| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / અઙ્ગુત્તરનિકાય (ટીકા) • Aṅguttaranikāya (ṭīkā) |
૨. વસ્સકારસુત્તવણ્ણના
2. Vassakārasuttavaṇṇanā
૨૨. દુતિયે અભિયાતુકામોતિ એત્થ અભિ-સદ્દો અભિભવનત્થો ‘‘અનભિવિદિતુ’’ન્તિઆદીસુ વિયાતિ આહ ‘‘અભિભવનત્થાય યાતુકામો’’તિ. વજ્જિરાજાનોતિ ‘‘વજ્જેતબ્બા ઇમે’’તિ આદિતો પવત્તં વચનં ઉપાદાય વજ્જીતિ લદ્ધનામા રાજાનો, વજ્જિરટ્ઠસ્સ વા રાજાનો વજ્જિરાજાનો. રટ્ઠસ્સ પન વજ્જિસમઞ્ઞા તન્નિવાસિરાજકુમારવસેન વેદિતબ્બા. રાજિદ્ધિયાતિ રાજભાવાનુગતેન પભાવેન. સો પન પભાવો નેસં ગણરાજાનં મિથો સામગ્ગિયા લોકે પાકટો. ચિરટ્ઠાયી ચ અહોસીતિ ‘‘સમગ્ગભાવં કથેતી’’તિ વુત્તં. અનુ અનુ તંસમઙ્ગિનો ભાવેતિ વડ્ઢેતીતિ અનુભાવો, અનુભાવો એવ આનુભાવો, પતાપો. સો પન નેસં પતાપો હત્થિઅસ્સાદિવાહનસમ્પત્તિયા તત્થ ચ સુભિક્ખિતભાવેન લોકે પાકટો જાતોતિ ‘‘એતેન…પે॰… કથેતી’’તિ વુત્તં. તાળચ્છિગ્ગળેનાતિ કુઞ્ચિકાછિદ્દેન. અસનન્તિ સરં. અતિપાતયિસ્સન્તીતિ અતિક્કામેન્તિ. પોઙ્ખાનુપોઙ્ખન્તિ પોઙ્ખસ્સ અનુપોઙ્ખં, પુરિમસરસ્સ પોઙ્ખપદાનુગતપોઙ્ખં ઇતરં સરં કત્વાતિ અત્થો. અવિરાધિતન્તિ અવિરજ્ઝિતં. ઉચ્છિન્દિસ્સામીતિ ઉમ્મૂલનવસેન કુલસન્તતિં છિન્દિસ્સામિ. અયનં વડ્ઢનં અયો, તપ્પટિપક્ખેન અનયોતિ આહ ‘‘અવડ્ઢિ’’ન્તિ. ઞાતીનં બ્યસનં વિનાસો ઞાતિબ્યસનં.
22. Dutiye abhiyātukāmoti ettha abhi-saddo abhibhavanattho ‘‘anabhividitu’’ntiādīsu viyāti āha ‘‘abhibhavanatthāya yātukāmo’’ti. Vajjirājānoti ‘‘vajjetabbā ime’’ti ādito pavattaṃ vacanaṃ upādāya vajjīti laddhanāmā rājāno, vajjiraṭṭhassa vā rājāno vajjirājāno. Raṭṭhassa pana vajjisamaññā tannivāsirājakumāravasena veditabbā. Rājiddhiyāti rājabhāvānugatena pabhāvena. So pana pabhāvo nesaṃ gaṇarājānaṃ mitho sāmaggiyā loke pākaṭo. Ciraṭṭhāyī ca ahosīti ‘‘samaggabhāvaṃ kathetī’’ti vuttaṃ. Anu anu taṃsamaṅgino bhāveti vaḍḍhetīti anubhāvo, anubhāvo eva ānubhāvo, patāpo. So pana nesaṃ patāpo hatthiassādivāhanasampattiyā tattha ca subhikkhitabhāvena loke pākaṭo jātoti ‘‘etena…pe… kathetī’’ti vuttaṃ. Tāḷacchiggaḷenāti kuñcikāchiddena. Asananti saraṃ. Atipātayissantīti atikkāmenti. Poṅkhānupoṅkhanti poṅkhassa anupoṅkhaṃ, purimasarassa poṅkhapadānugatapoṅkhaṃ itaraṃ saraṃ katvāti attho. Avirādhitanti avirajjhitaṃ. Ucchindissāmīti ummūlanavasena kulasantatiṃ chindissāmi. Ayanaṃ vaḍḍhanaṃ ayo, tappaṭipakkhena anayoti āha ‘‘avaḍḍhi’’nti. Ñātīnaṃ byasanaṃ vināso ñātibyasanaṃ.
