| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / ထေရဂာထာ-အဋ္ဌကထာ • Theragāthā-aṭṭhakathā |
၈. ဝဇ္ဇိတတ္ထေရဂာထာဝဏ္ဏနာ
8. Vajjitattheragāthāvaṇṇanā
သံသရံ ဒီဃမဒ္ဓာနန္တိ အာယသ္မတော ဝဇ္ဇိတတ္ထေရသ္သ ဂာထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ပဉ္စသဋ္ဌိမေ ကပ္ပေ ဧကသ္မိံ ပစ္စန္တဂာမေ နိဗ္ဗတ္တိတ္ဝာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဝနစရကော ဟုတ္ဝာ ဝိစရန္တော ဧကဒိဝသံ ဥပသန္တံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပဗ္ဗတဂုဟာယံ ဝိဟရန္တံ အဒ္ဒသ။ သော တသ္သ ဥပသမံ ဒိသ္ဝာ ပသန္နမာနသော စမ္ပကပုပ္ဖေန ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုသ္သေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဣဗ္ဘကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ မာတုဂာမဟတ္ထံ ဂတော ရောဒတိ။ ဗ္ရဟ္မလောကတော ကိရ စဝိတ္ဝာ ဣဓာဂတော ယသ္မာ မာတုဂာမသမ္ဖသ္သံ န သဟတိ, တသ္မာ မာတုဂာမသမ္ဖသ္သဝဇ္ဇနတော ဝဇ္ဇိတောတ္ဝေဝ နာမံ ဇာတံ။ သော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ယမကပာဋိဟာရိယံ ဒိသ္ဝာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓော ပဗ္ဗဇိတ္ဝာ ဝိပသ္သနံ ပဋ္ဌပေတ္ဝာ တဒဟေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒာနေ (အပ. ထေရ ၁.၃၇.၂၇-၃၀) –
Saṃsaraṃdīghamaddhānanti āyasmato vajjitattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito pañcasaṭṭhime kappe ekasmiṃ paccantagāme nibbattitvā viññutaṃ patto vanacarako hutvā vicaranto ekadivasaṃ upasantaṃ nāma paccekabuddhaṃ pabbataguhāyaṃ viharantaṃ addasa. So tassa upasamaṃ disvā pasannamānaso campakapupphena pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ibbhakule nibbatto jātadivasato paṭṭhāya mātugāmahatthaṃ gato rodati. Brahmalokato kira cavitvā idhāgato yasmā mātugāmasamphassaṃ na sahati, tasmā mātugāmasamphassavajjanato vajjitotveva nāmaṃ jātaṃ. So vayappatto satthu yamakapāṭihāriyaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā tadaheva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.37.27-30) –
‘‘ဥပသန္တော စ သမ္ဗုဒ္ဓော၊ ဝသတီ ပဗ္ဗတန္တရေ။
‘‘Upasanto ca sambuddho, vasatī pabbatantare;
ဧကစမ္ပကမာဒာယ၊ ဥပဂစ္ဆိံ နရုတ္တမံ။
Ekacampakamādāya, upagacchiṃ naruttamaṃ.
‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ပစ္စေကမုနိမုတ္တမံ။
‘‘Pasannacitto sumano, paccekamunimuttamaṃ;
ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယ္ဟ၊ ပူဇယိံ အပရာဇိတံ။
Ubho hatthehi paggayha, pūjayiṃ aparājitaṃ.
‘‘ပဉ္စသဋ္ဌိမ္ဟိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ။
‘‘Pañcasaṭṭhimhito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ;
ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယ္ဟံ။ပေ.။ ကတံ ဗုဒ္ဓသ္သ သာသန’’န္တိ။
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
ဆဠဘိညော ပန ဟုတ္ဝာ အတ္တနော ပုဗ္ဗေနိဝာသံ အနုသ္သရိတ္ဝာ ဓမ္မသံဝေဂေန –
Chaḷabhiñño pana hutvā attano pubbenivāsaṃ anussaritvā dhammasaṃvegena –
၂၁၅.
215.
‘‘သံသရံ ဒီဃမဒ္ဓာနံ၊ ဂတီသု ပရိဝတ္တိသံ။
‘‘Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, gatīsu parivattisaṃ;
အပသ္သံ အရိယသစ္စာနိ၊ အန္ဓဘူတော ပုထုဇ္ဇနော။
Apassaṃ ariyasaccāni, andhabhūto puthujjano.
၂၁၆.
216.
