಿಞ್ಚ ಭೋಗೇಹಿ ಅತ್ರಜ’’ನ್ತಿ॥
Sayameva devo gantvā, siñca bhogehi atraja’’nti.
ತತ್ಥ ಸಿವಿಸುತ್ತಮೋತಿ ಸಿವಿಸೇಟ್ಠೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ। ಸಿಞ್ಚಾತಿ ಮಹಾಮೇಘೋ ವಿಯ ವುಟ್ಠಿಯಾ ಭೋಗೇಹಿ ಅಭಿಸಿಞ್ಚ।
Tattha sivisuttamoti siviseṭṭho vessantaro. Siñcāti mahāmegho viya vuṭṭhiyā bhogehi abhisiñca.
೨೩೪೩.
2343.
‘‘ತತೋ ಸೇನಾಪತಿಂ ರಾಜಾ, ಸಞ್ಜಯೋ ಅಜ್ಝಭಾಸಥ।
‘‘Tato senāpatiṃ rājā, sañjayo ajjhabhāsatha;
ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸಾ ರಥಾ ಪತ್ತೀ, ಸೇನಾ ಸನ್ನಾಹಯನ್ತು ನಂ।
Hatthī assā rathā pattī, senā sannāhayantu naṃ;
ನೇಗಮಾ ಚ ಮಂ ಅನ್ವೇನ್ತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ಪುರೋಹಿತಾ॥
Negamā ca maṃ anventu, brāhmaṇā ca purohitā.
೨೩೪೪.
2344.
‘‘ತತೋ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯೋಧಿನೋ ಚಾರುದಸ್ಸನಾ।
‘‘Tato saṭṭhisahassāni, yodhino cārudassanā;
ಖಿಪ್ಪಮಾಯನ್ತು ಸನ್ನದ್ಧಾ, ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿಲಙ್ಕತಾ॥
Khippamāyantu sannaddhā, nānāvaṇṇehilaṅkatā.
೨೩೪೫.
2345.
‘‘ನೀಲವತ್ಥಧರಾ ನೇಕೇ, ಪೀತಾನೇಕೇ ನಿವಾಸಿತಾ।
‘‘Nīlavatthadharā neke, pītāneke nivāsitā;
ಅಞ್ಞೇ ಲೋಹಿತಉಣ್ಹೀಸಾ, ಸುದ್ಧಾನೇಕೇ ನಿವಾಸಿತಾ।
Aññe lohitauṇhīsā, suddhāneke nivāsitā;
ಖಿಪ್ಪಮಾಯನ್ತು ಸನ್ನದ್ಧಾ, ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿಲಙ್ಕತಾ॥
Khippamāyantu sannaddhā, nānāvaṇṇehilaṅkatā.
೨೩೪೬.
2346.
‘‘ಹಿಮವಾ ಯಥಾ ಗನ್ಧಧರೋ, ಪಬ್ಬತೋ ಗನ್ಧಮಾದನೋ।
‘‘Himavā yathā gandhadharo, pabbato gandhamādano;
ನಾನಾರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನೋ, ಮಹಾಭೂತಗಣಾಲಯೋ॥
Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo.
೨೩೪೭.
2347.
‘‘ಓಸಧೇಹಿ ಚ ದಿಬ್ಬೇಹಿ, ದಿಸಾ ಭಾತಿ ಪವಾತಿ ಚ।
‘‘Osadhehi ca dibbehi, disā bhāti pavāti ca;
ಖಿಪ್ಪಮಾಯನ್ತು ಸನ್ನದ್ಧಾ, ದಿಸಾ ಭನ್ತು ಪವನ್ತು ಚ॥
Khippamāyantu sannaddhā, disā bhantu pavantu ca.
೨೩೪೮.
2348.
‘‘ತತೋ ನಾಗಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯೋಜಯನ್ತು ಚತುದ್ದಸ।
‘‘Tato nāgasahassāni, yojayantu catuddasa;
ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛಾ ಮಾತಙ್ಗಾ, ಹೇಮಕಪ್ಪನವಾಸಸಾ॥
Suvaṇṇakacchā mātaṅgā, hemakappanavāsasā.
೨೩೪೯.
2349.
‘‘ಆರೂಳ್ಹಾ ಗಾಮಣೀಯೇಹಿ, ತೋಮರಙ್ಕುಸಪಾಣಿಭಿ।
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, tomaraṅkusapāṇibhi;
ಖಿಪ್ಪಮಾಯನ್ತು ಸನ್ನದ್ಧಾ, ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಾ॥
Khippamāyantu sannaddhā, hatthikkhandhehi dassitā.
೨೩೫೦.
2350.
‘‘ತತೋ ಅಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯೋಜಯನ್ತು ಚತುದ್ದಸ।
‘‘Tato assasahassāni, yojayantu catuddasa;
ಆಜಾನೀಯಾವ ಜಾತಿಯಾ, ಸಿನ್ಧವಾ ಸೀಘವಾಹನಾ॥
Ājānīyāva jātiyā, sindhavā sīghavāhanā.
೨೩೫೧.
2351.
‘‘ಆರೂಳ್ಹಾ ಗಾಮಣೀಯೇಹಿ, ಇಲ್ಲಿಯಾಚಾಪಧಾರಿಭಿ।
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, illiyācāpadhāribhi;
ಖಿಪ್ಪಮಾಯನ್ತು ಸನ್ನದ್ಧಾ, ಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠೇಹೀಲಙ್ಕತಾ॥
Khippamāyantu sannaddhā, assapiṭṭhehīlaṅkatā.
೨೩೫೨.
2352.
‘‘ತತೋ ರಥಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯೋಜಯನ್ತು ಚತುದ್ದಸ।
‘‘Tato rathasahassāni, yojayantu catuddasa;
ಅಯೋಸುಕತನೇಮಿಯೋ, ಸುವಣ್ಣಚಿತಪಕ್ಖರೇ॥
Ayosukatanemiyo, suvaṇṇacitapakkhare.
೨೩೫೩.
2353.
‘‘ಆರೋಪೇನ್ತು ಧಜೇ ತತ್ಥ, ಚಮ್ಮಾನಿ ಕವಚಾನಿ ಚ।
‘‘Āropentu dhaje tattha, cammāni kavacāni ca;
ವಿಪ್ಪಾಲೇನ್ತು ಚ ಚಾಪಾನಿ, ದಳ್ಹಧಮ್ಮಾ ಪಹಾರಿನೋ।
Vippālentu ca cāpāni, daḷhadhammā pahārino;
ಖಿಪ್ಪಮಾಯನ್ತು ಸನ್ನದ್ಧಾ, ರಥೇಸು ರಥಜೀವಿನೋ’’ತಿ॥
Khippamāyantu sannaddhā, rathesu rathajīvino’’ti.
ತತ್ಥ ಸನ್ನಾಹಯನ್ತುನನ್ತಿ ಸನ್ನಯ್ಹನ್ತು। ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಅಮಚ್ಚಾ। ನೀಲವತ್ಥಧರಾ ನೇಕೇತಿ ಏಕೇ ನೀಲವತ್ಥನಿವಾಸಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಯನ್ತು। ಮಹಾಭೂತಗಣಾಲಯೋತಿ ಬಹುಯಕ್ಖಗಣಾನಂ ಆಲಯೋ। ದಿಸಾ ಭನ್ತು ಪವನ್ತು ಚಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಹಿಮವಾ ವಿಯ ಆಭರಣವಿಲೇಪನಾದೀಹಿ ಓಭಾಸೇನ್ತು ಚೇವ ಪವಾಯನ್ತು ಚ। ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ತೇ ಹತ್ಥಿಗಾಮಣಿನೋ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಖಿಪ್ಪಮಾಯನ್ತು। ದಸ್ಸಿತಾತಿ ದಸ್ಸಿತವಿಭೂಸನಾ। ಅಯೋಸುಕತನೇಮಿಯೋತಿ ಅಯೇನ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನೇಮಿಯೋ। ಸುವಣ್ಣಚಿತಪಕ್ಖರೇತಿ ಸುವಣ್ಣೇನ ಖಚಿತಪಕ್ಖರೇ। ಏವರೂಪೇ ಚುದ್ದಸ ಸಹಸ್ಸೇ ರಥೇ ಯೋಜಯನ್ತೂತಿ ವದತಿ। ವಿಪ್ಪಾಲೇನ್ತೂತಿ ಆರೋಪೇನ್ತು।
Tattha sannāhayantunanti sannayhantu. Saṭṭhisahassānīti mama puttena sahajātā saṭṭhisahassā amaccā. Nīlavatthadharā neketi eke nīlavatthanivāsitā hutvā āyantu. Mahābhūtagaṇālayoti bahuyakkhagaṇānaṃ ālayo. Disā bhantu pavantu cāti vuttappakāro himavā viya ābharaṇavilepanādīhi obhāsentu ceva pavāyantu ca. Hatthikkhandhehīti te hatthigāmaṇino hatthikkhandhehi khippamāyantu. Dassitāti dassitavibhūsanā. Ayosukatanemiyoti ayena suṭṭhu parikkhittanemiyo. Suvaṇṇacitapakkhareti suvaṇṇena khacitapakkhare. Evarūpe cuddasa sahasse rathe yojayantūti vadati. Vippālentūti āropentu.
ಏವಂ ರಾಜಾ ಸೇನಙ್ಗಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಜೇತುತ್ತರನಗರತೋ ಯಾವ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತಾ ಅಟ್ಠುಸಭವಿತ್ಥಾರಂ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಸಮತಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗಾಲಙ್ಕಾರತ್ಥಾಯ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಆಹ –
Evaṃ rājā senaṅgaṃ vicāretvā ‘‘puttassa me jetuttaranagarato yāva vaṅkapabbatā aṭṭhusabhavitthāraṃ āgamanamaggaṃ samatalaṃ katvā maggālaṅkāratthāya idañcidañca karothā’’ti āṇāpento āha –
೨೩೫೪.
2354.
‘‘ಲಾಜಾ ಓಲೋಪಿಯಾ ಪುಪ್ಫಾ, ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾ।
‘‘Lājā olopiyā pupphā, mālāgandhavilepanā;
ಅಗ್ಘಿಯಾನಿ ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತು, ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಏಹಿತಿ॥
Agghiyāni ca tiṭṭhantu, yena maggena ehiti.
೨೩೫೫.
2355.
‘‘ಗಾಮೇ ಗಾಮೇ ಸತಂ ಕುಮ್ಭಾ, ಮೇರಯಸ್ಸ ಸುರಾಯ ಚ।
‘‘Gāme gāme sataṃ kumbhā, merayassa surāya ca;
ಮಗ್ಗಮ್ಹಿ ಪತಿತಿಟ್ಠನ್ತು, ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಏಹಿತಿ॥
Maggamhi patitiṭṭhantu, yena maggena ehiti.
೨೩೫೬.
2356.
‘‘ಮಂಸಾ ಪೂವಾ ಸಙ್ಕುಲಿಯೋ, ಕುಮ್ಮಾಸಾ ಮಚ್ಛಸಂಯುತಾ।
‘‘Maṃsā pūvā saṅkuliyo, kummāsā macchasaṃyutā;
ಮಗ್ಗಮ್ಹಿ ಪತಿತಿಟ್ಠನ್ತು, ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಏಹಿತಿ॥
Maggamhi patitiṭṭhantu, yena maggena ehiti.
೨೩೫೭.
2357.
‘‘ಸಪ್ಪಿ ತೇಲಂ ದಧಿ ಖೀರಂ, ಕಙ್ಗುಬೀಜಾ ಬಹೂ ಸುರಾ।
‘‘Sappi telaṃ dadhi khīraṃ, kaṅgubījā bahū surā;
ಮಗ್ಗಮ್ಹಿ ಪತಿತಿಟ್ಠನ್ತು, ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಏಹಿತಿ॥
Maggamhi patitiṭṭhantu, yena maggena ehiti.
೨೩೫೮.
2358.
‘‘ಆಳಾರಿಕಾ ಚ ಸೂದಾ ಚ, ನಟನಟ್ಟಕಗಾಯಿನೋ।
‘‘Āḷārikā ca sūdā ca, naṭanaṭṭakagāyino;
ಪಾಣಿಸ್ಸರಾ ಕುಮ್ಭಥೂಣಿಯೋ, ಮನ್ದಕಾ ಸೋಕಜ್ಝಾಯಿಕಾ॥
Pāṇissarā kumbhathūṇiyo, mandakā sokajjhāyikā.
೨೩೫೯.
2359.
‘‘ಆಹಞ್ಞನ್ತು ಸಬ್ಬವೀಣಾ, ಭೇರಿಯೋ ದಿನ್ದಿಮಾನಿ ಚ।
‘‘Āhaññantu sabbavīṇā, bheriyo dindimāni ca;
ಖರಮುಖಾನಿ ಧಮೇನ್ತು, ನದನ್ತು ಏಕಪೋಕ್ಖರಾ॥
Kharamukhāni dhamentu, nadantu ekapokkharā.
೨೩೬೦.
2360.
‘‘ಮುದಿಙ್ಗಾ ಪಣವಾ ಸಙ್ಖಾ, ಗೋಧಾ ಪರಿವದೇನ್ತಿಕಾ।
‘‘Mudiṅgā paṇavā saṅkhā, godhā parivadentikā;
ದಿನ್ದಿಮಾನಿ ಚ ಹಞ್ಞನ್ತು, ಕುತುಮ್ಪದಿನ್ದಿಮಾನಿ ಚಾ’’ತಿ॥
Dindimāni ca haññantu, kutumpadindimāni cā’’ti.
