| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Aṅguttaranikāya (aṭṭhakathā) |
੩. વੇਨਾਗਪੁਰਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
3. Venāgapurasuttavaṇṇanā
੬੪. ਤਤਿਯੇ ਕੋਸਲੇਸੂਤਿ ਏવਂਨਾਮਕੇ ਜਨਪਦੇ। ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋਤਿ ਅਦ੍ਧਾਨਗਮਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ। ਚਾਰਿਕਾ ਚ ਨਾਮੇਸਾ ਭਗવਤੋ ਦੁવਿਧਾ ਹੋਤਿ ਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾ ਚ ਅਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾ ਚਾਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਦੂਰੇਪਿ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦਿਸ੍વਾ ਤਸ੍ਸ ਬੋਧਨਤ੍ਥਾਯ ਸਹਸਾ ਗਮਨਂ ਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾ ਨਾਮ । ਸਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਾਦੀਸੁ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ। ਯਂ ਪਨ ਗਾਮਨਿਗਮਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਦੇવਸਿਕਂ ਯੋਜਨਅਦ੍ਧਯੋਜਨવਸੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਚਰਿਯਾਦੀਹਿ ਲੋਕਂ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਗਮਨਂ, ਅਯਂ ਅਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾ ਨਾਮ। ਇਮਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ’’ਤਿ। વਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਨ ਚਾਰਿਕਾਕਥਾ ਸੁਮਙ੍ਗਲવਿਲਾਸਿਨਿਯਾ ਦੀਘਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾਯਂ (ਦੀ॰ ਨਿ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੧.੨੫੪) વੁਤ੍ਤਾ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਾਮੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਸਮੋਸਰਣਗਾਮੋਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਾਮੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਭੋਗਗਾਮੋਪਿ। ਇਧ ਸਮੋਸਰਣਗਾਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣવਸਨਗਾਮੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ। ਤਦવਸਰੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਅવਸਰਿ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। વਿਹਾਰੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਨਿਯਾਮਿਤੋ। ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਅવਿਦੂਰੇ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਅਨੁਚ੍ਛવਿਕੋ ਏਕੋ વਨਸਣ੍ਡੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਤ੍ਥਾ ਤਂ વਨਸਣ੍ਡਂ ਗਤੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
64. Tatiye kosalesūti evaṃnāmake janapade. Cārikaṃ caramānoti addhānagamanaṃ gacchanto. Cārikā ca nāmesā bhagavato duvidhā hoti turitacārikā ca aturitacārikā cāti. Tattha dūrepi bodhaneyyapuggalaṃ disvā tassa bodhanatthāya sahasā gamanaṃ turitacārikā nāma . Sā mahākassapapaccuggamanādīsu daṭṭhabbā. Yaṃ pana gāmanigamapaṭipāṭiyā devasikaṃ yojanaaddhayojanavasena piṇḍapātacariyādīhi lokaṃ anuggaṇhantassa gamanaṃ, ayaṃ aturitacārikā nāma. Imaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘cārikaṃ caramāno’’ti. Vitthārena pana cārikākathā sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya ambaṭṭhasuttavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.254) vuttā. Brāhmaṇagāmoti brāhmaṇānaṃ samosaraṇagāmopi brāhmaṇagāmoti vuccati, brāhmaṇānaṃ bhogagāmopi. Idha samosaraṇagāmo brāhmaṇavasanagāmoti adhippeto. Tadavasarīti tattha avasari, sampattoti attho. Vihāro panettha aniyāmito. Tasmā tassa avidūre buddhānaṃ anucchaviko eko vanasaṇḍo atthi, satthā taṃ vanasaṇḍaṃ gatoti veditabbo.
ਅਸ੍ਸੋਸੁਨ੍ਤਿ ਸੁਣਿਂਸੁ ਉਪਲਭਿਂਸੁ, ਸੋਤਦ੍વਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤવਚਨਨਿਗ੍ਘੋਸਾਨੁਸਾਰੇਨ ਜਾਨਿਂਸੁ। ਖੋਤਿ ਅવਧਾਰਣਤ੍ਥੇ, ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇ વਾ ਨਿਪਾਤੋ। ਤਤ੍ਥ ਅવਧਾਰਣਤ੍ਥੇਨ ‘‘ਅਸ੍ਸੋਸੁਂ ਏવ, ਨ ਤੇਸਂ ਕੋਚਿ ਸવਨਨ੍ਤਰਾਯੋ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਪਦਪੂਰਣੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਮਤ੍ਤਮੇવ।
Assosunti suṇiṃsu upalabhiṃsu, sotadvārasampattavacananigghosānusārena jāniṃsu. Khoti avadhāraṇatthe, padapūraṇamatte vā nipāto. Tattha avadhāraṇatthena ‘‘assosuṃ eva, na tesaṃ koci savanantarāyo ahosī’’ti ayamattho veditabbo. Padapūraṇena byañjanasiliṭṭhatāmattameva.
ਇਦਾਨਿ ਯਮਤ੍ਥਂ ਅਸ੍ਸੋਸੁਂ, ਤਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ਸਮਣੋ ਖਲੁ, ਭੋ, ਗੋਤਮੋਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਸਮਿਤਪਾਪਤ੍ਤਾ ਸਮਣੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਖਲੂਤਿ ਅਨੁਸ੍ਸવਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ। ਭੋਤਿ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਆਲਪਨਮਤ੍ਤਂ। ਗੋਤਮੋਤਿ ਭਗવਤੋ ਗੋਤ੍ਤવਸੇਨ ਪਰਿਦੀਪਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਮਣੋ ਖਲੁ, ਭੋ, ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਕਿਰ, ਭੋ, ਗੋਤਮਗੋਤ੍ਤੋਤਿ ਏવਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਭਗવਤੋ ਉਚ੍ਚਾਕੁਲਪਰਿਦੀਪਨਂ। ਸਕ੍ਯਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾવਪਰਿਦੀਪਨਂ, ਕੇਨਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞੇਨ ਅਨਭਿਭੂਤੋ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂਯੇવ ਤਂ ਕੁਲਂ ਪਹਾਯ ਸਦ੍ਧਾਯ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਤਂ ਖੋ ਪਨਾਤਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗવਚਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਕਲ੍ਯਾਣੋਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਸੇਟ੍ਠੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋਤਿ ਕਿਤ੍ਤਿਯੇવ, ਥੁਤਿਘੋਸੋ વਾ। ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋਤਿ ਸਦੇવਕਂ ਲੋਕਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਿਤ੍વਾ ਉਗ੍ਗਤੋ। ਕਿਨ੍ਤਿ? ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗવਾ…ਪੇ॰… ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗવਾਤਿ। ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਪਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ – ਸੋ ਭਗવਾ ਇਤਿਪਿ ਅਰਹਂ, ਇਤਿਪਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ…ਪੇ॰… ਇਤਿਪਿ ਭਗવਾਤਿ। ਇਮਿਨਾ ਚ ਇਮਿਨਾ ਚ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ।