‘‘တသ္သ မေ အပ္ပမတ္တသ္သ၊ သံသာရာ ဝိနဠီကတာ။
‘‘Tassa me appamattassa, saṃsārā vinaḷīkatā;
သဗ္ဗာ ဂတီ သမုစ္ဆိန္နာ၊ နတ္ထိ ဒာနိ ပုနဗ္ဘဝော’’တိ။ – ဒ္ဝေ ဂာထာ အဘာသိ။
Sabbā gatī samucchinnā, natthi dāni punabbhavo’’ti. – dve gāthā abhāsi;
တတ္ထ သံသရန္တိ သံသရန္တော, တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ အာဒာနနိက္ခေပဝသေန အပရာပရံ သန္ဓာဝန္တော။ ဒီဃမဒ္ဓာနန္တိ စိရကာလံ အနာဒိမတိ သံသာရေ အပရိမာဏကာလံ။ ဂတီသူတိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဝသေန သုဂတိဒုဂ္ဂတီသု။ ပရိဝတ္တိသန္တိ ဃဋီယန္တံ ဝိယ ပရိဗ္ဘမန္တော စဝနုပပဇ္ဇနဝသေန အပရာပရံ ပရိဝတ္တိံ။ တသ္သ ပန ပရိဝတ္တနသ္သ ကာရဏမာဟ ‘‘အပသ္သံ အရိယသစ္စာနိ, အန္ဓဘူတော ပုထုဇ္ဇနော’’တိ။ ဒုက္ခာဒီနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဉာဏစက္ခုနာ အပသ္သန္တော အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော, တတော ဧဝ အဝိဇ္ဇန္ဓတာယ အန္ဓဘူတော ပုထူနံ ဇနနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော ဟောန္တော ဂတီသု ပရိဝတ္တိသန္တိ ယောဇနာ, တေနေဝာဟ ဘဂဝာ –
Tattha saṃsaranti saṃsaranto, tasmiṃ tasmiṃ bhave ādānanikkhepavasena aparāparaṃ sandhāvanto. Dīghamaddhānanti cirakālaṃ anādimati saṃsāre aparimāṇakālaṃ. Gatīsūti sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ vasena sugatiduggatīsu. Parivattisanti ghaṭīyantaṃ viya paribbhamanto cavanupapajjanavasena aparāparaṃ parivattiṃ. Tassa pana parivattanassa kāraṇamāha ‘‘apassaṃ ariyasaccāni, andhabhūto puthujjano’’ti. Dukkhādīni cattāri ariyasaccāni ñāṇacakkhunā apassanto appaṭivijjhanto, tato eva avijjandhatāya andhabhūto puthūnaṃ jananādīhi kāraṇehi puthujjano honto gatīsu parivattisanti yojanā, tenevāha bhagavā –
‘‘စတုန္နံ , ဘိက္ခဝေ, အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓာနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမ္ဟာကဉ္စာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၈၇; ဒီ. နိ. ၂.၁၅၅; သံ. နိ. ၅.၁၀၉၁; နေတ္တိ. ၁၁၄)။
‘‘Catunnaṃ , bhikkhave, ariyasaccānaṃ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañcā’’ti (mahāva. 287; dī. ni. 2.155; saṃ. ni. 5.1091; netti. 114).
တသ္သ မယ္ဟံ ဝုတ္တနယေန ပုဗ္ဗေ ပုထုဇ္ဇနသ္သေဝ သတော ဣဒာနိ သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေန အပ္ပမတ္တသ္သ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ သမထဝိပသ္သနာဘာဝနံ မတ္ထကံ ပာပေတ္ဝာ ဌိတသ္သ။ သံသာရာ ဝိနဠီကတာတိ သံသရန္တိ သတ္တာ ဧတေဟီတိ ‘‘သံသာရာ’’တိ လဒ္ဓနာမာ ကမ္မကိလေသာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဝိဂတနဠာ နိမ္မူလာ ကတာ။ သဗ္ဗာ ဂတီ သမုစ္ဆိန္နာတိ ဧဝံ ကမ္မကိလေသဝဋ္ဋာနံ ဝိနဠီကတတ္တာ နိရယာဒိကာ သဗ္ဗာပိ ဂတိယော သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နာ ဝိဒ္ဓံသိတာ, တတော ဧဝ နတ္ထိ ဒာနိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝောတိ ဣဒမေဝ စ ထေရသ္သ အညာဗ္ယာကရဏံ အဟောသီတိ။
Tassa mayhaṃ vuttanayena pubbe puthujjanasseva sato idāni satthārā dinnanayena appamattassa appamādapaṭipattiyā samathavipassanābhāvanaṃ matthakaṃ pāpetvā ṭhitassa. Saṃsārā vinaḷīkatāti saṃsaranti sattā etehīti ‘‘saṃsārā’’ti laddhanāmā kammakilesā aggamaggena samucchinnattā vigatanaḷā nimmūlā katā. Sabbā gatī samucchinnāti evaṃ kammakilesavaṭṭānaṃ vinaḷīkatattā nirayādikā sabbāpi gatiyo sammadeva ucchinnā viddhaṃsitā, tato eva natthi dāni āyatiṃ punabbhavoti idameva ca therassa aññābyākaraṇaṃ ahosīti.
ဝဇ္ဇိတတ္ထေရဂာထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Vajjitattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / ခုဒ္ဒကနိကာယ • Khuddakanikāya / ထေရဂာထာပာဠိ • Theragāthāpāḷi / ၈. ဝဇ္ဇိတတ္ထေရဂာထာ • 8. Vajjitattheragāthā