ತತ್ಥ ಲಾಜಾ ಓಲೋಪಿಯಾ ಪುಪ್ಫಾತಿ ಲಾಜೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಲಾಜಪಞ್ಚಮಕಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಕಿರನ್ತಾನಂ ಓಕಿರಣಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಟಿಯಾದೇಥಾತಿ ಆಣಾಪೇತಿ। ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾತಿ ಮಗ್ಗವಿತಾನೇ ಓಲಮ್ಬಕಮಾಲಾ ಚೇವ ಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾನಿ ಚ। ಅಗ್ಘಿಯಾನಿ ಚಾತಿ ಪುಪ್ಫಅಗ್ಘಿಯಾನಿ ಚೇವ ರತನಅಗ್ಘಿಯಾನಿ ಚ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಏಹಿತಿ, ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠನ್ತು। ಗಾಮೇ ಗಾಮೇತಿ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಗಾಮದ್ವಾರೇ। ಪತಿತಿಟ್ಠನ್ತೂತಿ ಪಿಪಾಸಿತಾನಂ ಪಿವನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯಾದಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಕುಮ್ಭಾ ತಿಟ್ಠನ್ತು। ಮಚ್ಛಸಂಯುತಾತಿ ಮಚ್ಛೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತಾ। ಕಙ್ಗುಬೀಜಾತಿ ಕಙ್ಗುಪಿಟ್ಠಮಯಾ। ಮನ್ದಕಾತಿ ಮನ್ದಕಗಾಯಿನೋ। ಸೋಕಜ್ಝಾಯಿಕಾತಿ ಮಾಯಾಕಾರಾ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸೋಕಹರಣಸಮತ್ಥಾ ಸೋಕಜ್ಝಾಯಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸೋಚನ್ತೇ ಜನೇ ಅತ್ತನೋ ವಂಸಘೋಸಪರಮ್ಪರಾನಂ ನಚ್ಚೇ ಕತೇ ನಿಸ್ಸೋಕೇ ಕತ್ವಾ ಸಯಾಪಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಖರಮುಖಾನೀತಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಮಹಾಮುಖಸಙ್ಖಾ। ಸಙ್ಖಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಾ ಮುಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾ , ನಾಳಿಸಙ್ಖಾತಿ ದ್ವೇ ಸಙ್ಖಾ। ಗೋಧಾ ಪರಿವದೇನ್ತಿಕಾ ದಿನ್ದಿಮಾನಿ ಕುತುಮ್ಪದಿನ್ದಿಮಾನೀತಿ ಇಮಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ತೂರಿಯಾನೇವ।
Tattha lājā olopiyā pupphāti lājehi saddhiṃ lājapañcamakāni pupphāni okirantānaṃ okiraṇapupphāni paṭiyādethāti āṇāpeti. Mālāgandhavilepanāti maggavitāne olambakamālā ceva gandhavilepanāni ca. Agghiyāni cāti pupphaagghiyāni ceva ratanaagghiyāni ca yena maggena mama putto ehiti, tattha tiṭṭhantu. Gāme gāmeti gāmadvāre gāmadvāre. Patitiṭṭhantūti pipāsitānaṃ pivanatthāya paṭiyāditā hutvā surāmerayamajjakumbhā tiṭṭhantu. Macchasaṃyutāti macchehi saṃyuttā. Kaṅgubījāti kaṅgupiṭṭhamayā. Mandakāti mandakagāyino. Sokajjhāyikāti māyākārā, aññepi vā ye keci uppannasokaharaṇasamatthā sokajjhāyikāti vuccanti, socante jane attano vaṃsaghosaparamparānaṃ nacce kate nissoke katvā sayāpakāti attho. Kharamukhānīti sāmuddikamahāmukhasaṅkhā. Saṅkhāti dakkhiṇāvaṭṭā muṭṭhisaṅkhā , nāḷisaṅkhāti dve saṅkhā. Godhā parivadentikā dindimāni kutumpadindimānīti imānipi cattāri tūriyāneva.
ಏವಂ ರಾಜಾ ಮಗ್ಗಾಲಙ್ಕಾರಾನಿ ವಿಚಾರೇಸಿ। ಜೂಜಕೋಪಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಗರೇ ಕೋಚಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಞಾತಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಇದಂ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ। ನ ಕಞ್ಚಿಸ್ಸ ಞಾತಕಂ ಪಸ್ಸಿ, ಧನಂ ಪುನ ರಞ್ಞೋಯೇವ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾ ಸೇನಾ ಸನ್ನಿಪತಿ। ಅಥ ರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಜಾಲಿಂ ಮಗ್ಗನಾಯಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ rājā maggālaṅkārāni vicāresi. Jūjakopi pamāṇātikkantaṃ bhuñjitvā jīrāpetuṃ asakkonto tattheva kālamakāsi. Rājā tassa sarīrakiccaṃ kārāpetvā ‘‘nagare koci brāhmaṇassa ñātako atthi, idaṃ gaṇhātū’’ti bheriṃ carāpesi. Na kañcissa ñātakaṃ passi, dhanaṃ puna raññoyeva ahosi. Atha sattame divase sabbā senā sannipati. Atha rājā mahantena parivārena jāliṃ magganāyakaṃ katvā nikkhami. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೬೧.
2361.
‘‘ಸಾ ಸೇನಾ ಮಹತೀ ಆಸಿ, ಉಯ್ಯುತ್ತಾ ಸಿವಿವಾಹಿನೀ।
‘‘Sā senā mahatī āsi, uyyuttā sivivāhinī;
ಜಾಲಿನಾ ಮಗ್ಗನಾಯೇನ, ವಙ್ಕಂ ಪಾಯಾಸಿ ಪಬ್ಬತಂ॥
Jālinā magganāyena, vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ.
೨೩೬೨.
2362.
‘‘ಕೋಞ್ಚಂ ನದತಿ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಕುಞ್ಜರೋ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನೋ।
‘‘Koñcaṃ nadati mātaṅgo, kuñjaro saṭṭhihāyano;
ಕಚ್ಛಾಯ ಬದ್ಧಮಾನಾಯ, ಕೋಞ್ಚಂ ನದತಿ ವಾರಣೋ॥
Kacchāya baddhamānāya, koñcaṃ nadati vāraṇo.
೨೩೬೩.
2363.
‘‘ಆಜಾನೀಯಾ ಹಸಿಯನ್ತಿ, ನೇಮಿಘೋಸೋ ಅಜಾಯಥ।
‘‘Ājānīyā hasiyanti, nemighoso ajāyatha;
ಅಬ್ಭಂ ರಜೋ ಅಚ್ಛಾದೇಸಿ, ಉಯ್ಯುತ್ತಾ ಸಿವಿವಾಹಿನೀ॥
Abbhaṃ rajo acchādesi, uyyuttā sivivāhinī.
೨೩೬೪.
2364.
‘‘ಸಾ ಸೇನಾ ಮಹತೀ ಆಸಿ, ಉಯ್ಯುತ್ತಾ ಹಾರಹಾರಿನೀ।
‘‘Sā senā mahatī āsi, uyyuttā hārahārinī;
ಜಾಲಿನಾ ಮಗ್ಗನಾಯೇನ, ವಙ್ಕಂ ಪಾಯಾಸಿ ಪಬ್ಬತಂ॥
Jālinā magganāyena, vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ.
೨೩೬೫.
2365.
‘‘ತೇ ಪಾವಿಂಸು ಬ್ರಹಾರಞ್ಞಂ, ಬಹುಸಾಖಂ ಮಹೋದಕಂ।
‘‘Te pāviṃsu brahāraññaṃ, bahusākhaṃ mahodakaṃ;
ಪುಪ್ಫರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಫಲರುಕ್ಖೇಹಿ ಚೂಭಯಂ॥
Puppharukkhehi sañchannaṃ, phalarukkhehi cūbhayaṃ.
೨೩೬೬.
2366.
‘‘ತತ್ಥ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರಾ ವಗ್ಗೂ, ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಬಹೂ ದಿಜಾ।
‘‘Tattha bindussarā vaggū, nānāvaṇṇā bahū dijā;
ಕೂಜನ್ತಮುಪಕೂಜನ್ತಿ, ಉತುಸಮ್ಪುಪ್ಫಿತೇ ದುಮೇ॥
Kūjantamupakūjanti, utusampupphite dume.
೨೩೬೭.
2367.
‘‘ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ, ಅಹೋರತ್ತಾನಮಚ್ಚಯೇ।
‘‘Te gantvā dīghamaddhānaṃ, ahorattānamaccaye;
ಪದೇಸಂ ತಂ ಉಪಾಗಚ್ಛುಂ, ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Padesaṃ taṃ upāgacchuṃ, yattha vessantaro ahū’’ti.
ತತ್ಥ ಮಹತೀತಿ ದ್ವಾದಸಅಕ್ಖೋಭಣಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸೇನಾ। ಉಯ್ಯುತ್ತಾತಿ ಪಯಾತಾ। ಕೋಞ್ಚಂ ನದತೀತಿ ತದಾ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅತ್ತನೋ ರಟ್ಠೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ತಂ ನಾಗಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಯಸ್ಸ ಅದಂಸು। ಸೋ ಹತ್ಥೀ ‘‘ಸಾಮಿಕಂ ವತ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠೋ ಕೋಞ್ಚನಾದಮಕಾಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಕಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛಾಯ ಬದ್ಧಮಾನಾಯಪಿ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕೋಞ್ಚಂ ನದತಿ। ಹಸಿಯನ್ತೀತಿ ಹಸಸದ್ದಮಕಂಸು । ಹಾರಹಾರಿನೀತಿ ಹರಿತಬ್ಬಹರಣಸಮತ್ಥಾ। ಪಾವಿಂಸೂತಿ ಪವಿಸಿಂಸು। ಬಹುಸಾಖನ್ತಿ ಬಹುರುಕ್ಖಸಾಖಂ। ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ। ಉಪಾಗಚ್ಛುನ್ತಿ ಯತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಪದೇಸಂ ಉಪಗತಾತಿ।
Tattha mahatīti dvādasaakkhobhaṇisaṅkhātā senā. Uyyuttāti payātā. Koñcaṃ nadatīti tadā kāliṅgaraṭṭhavāsino brāhmaṇā attano raṭṭhe deve vuṭṭhe taṃ nāgaṃ āharitvā sañjayassa adaṃsu. So hatthī ‘‘sāmikaṃ vata passituṃ labhissāmī’’ti tuṭṭho koñcanādamakāsi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Kacchāyāti suvaṇṇakacchāya baddhamānāyapi tussitvā koñcaṃ nadati. Hasiyantīti hasasaddamakaṃsu . Hārahārinīti haritabbaharaṇasamatthā. Pāviṃsūti pavisiṃsu. Bahusākhanti bahurukkhasākhaṃ. Dīghamaddhānanti saṭṭhiyojanamaggaṃ. Upāgacchunti yattha vessantaro ahosi, taṃ padesaṃ upagatāti.
ಮಹಾರಾಜಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Mahārājapabbavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಛಖತ್ತಿಯಕಮ್ಮವಣ್ಣನಾ
Chakhattiyakammavaṇṇanā
ಜಾಲಿಕುಮಾರೋ ಮುಚಲಿನ್ದಸರತೀರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಚುದ್ದಸ ರಥಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಗತಮಗ್ಗಾಭಿಮುಖಾನೇವ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘದೀಪಿಆದೀಸು ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಿ। ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ ಸದ್ದೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾ ಮಮ ಪಿತರಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಮಮತ್ಥಾಯ ಆಗತಾ’’ತಿ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ಮದ್ದಿಂ ಆದಾಯ ಪಬ್ಬತಂ ಆರುಯ್ಹ ಸೇನಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Jālikumāro mucalindasaratīre khandhāvāraṃ nivāsāpetvā cuddasa rathasahassāni āgatamaggābhimukhāneva ṭhapāpetvā tasmiṃ tasmiṃ padese sīhabyagghadīpiādīsu ārakkhaṃ saṃvidahi. Hatthiādīnaṃ saddo mahā ahosi. Atha mahāsatto taṃ saddaṃ sutvā ‘‘kiṃ nu kho me paccāmittā mama pitaraṃ ghātetvā mamatthāya āgatā’’ti maraṇabhayabhīto maddiṃ ādāya pabbataṃ āruyha senaṃ olokesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೬೮.
2368.
‘‘ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾನ ನಿಗ್ಘೋಸಂ, ಭೀತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಹು।
‘‘Tesaṃ sutvāna nigghosaṃ, bhīto vessantaro ahu;
ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ, ಭೀತೋ ಸೇನಂ ಉದಿಕ್ಖತಿ॥
Pabbataṃ abhiruhitvā, bhīto senaṃ udikkhati.
೨೩೬೯.
2369.
‘‘ಇಙ್ಘ ಮದ್ದಿ ನಿಸಾಮೇಹಿ, ನಿಗ್ಘೋಸೋ ಯಾದಿಸೋ ವನೇ।
‘‘Iṅgha maddi nisāmehi, nigghoso yādiso vane;
ಆಜಾನೀಯಾ ಹಸಿಯನ್ತಿ, ಧಜಗ್ಗಾನಿ ಚ ದಿಸ್ಸರೇ॥
Ājānīyā hasiyanti, dhajaggāni ca dissare.
೨೩೭೦.
2370.
‘‘ಇಮೇ ನೂನ ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ, ಮಿಗಸಙ್ಘಾನಿ ಲುದ್ದಕಾ।
‘‘Ime nūna araññasmiṃ, migasaṅghāni luddakā;
ವಾಗುರಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪ್ಪ, ಸೋಬ್ಭಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ತಾವದೇ।
Vāgurāhi parikkhippa, sobbhaṃ pātetvā tāvade;
ವಿಕ್ಕೋಸಮಾನಾ ತಿಬ್ಬಾಹಿ, ಹನ್ತಿ ನೇಸಂ ವರಂ ವರಂ॥
Vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ.
೨೩೭೧.
2371.