ગઙ્ગાયાતિ ગઙ્ગાસમીપે. પટ્ટનગામન્તિ સકટપટ્ટનગામં. તત્રાતિ તસ્મિં પટ્ટને. બલવાઘાતજાતોતિ ઉપ્પન્નબલવકોધો. મેતિ મય્હં. ગતેનાતિ ગમનેન. સીતં વા ઉણ્હં વા નત્થિ તાય વેલાય. અભિમુખં યુદ્ધેનાતિ અભિમુખં ઉજુકમેવ સઙ્ગામકરણેન. ઉપલાપનં સામં દાનઞ્ચાતિ દસ્સેતું ‘‘અલ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. ભેદોપિ ઇધ ઉપાયો એવાતિ વુત્તં ‘‘અઞ્ઞત્ર મિથુભેદા’’તિ. યુદ્ધસ્સ પન અનુપાયતા પગેવ પકાસિતા. ઇદન્તિ ‘‘અઞ્ઞત્ર ઉપલાપનાય અઞ્ઞત્ર મિથુભેદા’’તિ ઇદં વચનં. કથાય નયં લભિત્વાતિ ‘‘યાવકીવઞ્ચ …પે॰… પરિહાની’’તિ ઇમાય ભગવતો કથાય ઉપાયં લભિત્વા. અનુકમ્પાયાતિ વજ્જિરાજેસુ અનુગ્ગહેન.
Gaṅgāyāti gaṅgāsamīpe. Paṭṭanagāmanti sakaṭapaṭṭanagāmaṃ. Tatrāti tasmiṃ paṭṭane. Balavāghātajātoti uppannabalavakodho. Meti mayhaṃ. Gatenāti gamanena. Sītaṃ vā uṇhaṃ vā natthi tāya velāya. Abhimukhaṃ yuddhenāti abhimukhaṃ ujukameva saṅgāmakaraṇena. Upalāpanaṃ sāmaṃ dānañcāti dassetuṃ ‘‘ala’’ntiādi vuttaṃ. Bhedopi idha upāyo evāti vuttaṃ ‘‘aññatra mithubhedā’’ti. Yuddhassa pana anupāyatā pageva pakāsitā. Idanti ‘‘aññatra upalāpanāya aññatra mithubhedā’’ti idaṃ vacanaṃ. Kathāya nayaṃ labhitvāti ‘‘yāvakīvañca …pe… parihānī’’ti imāya bhagavato kathāya upāyaṃ labhitvā. Anukampāyāti vajjirājesu anuggahena.