Idāni yamatthaṃ assosuṃ, taṃ pakāsetuṃ samaṇo khalu, bho, gotamotiādi vuttaṃ. Tattha samitapāpattā samaṇoti veditabbo. Khalūti anussavatthe nipāto. Bhoti tesaṃ aññamaññaṃ ālapanamattaṃ. Gotamoti bhagavato gottavasena paridīpanaṃ, tasmā ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo’’ti ettha samaṇo kira, bho, gotamagottoti evamattho daṭṭhabbo. Sakyaputtoti idaṃ pana bhagavato uccākulaparidīpanaṃ. Sakyakulā pabbajitoti saddhāpabbajitabhāvaparidīpanaṃ, kenaci pārijuññena anabhibhūto aparikkhīṇaṃyeva taṃ kulaṃ pahāya saddhāya pabbajitoti vuttaṃ hoti. Taṃ kho panāti itthambhūtākhyānatthe upayogavacanaṃ, tassa kho pana bhoto gotamassāti attho. Kalyāṇoti kalyāṇaguṇasamannāgato, seṭṭhoti vuttaṃ hoti. Kittisaddoti kittiyeva, thutighoso vā. Abbhuggatoti sadevakaṃ lokaṃ ajjhottharitvā uggato. Kinti? Itipi so bhagavā…pe… buddho bhagavāti. Tatrāyaṃ padasambandho – so bhagavā itipi arahaṃ, itipi sammāsambuddho…pe… itipi bhagavāti. Iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hoti.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਆਰਕਤ੍ਤਾ, ਅਰੀਨਂ ਅਰਾਨਞ੍ਚ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਾ, ਪਾਪਕਰਣੇ ਰਹਾਭਾવਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸੋ ਭਗવਾ ਅਰਹਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਮਾਤਿਕਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍વਾ ਸਬ੍ਬਾਨੇવ ਏਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (વਿਸੁਦ੍ਧਿ॰ ੧.੧੨੫-੧੨੭) ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ વਿਤ੍ਥਾਰਿਤਾਨੀਤਿ ਤਤੋ ਨੇਸਂ વਿਤ੍ਥਾਰੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ।
Tattha ‘‘ārakattā, arīnaṃ arānañca hatattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvāti imehi kāraṇehi so bhagavā arahanti veditabbo’’tiādinā nayena mātikaṃ nikkhipitvā sabbāneva etāni padāni visuddhimagge (visuddhi. 1.125-127) buddhānussatiniddese vitthāritānīti tato nesaṃ vitthāro gahetabbo.
ਸੋ ਇਮਂ ਲੋਕਨ੍ਤਿ ਸੋ ਭવਂ ਗੋਤਮੋ ਇਮਂ ਲੋਕਂ, ਇਦਾਨਿ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਸਦੇવਕਨ੍ਤਿ ਸਹ ਦੇવੇਹਿ ਸਦੇવਕਂ। ਏવਂ ਸਹ ਮਾਰੇਨ ਸਮਾਰਕਂ। ਸਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਂ। ਸਹ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ। ਪਜਾਤਤ੍ਤਾ ਪਜਾ, ਤਂ ਪਜਂ। ਸਹ ਦੇવਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਸਦੇવਮਨੁਸ੍ਸਂ। ਤਤ੍ਥ ਸਦੇવਕવਚਨੇਨ ਪਞ੍ਚਕਾਮਾવਚਰਦੇવਗ੍ਗਹਣਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਸਮਾਰਕવਚਨੇਨ ਛਟ੍ਠਕਾਮਾવਚਰਦੇવਗ੍ਗਹਣਂ, ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕવਚਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਿਕਾਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਗ੍ਗਹਣਂ, ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿવਚਨੇਨ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਂ, ਸਮਿਤਪਾਪਬਾਹਿਤਪਾਪਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ, ਪਜਾવਚਨੇਨ ਸਤ੍ਤਲੋਕਗ੍ਗਹਣਂ, ਸਦੇવਮਨੁਸ੍ਸવਚਨੇਨ ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇવਅવਸੇਸਮਨੁਸ੍ਸਗ੍ਗਹਣਂ। ਏવਮੇਤ੍ਥ ਤੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਓਕਾਸਲੋਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ, ਦ੍વੀਹਿ ਪਜਾવਸੇਨ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋવ ਗਹਿਤੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Soimaṃ lokanti so bhavaṃ gotamo imaṃ lokaṃ, idāni vattabbaṃ nidasseti. Sadevakanti saha devehi sadevakaṃ. Evaṃ saha mārena samārakaṃ. Saha brahmunā sabrahmakaṃ. Saha samaṇabrāhmaṇehi sassamaṇabrāhmaṇiṃ. Pajātattā pajā, taṃ pajaṃ. Saha devamanussehi sadevamanussaṃ. Tattha sadevakavacanena pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ veditabbaṃ, samārakavacanena chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ, sabrahmakavacanena brahmakāyikādibrahmaggahaṇaṃ, sassamaṇabrāhmaṇivacanena sāsanassa paccatthikapaccāmittasamaṇabrāhmaṇaggahaṇaṃ, samitapāpabāhitapāpasamaṇabrāhmaṇaggahaṇañca, pajāvacanena sattalokaggahaṇaṃ, sadevamanussavacanena sammutidevaavasesamanussaggahaṇaṃ. Evamettha tīhi padehi okāsalokena saddhiṃ sattaloko, dvīhi pajāvasena sattalokova gahitoti veditabbo.
ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਸਦੇવਕਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਰੂਪਾવਚਰਲੋਕੋ ਗਹਿਤੋ, ਸਮਾਰਕਗ੍ਗਹਣੇਨ ਛਕਾਮਾવਚਰਦੇવਲੋਕੋ, ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਗ੍ਗਹਣੇਨ ਰੂਪੀਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ, ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਤੁਪਰਿਸવਸੇਨ, ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇવੇਹਿ વਾ ਸਹ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੋ, ਅવਸੇਸਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਲੋਕੋ વਾ। ਪੋਰਾਣਾ ਪਨਾਹੁ – ਸਦੇવਕਨ੍ਤਿ ਦੇવਤਾਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅવਸੇਸਲੋਕਂ। ਸਮਾਰਕਨ੍ਤਿ ਮਾਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅવਸੇਸਲੋਕਂ। ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅવਸੇਸਲੋਕਂ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤਿਭવੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਤੀਸੁ ਪਦੇਸੁ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍વਾ ਪੁਨ ਦ੍વੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਪਰਿਯਾਦਾਤੁਂ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ ਪਜਂ ਸਦੇવਮਨੁਸ੍ਸਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਏવਂ ਪਞ੍ਚਹਿ ਪਦੇਹਿ ਤੇਨ ਤੇਨਾਕਾਰੇਨ ਤੇਧਾਤੁਕਮੇવ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ।
Aparo nayo – sadevakaggahaṇena arūpāvacaraloko gahito, samārakaggahaṇena chakāmāvacaradevaloko, sabrahmakaggahaṇena rūpībrahmaloko, sassamaṇabrāhmaṇādiggahaṇena catuparisavasena, sammutidevehi vā saha manussaloko, avasesasabbasattaloko vā. Porāṇā panāhu – sadevakanti devatāhi saddhiṃ avasesalokaṃ. Samārakanti mārena saddhiṃ avasesalokaṃ. Sabrahmakanti brahmehi saddhiṃ avasesalokaṃ. Evaṃ sabbepi tibhavūpage satte tīhākārehi tīsu padesu pakkhipitvā puna dvīhi padehi pariyādātuṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussanti vuttaṃ. Evaṃ pañcahi padehi tena tenākārena tedhātukameva pariyādinnanti.
ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍વਾ ਪવੇਦੇਤੀਤਿ ਸਯਨ੍ਤਿ ਸਾਮਂ, ਅਪਰਨੇਯ੍ਯੋ ਹੁਤ੍વਾ। ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ, ਅਧਿਕੇਨ ਞਾਣੇਨ ਞਤ੍વਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍વਾਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਤ੍વਾ , ਏਤੇਨ ਅਨੁਮਾਨਾਦਿਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਕਤੋ। ਪવੇਦੇਤੀਤਿ ਬੋਧੇਤਿ ਞਾਪੇਤਿ ਪਕਾਸੇਤਿ।
Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedetīti sayanti sāmaṃ, aparaneyyo hutvā. Abhiññāti abhiññāya, adhikena ñāṇena ñatvāti attho. Sacchikatvāti paccakkhaṃ katvā , etena anumānādipaṭikkhepo kato. Pavedetīti bodheti ñāpeti pakāseti.
ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ…ਪੇ॰… ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਨ੍ਤਿ ਸੋ ਭਗવਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਰੁਞ੍ਞਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਹਿਤ੍વਾਪਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ વਿવੇਕਸੁਖਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ। ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਅਪ੍ਪਂ વਾ ਬਹੁਂ વਾ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰਮੇવ ਦੇਸੇਤਿ, ਆਦਿਮ੍ਹਿਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਭਦ੍ਦਕਂ ਅਨવਜ੍ਜਮੇવ ਕਤ੍વਾ ਦੇਸੇਤਿ, ਮਜ੍ਝੇਪਿ, ਪਰਿਯੋਸਾਨੇਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਭਦ੍ਦਕਂ ਅਨવਜ੍ਜਮੇવ ਕਤ੍વਾ ਦੇਸੇਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ।
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ…pe… pariyosānakalyāṇanti so bhagavā sattesu kāruññataṃ paṭicca hitvāpi anuttaraṃ vivekasukhaṃ dhammaṃ deseti. Tañca kho appaṃ vā bahuṃ vā desento ādikalyāṇādippakārameva deseti, ādimhipi kalyāṇaṃ bhaddakaṃ anavajjameva katvā deseti, majjhepi, pariyosānepi kalyāṇaṃ bhaddakaṃ anavajjameva katvā desetīti vuttaṃ hoti.
ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਦੇਸਨਾਯ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸਾਸਨਸ੍ਸ। ਦੇਸਨਾਯ ਤਾવ ਚਤੁਪ੍ਪਦਿਕਾਯਪਿ ਗਾਥਾਯ ਪਠਮਪਾਦੋ ਆਦਿ ਨਾਮ, ਤਤੋ ਦ੍વੇ ਮਜ੍ਝਂ ਨਾਮ, ਅਨ੍ਤੇ ਏਕੋ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਨਾਮ। ਏਕਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਦਾਨਂ ਆਦਿ, ਇਦਮવੋਚਾਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਮਜ੍ਝਂ। ਅਨੇਕਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਾਨੁਸਨ੍ਧਿ ਆਦਿ, ਅਨ੍ਤੇ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਮਜ੍ਝੇ ਏਕੋ વਾ ਦ੍વੇ વਾ ਬਹੂ વਾ ਮਜ੍ਝਮੇવ।
Tattha atthi desanāya ādimajjhapariyosānaṃ, atthi sāsanassa. Desanāya tāva catuppadikāyapi gāthāya paṭhamapādo ādi nāma, tato dve majjhaṃ nāma, ante eko pariyosānaṃ nāma. Ekānusandhikassa suttassa nidānaṃ ādi, idamavocāti pariyosānaṃ, ubhinnaṃ antarā majjhaṃ. Anekānusandhikassa suttassa paṭhamānusandhi ādi, ante anusandhi pariyosānaṃ, majjhe eko vā dve vā bahū vā majjhameva.
ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਸੀਲਸਮਾਧਿવਿਪਸ੍ਸਨਾ ਆਦਿ ਨਾਮ। વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ – ‘‘ਕੋ ਚਾਦਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸੀਲਞ੍ਚ ਸੁવਿਸੁਦ੍ਧਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਉਜੁਕਾ’’ਤਿ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੫.੩੬੯)। ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਏવਂ વੁਤ੍ਤੋ ਪਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਮਜ੍ਝਂ ਨਾਮ। ਫਲਞ੍ਚੇવ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਨਾਮ। ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਤ੍વਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਏਤਂਪਾਰਂ ਏਤਂਪਰਿਯੋਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਫਲਂ ਪਰਿਯੋਸਨਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਞ੍ਹਿ, ਆવੁਸੋ વਿਸਾਖ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ વੁਸ੍ਸਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਰਾਯਣਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਰਿਯੋਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੧.੪੬੬) ਏਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਇਧ ਪਨ ਦੇਸਨਾਯ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ। ਭਗવਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਸੀਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍વਾ ਮਜ੍ਝੇ ਮਗ੍ਗਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਤੇਨ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ –
Sāsanassa sīlasamādhivipassanā ādi nāma. Vuttampi cetaṃ – ‘‘ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ, sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā’’ti (saṃ. ni. 5.369). ‘‘Atthi, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā’’ti evaṃ vutto pana ariyamaggo majjhaṃ nāma. Phalañceva nibbānañca pariyosānaṃ nāma. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, brāhmaṇa, brahmacariyaṃ etaṃpāraṃ etaṃpariyosāna’’nti ettha phalaṃ pariyosananti vuttaṃ. ‘‘Nibbānogadhañhi, āvuso visākha, brahmacariyaṃ vussati nibbānaparāyaṇaṃ nibbānapariyosāna’’nti (ma. ni. 1.466) ettha nibbānaṃ pariyosānanti vuttaṃ. Idha pana desanāya ādimajjhapariyosānaṃ adhippetaṃ. Bhagavā hi dhammaṃ desento ādimhi sīlaṃ dassetvā majjhe maggaṃ pariyosāne nibbānaṃ dasseti. Tena vuttaṃ – ‘‘so dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇa’’nti. Tasmā aññopi dhammakathiko dhammaṃ kathento –
‘‘ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਸੀਲਂ ਦਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਮਜ੍ਝੇ ਮਗ੍ਗਂ વਿਭਾવਯੇ।
‘‘Ādimhi sīlaṃ dasseyya, majjhe maggaṃ vibhāvaye;
ਪਰਿਯੋਸਾਨਮ੍ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਏਸਾ ਕਥਿਕਸਣ੍ਠਿਤੀ’’ਤਿ॥
Pariyosānamhi nibbānaṃ, esā kathikasaṇṭhitī’’ti.
ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਯਾਗੁਭਤ੍ਤਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦਿવਣ੍ਣਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਸੋ ਸਾਤ੍ਥਂ ਦੇਸੇਤਿ। ਭਗવਾ ਪਨ ਤਥਾਰੂਪਂ ਦੇਸਨਂ ਪਹਾਯ ਚਤੁਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਦੇਸਨਂ ਦੇਸੇਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਾਤ੍ਥਂ ਦੇਸੇਤੀ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਦੇਸਨਾ ਏਕਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਯੁਤ੍ਤਾ વਾ ਸਬ੍ਬਨਿਰੋਟ੍ਠਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ વਾ ਸਬ੍ਬવਿਸ੍ਸਟ੍ਠਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ વਾ ਸਬ੍ਬਨਿਗ੍ਗਹਿਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ વਾ, ਤਸ੍ਸ ਦਮਿਲ਼ਕਿਰਾਤਯવਨਾਦਿਮਿਲਕ੍ਖਾਨਂ ਭਾਸਾ વਿਯ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਅਭਾવਤੋ ਅਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਨਾਮ ਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ। ਭਗવਾ ਪਨ –
Sātthaṃ sabyañjananti yassa hi yāgubhattaitthipurisādivaṇṇanānissitā desanā hoti, na so sātthaṃ deseti. Bhagavā pana tathārūpaṃ desanaṃ pahāya catusatipaṭṭhānādinissitaṃ desanaṃ deseti. Tasmā ‘‘sātthaṃ desetī’’ti vuccati. Yassa pana desanā ekabyañjanādiyuttā vā sabbaniroṭṭhabyañjanā vā sabbavissaṭṭhabyañjanā vā sabbaniggahitabyañjanā vā, tassa damiḷakirātayavanādimilakkhānaṃ bhāsā viya byañjanapāripūriyā abhāvato abyañjanā nāma desanā hoti. Bhagavā pana –
‘‘ਸਿਥਿਲਂ ਧਨਿਤਞ੍ਚ ਦੀਘਰਸ੍ਸਂ, ਲਹੁਕਂ ਗਰੁਕਞ੍ਚ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਂ।
‘‘Sithilaṃ dhanitañca dīgharassaṃ, lahukaṃ garukañca niggahītaṃ;
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ વવਤ੍ਥਿਤਂ વਿਮੁਤ੍ਤਂ, ਦਸਧਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਪਭੇਦੋ’’ਤਿ॥ –
Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ, dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo’’ti. –
ਏવਂ વੁਤ੍ਤਂ ਦਸવਿਧਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਮਕ੍ਖੇਤ੍વਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇવ ਕਤ੍વਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕਤ੍વਾ ਦੇਸੇਤੀ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਕੇવਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੇવਲਨ੍ਤਿ ਸਕਲਾਧਿવਚਨਂ। ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਅਨੂਨਾਧਿਕવਚਨਂ। ਇਦਂ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਸਕਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਮੇવ ਦੇਸੇਤਿ, ਏਕਦੇਸਨਾਪਿ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ। ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ। ਯੋ ਹਿ ‘‘ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਲਾਭਂ વਾ ਸਕ੍ਕਾਰਂ વਾ ਲਭਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਦੇਸਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ। ਭਗવਾ ਪਨ ਲੋਕਾਮਿਸਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ ਹਿਤਫਰਣੇਨੇવ ਮੇਤ੍ਤਾਭਾવਨਾਯ ਮੁਦੁਹਦਯੋ ਉਲ੍ਲੁਮ੍ਪਨਸਭਾવਸਣ੍ਠਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਦੇਸੇਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਦੇਸੇਤੀਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਨ੍ਤਿ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਸਕਲਂ ਸਾਸਨਂ। ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ…ਪੇ॰… ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ, ਏવਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਚ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਸਕਲਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਏવਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਂ ਚਰਿਯਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਾਨਂ વਾ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਚਰਿਯਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ।
Evaṃ vuttaṃ dasavidhaṃ byañjanaṃ amakkhetvā paripuṇṇabyañjanameva katvā dhammaṃ deseti. Tasmā ‘‘sabyañjanaṃ katvā desetī’’ti vuccati. Kevalaparipuṇṇanti ettha kevalanti sakalādhivacanaṃ. Paripuṇṇanti anūnādhikavacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – sakalaparipuṇṇameva deseti, ekadesanāpi aparipuṇṇā natthīti. Parisuddhanti nirupakkilesaṃ. Yo hi ‘‘imaṃ dhammadesanaṃ nissāya lābhaṃ vā sakkāraṃ vā labhissāmī’’ti deseti, tassa aparisuddhā desanā nāma hoti. Bhagavā pana lokāmisanirapekkho hitapharaṇeneva mettābhāvanāya muduhadayo ullumpanasabhāvasaṇṭhitena cittena deseti. Tasmā parisuddhaṃ desetīti vuccati. Brahmacariyaṃ pakāsetīti ettha brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanaṃ. Tasmā brahmacariyaṃ pakāsetīti so dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ…pe… parisuddhaṃ, evaṃ desento ca sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalasāsanabrahmacariyaṃ pakāsetīti evamettha attho daṭṭhabbo. Brahmacariyanti seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtaṃ cariyaṃ, brahmabhūtānaṃ vā buddhādīnaṃ cariyanti vuttaṃ hoti.