‘‘ಯಥಾ ಮಯಂ ಅದೂಸಕಾ, ಅರಞ್ಞೇ ಅವರುದ್ಧಕಾ।
‘‘Yathā mayaṃ adūsakā, araññe avaruddhakā;
ಅಮಿತ್ತಹತ್ಥತ್ತಂ ಗತಾ, ಪಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಘಾತಕ’’ನ್ತಿ॥
Amittahatthattaṃ gatā, passa dubbalaghātaka’’nti.
ತತ್ಥ ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ನಿಸಾಮೇಹೀತಿ ಸಕಸೇನಾ ವಾ ಪರಸೇನಾ ವಾತಿ ಓಲೋಕೇಹಿ ಉಪಧಾರೇಹಿ। ‘‘ಇಮೇ ನೂನ ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಗಾಥಾನಂ ಏವಮತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಮದ್ದಿ ಯಥಾ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ ಮಿಗಸಙ್ಘಾನಿ ಲುದ್ದಕಾ ವಾಗುರಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪ್ಪ ಅಥ ವಾ ಪನ ಸೋಬ್ಭಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ತಾವದೇವ ‘ಹನಥ, ಅರೇ, ದುಟ್ಠಮಿಗೇ’ತಿ ವಿಕ್ಕೋಸಮಾನಾ ತಿಬ್ಬಾಹಿ ಮಿಗಮಾರಣಸತ್ತೀಹಿ ನೇಸಂ ಮಿಗಾನಂ ವರಂ ವರಂ ಥೂಲಂ ಥೂಲಂ ಹನನ್ತಿ, ಇಮೇ ಚ ನೂನ ತಥೇವ ಅಮ್ಹೇ ಅಸಬ್ಭಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ವಿಕ್ಕೋಸಮಾನಾ ತಿಬ್ಬಾತಿ ಸತ್ತೀಹಿ ಹನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಞ್ಚ ಅದೂಸಕಾ ಅರಞ್ಞೇ ಅವರುದ್ಧಕಾ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಿತಾ ವನೇ ವಸಾಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥತ್ತಂ ಗತಾ, ಪಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಘಾತಕ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಸೋ ಮರಣಭಯೇನ ಪರಿದೇವಿ।
Tattha iṅghāti codanatthe nipāto. Nisāmehīti sakasenā vā parasenā vāti olokehi upadhārehi. ‘‘Ime nūna araññasmi’’ntiādīnaṃ aḍḍhateyyagāthānaṃ evamatthasambandho veditabbo ‘‘maddi yathā araññamhi migasaṅghāni luddakā vāgurāhi parikkhippa atha vā pana sobbhaṃ pātetvā tāvadeva ‘hanatha, are, duṭṭhamige’ti vikkosamānā tibbāhi migamāraṇasattīhi nesaṃ migānaṃ varaṃ varaṃ thūlaṃ thūlaṃ hananti, ime ca nūna tatheva amhe asabbhāhi vācāhi vikkosamānā tibbāti sattīhi hanissanti, mayañca adūsakā araññe avaruddhakā raṭṭhā pabbājitā vane vasāma, evaṃ santepi amittānaṃ hatthattaṃ gatā, passa dubbalaghātaka’’nti. Evaṃ so maraṇabhayena paridevi.
ಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕಸೇನಾಯ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತೀ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Sā tassa vacanaṃ sutvā senaṃ oloketvā ‘‘sakasenāya bhavitabba’’nti mahāsattaṃ assāsentī imaṃ gāthamāha –
೨೩೭೨.
2372.
‘‘ಅಮಿತ್ತಾ ನಪ್ಪಸಾಹೇಯ್ಯುಂ, ಅಗ್ಗೀವ ಉದಕಣ್ಣವೇ।
‘‘Amittā nappasāheyyuṃ, aggīva udakaṇṇave;
ತದೇವ ತ್ವಂ ವಿಚಿನ್ತೇಹಿ, ಅಪಿ ಸೋತ್ಥಿ ಇತೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ॥
Tadeva tvaṃ vicintehi, api sotthi ito siyā’’ti.
ತತ್ಥ ಅಗ್ಗೀವ ಉದಕಣ್ಣವೇತಿ ಯಥಾ ತಿಣುಕ್ಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಉಪನೀತೋ ಅಗ್ಗಿ ಅಣ್ಣವಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪುಥುಲಗಮ್ಭೀರಾನಿ ಉದಕಾನಿ ನಪ್ಪಸಹತಿ, ತಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ , ತಥಾ ತಂ ಅಮಿತ್ತಾ ನಪ್ಪಸಹೇಯ್ಯುಂ ನಾಭಿಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತದೇವಾತಿ ಯಂ ಸಕ್ಕೇನ ತುಯ್ಹಂ ವರಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ತೇ ಪಿತಾ ಏಹಿತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ತ್ವಂ ವಿಚಿನ್ತೇಹಿ, ಅಪಿ ನಾಮ ಇತೋ ಬಲಕಾಯತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೋತ್ಥಿ ಸಿಯಾತಿ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇಸಿ।
Tattha aggīva udakaṇṇaveti yathā tiṇukkādīnaṃ vasena upanīto aggi aṇṇavasaṅkhātāni puthulagambhīrāni udakāni nappasahati, tāpetuṃ na sakkoti , tathā taṃ amittā nappasaheyyuṃ nābhibhavissanti. Tadevāti yaṃ sakkena tuyhaṃ varaṃ datvā ‘‘mahārāja, na cirasseva te pitā ehitī’’ti vuttaṃ, tadeva tvaṃ vicintehi, api nāma ito balakāyato amhākaṃ sotthi siyāti mahāsattaṃ assāsesi.
ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೋಕಂ ತನುಕಂ ಕತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬತಾ ಓರುಯ್ಹ ಪಣ್ಣಸಾಲಾದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿ, ಇತರಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಾದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Atha mahāsatto sokaṃ tanukaṃ katvā tāya saddhiṃ pabbatā oruyha paṇṇasālādvāre nisīdi, itarāpi attano paṇṇasālādvāre nisīdi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೭೩.
2373.
‘‘ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಓರೋಹಿತ್ವಾನ ಪಬ್ಬತಾ।
‘‘Tato vessantaro rājā, orohitvāna pabbatā;
ನಿಸೀದಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ, ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾನ ಮಾನಸ’’ನ್ತಿ॥
Nisīdi paṇṇasālāyaṃ, daḷhaṃ katvāna mānasa’’nti.
ತತ್ಥ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾನ ಮಾನಸನ್ತಿ ಮಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಥಿರಂ ಹದಯಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ।
Tattha daḷhaṃ katvāna mānasanti mayaṃ pabbajitā nāma, amhākaṃ ko kiṃ karissatīti thiraṃ hadayaṃ katvā nisīdi.
ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಞ್ಜಯೋ ರಾಜಾ ದೇವಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಫುಸ್ಸತಿ ಅಮ್ಹೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಏಕತೋ ಗತೇಸು ಸೋಕೋ ಮಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಠಮಂ ತಾವ ಅಹಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತತೋ ‘ಇದಾನಿ ಸೋಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತ್ವಂ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ। ಅಥ ಥೋಕಂ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಜಾಲಿಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗಾಭಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧತೋ ಓರುಯ್ಹ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tasmiṃ khaṇe sañjayo rājā deviṃ āmantetvā – ‘‘bhadde, phussati amhesu sabbesu ekato gatesu soko mahā bhavissati, paṭhamaṃ tāva ahaṃ gacchāmi, tato ‘idāni sokaṃ vinodetvā nisinnā bhavissantī’ti sallakkhetvā tvaṃ mahantena parivārena āgaccheyyāsi. Atha thokaṃ kālaṃ vītināmetvā jālikaṇhājinā pacchato āgacchantū’’ti vatvā rathaṃ nivattāpetvā āgatamaggābhimukhaṃ katvā tattha tattha ārakkhaṃ saṃvidahitvā alaṅkatahatthikkhandhato oruyha puttassa santikaṃ agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೭೪.
2374.
‘‘ನಿವತ್ತಯಿತ್ವಾನ ರಥಂ, ವುಟ್ಠಪೇತ್ವಾನ ಸೇನಿಯೋ।
‘‘Nivattayitvāna rathaṃ, vuṭṭhapetvāna seniyo;
ಏಕಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತಂ, ಪಿತಾ ಪುತ್ತಂ ಉಪಾಗಮಿ॥
Ekaṃ araññe viharantaṃ, pitā puttaṃ upāgami.
೨೩೭೫.
2375.
‘‘ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧತೋ ಓರುಯ್ಹ, ಏಕಂಸೋ ಪಞ್ಜಲೀಕತೋ।
‘‘Hatthikkhandhato oruyha, ekaṃso pañjalīkato;
ಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ, ಪುತ್ತಂ ಸಿಞ್ಚಿತುಮಾಗಮಿ॥
Parikiṇṇo amaccehi, puttaṃ siñcitumāgami.
೨೩೭೬.
2376.
‘‘ತತ್ಥದ್ದಸ ಕುಮಾರಂ ಸೋ, ರಮ್ಮರೂಪಂ ಸಮಾಹಿತಂ।
‘‘Tatthaddasa kumāraṃ so, rammarūpaṃ samāhitaṃ;
ನಿಸಿನ್ನಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ, ಝಾಯನ್ತಂ ಅಕುತೋಭಯ’’ನ್ತಿ॥
Nisinnaṃ paṇṇasālāyaṃ, jhāyantaṃ akutobhaya’’nti.
ತತ್ಥ ವುಟ್ಠಪೇತ್ವಾನ ಸೇನಿಯೋತಿ ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಬಲಕಾಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ। ಏಕಂಸೋತಿ ಏಕಂಸಕತಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ। ಸಿಞ್ಚಿತುಮಾಗಮೀತಿ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಉಪಾಗಮಿ। ರಮ್ಮರೂಪನ್ತಿ ಅನಞ್ಜಿತಂ ಅಮಣ್ಡಿತಂ।
Tattha vuṭṭhapetvāna seniyoti ārakkhatthāya balakāye ṭhapetvā. Ekaṃsoti ekaṃsakatauttarāsaṅgo. Siñcitumāgamīti rajje abhisiñcituṃ upāgami. Rammarūpanti anañjitaṃ amaṇḍitaṃ.
೨೩೭೭.
2377.
‘‘ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನ ಆಯನ್ತಂ, ಪಿತರಂ ಪುತ್ತಗಿದ್ಧಿನಂ।
‘‘Tañca disvāna āyantaṃ, pitaraṃ puttagiddhinaṃ;
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಚ ಮದ್ದೀ ಚ, ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅವನ್ದಿಸುಂ॥
Vessantaro ca maddī ca, paccuggantvā avandisuṃ.
೨೩೭೮.
2378.
‘‘ಮದ್ದೀ ಚ ಸಿರಸಾ ಪಾದೇ, ಸಸುರಸ್ಸಾಭಿವಾದಯಿ।
‘‘Maddī ca sirasā pāde, sasurassābhivādayi;
ಮದ್ದೀ ಅಹಞ್ಹಿ ತೇ ದೇವ, ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ತೇ ಸುಣ್ಹಾ।
Maddī ahañhi te deva, pāde vandāmi te suṇhā;
ತೇ ಸು ತತ್ಥ ಪಲಿಸ್ಸಜ್ಜ, ಪಾಣಿನಾ ಪರಿಮಜ್ಜಥಾ’’ತಿ॥
Te su tattha palissajja, pāṇinā parimajjathā’’ti.
ತತ್ಥ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ತೇ ಸುಣ್ಹಾತಿ ಅಹಂ, ದೇವ, ತವ ಸುಣ್ಹಾ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮೀತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ವನ್ದಿ। ತೇ ಸು ತತ್ಥಾತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನೇ ತಸ್ಮಿಂ ಸಕ್ಕದತ್ತಿಯೇ ಅಸ್ಸಮೇ ಪಲಿಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಹದಯೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಪರಿಚುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಮುದುಕೇನ ಪಾಣಿನಾ ಪರಿಮಜ್ಜಥ, ಪಿಟ್ಠಿಯೋ ನೇಸಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿ।
Tattha pāde vandāmi te suṇhāti ahaṃ, deva, tava suṇhā pāde vandāmīti evaṃ vatvā vandi. Te su tatthāti te ubhopi jane tasmiṃ sakkadattiye assame palissajitvā hadaye nipajjāpetvā sīse paricumbitvā mudukena pāṇinā parimajjatha, piṭṭhiyo nesaṃ parimajji.
ತತೋ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ –
Tato roditvā paridevitvā rājā soke parinibbute tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha –
೨೩೭೯.
2379.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ವೋ ಕುಸಲಂ ಪುತ್ತ, ಕಚ್ಚಿ ಪುತ್ತ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kacci vo kusalaṃ putta, kacci putta anāmayaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ಉಞ್ಛೇನ ಯಾಪೇಥ, ಕಚ್ಚಿ ಮೂಲಫಲಾ ಬಹೂ॥
Kacci uñchena yāpetha, kacci mūlaphalā bahū.
೨೩೮೦.
2380.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಡಂಸಾ ಮಕಸಾ ಚ, ಅಪ್ಪಮೇವ ಸರೀಸಪಾ।
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā;
ವನೇ ವಾಳಮಿಗಾಕಿಣ್ಣೇ, ಕಚ್ಚಿ ಹಿಂಸಾ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
ಪಿತು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –
Pitu vacanaṃ sutvā mahāsatto āha –
೨೩೮೧.
2381.
‘‘ಅತ್ಥಿ ನೋ ಜೀವಿಕಾ ದೇವ, ಸಾ ಚ ಯಾದಿಸಕೀದಿಸಾ।
‘‘Atthi no jīvikā deva, sā ca yādisakīdisā;
ಕಸಿರಾ ಜೀವಿಕಾ ಹೋಮ, ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಜೀವಿತಂ॥
Kasirā jīvikā homa, uñchācariyāya jīvitaṃ.
೨೩೮೨.