રાજાપિ તમેવ પેસેત્વા સબ્બે…પે॰… પાપેસીતિ રાજા તં અત્તનો સન્તિકં આગતં ‘‘કિં, આચરિય, ભગવા અવચા’’તિ પુચ્છિ. સો ‘‘યથા ભો સમણસ્સ ગોતમસ્સ વચનં ન સક્કા વજ્જી કેનચિ ગહેતું, અપિચ ઉપલાપનાય વા મિથુભેદેન વા સક્કા’’તિ આહ. તતો નં રાજા ‘‘ઉપલાપનાય અમ્હાકં હત્થિઅસ્સાદયો નસ્સિસ્સન્તિ, ભેદેનેવ તે ગહેસ્સામિ, કિં કરોમા’’તિ પુચ્છિ. તેન હિ, મહારાજ, તુમ્હે વજ્જી આરબ્ભ પરિસતિ કથં સમુટ્ઠાપેથ, તતો અહં ‘‘કિં તે, મહારાજ, તેહિ, અત્તનો સન્તકેન કસિવણિજ્જાદીનિ કત્વા જીવન્તુ એતે રાજાનો’’તિ વત્વા પક્કમિસ્સામિ. તતો તુમ્હે ‘‘કિં નુ, ભો, એસ બ્રાહ્મણો વજ્જી આરબ્ભ પવત્તં કથં પટિબાહતી’’તિ વદેય્યાથ. દિવસભાગે ચાહં તેસં પણ્ણાકારં પેસેસ્સામિ, તમ્પિ ગાહાપેત્વા તુમ્હેપિ મમ દોસં આરોપેત્વા બન્ધનતાળનાદીનિ અકત્વાવ કેવલં ખુરમુણ્ડં મં કત્વા નગરા નીહરાપેથ, અથાહં ‘‘મયા તે નગરે પાકારો પરિખા ચ કારિતા, અહં થિરદુબ્બલટ્ઠાનઞ્ચ ઉત્તાનગમ્ભીરટ્ઠાનઞ્ચ જાનામિ, ન ચિરસ્સં દાનિ તં ઉજું કરિસ્સામી’’તિ વક્ખામિ. તં સુત્વા તુમ્હે ‘‘ગચ્છતૂ’’તિ વદેય્યાથાતિ. રાજા સબ્બં અકાસિ.
Rājāpi tameva pesetvā sabbe…pe… pāpesīti rājā taṃ attano santikaṃ āgataṃ ‘‘kiṃ, ācariya, bhagavā avacā’’ti pucchi. So ‘‘yathā bho samaṇassa gotamassa vacanaṃ na sakkā vajjī kenaci gahetuṃ, apica upalāpanāya vā mithubhedena vā sakkā’’ti āha. Tato naṃ rājā ‘‘upalāpanāya amhākaṃ hatthiassādayo nassissanti, bhedeneva te gahessāmi, kiṃ karomā’’ti pucchi. Tena hi, mahārāja, tumhe vajjī ārabbha parisati kathaṃ samuṭṭhāpetha, tato ahaṃ ‘‘kiṃ te, mahārāja, tehi, attano santakena kasivaṇijjādīni katvā jīvantu ete rājāno’’ti vatvā pakkamissāmi. Tato tumhe ‘‘kiṃ nu, bho, esa brāhmaṇo vajjī ārabbha pavattaṃ kathaṃ paṭibāhatī’’ti vadeyyātha. Divasabhāge cāhaṃ tesaṃ paṇṇākāraṃ pesessāmi, tampi gāhāpetvā tumhepi mama dosaṃ āropetvā bandhanatāḷanādīni akatvāva kevalaṃ khuramuṇḍaṃ maṃ katvā nagarā nīharāpetha, athāhaṃ ‘‘mayā te nagare pākāro parikhā ca kāritā, ahaṃ thiradubbalaṭṭhānañca uttānagambhīraṭṭhānañca jānāmi, na cirassaṃ dāni taṃ ujuṃ karissāmī’’ti vakkhāmi. Taṃ sutvā tumhe ‘‘gacchatū’’ti vadeyyāthāti. Rājā sabbaṃ akāsi.