ਸਾਧੁ ਖੋ ਪਨਾਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਖੋ ਪਨ, ਅਤ੍ਥਾવਹਂ ਸੁਖਾવਹਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਤਥਾਰੂਪਾਨਂ ਅਰਹਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾਰੂਪੋ ਸੋ ਭવਂ ਗੋਤਮੋ, ਏવਰੂਪਾਨਂ ਅਨੇਕੇਹਿਪਿ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਦੁਲ੍ਲਭਦਸ੍ਸਨਾਨਂ ਬ੍ਯਾਮਪ੍ਪਭਾਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਹਿ ਅਸੀਤਿਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣવਰੇਹਿ ਸਮਾਕਿਣ੍ਣਮਨੋਰਮਸਰੀਰਾਨਂ ਅਨਪ੍ਪਕਦਸ੍ਸਨਾਨਂ ਅਤਿਮਧੁਰਧਮ੍ਮਨਿਗ੍ਘੋਸਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਗੁਣਾਧਿਗਮੇਨ ਲੋਕੇ ਅਰਹਨ੍ਤੋਤਿ ਲਦ੍ਧਸਦ੍ਦਾਨਂ ਅਰਹਤਂ। ਦਸ੍ਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਪਸਾਦਸੋਮ੍ਮਾਨਿ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਉਮ੍ਮੀਲੇਤ੍વਾ ਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਧੁ ਹੋਤਿ। ਸਚੇ ਪਨ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਸਰੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਪਦਮ੍ਪਿ ਸੋਤੁਂ ਲਭਿਸ੍ਸਾਮ, ਸਾਧੁਤਰਂਯੇવ ਭવਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏવਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਕਤ੍વਾ। ਯੇਨ ਭਗવਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੂਤਿ ਸਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਪਹਾਯ ਤੁਟ੍ਠਮਾਨਸਾ ਅਗਮਂਸੁ। ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍વਾਤਿ ਏਤੇ ਉਭਤੋਪਕ੍ਖਿਕਾ, ਤੇ ਏવਂ ਚਿਨ੍ਤੇਸੁਂ – ‘‘ਸਚੇ ਨੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਚੋਦੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ‘ਕਸ੍ਮਾ ਤੁਮ੍ਹੇ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ વਨ੍ਦਿਤ੍ਥਾ’ਤਿ, ਤੇਸਂ ‘ਕਿਂ ਅਞ੍ਜਲਿਕਰਣਮਤ੍ਤੇਨਾਪਿ વਨ੍ਦਿਤਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ વਕ੍ਖਾਮ । ਸਚੇ ਨੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਚੋਦੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ‘ਕਸ੍ਮਾ ਭਗવਨ੍ਤਂ ਨ વਨ੍ਦਿਤ੍ਥਾ’ਤਿ, ‘ਕਿਂ ਸੀਸੇਨ ਭੂਮਿਂ ਪਹਰਨ੍ਤੇਨੇવ વਨ੍ਦਿਤਂ ਹੋਤਿ। ਨਨੁ ਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ વਨ੍ਦਨਾ ਏવਾ’ਤਿ વਕ੍ਖਾਮਾ’’ਤਿ।
Sādhu kho panāti sundaraṃ kho pana, atthāvahaṃ sukhāvahanti vuttaṃ hoti. Tathārūpānaṃ arahatanti yathārūpo so bhavaṃ gotamo, evarūpānaṃ anekehipi kappakoṭisatasahassehi dullabhadassanānaṃ byāmappabhāparikkhittehi asītianubyañjanapaṭimaṇḍitehi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavarehi samākiṇṇamanoramasarīrānaṃ anappakadassanānaṃ atimadhuradhammanigghosānaṃ yathābhūtaguṇādhigamena loke arahantoti laddhasaddānaṃ arahataṃ. Dassanaṃ hotīti pasādasommāni akkhīni ummīletvā dassanamattampi sādhu hoti. Sace pana aṭṭhaṅgasamannāgatena brahmassarena dhammaṃ desentassa ekapadampi sotuṃ labhissāma, sādhutaraṃyeva bhavissatīti evaṃ ajjhāsayaṃ katvā. Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti sabbakiccāni pahāya tuṭṭhamānasā agamaṃsu. Añjaliṃ paṇāmetvāti ete ubhatopakkhikā, te evaṃ cintesuṃ – ‘‘sace no micchādiṭṭhikā codessanti ‘kasmā tumhe samaṇaṃ gotamaṃ vanditthā’ti, tesaṃ ‘kiṃ añjalikaraṇamattenāpi vanditaṃ hotī’ti vakkhāma . Sace no sammādiṭṭhikā codessanti ‘kasmā bhagavantaṃ na vanditthā’ti, ‘kiṃ sīsena bhūmiṃ paharanteneva vanditaṃ hoti. Nanu añjalikammampi vandanā evā’ti vakkhāmā’’ti.
ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਨ੍ਤਿ , ‘‘ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਹਂ ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਦਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਮਿਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਇਧਾਗਤੋ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਾ ਨਾਮਂ ਸਾવੇਨ੍ਤਿ ਨਾਮ। ‘‘ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਹਂ વਾਸੇਟ੍ਠੋ ਨਾਮ ਕਚ੍ਚਾਨੋ ਨਾਮ ਇਧਾਗਤੋ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਾ ਗੋਤ੍ਤਂ ਸਾવੇਨ੍ਤਿ ਨਾਮ। ਏਤੇ ਕਿਰ ਦਲਿਦ੍ਦਾ ਜਿਣ੍ਣਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਰਿਸਮਜ੍ਝੇ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤવਸੇਨ ਪਾਕਟਾ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਏવਂ ਅਕਂਸੁ। ਯੇ ਪਨ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ, ਤੇ ਕੇਰਾਟਿਕਾ ਚੇવ ਅਨ੍ਧਬਾਲਾ ਚ। ਤਤ੍ਥ ਕੇਰਾਟਿਕਾ ‘‘ਏਕਂ ਦ੍વੇ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੇ ਕਰੋਨ੍ਤੇ વਿਸ੍ਸਾਸਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਅਥ વਿਸ੍ਸਾਸੇ ਸਤਿ ਏਕਂ ਦ੍વੇ ਭਿਕ੍ਖਾ ਅਦਾਤੁਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਮੋਚੇਨ੍ਤਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ। ਅਨ੍ਧਬਾਲਾ ਅਞ੍ਞਾਣਤਾਯੇવ ਅવਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮਤ੍ਤਿਕਾਪਿਣ੍ਡਾ વਿਯ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ।
Nāmagottanti , ‘‘bho gotama, ahaṃ asukassa putto datto nāma mitto nāma idhāgato’’ti vadantā nāmaṃ sāventi nāma. ‘‘Bho gotama, ahaṃ vāseṭṭho nāma kaccāno nāma idhāgato’’ti vadantā gottaṃ sāventi nāma. Ete kira daliddā jiṇṇakulaputtā ‘‘parisamajjhe nāmagottavasena pākaṭā bhavissāmā’’ti evaṃ akaṃsu. Ye pana tuṇhībhūtā nisīdiṃsu, te kerāṭikā ceva andhabālā ca. Tattha kerāṭikā ‘‘ekaṃ dve kathāsallāpe karonte vissāsiko hoti, atha vissāse sati ekaṃ dve bhikkhā adātuṃ na yutta’’nti tato attānaṃ mocentā tuṇhībhūtā nisīdanti. Andhabālā aññāṇatāyeva avakkhittamattikāpiṇḍā viya yattha katthaci tuṇhībhūtā nisīdanti.
વੇਨਾਗਪੁਰਿਕੋਤਿ વੇਨਾਗਪੁਰવਾਸੀ। ਏਤਦવੋਚਾਤਿ ਪਾਦਨ੍ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾવ ਕੇਸਗ੍ਗਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਸਰੀਰਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਅਸੀਤਿਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮੁਜ੍ਜਲੇਹਿ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਂ ਸਰੀਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍વਾ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਅਸੀਤਿਹਤ੍ਥਪ੍ਪਦੇਸਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਿਤ੍વਾ ਠਿਤਾਹਿ ਛਬ੍ਬਣ੍ਣਾਹਿ ਘਨਬੁਦ੍ਧਰਂਸੀਹਿ ਸਮ੍ਪਰਿવਾਰਿਤਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਸਰੀਰਂ ਦਿਸ੍વਾ ਸਞ੍ਜਾਤવਿਮ੍ਹਯੋ વਣ੍ਣਂ ਭਣਨ੍ਤੋ ਏਤਂ ‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿਆਦਿવਚਨਂ ਅવੋਚ।
Venāgapurikoti venāgapuravāsī. Etadavocāti pādantato paṭṭhāya yāva kesaggā tathāgatassa sarīraṃ olokento asītianubyañjanasamujjalehi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paṭimaṇḍitaṃ sarīrā nikkhamitvā samantato asītihatthappadesaṃ ajjhottharitvā ṭhitāhi chabbaṇṇāhi ghanabuddharaṃsīhi samparivāritaṃ tathāgatassa sarīraṃ disvā sañjātavimhayo vaṇṇaṃ bhaṇanto etaṃ ‘‘acchariyaṃ, bho gotamā’’tiādivacanaṃ avoca.