2382.
‘‘ಅನಿದ್ಧಿನಂ ಮಹಾರಾಜ, ದಮೇತಸ್ಸಂವ ಸಾರಥಿ।
‘‘Aniddhinaṃ mahārāja, dametassaṃva sārathi;
ತ್ಯಮ್ಹಾ ಅನಿದ್ಧಿಕಾ ದನ್ತಾ, ಅಸಮಿದ್ಧಿ ದಮೇತಿ ನೋ॥
Tyamhā aniddhikā dantā, asamiddhi dameti no.
೨೩೮೩.
2383.
‘‘ಅಪಿ ನೋ ಕಿಸಾನಿ ಮಂಸಾನಿ, ಪಿತು ಮಾತು ಅದಸ್ಸನಾ।
‘‘Api no kisāni maṃsāni, pitu mātu adassanā;
ಅವರುದ್ಧಾನಂ ಮಹಾರಾಜ, ಅರಞ್ಞೇ ಜೀವಸೋಕಿನ’’ನ್ತಿ॥
Avaruddhānaṃ mahārāja, araññe jīvasokina’’nti.
ತತ್ಥ ಯಾದಿಸಕೀದಿಸಾತಿ ಯಾ ವಾ ಸಾ ವಾ, ಲಾಮಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸಿರಾ ಜೀವಿಕಾ ಹೋಮಾತಿ ತಾತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ಕಿಚ್ಛಂ, ದುಕ್ಖಾ ನೋ ಜೀವಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ಅನಿದ್ಧಿನನ್ತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಅನಿದ್ಧಿಂ ಅಸಮಿದ್ಧಿಂ ದಲಿದ್ದಪುರಿಸಂ ನಾಮ ಸಾವ ಅನಿದ್ಧಿ ಛೇಕೋ ಸಾರಥಿ ಅಸ್ಸಂ ವಿಯ ದಮೇತಿ, ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕರೋತಿ, ತೇ ಮಯಂ ಇಧ ವಸನ್ತಾ ಅನಿದ್ಧಿಕಾ ದನ್ತಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಾ ಕತಾ, ಅಸಮಿದ್ಧಿಯೇವ ನೋ ದಮೇತೀತಿ। ‘‘ದಮೇಥ ನೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ದಮಯಿತ್ಥ ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜೀವಸೋಕಿನನ್ತಿ ಅವಿಗತಸೋಕಾನಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಕಿಂ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಖನ್ತಿ ವದತಿ।
Tattha yādisakīdisāti yā vā sā vā, lāmakāti attho. Kasirā jīvikā homāti tāta, amhākaṃ uñchācariyāya jīvitaṃ nāma kicchaṃ, dukkhā no jīvikā ahosi. Aniddhinanti mahārāja, aniddhiṃ asamiddhiṃ daliddapurisaṃ nāma sāva aniddhi cheko sārathi assaṃ viya dameti, nibbisevanaṃ karoti, te mayaṃ idha vasantā aniddhikā dantā nibbisevanā katā, asamiddhiyeva no dametīti. ‘‘Dametha no’’tipi pāṭho, damayittha noti attho. Jīvasokinanti avigatasokānaṃ araññe vasantānaṃ kiṃ nāma amhākaṃ sukhanti vadati.
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪುತ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ –
Evañca pana vatvā puna puttānaṃ pavattiṃ pucchanto āha –
೨೩೮೪.
2384.
‘‘ಯೇಪಿ ತೇ ಸಿವಿಸೇಟ್ಠಸ್ಸ, ದಾಯಾದಾಪತ್ತಮಾನಸಾ।
‘‘Yepi te siviseṭṭhassa, dāyādāpattamānasā;
ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಸಾನುಗಾ।
Jālī kaṇhājinā cubho, brāhmaṇassa vasānugā;
ಅಚ್ಚಾಯಿಕಸ್ಸ ಲುದ್ದಸ್ಸ, ಯೋ ನೇ ಗಾವೋವ ಸುಮ್ಭತಿ॥
Accāyikassa luddassa, yo ne gāvova sumbhati.
೨೩೮೫.
2385.
‘‘ತೇ ರಾಜಪುತ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತೇ, ಯದಿ ಜಾನಾಥ ಸಂಸಥ।
‘‘Te rājaputtiyā putte, yadi jānātha saṃsatha;
ಪರಿಯಾಪುಣಾಥ ನೋ ಖಿಪ್ಪಂ, ಸಪ್ಪದಟ್ಠಂವ ಮಾಣವ’’ನ್ತಿ॥
Pariyāpuṇātha no khippaṃ, sappadaṭṭhaṃva māṇava’’nti.
ತತ್ಥ ದಾಯಾದಾಪತ್ತಮಾನಸಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಯೇಪಿ ತೇ ತವ ಸಿವಿಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ದಾಯಾದಾ ಅಪತ್ತಮಾನಸಾ ಅಸಮ್ಪುಣ್ಣಮನೋರಥಾ ಹುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಸಾನುಗಾ ಜಾತಾ, ತೇ ದ್ವೇ ಕುಮಾರೇ ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಾವೋವ ಸುಮ್ಭತಿ ಪಹರತಿ, ತೇ ರಾಜಪುತ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತೇ ಯದಿ ದಿಟ್ಠವಸೇನ ವಾ ಸುತವಸೇನ ವಾ ಜಾನಾಥ ಸಂಸಥ। ಸಪ್ಪದಟ್ಠಂವ ಮಾಣವನ್ತಿ ವಿಸನಿಮ್ಮದನತ್ಥಾಯ ಸಪ್ಪದಟ್ಠಂ ಮಾಣವಂ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ಖಿಪ್ಪಂ ನೋ ಪರಿಯಾಪುಣಾಥ ಕಥೇಥಾತಿ ವದತಿ।
Tattha dāyādāpattamānasāti mahārāja, yepi te tava siviseṭṭhassa dāyādā apattamānasā asampuṇṇamanorathā hutvā brāhmaṇassa vasānugā jātā, te dve kumāre yo brāhmaṇo gāvova sumbhati paharati, te rājaputtiyā putte yadi diṭṭhavasena vā sutavasena vā jānātha saṃsatha. Sappadaṭṭhaṃva māṇavanti visanimmadanatthāya sappadaṭṭhaṃ māṇavaṃ tikicchantā viya khippaṃ no pariyāpuṇātha kathethāti vadati.
ರಾಜಾ ಆಹ –
Rājā āha –
೨೩೮೬.
2386.
‘‘ಉಭೋ ಕುಮಾರಾ ನಿಕ್ಕೀತಾ, ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ।
‘‘Ubho kumārā nikkītā, jālī kaṇhājinā cubho;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧನಂ ದತ್ವಾ, ಪುತ್ತ ಮಾ ಭಾಯಿ ಅಸ್ಸಸಾ’’ತಿ॥
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, putta mā bhāyi assasā’’ti.
ತತ್ಥ ನಿಕ್ಕೀತಾತಿ ನಿಕ್ಕಯಂ ದತ್ವಾ ಗಹಿತಾ।
Tattha nikkītāti nikkayaṃ datvā gahitā.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸಾಸೋ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮಕಾಸಿ –
Taṃ sutvā mahāsatto paṭiladdhassāso pitarā saddhiṃ paṭisanthāramakāsi –
೨೩೮೭.
2387.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ತಾತ ಕುಸಲಂ, ಕಚ್ಚಿ ತಾತ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kacci nu tāta kusalaṃ, kacci tāta anāmayaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ನು ತಾತ ಮೇ ಮಾತು, ಚಕ್ಖು ನ ಪರಿಹಾಯತೀ’’ತಿ॥
Kacci nu tāta me mātu, cakkhu na parihāyatī’’ti.
ತತ್ಥ ಚಕ್ಖು ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಪುತ್ತಸೋಕೇನ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಚಕ್ಖು ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ।
Tattha cakkhu na parihāyatīti puttasokena rodantiyā cakkhu na parihāyatīti.
ರಾಜಾ ಆಹ –
Rājā āha –
೨೩೮೮.
2388.
‘‘ಕುಸಲಞ್ಚೇವ ಮೇ ಪುತ್ತ, ಅಥೋ ಪುತ್ತ ಅನಾಮಯಂ।
‘‘Kusalañceva me putta, atho putta anāmayaṃ;
ಅಥೋ ಚ ಪುತ್ತ ತೇ ಮಾತು, ಚಕ್ಖು ನ ಪರಿಹಾಯತೀ’’ತಿ॥
Atho ca putta te mātu, cakkhu na parihāyatī’’ti.
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹ –
Bodhisatto āha –
೨೩೮೯.
2389.
‘‘ಕಚ್ಚಿ ಅರೋಗಂ ಯೋಗ್ಗಂ ತೇ, ಕಚ್ಚಿ ವಹತಿ ವಾಹನಂ।
‘‘Kacci arogaṃ yoggaṃ te, kacci vahati vāhanaṃ;
ಕಚ್ಚಿ ಫೀತೋ ಜನಪದೋ, ಕಚ್ಚಿ ವುಟ್ಠಿ ನ ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Kacci phīto janapado, kacci vuṭṭhi na chijjatī’’ti.
ತತ್ಥ ವುಟ್ಠೀತಿ ವುಟ್ಠಿಧಾರಾ।
Tattha vuṭṭhīti vuṭṭhidhārā.
ರಾಜಾ ಆಹ –
Rājā āha –
೨೩೯೦.
2390.
‘‘ಅಥೋ ಅರೋಗಂ ಯೋಗ್ಗಂ ಮೇ, ಅಥೋ ವಹತಿ ವಾಹನಂ।
‘‘Atho arogaṃ yoggaṃ me, atho vahati vāhanaṃ;
ಅಥೋ ಫೀತೋ ಜನಪದೋ, ಅಥೋ ವುಟ್ಠಿ ನ ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥
Atho phīto janapado, atho vuṭṭhi na chijjatī’’ti.
ಏವಂ ತೇಸಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಫುಸ್ಸತೀ ದೇವೀ ‘‘ಇದಾನಿ ಸೋಕಂ ತನುಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮಹಾಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Evaṃ tesaṃ sallapantānaññeva phussatī devī ‘‘idāni sokaṃ tanukaṃ katvā nisinnā bhavissantī’’ti sallakkhetvā mahāparivārena saddhiṃ puttassa santikaṃ agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೯೧.
2391.
‘‘ಇಚ್ಚೇವಂ ಮನ್ತಯನ್ತಾನಂ, ಮಾತಾ ನೇಸಂ ಅದಿಸ್ಸಥ।
‘‘Iccevaṃ mantayantānaṃ, mātā nesaṃ adissatha;
ರಾಜಪುತ್ತೀ ಗಿರಿದ್ವಾರೇ, ಪತ್ತಿಕಾ ಅನುಪಾಹನಾ॥
Rājaputtī giridvāre, pattikā anupāhanā.
೨೩೯೨.
2392.
‘‘ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನ ಆಯನ್ತಿಂ, ಮಾತರಂ ಪುತ್ತಗಿದ್ಧಿನಿಂ।
‘‘Tañca disvāna āyantiṃ, mātaraṃ puttagiddhiniṃ;
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಚ ಮದ್ದೀ ಚ, ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅವನ್ದಿಸುಂ॥
Vessantaro ca maddī ca, paccuggantvā avandisuṃ.
೨೩೯೩.
2393.
‘‘ಮದ್ದೀ ಚ ಸಿರಸಾ ಪಾದೇ, ಸಸ್ಸುಯಾ ಅಭಿವಾದಯಿ।
‘‘Maddī ca sirasā pāde, sassuyā abhivādayi;
ಮದ್ದೀ ಅಹಞ್ಹಿ ತೇ ಅಯ್ಯೇ, ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ತೇ ಸುಣ್ಹಾ’’ತಿ॥
Maddī ahañhi te ayye, pāde vandāmi te suṇhā’’ti.
ತೇಸಂ ಫುಸ್ಸತಿದೇವಿಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ಪುತ್ತಕಾ ಕುಮಾರಕುಮಾರಿಕಾಹಿ ಪರಿವುತಾ ಆಗಮಿಂಸು। ಮದ್ದೀ ಚ ತೇಸಂ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾ ತೇ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ತರುಣವಚ್ಛಾ ವಿಯ ಗಾವೀ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ತತೋ ಪಾಯಾಸಿ। ತೇಪಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ಮಾತರಾಭಿಮುಖಾವ ಪಧಾವಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Tesaṃ phussatideviṃ vanditvā ṭhitakāle puttakā kumārakumārikāhi parivutā āgamiṃsu. Maddī ca tesaṃ āgamanamaggaṃ olokentīyeva aṭṭhāsi. Sā te sotthinā āgacchante disvā sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontī taruṇavacchā viya gāvī paridevamānā tato pāyāsi. Tepi taṃ disvā paridevantā mātarābhimukhāva padhāviṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೯೪.
2394.
‘‘ಮದ್ದಿಞ್ಚ ಪುತ್ತಕಾ ದಿಸ್ವಾ, ದೂರತೋ ಸೋತ್ಥಿಮಾಗತಾ।
‘‘Maddiñca puttakā disvā, dūrato sotthimāgatā;
ಕನ್ದನ್ತಾ ಮಭಿಧಾವಿಂಸು, ವಚ್ಛಬಾಲಾವ ಮಾತರಂ॥
Kandantā mabhidhāviṃsu, vacchabālāva mātaraṃ.
೨೩೯೫.
2395.
‘‘ಮದ್ದೀ ಚ ಪುತ್ತಕೇ ದಿಸ್ವಾ, ದೂರತೋ ಸೋತ್ಥಿಮಾಗತೇ।
‘‘Maddī ca puttake disvā, dūrato sotthimāgate;
ವಾರುಣೀವ ಪವೇಧೇನ್ತೀ, ಥನಧಾರಾಭಿಸಿಞ್ಚಥಾ’’ತಿ॥
Vāruṇīva pavedhentī, thanadhārābhisiñcathā’’ti.