લિચ્છવી તસ્સ નિક્ખમનં સુત્વા ‘‘સઠો બ્રાહ્મણો, મા તસ્સ ગઙ્ગં ઉત્તારેતું અદત્થા’’તિ આહંસુ. તત્ર એકચ્ચેહિ ‘‘અમ્હે આરબ્ભ કથિતત્તા કિર સો એવં કરોતી’’તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ ભણે એતૂ’’તિ વદિંસુ. સો ગન્ત્વા લિચ્છવી દિસ્વા ‘‘કિમાગતત્થા’’તિ પુચ્છિતો તં પવત્તિં આરોચેસિ. લિચ્છવિનો ‘‘અપ્પમત્તકેન નામ એવં ગરું દણ્ડં કાતું ન યુત્ત’’ન્તિ વત્વા ‘‘કિં તે તત્ર ઠાનન્તર’’ન્તિ પુચ્છિંસુ. વિનિચ્છયમહામચ્ચોહમસ્મીતિ. તદેવ તે ઠાનન્તરં હોતૂતિ. સો સુટ્ઠુતરં વિનિચ્છયં કરોતિ. રાજકુમારા તસ્સ સન્તિકે સિપ્પં ઉગ્ગણ્હન્તિ. સો પતિટ્ઠિતગુણો હુત્વા એકદિવસં એકં લિચ્છવિં ગહેત્વા એકમન્તં ગન્ત્વા ‘‘દારકા કસન્તી’’તિ પુચ્છિ. આમ, કસન્તિ. દ્વે ગોણે યોજેત્વાતિ. આમ, દ્વે ગોણે યોજેત્વાતિ. એત્તકં વત્વા નિવત્તો. તતો તમઞ્ઞો ‘‘કિં આચરિયો આહા’’તિ પુચ્છિત્વા તેન વુત્તં – અસદ્દહન્તો ‘‘ન મેસો યથાભૂતં કથેતી’’તિ તેન સદ્ધિં ભિજ્જિ.
Licchavī tassa nikkhamanaṃ sutvā ‘‘saṭho brāhmaṇo, mā tassa gaṅgaṃ uttāretuṃ adatthā’’ti āhaṃsu. Tatra ekaccehi ‘‘amhe ārabbha kathitattā kira so evaṃ karotī’’ti vutte ‘‘tena hi bhaṇe etū’’ti vadiṃsu. So gantvā licchavī disvā ‘‘kimāgatatthā’’ti pucchito taṃ pavattiṃ ārocesi. Licchavino ‘‘appamattakena nāma evaṃ garuṃ daṇḍaṃ kātuṃ na yutta’’nti vatvā ‘‘kiṃ te tatra ṭhānantara’’nti pucchiṃsu. Vinicchayamahāmaccohamasmīti. Tadeva te ṭhānantaraṃ hotūti. So suṭṭhutaraṃ vinicchayaṃ karoti. Rājakumārā tassa santike sippaṃ uggaṇhanti. So patiṭṭhitaguṇo hutvā ekadivasaṃ ekaṃ licchaviṃ gahetvā ekamantaṃ gantvā ‘‘dārakā kasantī’’ti pucchi. Āma, kasanti. Dve goṇe yojetvāti. Āma, dve goṇe yojetvāti. Ettakaṃ vatvā nivatto. Tato tamañño ‘‘kiṃ ācariyo āhā’’ti pucchitvā tena vuttaṃ – asaddahanto ‘‘na meso yathābhūtaṃ kathetī’’ti tena saddhiṃ bhijji.
બ્રાહ્મણો અપરમ્પિ એકદિવસં એકં લિચ્છવિં એકમન્તં નેત્વા ‘‘કેન બ્યઞ્જનેન ભુત્તોસી’’તિ પુચ્છિત્વા નિવત્તો. તમ્પિ અઞ્ઞો પુચ્છિત્વા અસદ્દહન્તો તથેવ ભિજ્જિ. બ્રાહ્મણો અપરમ્પિ દિવસં એકં લિચ્છવિં એકમન્તં નેત્વા ‘‘અતિદુગ્ગતોસિ કિરા’’તિ પુચ્છિ. કો એવમાહાતિ . અસુકો નામ લિચ્છવીતિ. અપરમ્પિ એકમન્તં નેત્વા ‘‘ત્વં કિર ભીરુજાતિકો’’તિ પુચ્છિ. કો એવમાહાતિ? અસુકો નામ લિચ્છવીતિ. એવં અઞ્ઞેન અકથિતમેવ અઞ્ઞસ્સ કથેન્તો તીહિ સંવચ્છરેહિ તે રાજાનો અઞ્ઞમઞ્ઞં ભિન્દિત્વા યથા દ્વે એકમગ્ગેન ન ગચ્છન્તિ, તથા કત્વા સન્નિપાતભેરિં