ਤਤ੍ਥ ਯਾવਞ੍ਚਿਦਨ੍ਤਿ ਅਧਿਮਤ੍ਤਪ੍ਪਮਾਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦવਚਨਮੇਤਂ। ਤਸ੍ਸ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਪਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ। ਯਾવਞ੍ਚ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਅਧਿਮਤ੍ਤવਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਛ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ। ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋਕਾਸਸ੍ਸ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਤਂ ਦਿਸ੍વਾ ਤੇਸਂ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਤਾ ਪਾਕਟਾ ਅਹੋਸਿ। ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਾ ਮਨੇ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇਯੇવ ਹੋਤਿ, ਅવਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾਨਞ੍ਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਪਸਾਦੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਪਸਾਦੋਪਿ ਪਾਕਟੋ ਅਹੋਸਿ। ਤਂ ਏਸ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਤਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ‘‘વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀ’’ਤਿ ਆਹ। ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨਿਮ੍ਮਲੋ। ਪਰਿਯੋਦਾਤੋਤਿ ਪਭਸ੍ਸਰੋ। ਸਾਰਦਂ ਬਦਰਪਣ੍ਡੁਨ੍ਤਿ ਸਰਦਕਾਲੇ ਜਾਤਂ ਨਾਤਿਸੁਪਰਿਪਕ੍ਕਂ ਬਦਰਂ। ਤਞ੍ਹਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞ੍ਚੇવ ਹੋਤਿ ਪਰਿਯੋਦਾਤਞ੍ਚ। ਤਾਲਪਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਸੁਪਰਿਪਕ੍ਕਤਾਲਫਲਂ। ਸਮ੍ਪਤਿ ਬਨ੍ਧਨਾ ਪਮੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਂਖਣਞ੍ਞੇવ ਬਨ੍ਧਨਾ ਪਮੁਤ੍ਤਂ। ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਬਨ੍ਧਨਮੂਲਂ ਅਪਨੇਤ੍વਾ ਪਰਮੁਖਂ ਕਤ੍વਾ ਫਲਕੇ ਠਪਿਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਤ੍ਤਂ ਠਾਨਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਹੁਤ੍વਾ ਖਾਯਤਿ। ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇવਮਾਹ । ਨੇਕ੍ਖਂ ਜਮ੍ਬੋਨਦਨ੍ਤਿ ਸੁਰਤ੍ਤવਣ੍ਣਸ੍ਸ ਜਮ੍ਬੋਨਦਸੁવਣ੍ਣਸ੍ਸ ਘਟਿਕਾ। ਦਕ੍ਖਕਮ੍ਮਾਰਪੁਤ੍ਤਸੁਪਰਿਕਮ੍ਮਕਤਨ੍ਤਿ ਦਕ੍ਖੇਨ ਸੁવਣ੍ਣਕਾਰਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਕਤਪਰਿਕਮ੍ਮਂ। ਉਕ੍ਕਾਮੁਖੇ ਸੁਕੁਸਲਸਮ੍ਪਹਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਸੁવਣ੍ਣਕਾਰਉਦ੍ਧਨੇ ਪਚਿਤ੍વਾ ਸੁਕੁਸਲੇਨ ਸੁવਣ੍ਣਕਾਰੇਨ ਘਟ੍ਟਨਪਰਿਮਜ੍ਜਨਹਂਸਨੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਹਟ੍ਠਂ ਸੁਪਰਿਮਦ੍ਦਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਪਚਿਤ੍વਾ ਦੀਪਿਦਾਠਾਯ ਘਂਸਿਤ੍વਾ ਗੇਰੁਕਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍વਾ ਰਤ੍ਤਕਮ੍ਬਲੇ ਠਪਿਤਂ। ਭਾਸਤੇਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਓਭਾਸਤਾਯ ਭਾਸਤੇ। ਤਪਤੇਤਿ ਅਨ੍ਧਕਾਰવਿਦ੍ਧਂਸਨਤਾਯ ਤਪਤੇ। વਿਰੋਚਤੀਤਿ વਿਜ੍ਜੋਤਮਾਨਂ ਹੁਤ੍વਾ વਿਰੋਚਤਿ, ਸੋਭਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ।
Tattha yāvañcidanti adhimattappamāṇaparicchedavacanametaṃ. Tassa vippasannapadena saddhiṃ sambandho. Yāvañca vippasannāni adhimattavippasannānīti attho. Indriyānīti cakkhādīni cha indriyāni. Tassa hi pañcannaṃ indriyānaṃ patiṭṭhitokāsassa vippasannataṃ disvā tesaṃ vippasannatā pākaṭā ahosi. Yasmā pana sā mane vippasanneyeva hoti, avippasannacittānañhi indriyappasādo nāma natthi, tasmāssa manindriyappasādopi pākaṭo ahosi. Taṃ esa vippasannataṃ gahetvā ‘‘vippasannāni indriyānī’’ti āha. Parisuddhoti nimmalo. Pariyodātoti pabhassaro. Sāradaṃbadarapaṇḍunti saradakāle jātaṃ nātisuparipakkaṃ badaraṃ. Tañhi parisuddhañceva hoti pariyodātañca. Tālapakkanti suparipakkatālaphalaṃ. Sampati bandhanā pamuttanti taṃkhaṇaññeva bandhanā pamuttaṃ. Tassa hi bandhanamūlaṃ apanetvā paramukhaṃ katvā phalake ṭhapitassa caturaṅgulamattaṃ ṭhānaṃ olokentānaṃ parisuddhaṃ pariyodātaṃ hutvā khāyati. Taṃ sandhāyevamāha . Nekkhaṃ jambonadanti surattavaṇṇassa jambonadasuvaṇṇassa ghaṭikā. Dakkhakammāraputtasuparikammakatanti dakkhena suvaṇṇakāraputtena suṭṭhu kataparikammaṃ. Ukkāmukhe sukusalasampahaṭṭhanti suvaṇṇakārauddhane pacitvā sukusalena suvaṇṇakārena ghaṭṭanaparimajjanahaṃsanena suṭṭhu pahaṭṭhaṃ suparimadditanti attho. Paṇḍukambale nikkhittanti agginā pacitvā dīpidāṭhāya ghaṃsitvā gerukaparikammaṃ katvā rattakambale ṭhapitaṃ. Bhāsateti sañjātaobhāsatāya bhāsate. Tapateti andhakāraviddhaṃsanatāya tapate. Virocatīti vijjotamānaṃ hutvā virocati, sobhatīti attho.