ತತ್ಥ ಕನ್ದನ್ತಾ ಮಭಿಧಾವಿಂಸೂತಿ ಕನ್ದನ್ತಾ ಅಭಿಧಾವಿಂಸು। ವಾರುಣೀವಾತಿ ಯಕ್ಖಾವಿಟ್ಠಾ ಇಕ್ಖಣಿಕಾ ವಿಯ ಪವೇಧಮಾನಾ ಥನಧಾರಾ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಥಾತಿ।
Tattha kandantā mabhidhāviṃsūti kandantā abhidhāviṃsu. Vāruṇīvāti yakkhāviṭṭhā ikkhaṇikā viya pavedhamānā thanadhārā abhisiñcathāti.
ಸಾ ಕಿರ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ವಿಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ದೀಘತೋ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿ। ಕುಮಾರಾಪಿ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾತು ಉಪರಿಯೇವ ಪತಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಸಾ ದ್ವೀಹಿ ಥನೇಹಿ ದ್ವೇ ಖೀರಧಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮುಖೇಯೇವ ಪವಿಸಿಂಸು। ಸಚೇ ಕಿರ ಏತ್ತಕೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ದ್ವೇ ಕುಮಾರಾ ಸುಕ್ಖಹದಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅದ್ಧಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ। ವೇಸ್ಸನ್ತರೋಪಿ ಪಿಯಪುತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ। ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿಸ್ಸ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿಂಸು, ತಥಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಅಮಚ್ಚಾ। ತಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸನ್ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಸಕಲಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಯುಗನ್ತವಾತೇನ ಪಮದ್ದಿತಂ ವಿಯ ಸಾಲವನಂ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಬ್ಬತಾ ನದಿಂಸು, ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಸಙ್ಖುಭಿ, ಸಿನೇರು ಗಿರಿರಾಜಾ ಓನಮಿ। ಛ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕಾ ಏಕಕೋಲಾಹಲಾ ಅಹೇಸುಂ।
Sā kira mahāsaddena paridevitvā kampamānā visaññī hutvā dīghato pathaviyaṃ pati. Kumārāpi vegenāgantvā visaññino hutvā mātu upariyeva patiṃsu. Tasmiṃ khaṇe tassā dvīhi thanehi dve khīradhārā nikkhamitvā tesaṃ mukheyeva pavisiṃsu. Sace kira ettako assāso nābhavissa, dve kumārā sukkhahadayā hutvā addhā nassissanti. Vessantaropi piyaputte disvā sokaṃ sandhāretuṃ asakkonto visaññī hutvā tattheva pati. Mātāpitaropissa visaññino hutvā tattheva patiṃsu, tathā sahajātā saṭṭhisahassā amaccā. Taṃ kāruññaṃ passantesu ekopi sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhi. Sakalaṃ assamapadaṃ yugantavātena pamadditaṃ viya sālavanaṃ ahosi. Tasmiṃ khaṇe pabbatā nadiṃsu, mahāpathavī kampi, mahāsamuddo saṅkhubhi, sineru girirājā onami. Cha kāmāvacaradevalokā ekakolāhalā ahesuṃ.
ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ‘‘ಛ ಖತ್ತಿಯಾ ಸಪರಿಸಾ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಜಾತಾ, ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಕಸ್ಸಚಿ ಸರೀರೇ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಛಖತ್ತಿಯಸಮಾಗಮೇ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ತೇಮಿತುಕಾಮಾ, ತೇ ತೇಮೇನ್ತಿ, ಅತೇಮಿತುಕಾಮಾನಂ ಉಪರಿ ಏಕಬಿನ್ದುಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪತತಿ, ಪದುಮಪತ್ತತೋ ಉದಕಂ ವಿಯ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಇತಿ ಪೋಕ್ಖರವನೇ ಪತಿತಂ ವಸ್ಸಂ ವಿಯ ತಂ ವಸ್ಸಂ ಅಹೋಸಿ। ಛ ಖತ್ತಿಯಾ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು। ಮಹಾಜನೋ ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಅಹೋ ಅಬ್ಭುತಂ ಏವರೂಪೇ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪೀ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಪವೇದೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Sakko devarājā ‘‘cha khattiyā saparisā visaññino jātā, tesu ekopi uṭṭhāya kassaci sarīre udakaṃ siñcituṃ samattho nāma natthi, ahaṃ dāni imesaṃ pokkharavassaṃ vassāpessāmī’’ti cintetvā chakhattiyasamāgame pokkharavassaṃ vassāpesi. Tattha ye temitukāmā, te tementi, atemitukāmānaṃ upari ekabindumattampi na patati, padumapattato udakaṃ viya nivattitvā gacchati. Iti pokkharavane patitaṃ vassaṃ viya taṃ vassaṃ ahosi. Cha khattiyā assāsaṃ paṭilabhiṃsu. Mahājano tampi disvā ‘‘aho acchariyaṃ, aho abbhutaṃ evarūpe ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassi, mahāpathavī kampī’’ti acchariyaṃ pavedesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೩೯೬.
2396.
‘‘ಸಮಾಗತಾನಂ ಞಾತೀನಂ, ಮಹಾಘೋಸೋ ಅಜಾಯಥ।
‘‘Samāgatānaṃ ñātīnaṃ, mahāghoso ajāyatha;
ಪಬ್ಬತಾ ಸಮನಾದಿಂಸು, ಮಹೀ ಪಕಮ್ಪಿತಾ ಅಹು॥
Pabbatā samanādiṃsu, mahī pakampitā ahu.
೨೩೯೭.
2397.
‘‘ವುಟ್ಠಿಧಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ, ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ ತಾವದೇ।
‘‘Vuṭṭhidhāraṃ pavattento, devo pāvassi tāvade;
ಅಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ಞಾತೀಹಿ ಸಮಗಚ್ಛಥ॥
Atha vessantaro rājā, ñātīhi samagacchatha.
೨೩೯೮.
2398.
‘‘ನತ್ತಾರೋ ಸುಣಿಸಾ ಪುತ್ತೋ, ರಾಜಾ ದೇವೀ ಚ ಏಕತೋ।
‘‘Nattāro suṇisā putto, rājā devī ca ekato;
ಯದಾ ಸಮಾಗತಾ ಆಸುಂ, ತದಾಸಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ॥
Yadā samāgatā āsuṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ.
೨೩೯೯.
2399.
‘‘ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ತಸ್ಸ ಯಾಚನ್ತಿ, ರೋದನ್ತಾ ಭೇರವೇ ವನೇ।
‘‘Pañjalikā tassa yācanti, rodantā bherave vane;
ವೇಸ್ಸನ್ತರಞ್ಚ ಮದ್ದಿಞ್ಚ, ಸಬ್ಬೇ ರಟ್ಠಾ ಸಮಾಗತಾ।
Vessantarañca maddiñca, sabbe raṭṭhā samāgatā;
ತ್ವಂ ನೋಸಿ ಇಸ್ಸರೋ ರಾಜಾ, ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಥ ನೋ ಉಭೋ’’ತಿ॥
Tvaṃ nosi issaro rājā, rajjaṃ kāretha no ubho’’ti.
ತತ್ಥ ಘೋಸೋತಿ ಕಾರುಞ್ಞಘೋಸೋ। ಪಞ್ಜಲಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ನಾಗರಾ ಚೇವ ನೇಗಮಾ ಚ ಜಾನಪದಾ ಚ ಪಗ್ಗಹಿತಞ್ಜಲಿಕಾ ಹುತ್ವಾ। ತಸ್ಸ ಯಾಚನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ತ್ವಂ ನೋ ಸಾಮಿ ಇಸ್ಸರೋ, ಪಿತಾ ತೇ ಇಧೇವ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಗರಂ ನೇತುಕಾಮೋ, ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು।
Tattha ghosoti kāruññaghoso. Pañjalikāti sabbe nāgarā ceva negamā ca jānapadā ca paggahitañjalikā hutvā. Tassa yācantīti tassa pādesu patitvā roditvā kanditvā ‘‘deva, tvaṃ no sāmi issaro, pitā te idheva abhisiñcitvā nagaraṃ netukāmo, kulasantakaṃ setacchattaṃ paṭicchathā’’ti yāciṃsu.
ಛಖತ್ತಿಯಕಮ್ಮವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Chakhattiyakammavaṇṇanā niṭṭhitā.
ನಗರಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ
Nagarakaṇḍavaṇṇanā
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Taṃ sutvā mahāsatto pitarā saddhiṃ sallapanto imaṃ gāthamāha –
೨೪೦೦.
2400.
‘‘ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಂ, ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಯಿತ್ಥ ಮಂ।
‘‘Dhammena rajjaṃ kārentaṃ, raṭṭhā pabbājayittha maṃ;
ತ್ವಞ್ಚ ಜಾನಪದಾ ಚೇವ, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ’’ತಿ॥
Tvañca jānapadā ceva, negamā ca samāgatā’’ti.
ತತೋ ರಾಜಾ ಪುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ಖಮಾಪೇನ್ತೋ ಆಹ –
Tato rājā puttaṃ attano dosaṃ khamāpento āha –
೨೪೦೧.
2401.
‘‘ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹಿ ನೋ ಪುತ್ತ, ಭೂನಹಚ್ಚಂ ಕತಂ ಮಯಾ।
‘‘Dukkaṭañca hi no putta, bhūnahaccaṃ kataṃ mayā;
ಯೋಹಂ ಸಿವೀನಂ ವಚನಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿಮದೂಸಕ’’ನ್ತಿ॥
Yohaṃ sivīnaṃ vacanā, pabbājesimadūsaka’’nti.
ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಹರಣತ್ಥಂ ಪುತ್ತಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Imaṃ gāthaṃ vatvā attano dukkhaharaṇatthaṃ puttaṃ yācanto itaraṃ gāthamāha –
೨೪೦೨.
2402.
‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಣ್ಣೇನ, ಪಿತು ದುಕ್ಖಂ ಉದಬ್ಬಹೇ।
‘‘Yena kenaci vaṇṇena, pitu dukkhaṃ udabbahe;
ಮಾತು ಭಗಿನಿಯಾ ಚಾಪಿ, ಅಪಿ ಪಾಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ’’ತಿ॥
Mātu bhaginiyā cāpi, api pāṇehi attano’’ti.
ತತ್ಥ ಉದಬ್ಬಹೇತಿ ಹರೇಯ್ಯ। ಅಪಿ ಪಾಣೇಹೀತಿ ತಾತ ಪುತ್ತೇನ ನಾಮ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸೋಕದುಕ್ಖಂ ಹರಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಮ ದೋಸಂ ಹದಯೇ ಅಕತ್ವಾ ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋಹಿ, ಇಮಂ ಇಸಿಲಿಙ್ಗಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ರಾಜವೇಸಂ ಗಣ್ಹ ತಾತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿರ ನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಮಾಹ।
Tattha udabbaheti hareyya. Api pāṇehīti tāta puttena nāma jīvitaṃ pariccajitvāpi mātāpitūnaṃ sokadukkhaṃ haritabbaṃ, tasmā mama dosaṃ hadaye akatvā mama vacanaṃ karohi, imaṃ isiliṅgaṃ hāretvā rājavesaṃ gaṇha tātāti iminā kira naṃ adhippāyenevamāha.
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಕಾಮೋಪಿ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಪನ ಅಕಥಿತೇ ಗರುಕಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕಥೇಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಅಥಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ನಹಾನಕಾಲೋ ಮಹಾರಾಜ, ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಪವಾಹಯಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ಅಥ ನೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಥೋಕಂ ಅಧಿವಾಸೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಭಣ್ಡಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖವಣ್ಣಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಮಯಾ ನವ ಮಾಸೇ ಅಡ್ಢಮಾಸಞ್ಚ ವಸನ್ತೇನ ಸಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕತಟ್ಠಾನಂ, ಪಾರಮೀಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಮಯಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಕಮ್ಪಾಪಿತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಕಪ್ಪಕಾದಯೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರಿಂಸು। ತಮೇನಂ ಸಬ್ಬಾಭರಣಭೂಸಿತಂ ದೇವರಾಜಾನಮಿವ ವಿರೋಚಮಾನಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Bodhisatto rajjaṃ kāretukāmopi ‘‘ettake pana akathite garukaṃ nāma na hotī’’ti kathesi. Mahāsatto ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Athassa adhivāsanaṃ viditvā sahajātā saṭṭhisahassā amaccā ‘‘nahānakālo mahārāja, rajojallaṃ pavāhayā’’ti vadiṃsu. Atha ne mahāsatto ‘‘thokaṃ adhivāsethā’’ti vatvā paṇṇasālaṃ pavisitvā isibhaṇḍaṃ omuñcitvā paṭisāmetvā saṅkhavaṇṇasāṭakaṃ nivāsetvā paṇṇasālato nikkhamitvā ‘‘idaṃ mayā nava māse aḍḍhamāsañca vasantena samaṇadhammassa kataṭṭhānaṃ, pāramīkūṭaṃ gaṇhantena mayā dānaṃ datvā mahāpathaviyā kampāpitaṭṭhāna’’nti paṇṇasālaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā aṭṭhāsi. Athassa kappakādayo kesamassukammādīni kariṃsu. Tamenaṃ sabbābharaṇabhūsitaṃ devarājānamiva virocamānaṃ rajje abhisiñciṃsu. Tena vuttaṃ –
೨೪೦೩.
2403.
‘‘ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಪವಾಹಯಿ।
‘‘Tato vessantaro rājā, rajojallaṃ pavāhayi;
ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಪವಾಹೇತ್ವಾ, ಸಙ್ಖವಣ್ಣಂ ಅಧಾರಯೀ’’ತಿ॥
Rajojallaṃ pavāhetvā, saṅkhavaṇṇaṃ adhārayī’’ti.