ચરાપેસિ. લિચ્છવિનો ‘‘ઇસ્સરા સન્નિપતન્તુ, સૂરા સન્નિપતન્તૂ’’તિ વત્વા ન સન્નિપતિંસુ. બ્રાહ્મણો ‘‘અયં દાનિ કાલો, સીઘં આગચ્છતૂ’’તિ રઞ્ઞો સાસનં પેસેતિ. રાજા સુત્વાવ બલભેરિં ચરાપેત્વા નિક્ખમિ. વેસાલિકા સુત્વા ‘‘રઞ્ઞો ગઙ્ગં ઉત્તરિતું ન દસ્સામા’’તિ ભેરિં ચરાપેસું. તે સુત્વા ‘‘ગચ્છન્તુ સૂરરાજાનો’’તિઆદીનિ વત્વા ન સન્નિપતિંસુ. ‘‘નગરપ્પવેસનં ન દસ્સામ, દ્વારાનિ પિદહિસ્સામા’’તિ ભેરિં ચરાપેસું. એકોપિ ન સન્નિપતિ. યથાવિવટેહિ દ્વારેહિ પવિસિત્વા સબ્બે અનયબ્યસનં પાપેત્વા ગતો. તં સન્ધાયેતં વુત્તં – ‘‘રાજાપિ તમેવ પેસેત્વા સબ્બેપિ ભિન્દિત્વા ગન્ત્વા અનયબ્યસનં પાપેસી’’તિ.
Brāhmaṇo aparampi ekadivasaṃ ekaṃ licchaviṃ ekamantaṃ netvā ‘‘kena byañjanena bhuttosī’’ti pucchitvā nivatto. Tampi añño pucchitvā asaddahanto tatheva bhijji. Brāhmaṇo aparampi divasaṃ ekaṃ licchaviṃ ekamantaṃ netvā ‘‘atiduggatosi kirā’’ti pucchi. Ko evamāhāti . Asuko nāma licchavīti. Aparampi ekamantaṃ netvā ‘‘tvaṃ kira bhīrujātiko’’ti pucchi. Ko evamāhāti? Asuko nāma licchavīti. Evaṃ aññena akathitameva aññassa kathento tīhi saṃvaccharehi te rājāno aññamaññaṃ bhinditvā yathā dve ekamaggena na gacchanti, tathā katvā sannipātabheriṃ carāpesi. Licchavino ‘‘issarā sannipatantu, sūrā sannipatantū’’ti vatvā na sannipatiṃsu. Brāhmaṇo ‘‘ayaṃ dāni kālo, sīghaṃ āgacchatū’’ti rañño sāsanaṃ peseti. Rājā sutvāva balabheriṃ carāpetvā nikkhami. Vesālikā sutvā ‘‘rañño gaṅgaṃ uttarituṃ na dassāmā’’ti bheriṃ carāpesuṃ. Te sutvā ‘‘gacchantu sūrarājāno’’tiādīni vatvā na sannipatiṃsu. ‘‘Nagarappavesanaṃ na dassāma, dvārāni pidahissāmā’’ti bheriṃ carāpesuṃ. Ekopi na sannipati. Yathāvivaṭehi dvārehi pavisitvā sabbe anayabyasanaṃ pāpetvā gato. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘rājāpi tameva pesetvā sabbepi bhinditvā gantvā anayabyasanaṃ pāpesī’’ti.
વસ્સકારસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Vassakārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / સુત્તપિટક • Suttapiṭaka / અઙ્ગુત્તરનિકાય • Aṅguttaranikāya / ૨. વસ્સકારસુત્તં • 2. Vassakārasuttaṃ
અટ્ઠકથા • Aṭṭhakathā / સુત્તપિટક (અટ્ઠકથા) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / અઙ્ગુત્તરનિકાય (અટ્ઠકથા) • Aṅguttaranikāya (aṭṭhakathā) / ૨. વસ્સકારસુત્તવણ્ણના • 2. Vassakārasuttavaṇṇanā