ਉਚ੍ਚਾਸਯਨਮਹਾਸਯਨਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਪ੍ਪਮਾਣਂ ਉਚ੍ਚਾਸਯਨਂ ਨਾਮ, ਆਯਤવਿਤ੍ਥਤਂ ਅਕਪ੍ਪਿਯਭਣ੍ਡਂ ਮਹਾਸਯਨਂ ਨਾਮ। ਇਦਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਆਸਨ੍ਦੀਤਿਆਦਿਮਾਹ। ਤਤ੍ਥ ਆਸਨ੍ਦੀਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਪ੍ਪਮਾਣਂ ਆਸਨਂ। ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੋਤਿ ਪਾਦੇਸੁ વਾਲ਼ਰੂਪਾਨਿ ਠਪੇਤ੍વਾ ਕਤੋ। ਗੋਨਕੋਤਿ ਦੀਘਲੋਮਕੋ ਮਹਾਕੋਜવੋ। ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਧਿਕਾਨਿ ਕਿਰ ਤਸ੍ਸ ਲੋਮਾਨਿ। ਚਿਤ੍ਤਕੋਤਿ વਾਨਚਿਤ੍ਤਂ ਉਣ੍ਣਾਮਯਤ੍ਥਰਣਂ। ਪਟਿਕਾਤਿ ਉਣ੍ਣਾਮਯੋ ਸੇਤਤ੍ਥਰਕੋ। ਪਟਲਿਕਾਤਿ ਘਨਪੁਪ੍ਫੋ ਉਣ੍ਣਾਮਯਤ੍ਥਰਕੋ, ਯੋ ਆਮਲਕਪਟ੍ਟੋਤਿਪਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਤੂਲਿਕਾਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਤੂਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਪੁਣ੍ਣਾ ਤੂਲਿਕਾ। વਿਕਤਿਕਾਤਿ ਸੀਹਬ੍ਯਗ੍ਘਾਦਿਰੂਪવਿਚਿਤ੍ਰੋ ਉਣ੍ਣਾਮਯਤ੍ਥਰਕੋ। ਉਦ੍ਦਲੋਮੀਤਿ ਉਭਤੋਦਸਂ ਉਣ੍ਣਾਮਯਤ੍ਥਰਣਂ। ਕੇਚਿ ਏਕਤੋ ਉਗ੍ਗਤਪੁਪ੍ਫਨ੍ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਏਕਨ੍ਤਲੋਮੀਤਿ ਏਕਤੋਦਸਂ ਉਣ੍ਣਾਮਯਤ੍ਥਰਣਂ। ਕੇਚਿ ਉਭਤੋ ਉਗ੍ਗਤਪੁਪ੍ਫਨ੍ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਕਟ੍ਟਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਰਤਨਪਰਿਸਿਬ੍ਬਿਤਂ ਕੋਸੇਯ੍ਯਕਟ੍ਟਿਸ੍ਸਮਯਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਰਣਂ। ਕੋਸੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਤਨਪਰਿਸਿਬ੍ਬਿਤਮੇવ ਕੋਸਿਯਸੁਤ੍ਤਮਯਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਰਣਂ। ਕੁਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ ਨਾਟਕਿਤ੍ਥੀਨਂ ਠਤ੍વਾ ਨਚ੍ਚਨਯੋਗ੍ਗਂ ਉਣ੍ਣਾਮਯਤ੍ਥਰਣਂ। ਹਤ੍ਥਤ੍ਥਰਾਦਯੋ ਹਤ੍ਥਿਪਿਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥਰਣਕਅਤ੍ਥਰਕਾ ਚੇવ ਹਤ੍ਥਿਰੂਪਾਦੀਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍વਾ ਕਤਅਤ੍ਥਰਕਾ ਚ। ਅਜਿਨਪ੍ਪવੇਣੀਤਿ ਅਜਿਨਚਮ੍ਮੇਹਿ ਮਞ੍ਚਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਸਿਬ੍ਬਿਤ੍વਾ ਕਤਪ੍ਪવੇਣੀ। ਸੇਸਂ ਹੇਟ੍ਠਾ વੁਤ੍ਤਤ੍ਥਮੇવ।
Uccāsayanamahāsayanānīti ettha atikkantappamāṇaṃ uccāsayanaṃ nāma, āyatavitthataṃ akappiyabhaṇḍaṃ mahāsayanaṃ nāma. Idāni tāni dassento seyyathidaṃ, āsandītiādimāha. Tattha āsandīti atikkantappamāṇaṃ āsanaṃ. Pallaṅkoti pādesu vāḷarūpāni ṭhapetvā kato. Gonakoti dīghalomako mahākojavo. Caturaṅgulādhikāni kira tassa lomāni. Cittakoti vānacittaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. Paṭikāti uṇṇāmayo setattharako. Paṭalikāti ghanapuppho uṇṇāmayattharako, yo āmalakapaṭṭotipi vuccati. Tūlikāti tiṇṇaṃ tūlānaṃ aññatarapuṇṇā tūlikā. Vikatikāti sīhabyagghādirūpavicitro uṇṇāmayattharako. Uddalomīti ubhatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. Keci ekato uggatapupphanti vadanti. Ekantalomīti ekatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. Keci ubhato uggatapupphanti vadanti. Kaṭṭissanti ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayaṃ paccattharaṇaṃ. Koseyyanti ratanaparisibbitameva kosiyasuttamayaṃ paccattharaṇaṃ. Kuttakanti soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. Hatthattharādayo hatthipiṭṭhādīsu attharaṇakaattharakā ceva hatthirūpādīni dassetvā kataattharakā ca. Ajinappaveṇīti ajinacammehi mañcappamāṇena sibbitvā katappaveṇī. Sesaṃ heṭṭhā vuttatthameva.
ਨਿਕਾਮਲਾਭੀਤਿ ਅਤਿਕਾਮਲਾਭੀ ਇਚ੍ਛਿਤਿਚ੍ਛਿਤਲਾਭੀ। ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀਤਿ ਅਦੁਕ੍ਖਲਾਭੀ। ਅਕਸਿਰਲਾਭੀਤਿ વਿਪੁਲਲਾਭੀ ਮਹਨ੍ਤਲਾਭੀ, ਉਲ਼ਾਰੁਲ਼ਾਰਾਨੇવ ਲਭਤਿ ਮਞ੍ਞੇਤਿ ਸਨ੍ਧਾਯ વਦਤਿ। ਅਯਂ ਕਿਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਯਨਗਰੁਕੋ, ਸੋ ਭਗવਤੋ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਤਂ ਦਿਸ੍વਾ ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਏਸ ਏવਰੂਪੇਸੁ ਉਚ੍ਚਾਸਯਨਮਹਾਸਯਨੇਸੁ ਨਿਸੀਦਤਿ ਚੇવ ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ ਚ। ਤੇਨਸ੍ਸ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਛવਿવਣ੍ਣੋ ਪਰਿਯੋਦਾਤੋ’’ਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਇਮਂ ਸੇਨਾਸਨવਣ੍ਣਂ ਕਥੇਸਿ।
Nikāmalābhīti atikāmalābhī icchiticchitalābhī. Akicchalābhīti adukkhalābhī. Akasiralābhīti vipulalābhī mahantalābhī, uḷāruḷārāneva labhati maññeti sandhāya vadati. Ayaṃ kira brāhmaṇo sayanagaruko, so bhagavato vippasannindriyāditaṃ disvā ‘‘addhā esa evarūpesu uccāsayanamahāsayanesu nisīdati ceva nipajjati ca. Tenassa vippasannāni indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto’’ti maññamāno imaṃ senāsanavaṇṇaṃ kathesi.