ತತ್ಥ ಪವಾಹಯೀತಿ ಹಾರೇಸಿ, ಹಾರೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ರಾಜವೇಸಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha pavāhayīti hāresi, hāretvā ca pana rājavesaṃ gaṇhīti attho.
ಅಥಸ್ಸ ಯಸೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ। ಓಲೋಕಿತಓಲೋಕಿತಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಪತಿ, ಮುಖಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಮುಖಮಙ್ಗಲಾನಿ ಘೋಸಯಿಂಸು, ಸಬ್ಬತೂರಿಯಾನಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಮಹಾಸಮುದ್ದಕುಚ್ಛಿಯಂ ಮೇಘಗಜ್ಜಿತಘೋಸೋ ವಿಯ ತೂರಿಯಘೋಸೋ ಅಹೋಸಿ। ಹತ್ಥಿರತನಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಉಪಾನಯಿಂಸು। ಸೋ ಖಗ್ಗರತನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಅಭಿರುಹಿ। ತಾವದೇವ ನಂ ಸಹಜಾತಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು, ಸಬ್ಬಕಞ್ಞಾಯೋ ಮದ್ದಿದೇವಿಮ್ಪಿ ನಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು। ಸೀಸೇ ಚ ಪನಸ್ಸಾ ಅಭಿಸೇಕಉದಕಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಮಾನಾ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ತಂ ಪಾಲೇತೂ’’ತಿಆದೀನಿ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ವದಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Athassa yaso mahā ahosi. Olokitaolokitaṭṭhānaṃ kampati, mukhamaṅgalikā mukhamaṅgalāni ghosayiṃsu, sabbatūriyāni paggaṇhiṃsu, mahāsamuddakucchiyaṃ meghagajjitaghoso viya tūriyaghoso ahosi. Hatthiratanaṃ alaṅkaritvā upānayiṃsu. So khaggaratanaṃ bandhitvā hatthiratanaṃ abhiruhi. Tāvadeva naṃ sahajātā saṭṭhisahassā amaccā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitā parivārayiṃsu, sabbakaññāyo maddidevimpi nahāpetvā alaṅkaritvā abhisiñciṃsu. Sīse ca panassā abhisekaudakaṃ abhisiñcamānā ‘‘vessantaro taṃ pāletū’’tiādīni maṅgalāni vadiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೪೦೪.
2404.
‘‘ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೋ ಸುಚಿವತ್ಥೋ, ಸಬ್ಬಾಭರಣಭೂಸಿತೋ।
‘‘Sīsaṃ nhāto sucivattho, sabbābharaṇabhūsito;
ಪಚ್ಚಯಂ ನಾಗಮಾರುಯ್ಹ, ಖಗ್ಗಂ ಬನ್ಧಿ ಪರನ್ತಪಂ॥
Paccayaṃ nāgamāruyha, khaggaṃ bandhi parantapaṃ.
೨೪೦೫.
2405.
‘‘ತತೋ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯೋಧಿನೋ ಚಾರುದಸ್ಸನಾ।
‘‘Tato saṭṭhisahassāni, yodhino cārudassanā;
ಸಹಜಾತಾ ಪಕಿರಿಂಸು, ನನ್ದಯನ್ತಾ ರಥೇಸಭಂ॥
Sahajātā pakiriṃsu, nandayantā rathesabhaṃ.
೨೪೦೬.
2406.
‘‘ತತೋ ಮದ್ದಿಮ್ಪಿ ನ್ಹಾಪೇಸುಂ, ಸಿವಿಕಞ್ಞಾ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘Tato maddimpi nhāpesuṃ, sivikaññā samāgatā;
ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ತಂ ಪಾಲೇತು, ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ।
Vessantaro taṃ pāletu, jālī kaṇhājinā cubho;
ಅಥೋಪಿ ತಂ ಮಹಾರಾಜಾ, ಸಞ್ಜಯೋ ಅಭಿರಕ್ಖತೂ’’ತಿ॥
Athopi taṃ mahārājā, sañjayo abhirakkhatū’’ti.
ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಂ ನಾಗಮಾರುಯ್ಹಾತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಜಾತದಿವಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ। ಪರನ್ತಪನ್ತಿ ಅಮಿತ್ತತಾಪನಂ। ಪಕಿರಿಂಸೂತಿ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು। ನನ್ದಯನ್ತಾತಿ ತೋಸೇನ್ತಾ। ಸಿವಿಕಞ್ಞಾತಿ ಸಿವಿರಞ್ಞೋ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇಸುಂ। ಜಾಲೀ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋತಿ ಇಮೇ ತೇ ಪುತ್ತಾಪಿ ಮಾತರಂ ರಕ್ಖನ್ತೂತಿ।
Tattha paccayaṃ nāgamāruyhāti taṃ attano jātadivase uppannaṃ hatthināgaṃ. Parantapanti amittatāpanaṃ. Pakiriṃsūti parivārayiṃsu. Nandayantāti tosentā. Sivikaññāti sivirañño pajāpatiyo sannipatitvā gandhodakena nhāpesuṃ. Jālī kaṇhājinā cubhoti ime te puttāpi mātaraṃ rakkhantūti.
೨೪೦೭.
2407.
‘‘ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಸಂಕ್ಲೇಸಮತ್ತನೋ।
‘‘Idañca paccayaṃ laddhā, pubbe saṃklesamattano;
ಆನನ್ದಿಯಂ ಆಚರಿಂಸು, ರಮಣೀಯೇ ಗಿರಿಬ್ಬಜೇ॥
Ānandiyaṃ ācariṃsu, ramaṇīye giribbaje.
೨೪೦೮.
2408.
‘‘ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಸಂಕ್ಲೇಸಮತ್ತನೋ।
‘‘Idañca paccayaṃ laddhā, pubbe saṃklesamattano;
ಆನನ್ದಿ ವಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ಪುತ್ತೇ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಲಕ್ಖಣಾ॥
Ānandi vittā sumanā, putte saṅgamma lakkhaṇā.
೨೪೦೯.
2409.
‘‘ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಸಂಕ್ಲೇಸಮತ್ತನೋ।
‘‘Idañca paccayaṃ laddhā, pubbe saṃklesamattano;
ಆನನ್ದಿ ವಿತ್ತಾ ಪತೀತಾ, ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಲಕ್ಖಣಾ’’ತಿ॥
Ānandi vittā patītā, saha puttehi lakkhaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಮದ್ದೀ ಚ ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾ ಇಮಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಬ್ಬೇತಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ವನವಾಸಸಂಕ್ಲೇಸಞ್ಚ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ। ಆನನ್ದಿಯಂ ಆಚರಿಂಸು, ರಮಣೀಯೇ ಗಿರಿಬ್ಬಜೇತಿ ರಮಣೀಯೇ ವಙ್ಕಗಿರಿಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಆಣಾ’’ತಿ ಕಞ್ಚನಲತಾವಿನದ್ಧಂ ಆನನ್ದಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ದಛಣಂ ಆಚರಿಂಸು। ಆನನ್ದಿ ವಿತ್ತಾ ಸುಮನಾತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮದ್ದೀ ಪುತ್ತೇ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ವಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ ಹುತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ನನ್ದೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತೀತಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾ ಹುತ್ವಾ।
Tattha idañca paccayaṃ laddhāti bhikkhave, vessantaro maddī ca idañca paccayaṃ laddhā imaṃ patiṭṭhaṃ labhitvā, rajje patiṭṭhahitvāti attho. Pubbeti ito pubbe attano vanavāsasaṃklesañca anussaritvā. Ānandiyaṃ ācariṃsu, ramaṇīye giribbajeti ramaṇīye vaṅkagirikucchimhi ‘‘vessantarassa rañño āṇā’’ti kañcanalatāvinaddhaṃ ānandabheriṃ carāpetvā ānandachaṇaṃ ācariṃsu. Ānandi vittā sumanāti lakkhaṇasampannā maddī putte saṅgamma sampāpuṇitvā vittā sumanā hutvā ativiya nandīti attho. Patītāti somanassā hutvā.
ಏವಂ ಪತೀತಾ ಹುತ್ವಾ ಚ ಪನ ಪುತ್ತೇ ಆಹ –
Evaṃ patītā hutvā ca pana putte āha –
೨೪೧೦.
2410.
‘‘ಏಕಭತ್ತಾ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಥಣ್ಡಿಲಸಾಯಿನೀ।
‘‘Ekabhattā pure āsiṃ, niccaṃ thaṇḍilasāyinī;
ಇತಿ ಮೇತಂ ವತಂ ಆಸಿ, ತುಮ್ಹಂ ಕಾಮಾ ಹಿ ಪುತ್ತಕಾ॥
Iti metaṃ vataṃ āsi, tumhaṃ kāmā hi puttakā.
೨೪೧೧.
2411.
‘‘ತಂ ಮೇ ವತಂ ಸಮಿದ್ಧಜ್ಜ, ತುಮ್ಹೇ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಪುತ್ತಕಾ।
‘‘Taṃ me vataṃ samiddhajja, tumhe saṅgamma puttakā;
ಮಾತುಜಮ್ಪಿ ತಂ ಪಾಲೇತು, ಪಿತುಜಮ್ಪಿ ಚ ಪುತ್ತಕ।
Mātujampi taṃ pāletu, pitujampi ca puttaka;
ಅಥೋಪಿ ತಂ ಮಹಾರಾಜಾ, ಸಞ್ಜಯೋ ಅಭಿರಕ್ಖತು॥
Athopi taṃ mahārājā, sañjayo abhirakkhatu.
೨೪೧೨.
2412.
‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಥಿ ಕತಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಮಯ್ಹಞ್ಚೇವ ಪಿತುಚ್ಚ ತೇ।
‘‘Yaṃ kiñcitthi kataṃ puññaṃ, mayhañceva pitucca te;
ಸಬ್ಬೇನ ತೇನ ಕುಸಲೇನ, ಅಜರೋ ಅಮರೋ ಭವಾ’’ತಿ॥
Sabbena tena kusalena, ajaro amaro bhavā’’ti.
ತತ್ಥ ತುಮ್ಹಂ ಕಾಮಾ ಹಿ ಪುತ್ತಕಾತಿ ಪುತ್ತಕಾ ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಾಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಪುರೇ ತುಮ್ಹೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ನೀತೇಸು ಏಕಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಸಯಿಂ, ಇತಿ ಮೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಾಮಾ ಏತಂ ವತಂ ಆಸೀತಿ ವದತಿ। ಸಮಿದ್ಧಜ್ಜಾತಿ ತಂ ಮೇ ವತಂ ಅಜ್ಜ ಸಮಿದ್ಧಂ। ಮಾತುಜಮ್ಪಿ ತಂ ಪಾಲೇತು, ಪಿತುಜಮ್ಪಿ ಚ ಪುತ್ತಕಾತಿ ಪುತ್ತಜಾಲಿ ತಂ ಮಾತುಜಾತಂ ಸೋಮನಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪಿತುಜಾತಂ ಸೋಮನಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪಾಲೇತು, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ತಂ ಪಾಲೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಥಿ ಕತಂ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ।
Tattha tumhaṃ kāmā hi puttakāti puttakā ahaṃ tumhākaṃ kāmā tumhe patthayamānā pure tumhesu brāhmaṇena nītesu ekabhattaṃ bhuñjitvā bhūmiyaṃ sayiṃ, iti me tumhākaṃ kāmā etaṃ vataṃ āsīti vadati. Samiddhajjāti taṃ me vataṃ ajja samiddhaṃ. Mātujampi taṃ pāletu, pitujampi ca puttakāti puttajāli taṃ mātujātaṃ somanassampi pitujātaṃ somanassampi pāletu, mātāpitūnaṃ santakaṃ puññaṃ taṃ pāletūti attho. Tenevāha ‘‘yaṃ kiñcitthi kataṃ puñña’’nti.
ಫುಸ್ಸತೀಪಿ ದೇವೀ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಮ ಸುಣ್ಹಾ ಇಮಾನೇವ ವತ್ಥಾನಿ ನಿವಾಸೇತು, ಇಮಾನಿ ಆಭರಣಾನಿ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಸಮುಗ್ಗೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಹಿಣಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Phussatīpi devī ‘‘ito paṭṭhāya mama suṇhā imāneva vatthāni nivāsetu, imāni ābharaṇāni dhāretū’’ti suvaṇṇasamugge pūretvā pahiṇi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೪೧೩.
2413.
‘‘ಕಪ್ಪಾಸಿಕಞ್ಚ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ, ಖೋಮಕೋಟುಮ್ಬರಾನಿ ಚ।
‘‘Kappāsikañca koseyyaṃ, khomakoṭumbarāni ca;
ಸಸ್ಸು ಸುಣ್ಹಾಯ ಪಾಹೇಸಿ, ಯೇಹಿ ಮದ್ದೀ ಅಸೋಭಥ॥
Sassu suṇhāya pāhesi, yehi maddī asobhatha.
೨೪೧೪.
2414.
‘‘ತತೋ ಹೇಮಞ್ಚ ಕಾಯೂರಂ, ಗೀವೇಯ್ಯಂ ರತನಾಮಯಂ।
‘‘Tato hemañca kāyūraṃ, gīveyyaṃ ratanāmayaṃ;
ಸಸ್ಸು ಸುಣ್ಹಾಯ ಪಾಹೇಸಿ, ಯೇಹಿ ಮದ್ದೀ ಅಸೋಭಥ॥
Sassu suṇhāya pāhesi, yehi maddī asobhatha.
೨೪೧೫.
2415.
