| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৩০০] ১০. ৰকজাতকৰণ্ণনা
[300] 10. Vakajātakavaṇṇanā
পরপাণরোধা জীৰন্তোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণসন্থতং আরব্ভ কথেসি। ৰত্থু ৰিনযে (পারা॰ ৫৬৫ আদযো) ৰিত্থারতো আগতমেৰ। অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – আযস্মা উপসেনো দুৰস্সিকো একৰস্সিকেন সদ্ধিৰিহারিকেন সদ্ধিং সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থারা গরহিতো ৰন্দিত্ৰা পক্কন্তো ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তপ্পত্তো অপ্পিচ্ছতাদিগুণযুত্তো তেরস ধুতঙ্গানি সমাদায পরিসম্পি তেরসধুতঙ্গধরং কত্ৰা ভগৰতি তেমাসং পটিসল্লীনে সপরিসো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিসং নিস্সায পঠমং গরহং লভিত্ৰা অধম্মিকায কতিকায অননুৰত্তনে দুতিযং সাধুকারং লভিত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায ধুতঙ্গধরা ভিক্খূ যথাসুখং উপসঙ্কমিত্ৰা মং পস্সন্তূ’’তি সত্থারা কতানুগ্গহো নিক্খমিত্ৰা ভিক্খূনং তমত্থং আরোচেসি। ততো পভুতি ভিক্খূ ধুতঙ্গধরা হুত্ৰা সত্থারং দস্সনায উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থরি পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতে তত্থ তত্থ পংসুকূলানি ছড্ডেত্ৰা অত্তনো পত্তচীৰরানেৰ গণ্হিংসু। সত্থা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সেনাসনচারিকং চরন্তো তত্থ তত্থ পতিতানি পংসুকূলানি দিস্ৰা পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, ইমেসং নাম ভিক্খূনং ধুতঙ্গসমাদানং ন চিরট্ঠিতিকং ৰকস্স উপোসথকম্মসদিসং অহোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Parapāṇarodhā jīvantoti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇasanthataṃ ārabbha kathesi. Vatthu vinaye (pārā. 565 ādayo) vitthārato āgatameva. Ayaṃ panettha saṅkhepo – āyasmā upaseno duvassiko ekavassikena saddhivihārikena saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā satthārā garahito vanditvā pakkanto vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattappatto appicchatādiguṇayutto terasa dhutaṅgāni samādāya parisampi terasadhutaṅgadharaṃ katvā bhagavati temāsaṃ paṭisallīne sapariso satthāraṃ upasaṅkamitvā parisaṃ nissāya paṭhamaṃ garahaṃ labhitvā adhammikāya katikāya ananuvattane dutiyaṃ sādhukāraṃ labhitvā ‘‘ito paṭṭhāya dhutaṅgadharā bhikkhū yathāsukhaṃ upasaṅkamitvā maṃ passantū’’ti satthārā katānuggaho nikkhamitvā bhikkhūnaṃ tamatthaṃ ārocesi. Tato pabhuti bhikkhū dhutaṅgadharā hutvā satthāraṃ dassanāya upasaṅkamitvā satthari paṭisallānā vuṭṭhite tattha tattha paṃsukūlāni chaḍḍetvā attano pattacīvarāneva gaṇhiṃsu. Satthā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ senāsanacārikaṃ caranto tattha tattha patitāni paṃsukūlāni disvā pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘bhikkhave, imesaṃ nāma bhikkhūnaṃ dhutaṅgasamādānaṃ na ciraṭṭhitikaṃ vakassa uposathakammasadisaṃ ahosī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সক্কো দেৰরাজা অহোসি। অথেকো ৰকো গঙ্গাতীরে পাসাণপিট্ঠে ৰসতি, অথ গঙ্গায মহোদকং আগন্ত্ৰা তং পাসাণং পরিক্খিপি। ৰকো অভিরুহিত্ৰা পাসাণপিট্ঠে নিপজ্জি, নেৰস্স গোচরো অত্থি, ন গোচরায গমনমগ্গো, উদকম্পি ৰড্ঢতেৰ। সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং নেৰ গোচরো অত্থি, ন গোচরায গমনমগ্গো, নিক্কম্মস্স পন নিপজ্জনতো উপোসথকম্মং ৰর’’ন্তি মনসাৰ উপোসথং অধিট্ঠায সীলানি সমাদিযিত্ৰা নিপজ্জি। তদা সক্কো দেৰরাজা আৰজ্জমানো তস্স তং দুব্বলসমাদানং ঞত্ৰা ‘‘এতং ৰকং ৰিহেঠেস্সামী’’তি এল়করূপেন আগন্ত্ৰা তস্স অৰিদূরে ঠত্ৰা অত্তানং দস্সেসি। ৰকো তং দিস্ৰা ‘‘অঞ্ঞস্মিং দিৰসে উপোসথকম্মং জানিস্সামী’’তি উট্ঠায তং গণ্হিতুং পক্খন্দি। এল়কোপি ইতো চিতো চ পক্খন্দিত্ৰা অত্তানং গহেতুং নাদাসি। ৰকো তং গহেতুং অসক্কোন্তো নিৰত্তিত্ৰা আগম্ম ‘‘উপোসথকম্মং তাৰ মে ন ভিজ্জতী’’তি তত্থেৰ পুন নিপজ্জি। সক্কো সক্কত্তভাৰেনেৰ আকাসে ঠত্ৰা ‘‘তাদিসস্স দুব্বলজ্ঝাসযস্স কিং উপোসথকম্মেন, ত্ৰং মম সক্কভাৰং অজানন্তো এল়কমংসং খাদিতুকামো অহোসী’’তি তং ৰিহেঠেত্ৰা গরহিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতো।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakko devarājā ahosi. Atheko vako gaṅgātīre pāsāṇapiṭṭhe vasati, atha gaṅgāya mahodakaṃ āgantvā taṃ pāsāṇaṃ parikkhipi. Vako abhiruhitvā pāsāṇapiṭṭhe nipajji, nevassa gocaro atthi, na gocarāya gamanamaggo, udakampi vaḍḍhateva. So cintesi – ‘‘mayhaṃ neva gocaro atthi, na gocarāya gamanamaggo, nikkammassa pana nipajjanato uposathakammaṃ vara’’nti manasāva uposathaṃ adhiṭṭhāya sīlāni samādiyitvā nipajji. Tadā sakko devarājā āvajjamāno tassa taṃ dubbalasamādānaṃ ñatvā ‘‘etaṃ vakaṃ viheṭhessāmī’’ti eḷakarūpena āgantvā tassa avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. Vako taṃ disvā ‘‘aññasmiṃ divase uposathakammaṃ jānissāmī’’ti uṭṭhāya taṃ gaṇhituṃ pakkhandi. Eḷakopi ito cito ca pakkhanditvā attānaṃ gahetuṃ nādāsi. Vako taṃ gahetuṃ asakkonto nivattitvā āgamma ‘‘uposathakammaṃ tāva me na bhijjatī’’ti tattheva puna nipajji. Sakko sakkattabhāveneva ākāse ṭhatvā ‘‘tādisassa dubbalajjhāsayassa kiṃ uposathakammena, tvaṃ mama sakkabhāvaṃ ajānanto eḷakamaṃsaṃ khāditukāmo ahosī’’ti taṃ viheṭhetvā garahitvā devalokameva gato.
১৪৮.
148.
‘‘পরপাণরোধা জীৰন্তো, মংসলোহিতভোজনো।
‘‘Parapāṇarodhā jīvanto, maṃsalohitabhojano;
ৰকো ৰতং সমাদায, উপপজ্জি উপোসথং॥
Vako vataṃ samādāya, upapajji uposathaṃ.
১৪৯.
149.
‘‘তস্স সক্কো ৰতঞ্ঞায, অজরূপেনুপাগমি।
‘‘Tassa sakko vataññāya, ajarūpenupāgami;
ৰীততপো অজ্ঝপ্পত্তো, ভঞ্জি লোহিতপো তপং॥
Vītatapo ajjhappatto, bhañji lohitapo tapaṃ.
১৫০.
150.
‘‘এৰমেৰ ইধেকচ্চে, সমাদানম্হি দুব্বলা।
‘‘Evameva idhekacce, samādānamhi dubbalā;
লহুং করোন্তি অত্তানং, ৰকোৰ অজকারণা’’তি॥ –
Lahuṃ karonti attānaṃ, vakova ajakāraṇā’’ti. –
তিস্সোপি অভিসম্বুদ্ধগাথাৰ।
Tissopi abhisambuddhagāthāva.
তত্থ উপপজ্জি উপোসথন্তি উপোসথৰাসং উপগতো। ৰতঞ্ঞাযাতি তস্স দুব্বলৰতং অঞ্ঞায। ৰীততপো অজ্ঝপ্পত্তোতি ৰিগততপো হুত্ৰা উপগতো, তং খাদিতুং পক্খন্দীতি অত্থো। লোহিতপোতি লোহিতপাযী। তপন্তি তং অত্তনো সমাদানতপং ভিন্দি।
Tattha upapajji uposathanti uposathavāsaṃ upagato. Vataññāyāti tassa dubbalavataṃ aññāya. Vītatapo ajjhappattoti vigatatapo hutvā upagato, taṃ khādituṃ pakkhandīti attho. Lohitapoti lohitapāyī. Tapanti taṃ attano samādānatapaṃ bhindi.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সক্কো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā sakko ahameva ahosi’’nti.
ৰকজাতকৰণ্ণনা দসমা।
Vakajātakavaṇṇanā dasamā.
কুম্ভৰগ্গো পঞ্চমো।
Kumbhavaggo pañcamo.
তস্সুদ্দানং –
Tassuddānaṃ –
ৰরকুম্ভ সুপত্ত সিরিৰ্হযনো, সুচিসম্মত বিন্দুসরো চুসভো।
Varakumbha supatta sirivhayano, sucisammata bindusaro cusabho;
সরিতংপতি চণ্ডি জরাকপিনা, অথ মক্কটিযা ৰককেন দসাতি॥
Saritaṃpati caṇḍi jarākapinā, atha makkaṭiyā vakakena dasāti.
অথ ৰগ্গুদ্দানং –
Atha vagguddānaṃ –
সঙ্কপ্পো পদুমো চেৰ, উদপানেন ততিযং।
Saṅkappo padumo ceva, udapānena tatiyaṃ;
অব্ভন্তরং ঘটভেদং, তিকনিপাতম্হিলঙ্কতন্তি॥
Abbhantaraṃ ghaṭabhedaṃ, tikanipātamhilaṅkatanti.
তিকনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Tikanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
(দুতিযো ভাগো নিট্ঠিতো।)
(Dutiyo bhāgo niṭṭhito.)
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৩০০. ৰকজাতকং • 300. Vakajātakaṃ
