| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೩೦೦] ೧೦. ವಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[300] 10. Vakajātakavaṇṇanā
ಪರಪಾಣರೋಧಾ ಜೀವನ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ವಿನಯೇ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೫ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಮೇವ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಸೇನೋ ದುವಸ್ಸಿಕೋ ಏಕವಸ್ಸಿಕೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಗರಹಿತೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣಯುತ್ತೋ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಪರಿಸಮ್ಪಿ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಧರಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತಿ ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇ ಸಪರಿಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಠಮಂ ಗರಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯ ಕತಿಕಾಯ ಅನನುವತ್ತನೇ ದುತಿಯಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧುತಙ್ಗಧರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾಸುಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಾನುಗ್ಗಹೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತತೋ ಪಭುತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಧರಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಾನೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ವಕಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸದಿಸಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Parapāṇarodhā jīvantoti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇasanthataṃ ārabbha kathesi. Vatthu vinaye (pārā. 565 ādayo) vitthārato āgatameva. Ayaṃ panettha saṅkhepo – āyasmā upaseno duvassiko ekavassikena saddhivihārikena saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā satthārā garahito vanditvā pakkanto vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattappatto appicchatādiguṇayutto terasa dhutaṅgāni samādāya parisampi terasadhutaṅgadharaṃ katvā bhagavati temāsaṃ paṭisallīne sapariso satthāraṃ upasaṅkamitvā parisaṃ nissāya paṭhamaṃ garahaṃ labhitvā adhammikāya katikāya ananuvattane dutiyaṃ sādhukāraṃ labhitvā ‘‘ito paṭṭhāya dhutaṅgadharā bhikkhū yathāsukhaṃ upasaṅkamitvā maṃ passantū’’ti satthārā katānuggaho nikkhamitvā bhikkhūnaṃ tamatthaṃ ārocesi. Tato pabhuti bhikkhū dhutaṅgadharā hutvā satthāraṃ dassanāya upasaṅkamitvā satthari paṭisallānā vuṭṭhite tattha tattha paṃsukūlāni chaḍḍetvā attano pattacīvarāneva gaṇhiṃsu. Satthā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ senāsanacārikaṃ caranto tattha tattha patitāni paṃsukūlāni disvā pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘bhikkhave, imesaṃ nāma bhikkhūnaṃ dhutaṅgasamādānaṃ na ciraṭṭhitikaṃ vakassa uposathakammasadisaṃ ahosī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥೇಕೋ ವಕೋ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ವಸತಿ, ಅಥ ಗಙ್ಗಾಯ ಮಹೋದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಾಸಾಣಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿ। ವಕೋ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ನೇವಸ್ಸ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಗೋಚರಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗೋ, ಉದಕಮ್ಪಿ ವಡ್ಢತೇವ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನೇವ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಗೋಚರಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗೋ, ನಿಕ್ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ನಿಪಜ್ಜನತೋ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ವರ’’ನ್ತಿ ಮನಸಾವ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ತಸ್ಸ ತಂ ದುಬ್ಬಲಸಮಾದಾನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ವಕಂ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಳಕರೂಪೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ವಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ। ಏಳಕೋಪಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನಾದಾಸಿ। ವಕೋ ತಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ‘‘ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ತಾವ ಮೇ ನ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಪುನ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಸಕ್ಕೋ ಸಕ್ಕತ್ತಭಾವೇನೇವ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತಾದಿಸಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಕಿಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ, ತ್ವಂ ಮಮ ಸಕ್ಕಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏಳಕಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ತಂ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಗರಹಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakko devarājā ahosi. Atheko vako gaṅgātīre pāsāṇapiṭṭhe vasati, atha gaṅgāya mahodakaṃ āgantvā taṃ pāsāṇaṃ parikkhipi. Vako abhiruhitvā pāsāṇapiṭṭhe nipajji, nevassa gocaro atthi, na gocarāya gamanamaggo, udakampi vaḍḍhateva. So cintesi – ‘‘mayhaṃ neva gocaro atthi, na gocarāya gamanamaggo, nikkammassa pana nipajjanato uposathakammaṃ vara’’nti manasāva uposathaṃ adhiṭṭhāya sīlāni samādiyitvā nipajji. Tadā sakko devarājā āvajjamāno tassa taṃ dubbalasamādānaṃ ñatvā ‘‘etaṃ vakaṃ viheṭhessāmī’’ti eḷakarūpena āgantvā tassa avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. Vako taṃ disvā ‘‘aññasmiṃ divase uposathakammaṃ jānissāmī’’ti uṭṭhāya taṃ gaṇhituṃ pakkhandi. Eḷakopi ito cito ca pakkhanditvā attānaṃ gahetuṃ nādāsi. Vako taṃ gahetuṃ asakkonto nivattitvā āgamma ‘‘uposathakammaṃ tāva me na bhijjatī’’ti tattheva puna nipajji. Sakko sakkattabhāveneva ākāse ṭhatvā ‘‘tādisassa dubbalajjhāsayassa kiṃ uposathakammena, tvaṃ mama sakkabhāvaṃ ajānanto eḷakamaṃsaṃ khāditukāmo ahosī’’ti taṃ viheṭhetvā garahitvā devalokameva gato.