‘‘ತತೋ ಹೇಮಞ್ಚ ಕಾಯೂರಂ, ಅಙ್ಗದಂ ಮಣಿಮೇಖಲಂ।
‘‘Tato hemañca kāyūraṃ, aṅgadaṃ maṇimekhalaṃ;
ಸಸ್ಸು ಸುಣ್ಹಾಯ ಪಾಹೇಸಿ, ಯೇಹಿ ಮದ್ದೀ ಅಸೋಭಥ॥
Sassu suṇhāya pāhesi, yehi maddī asobhatha.
೨೪೧೬.
2416.
‘‘ಉಣ್ಣತಂ ಮುಖಫುಲ್ಲಞ್ಚ, ನಾನಾರತ್ತೇ ಚ ಮಾಣಿಕೇ।
‘‘Uṇṇataṃ mukhaphullañca, nānāratte ca māṇike;
ಸಸ್ಸು ಸುಣ್ಹಾಯ ಪಾಹೇಸಿ, ಯೇಹಿ ಮದ್ದೀ ಅಸೋಭಥ॥
Sassu suṇhāya pāhesi, yehi maddī asobhatha.
೨೪೧೭.
2417.
‘‘ಉಗ್ಗತ್ಥನಂ ಗಿಙ್ಗಮಕಂ, ಮೇಖಲಂ ಪಾಟಿಪಾದಕಂ।
‘‘Uggatthanaṃ giṅgamakaṃ, mekhalaṃ pāṭipādakaṃ;
ಸಸ್ಸು ಸುಣ್ಹಾಯ ಪಾಹೇಸಿ, ಯೇಹಿ ಮದ್ದೀ ಅಸೋಭಥ॥
Sassu suṇhāya pāhesi, yehi maddī asobhatha.
೨೪೧೮.
2418.
‘‘ಸುತ್ತಞ್ಚ ಸುತ್ತವಜ್ಜಞ್ಚ, ಉಪನಿಜ್ಝಾಯ ಸೇಯ್ಯಸಿ।
‘‘Suttañca suttavajjañca, upanijjhāya seyyasi;
ಅಸೋಭಥ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ದೇವಕಞ್ಞಾವ ನನ್ದನೇ॥
Asobhatha rājaputtī, devakaññāva nandane.
೨೪೧೯.
2419.
‘‘ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತಾ ಸುಚಿವತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಭೂಸಿತಾ।
‘‘Sīsaṃ nhātā sucivatthā, sabbālaṅkārabhūsitā;
ಅಸೋಭಥ ರಾಜಪುತ್ತೀ, ತಾವತಿಂಸೇವ ಅಚ್ಛರಾ॥
Asobhatha rājaputtī, tāvatiṃseva accharā.
೨೪೨೦.
2420.
‘‘ಕದಲೀವ ವಾತಚ್ಛುಪಿತಾ, ಜಾತಾ ಚಿತ್ತಲತಾವನೇ।
‘‘Kadalīva vātacchupitā, jātā cittalatāvane;
ಅನ್ತಾವರಣಸಮ್ಪನ್ನಾ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಅಸೋಭಥ॥
Antāvaraṇasampannā, rājaputtī asobhatha.
೨೪೨೧.
2421.
‘‘ಸಕುಣೀ ಮಾನುಸಿನೀವ, ಜಾತಾ ಚಿತ್ತಪತ್ತಾ ಪತೀ।
‘‘Sakuṇī mānusinīva, jātā cittapattā patī;
ನಿಗ್ರೋಧಪಕ್ಕಬಿಮ್ಬೋಟ್ಠೀ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಅಸೋಭಥಾ’’ತಿ॥
Nigrodhapakkabimboṭṭhī, rājaputtī asobhathā’’ti.
ತತ್ಥ ಹೇಮಞ್ಚ ಕಾಯೂರನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ವನಖಜ್ಜೂರಿಫಲಸಣ್ಠಾನಂ ಗೀವಾಪಸಾಧನಮೇವ। ರತನಮಯನ್ತಿ ಅಪರಮ್ಪಿ ರತನಮಯಂ ಗೀವೇಯ್ಯಂ। ಅಙ್ಗದಂ ಮಣಿಮೇಖಲನ್ತಿ ಅಙ್ಗದಾಭರಣಞ್ಚ ಮಣಿಮಯಮೇಖಲಞ್ಚ। ಉಣ್ಣತನ್ತಿ ಏಕಂ ನಲಾಟಪಸಾಧನಂ। ಮುಖಫುಲ್ಲನ್ತಿ ನಲಾಟನ್ತೇ ತಿಲಕಮಾಲಾಭರಣಂ। ನಾನಾರತ್ತೇತಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇ। ಮಾಣಿಕೇತಿ ಮಣಿಮಯೇ। ಉಗ್ಗತ್ಥನಂ ಗಿಙ್ಗಮಕನ್ತಿ ಏತಾನಿಪಿ ದ್ವೇ ಆಭರಣಾನಿ। ಮೇಖಲನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಯಂ ಮೇಖಲಂ। ಪಾಟಿಪಾದಕನ್ತಿ ಪಾದಪಸಾಧನಂ। ಸುತ್ತಞ್ಚ ಸುತ್ತವಜ್ಜಂ ಚಾತಿ ಸುತ್ತಾರೂಳ್ಹಞ್ಚ ಅಸುತ್ತಾರೂಳ್ಹಞ್ಚ ಪಸಾಧನಂ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಸುಪ್ಪಞ್ಚ ಸುಪ್ಪವಜ್ಜಞ್ಚಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ। ಉಪನಿಜ್ಝಾಯ ಸೇಯ್ಯಸೀತಿ ಏತಂ ಸುತ್ತಾರೂಳ್ಹಞ್ಚ ಅಸುತ್ತಾರೂಳ್ಹಞ್ಚ ಆಭರಣಂ ತಂ ತಂ ಊನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಸೇಯ್ಯಸೀ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ಮದ್ದೀ ದೇವಕಞ್ಞಾವ ನನ್ದನೇ ಅಸೋಭಥ। ವಾತಚ್ಛುಪಿತಾತಿ ಚಿತ್ತಲತಾವನೇ ಜಾತಾ ವಾತಸಮ್ಫುಟ್ಠಾ ಸುವಣ್ಣಕದಲೀ ವಿಯ ತಂ ದಿವಸಂ ಸಾ ವಿಜಮ್ಭಮಾನಾ ಅಸೋಭಥ । ದನ್ತಾವರಣಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಬಿಮ್ಬಫಲಸದಿಸೇಹಿ ರತ್ತದನ್ತಾವರಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಸಕುಣೀ ಮಾನುಸಿನೀವ, ಜಾತಾ ಚಿತ್ತಪತ್ತಾ ಪತೀತಿ ಯಥಾ ಮಾನುಸಿಯಾ ಸರೀರೇನ ಜಾತಾ ಮಾನುಸಿನೀ ನಾಮ ಸಕುಣೀ ಚಿತ್ತಪತ್ತಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಮಾನಾ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಸೋಭತಿ, ಏವಂ ಸಾ ರತ್ತೋಟ್ಠತಾಯ ನಿಗ್ರೋಧಪಕ್ಕಬಿಮ್ಬಫಲಸದಿಸಓಟ್ಠೇಹಿ ಅಸೋಭಥ।
Tattha hemañca kāyūranti suvaṇṇamayaṃ vanakhajjūriphalasaṇṭhānaṃ gīvāpasādhanameva. Ratanamayanti aparampi ratanamayaṃ gīveyyaṃ. Aṅgadaṃ maṇimekhalanti aṅgadābharaṇañca maṇimayamekhalañca. Uṇṇatanti ekaṃ nalāṭapasādhanaṃ. Mukhaphullanti nalāṭante tilakamālābharaṇaṃ. Nānāratteti nānāvaṇṇe. Māṇiketi maṇimaye. Uggatthanaṃ giṅgamakanti etānipi dve ābharaṇāni. Mekhalanti suvaṇṇarajatamayaṃ mekhalaṃ. Pāṭipādakanti pādapasādhanaṃ. Suttañca suttavajjaṃ cāti suttārūḷhañca asuttārūḷhañca pasādhanaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘suppañca suppavajjañcā’’ti likhitaṃ. Upanijjhāya seyyasīti etaṃ suttārūḷhañca asuttārūḷhañca ābharaṇaṃ taṃ taṃ ūnaṭṭhānaṃ oloketvā alaṅkaritvā ṭhitā seyyasī uttamarūpadharā maddī devakaññāva nandane asobhatha. Vātacchupitāti cittalatāvane jātā vātasamphuṭṭhā suvaṇṇakadalī viya taṃ divasaṃ sā vijambhamānā asobhatha . Dantāvaraṇasampannāti bimbaphalasadisehi rattadantāvaraṇehi samannāgatā. Sakuṇī mānusinīva, jātā cittapattā patīti yathā mānusiyā sarīrena jātā mānusinī nāma sakuṇī cittapattā ākāse uppatamānā pakkhe pasāretvā gacchantī sobhati, evaṃ sā rattoṭṭhatāya nigrodhapakkabimbaphalasadisaoṭṭhehi asobhatha.
ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಮದ್ದಿಂ ಅಭಿರುಹನತ್ಥಾಯ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ನಾತಿವದ್ಧಂ ಸತ್ತಿಸರಪಹಾರಕ್ಖಮಂ ಏಕಂ ತರುಣಹತ್ಥಿಂ ಉಪನಾಮೇಸುಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Saṭṭhisahassā amaccā maddiṃ abhiruhanatthāya sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitaṃ nātivaddhaṃ sattisarapahārakkhamaṃ ekaṃ taruṇahatthiṃ upanāmesuṃ. Tena vuttaṃ –
೨೪೨೨.
2422.
‘‘ತಸ್ಸಾ ಚ ನಾಗಮಾನೇಸುಂ, ನಾತಿವದ್ಧಂವ ಕುಞ್ಜರಂ।
‘‘Tassā ca nāgamānesuṃ, nātivaddhaṃva kuñjaraṃ;
ಸತ್ತಿಕ್ಖಮಂ ಸರಕ್ಖಮಂ, ಈಸಾದನ್ತಂ ಉರೂಳ್ಹವಂ॥
Sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ, īsādantaṃ urūḷhavaṃ.
೨೪೨೩.
2423.
‘‘ಸಾ ಮದ್ದೀ ನಾಗಮಾರುಹಿ, ನಾತಿವದ್ಧಂವ ಕುಞ್ಜರಂ।
‘‘Sā maddī nāgamāruhi, nātivaddhaṃva kuñjaraṃ;
ಸತ್ತಿಕ್ಖಮಂ ಸರಕ್ಖಮಂ, ಈಸಾದನ್ತಂ ಉರೂಳ್ಹವ’’ನ್ತಿ॥
Sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ, īsādantaṃ urūḷhava’’nti.
ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾ ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಮದ್ದಿಯಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಕತ್ವಾ ನಾತಿವದ್ಧಂ ಸತ್ತಿಸರಪಹಾರಕ್ಖಮಂ ಏಕಂ ತರುಣಹತ್ಥಿಂ ಉಪನೇಸುಂ। ನಾಗಮಾರುಹೀತಿ ವರಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿ।
Tattha tassā cāti bhikkhave, tassāpi maddiyā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitaṃ katvā nātivaddhaṃ sattisarapahārakkhamaṃ ekaṃ taruṇahatthiṃ upanesuṃ. Nāgamāruhīti varahatthipiṭṭhiṃ abhiruhi.
ಇತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಅಗಮಂಸು। ಸಞ್ಜಯರಾಜಾ ದ್ವಾದಸಹಿ ಅಕ್ಖೋಭಿಣೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾಸಮತ್ತಂ ಪಬ್ಬತಕೀಳಂ ವನಕೀಳಂ ಕೀಳಿ। ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ತೇಜೇನ ತಾವಮಹನ್ತೇ ಅರಞ್ಞೇ ಕೋಚಿ ವಾಳಮಿಗೋ ವಾ ಪಕ್ಖೀ ವಾ ಕಞ್ಚಿ ನ ವಿಹೇಠೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Iti te ubhopi mahantena yasena khandhāvāraṃ agamaṃsu. Sañjayarājā dvādasahi akkhobhiṇīhi saddhiṃ māsamattaṃ pabbatakīḷaṃ vanakīḷaṃ kīḷi. Mahāsattassa tejena tāvamahante araññe koci vāḷamigo vā pakkhī vā kañci na viheṭhesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೪೨೪.
2424.
‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಮಿಗಾ ಅಹುಂ।
‘‘Sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha migā ahuṃ;
ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ತೇಜೇನ, ನಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಹೇಠಯುಂ॥
Vessantarassa tejena, naññamaññaṃ viheṭhayuṃ.
೨೪೨೫.
2425.
‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ದಿಜಾ ಅಹುಂ।
‘‘Sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha dijā ahuṃ;
ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ತೇಜೇನ, ನಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಹೇಠೇಯುಂ॥
Vessantarassa tejena, naññamaññaṃ viheṭheyuṃ.
೨೪೨೬.
2426.
‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಮಿಗಾ ಅಹುಂ।
‘‘Sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha migā ahuṃ;
ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪಾತಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Ekajjhaṃ sannipātiṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೨೭.
2427.
‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ದಿಜಾ ಅಹುಂ।
‘‘Sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha dijā ahuṃ;
ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪಾತಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Ekajjhaṃ sannipātiṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೨೮.
2428.
‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಮಿಗಾ ಅಹುಂ।
‘‘Sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha migā ahuṃ;
ನಾಸ್ಸು ಮಞ್ಜೂ ನಿಕೂಜಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Nāssu mañjū nikūjiṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೨೯.
2429.
‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ದಿಜಾ ಅಹುಂ।
‘‘Sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha dijā ahuṃ;
ನಾಸ್ಸು ಮಞ್ಜೂ ನಿಕೂಜಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Nāssu mañjū nikūjiṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ’’ತಿ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
ತತ್ಥ ಯಾವನ್ತೇತ್ಥಾತಿ ಯಾವನ್ತೋ ಏತ್ಥ। ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪಾತಿಂಸೂತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು, ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇದಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಲಜ್ಜಾ ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ವಾ ಸಂವರೋ ವಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ನಾಸ್ಸು ಮಞ್ಜೂ ನಿಕೂಜಿಂಸೂತಿ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ವಿಯೋಗದುಕ್ಖಿತಾ ಮಧುರಂ ರವಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ನ ರವಿಂಸು।
Tattha yāvantetthāti yāvanto ettha. Ekajjhaṃ sannipātiṃsūti ekasmiṃ ṭhāne sannipatiṃsu, sannipatitvā ca pana ‘‘ito paṭṭhāya idāni amhākaṃ aññamaññaṃ lajjā vā hirottappaṃ vā saṃvaro vā na bhavissatī’’ti domanassapattā ahesuṃ. Nāssu mañjū nikūjiṃsūti mahāsattassa viyogadukkhitā madhuraṃ ravaṃ pubbe viya na raviṃsu.
ಸಞ್ಜಯನರಿನ್ದೋ ಮಾಸಮತ್ತಂ ಪಬ್ಬತಕೀಳಂ, ವನಕೀಳಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಚಿರಂ ನೋ ಅರಞ್ಞೇ ವುತ್ತಂ, ಕಿಂ ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗೋ ಅಲಙ್ಕತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ದೇವ, ಕಾಲೋ ವೋ ಗಮನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಸೇನಂ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ। ವಙ್ಕಗಿರಿಕುಚ್ಛಿತೋ ಯಾವ ಜೇತುತ್ತರನಗರಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಂ ಅಲಙ್ಕತಮಗ್ಗಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Sañjayanarindo māsamattaṃ pabbatakīḷaṃ, vanakīḷaṃ kīḷitvā senāpatiṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, ciraṃ no araññe vuttaṃ, kiṃ te mama puttassa gamanamaggo alaṅkato’’ti pucchitvā ‘‘āma, deva, kālo vo gamanāyā’’ti vutte vessantarassa ārocāpetvā senaṃ ādāya nikkhami. Vaṅkagirikucchito yāva jetuttaranagarā saṭṭhiyojanaṃ alaṅkatamaggaṃ mahāsatto mahantena parivārena saddhiṃ paṭipajji. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೪೩೦.
2430.
‘‘ಪಟಿಯತ್ತೋ ರಾಜಮಗ್ಗೋ, ವಿಚಿತ್ತೋ ಪುಪ್ಫಸನ್ಥತೋ।
‘‘Paṭiyatto rājamaggo, vicitto pupphasanthato;
ವಸಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಯತ್ಥ, ಯಾವತಾವ ಜೇತುತ್ತರಾ॥
Vasi vessantaro yattha, yāvatāva jetuttarā.
೨೪೩೧.
2431.
‘‘ತತೋ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯೋಧಿನೋ ಚಾರುದಸ್ಸನಾ।
‘‘Tato saṭṭhisahassāni, yodhino cārudassanā;
ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕಿರಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Samantā parikiriṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೩೨.
2432.
‘‘ಓರೋಧಾ ಚ ಕುಮಾರಾ ಚ, ವೇಸಿಯಾನಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕಿರಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Samantā parikiriṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೩೩.
2433.
‘‘ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ।
‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕಿರಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Samantā parikiriṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೩೪.
2434.
‘‘ಸಮಾಗತಾ ಜಾನಪದಾ, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;
ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕಿರಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Samantā parikiriṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೩೫.
2435.
‘‘ಕರೋಟಿಯಾ ಚಮ್ಮಧರಾ, ಇಲ್ಲೀಹತ್ಥಾ ಸುವಮ್ಮಿನೋ।
‘‘Karoṭiyā cammadharā, illīhatthā suvammino;
ಪುರತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪಯಾತಮ್ಹಿ।
Purato paṭipajjiṃsu, vessantare payātamhi;
ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ’’ತಿ॥
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
ತತ್ಥ ಪಟಿಯತ್ತೋತಿ ವಿಸಾಖಾಪುಣ್ಣಮಪೂಜಾಕಾಲೇ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕತೋ। ವಿಚಿತ್ತೋತಿ ಕದಲಿಪುಣ್ಣಘಟಧಜಪಟಾಕಾದೀಹಿ ವಿಚಿತ್ತೋ। ಪುಪ್ಫಸನ್ಥತೋತಿ ಲಾಜಾಪಞ್ಚಮಕೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸನ್ಥತೋ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಙ್ಕಪಬ್ಬತೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ವಸತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಜೇತುತ್ತರನಗರಾ ನಿರನ್ತರಂ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತೋವ। ಕರೋಟಿಯಾತಿ ಸೀಸಕರೋಟೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಕರೋಟಿಕಾ ಯೋಧಾ। ಚಮ್ಮಧರಾತಿ ಕಣ್ಡವಾರಣಚಮ್ಮಧರಾ। ಸುವಮ್ಮಿನೋತಿ ವಿಚಿತ್ರಾಹಿ ಜಾಲಿಕಾಹಿ ಸುಟ್ಠು ವಮ್ಮಿಕಾ। ಪುರತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಮತ್ತಹತ್ಥೀಸುಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಅನಿವತ್ತಿನೋ ಸೂರಯೋಧಾ ರಞ್ಞೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು।
Tattha paṭiyattoti visākhāpuṇṇamapūjākāle viya alaṅkato. Vicittoti kadalipuṇṇaghaṭadhajapaṭākādīhi vicitto. Pupphasanthatoti lājāpañcamakehi pupphehi santhato. Yatthāti yasmiṃ vaṅkapabbate vessantaro vasati, tato paṭṭhāya yāva jetuttaranagarā nirantaraṃ alaṅkatappaṭiyattova. Karoṭiyāti sīsakaroṭīti laddhanāmāya sīse paṭimukkakaroṭikā yodhā. Cammadharāti kaṇḍavāraṇacammadharā. Suvamminoti vicitrāhi jālikāhi suṭṭhu vammikā. Purato paṭipajjiṃsūti mattahatthīsupi āgacchantesu anivattino sūrayodhā rañño vessantarassa purato paṭipajjiṃsu.
ರಾಜಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಜೇತುತ್ತರನಗರಂ ಪತ್ತೋ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
Rājā saṭṭhiyojanamaggaṃ dvīhi māsehi atikkamma jetuttaranagaraṃ patto alaṅkatappaṭiyattanagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruhi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೪೩೬.
2436.
‘‘ತೇ ಪಾವಿಸುಂ ಪುರಂ ರಮ್ಮಂ, ಮಹಾಪಾಕಾರತೋರಣಂ।
‘‘Te pāvisuṃ puraṃ rammaṃ, mahāpākāratoraṇaṃ;
ಉಪೇತಂ ಅನ್ನಪಾನೇಹಿ, ನಚ್ಚಗೀತೇಹಿ ಚೂಭಯಂ॥
Upetaṃ annapānehi, naccagītehi cūbhayaṃ.
೨೪೩೭.
2437.
‘‘ವಿತ್ತಾ ಜಾನಪದಾ ಆಸುಂ, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ।
‘‘Vittā jānapadā āsuṃ, negamā ca samāgatā;
ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಕುಮಾರಮ್ಹಿ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Anuppatte kumāramhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೩೮.
2438.
‘‘ಚೇಲುಕ್ಖೇಪೋ ಅವತ್ತಿತ್ಥ, ಆಗತೇ ಧನದಾಯಕೇ।
‘‘Celukkhepo avattittha, āgate dhanadāyake;
ನನ್ದಿಂ ಪವೇಸಿ ನಗರೇ, ಬನ್ಧನಾ ಮೋಕ್ಖೋ ಅಘೋಸಥಾ’’ತಿ॥
Nandiṃ pavesi nagare, bandhanā mokkho aghosathā’’ti.
ತತ್ಥ ಮಹಾಪಾಕಾರತೋರಣನ್ತಿ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಪಾಕಾರೇಹಿ ಚ ತೋರಣೇಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ನಚ್ಚಗೀತೇಹಿ ಚೂಭಯನ್ತಿ ನಚ್ಚೇಹಿ ಚ ಗೀತೇಹಿ ಚ ಉಭಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ವಿತ್ತಾತಿ ತುಟ್ಠಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ। ಆಗತೇ ಧನದಾಯಕೇತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧನದಾಯಕೇ ಮಹಾಸತ್ತೇ ಆಗತೇ। ನನ್ದಿಂ ಪವೇಸೀತಿ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಆಣಾ’’ತಿ ನಗರೇ ನನ್ದಿಭೇರೀ ಚರಿ। ಬನ್ಧನಾ ಮೋಕ್ಖೋ ಅಘೋಸಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಕ್ಖೋ ಘೋಸಿತೋ। ಅನ್ತಮಸೋ ಬಿಳಾರಂ ಉಪಾದಾಯ ವೇಸ್ಸನ್ತರಮಹಾರಾಜಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಬನ್ಧನಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ।
Tattha mahāpākāratoraṇanti mahantehi pākārehi ca toraṇehi ca samannāgataṃ. Naccagītehi cūbhayanti naccehi ca gītehi ca ubhayehi samannāgataṃ. Vittāti tuṭṭhā somanassappattā. Āgate dhanadāyaketi mahājanassa dhanadāyake mahāsatte āgate. Nandiṃ pavesīti ‘‘vessantarassa mahārājassa āṇā’’ti nagare nandibherī cari. Bandhanā mokkho aghosathāti sabbasattānaṃ bandhanā mokkho ghosito. Antamaso biḷāraṃ upādāya vessantaramahārājā sabbasatte bandhanā vissajjāpesi.
ಸೋ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠದಿವಸೇಯೇವ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯೇ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಮಮ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಯಾಚಕಾ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಾಹಂ ಕಿಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಸೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ತಾವದೇವ ರಾಜನಿವೇಸನಸ್ಸ ಪುರಿಮವತ್ಥುಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮವತ್ಥುಞ್ಚ ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಘನಮೇಘೋ ವಿಯ ಸತ್ತರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸಿ, ಸಕಲನಗರೇ ಜಾಣುಪ್ಪಮಾಣಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸಿ। ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕುಲಾನಂ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮವತ್ಥೂಸು ವುಟ್ಠಧನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ದಾಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸದ್ಧಿಂ ಧನೇನ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರೇಸು ಓಕಿರಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಮುಖೇ ಠಪೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –
So nagaraṃ paviṭṭhadivaseyeva paccūsakāle cintesi ‘‘ye vibhātāya rattiyā mama āgatabhāvaṃ sutvā yācakā āgamissanti, tesāhaṃ kiṃ dassāmī’’ti? Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. So āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā tāvadeva rājanivesanassa purimavatthuñca pacchimavatthuñca kaṭippamāṇaṃ pūrento ghanamegho viya sattaratanavassaṃ vassāpesi, sakalanagare jāṇuppamāṇaṃ vassāpesi. Punadivase mahāsatto ‘‘tesaṃ tesaṃ kulānaṃ purimapacchimavatthūsu vuṭṭhadhanaṃ tesaṃ tesaññeva hotū’’ti dāpetvā avasesaṃ āharāpetvā attano gehavatthusmiṃ saddhiṃ dhanena koṭṭhāgāresu okirāpetvā dānamukhe ṭhapesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
೨೪೩೯.
2439.
‘‘ಜಾತರೂಪಮಯಂ ವಸ್ಸಂ, ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ ತಾವದೇ।
‘‘Jātarūpamayaṃ vassaṃ, devo pāvassi tāvade;
ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ಪವಿಟ್ಠಮ್ಹಿ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇ॥
Vessantare paviṭṭhamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
೨೪೪೦.
2440.
‘‘ತತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ, ದಾನಂ ದತ್ವಾನ ಖತ್ತಿಯೋ।
‘‘Tato vessantaro rājā, dānaṃ datvāna khattiyo;
ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಸಗ್ಗಂ ಸೋ ಉಪಪಜ್ಜಥಾ’’ತಿ॥
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjathā’’ti.
ತತ್ಥ ಸಗ್ಗಂ ಸೋ ಉಪಪಜ್ಜಥಾತಿ ತತೋ ಚುತೋ ದುತಿಯಚಿತ್ತೇನ ತುಸಿತಪುರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ।
Tattha saggaṃ so upapajjathāti tato cuto dutiyacittena tusitapure uppajjīti.
ನಗರಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Nagarakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಗಾಥಾಸಹಸ್ಸಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಮಹಾವೇಸ್ಸನ್ತರಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಜೂಜಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಮಿತ್ತತಾಪನಾ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ, ಚೇತಪುತ್ತೋ ಛನ್ನೋ, ಅಚ್ಚುತತಾಪಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧೋ, ಸಞ್ಚಯನರಿನ್ದೋ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ, ಫುಸ್ಸತೀ ದೇವೀ ಸಿರಿಮಹಾಮಾಯಾ, ಮದ್ದೀ ದೇವೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಜಾಲಿಕುಮಾರೋ ರಾಹುಲೋ, ಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಸೇಸಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಮಹಾವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ gāthāsahassappaṭimaṇḍitaṃ mahāvessantaradhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā jūjako devadatto ahosi, amittatāpanā ciñcamāṇavikā, cetaputto channo, accutatāpaso sāriputto, sakko anuruddho, sañcayanarindo suddhodanamahārājā, phussatī devī sirimahāmāyā, maddī devī rāhulamātā, jālikumāro rāhulo, kaṇhājinā uppalavaṇṇā, sesaparisā buddhaparisā, mahāvessantaro rājā pana ahameva sammāsambuddho ahosi’’nti.
ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
Vessantarajātakavaṇṇanā dasamā.
ಮಹಾನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Mahānipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ ಸಮತ್ತಾ।
Jātaka-aṭṭhakathā samattā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೫೪೭. ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕಂ • 547. Vessantarajātakaṃ