ਲਦ੍ਧਾ ਚ ਪਨ ਨ ਕਪ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਪ੍ਪਤਿ। ਸੁਦ੍ਧਕੋਸੇਯ੍ਯਞ੍ਹਿ ਮਞ੍ਚੇਪਿ ਅਤ੍ਥਰਿਤੁਂ વਟ੍ਟਤਿ, ਗੋਨਕਾਦਯੋ ਚ ਭੂਮਤ੍ਥਰਣਪਰਿਭੋਗੇਨ, ਆਸਨ੍ਦਿਯਾ ਪਾਦੇ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸ੍ਸ વਾਲ਼ੇ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ, ਤੂਲਿਕਂ વਿਜਟੇਤ੍વਾ ‘‘ਬਿਮ੍ਬੋਹਨਞ੍ਚ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਚੂਲ਼વ॰ ੨੯੭) વਚਨਤੋ ਇਮਾਨਿਪਿ ਏਕੇਨ વਿਧਾਨੇਨ ਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ। ਅਕਪ੍ਪਿਯਂ ਪਨ ਉਪਾਦਾਯ ਸਬ੍ਬਾਨੇવ ਨ ਕਪ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਾਨਿ।
Laddhāca pana na kappantīti ettha kiñci kiñci kappati. Suddhakoseyyañhi mañcepi attharituṃ vaṭṭati, gonakādayo ca bhūmattharaṇaparibhogena, āsandiyā pāde chinditvā, pallaṅkassa vāḷe bhinditvā, tūlikaṃ vijaṭetvā ‘‘bimbohanañca kātu’’nti (cūḷava. 297) vacanato imānipi ekena vidhānena kappanti. Akappiyaṃ pana upādāya sabbāneva na kappantīti vuttāni.
વਨਨ੍ਤਞ੍ਞੇવ ਪવਿਸਾਮੀਤਿ ਅਰਞ੍ਞਂਯੇવ ਪવਿਸਾਮਿ। ਯਦੇવਾਤਿ ਯਾਨਿਯੇવ। ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਆਭੁਜਿਤ੍વਾਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਊਰੁਬਦ੍ਧਾਸਨਂ ਬਨ੍ਧਿਤ੍વਾ। ਉਜੁਂ ਕਾਯਂ ਪਣਿਧਾਯਾਤਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਪਿਟ੍ਠਿਕਣ੍ਟਕੇ ਕੋਟਿਯਾ ਕੋਟਿਂ ਪਟਿਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਉਜੁਂ ਕਾਯਂ ਠਪੇਤ੍વਾ। ਪਰਿਮੁਖਂ ਸਤਿਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤ੍વਾਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਭਿਮੁਖਂ ਸਤਿਂ ਠਪੇਤ੍વਾ, ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਨਿਯ੍ਯਾਨਂ વਾ ਕਤ੍વਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। વੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਪਰੀਤਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹਟ੍ਠੋ। ਮੁਖਨ੍ਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਟ੍ਠੋ। ਸਤੀਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੋ। ਤੇਨ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪਰਿਮੁਖਂ ਸਤਿਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤ੍વਾ’’ਤਿ (ਪਟਿ॰ ਮ॰ ੧.੧੬੪)। ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ વਿਹਰਾਮੀਤਿ ਪਟਿਲਭਿਤ੍વਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਤ੍વਾ વਿਹਰਾਮਿ। ਏવਂਭੂਤੋਤਿ ਏવਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਸਮਙ੍ਗੀ ਹੁਤ੍વਾ। ਦਿਬ੍ਬੋ ਮੇ ਏਸੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚਙ੍ਕਮੋ ਹੋਤੀਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਹਿ ਰੂਪਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍વਾ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਙ੍ਕਮੋ ਦਿਬ੍ਬਚਙ੍ਕਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ વੁਟ੍ਠਾਯ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਚਙ੍ਕਮੋ ਦਿਬ੍ਬਚਙ੍ਕਮੋਯੇવ। ਠਾਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਤਥਾ ਇਤਰੇਸੁ ਦ੍વੀਸੁ વਿਹਾਰੇਸੁ।
Vanantaññeva pavisāmīti araññaṃyeva pavisāmi. Yadevāti yāniyeva. Pallaṅkaṃ ābhujitvāti samantato ūrubaddhāsanaṃ bandhitvā. Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādento ujuṃ kāyaṃ ṭhapetvā. Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapetvā, pariggahitaniyyānaṃ vā katvāti attho. Vuttañhetaṃ – ‘‘parīti pariggahaṭṭho. Mukhanti niyyānaṭṭho. Satīti upaṭṭhānaṭṭho. Tena vuccati parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti (paṭi. ma. 1.164). Upasampajja viharāmīti paṭilabhitvā paccakkhaṃ katvā viharāmi. Evaṃbhūtoti evaṃ paṭhamajjhānādīsu aññatarasamaṅgī hutvā. Dibbo me eso tasmiṃ samaye caṅkamo hotīti cattāri hi rūpajjhānāni samāpajjitvā caṅkamantassa caṅkamo dibbacaṅkamo nāma hoti, samāpattito vuṭṭhāya caṅkamantassāpi caṅkamo dibbacaṅkamoyeva. Ṭhānādīsupi eseva nayo. Tathā itaresu dvīsu vihāresu.
ਸੋ ਏવਂ ਪਜਾਨਾਮਿ ‘‘ਰਾਗੋ ਮੇ ਪਹੀਨੋ’’ਤਿ ਮਹਾਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਨਰਾਗਮੇવ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੋ ਏવਂ ਪਜਾਨਾਮਿ ਰਾਗੋ ਮੇ ਪਹੀਨੋ’’ਤਿ ਆਹ। ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਕਿਂ ਕਥਿਤਂ ਹੋਤੀਤਿ? ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ ਕਥਿਤਾ, ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਯ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਕਥਿਤਾ। ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਞ੍ਹਿ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਪਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ વੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਾਪਿ ਚਙ੍ਕਮਾਦਯੋ ਅਰਿਯਚਙ੍ਕਮਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇવਾਤਿ।
Soevaṃ pajānāmi ‘‘rāgo me pahīno’’ti mahābodhipallaṅke arahattamaggena pahīnarāgameva dassento ‘‘so evaṃ pajānāmi rāgo me pahīno’’ti āha. Sesapadesupi eseva nayo. Iminā pana kiṃ kathitaṃ hotīti? Paccavekkhaṇā kathitā, paccavekkhaṇāya phalasamāpatti kathitā. Phalasamāpattiñhi samāpannassapi samāpattito vuṭṭhitassāpi caṅkamādayo ariyacaṅkamādayo honti. Sesamettha uttānatthamevāti.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯ • Aṅguttaranikāya / ੩. વੇਨਾਗਪੁਰਸੁਤ੍ਤਂ • 3. Venāgapurasuttaṃ
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Aṅguttaranikāya (ṭīkā) / ੩. વੇਨਾਗਪੁਰਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 3. Venāgapurasuttavaṇṇanā