೧೪೮.
148.
‘‘ಪರಪಾಣರೋಧಾ ಜೀವನ್ತೋ, ಮಂಸಲೋಹಿತಭೋಜನೋ।
‘‘Parapāṇarodhā jīvanto, maṃsalohitabhojano;
ವಕೋ ವತಂ ಸಮಾದಾಯ, ಉಪಪಜ್ಜಿ ಉಪೋಸಥಂ॥
Vako vataṃ samādāya, upapajji uposathaṃ.
೧೪೯.
149.
‘‘ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ವತಞ್ಞಾಯ, ಅಜರೂಪೇನುಪಾಗಮಿ।
‘‘Tassa sakko vataññāya, ajarūpenupāgami;
ವೀತತಪೋ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋ, ಭಞ್ಜಿ ಲೋಹಿತಪೋ ತಪಂ॥
Vītatapo ajjhappatto, bhañji lohitapo tapaṃ.
೧೫೦.
150.
‘‘ಏವಮೇವ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ, ಸಮಾದಾನಮ್ಹಿ ದುಬ್ಬಲಾ।
‘‘Evameva idhekacce, samādānamhi dubbalā;
ಲಹುಂ ಕರೋನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ವಕೋವ ಅಜಕಾರಣಾ’’ತಿ॥ –
Lahuṃ karonti attānaṃ, vakova ajakāraṇā’’ti. –
ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾವ।
Tissopi abhisambuddhagāthāva.
ತತ್ಥ ಉಪಪಜ್ಜಿ ಉಪೋಸಥನ್ತಿ ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ಉಪಗತೋ। ವತಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲವತಂ ಅಞ್ಞಾಯ। ವೀತತಪೋ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋತಿ ವಿಗತತಪೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಗತೋ, ತಂ ಖಾದಿತುಂ ಪಕ್ಖನ್ದೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲೋಹಿತಪೋತಿ ಲೋಹಿತಪಾಯೀ। ತಪನ್ತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾದಾನತಪಂ ಭಿನ್ದಿ।
Tattha upapajji uposathanti uposathavāsaṃ upagato. Vataññāyāti tassa dubbalavataṃ aññāya. Vītatapo ajjhappattoti vigatatapo hutvā upagato, taṃ khādituṃ pakkhandīti attho. Lohitapoti lohitapāyī. Tapanti taṃ attano samādānatapaṃ bhindi.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā sakko ahameva ahosi’’nti.
ವಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
Vakajātakavaṇṇanā dasamā.
ಕುಮ್ಭವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ।
Kumbhavaggo pañcamo.
ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –
Tassuddānaṃ –
ವರಕುಮ್ಭ ಸುಪತ್ತ ಸಿರಿವ್ಹಯನೋ, ಸುಚಿಸಮ್ಮತ ಬಿನ್ದುಸರೋ ಚುಸಭೋ।
Varakumbha supatta sirivhayano, sucisammata bindusaro cusabho;
ಸರಿತಂಪತಿ ಚಣ್ಡಿ ಜರಾಕಪಿನಾ, ಅಥ ಮಕ್ಕಟಿಯಾ ವಕಕೇನ ದಸಾತಿ॥
Saritaṃpati caṇḍi jarākapinā, atha makkaṭiyā vakakena dasāti.
ಅಥ ವಗ್ಗುದ್ದಾನಂ –
Atha vagguddānaṃ –
ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪದುಮೋ ಚೇವ, ಉದಪಾನೇನ ತತಿಯಂ।
Saṅkappo padumo ceva, udapānena tatiyaṃ;
ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಘಟಭೇದಂ, ತಿಕನಿಪಾತಮ್ಹಿಲಙ್ಕತನ್ತಿ॥
Abbhantaraṃ ghaṭabhedaṃ, tikanipātamhilaṅkatanti.
ತಿಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Tikanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
(ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।)
(Dutiyo bhāgo niṭṭhito.)
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೩೦೦. ವಕಜಾತಕಂ • 300. Vakajātakaṃ
