| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
២. វជ្ជិបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា
2. Vajjiputtattheragāthāvaṇṇanā
ឯកកា មយំ អរញ្ញេតិ អាយស្មតោ វជ្ជិបុត្តត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ វិបស្សិំ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ នាគបុប្ផកេសរេហិ បូជំ អកាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អមច្ចកុលេ និព្ពត្តិ, វជ្ជិបុត្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ ភគវតោ វេសាលិគមនេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វេសាលិយា អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ វិហរតិ។ តេន ច សមយេន វេសាលិយំ ឧស្សវោ អហោសិ។ តត្ថ តត្ថ នច្ចគីតវាទិតំ បវត្តតិ, មហាជនោ ហដ្ឋតុដ្ឋោ ឧស្សវសម្បត្តិំ បច្ចនុភោតិ, តំ សុត្វា សោ ភិក្ខុ អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជន្តោ វិវេកំ វជ្ជមានោ កម្មដ្ឋានំ វិស្សជ្ជេត្វា អត្តនោ អនភិរតិំ បកាសេន្តោ –
Ekakāmayaṃ araññeti āyasmato vajjiputtattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso nāgapupphakesarehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde amaccakule nibbatti, vajjiputtotissa nāmaṃ ahosi. So bhagavato vesāligamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā katapubbakicco kammaṭṭhānaṃ gahetvā vesāliyā avidūre aññatarasmiṃ vanasaṇḍe viharati. Tena ca samayena vesāliyaṃ ussavo ahosi. Tattha tattha naccagītavāditaṃ pavattati, mahājano haṭṭhatuṭṭho ussavasampattiṃ paccanubhoti, taṃ sutvā so bhikkhu ayoniso ummujjanto vivekaṃ vajjamāno kammaṭṭhānaṃ vissajjetvā attano anabhiratiṃ pakāsento –
‘‘ឯកកា មយំ អរញ្ញេ វិហរាម, អបវិទ្ធំវ វនស្មិំ ទារុកំ;
‘‘Ekakā mayaṃ araññe viharāma, apaviddhaṃva vanasmiṃ dārukaṃ;
ឯតាទិសិកាយ រត្តិយា, កោ សុ នាម អម្ហេហិ បាបិយោ’’តិ។ – គាថមាហ;
Etādisikāya rattiyā, ko su nāma amhehi pāpiyo’’ti. – gāthamāha;
តំ សុត្វា វនសណ្ឌេ អធិវត្ថា ទេវតា តំ ភិក្ខុំ អនុកម្បមានា ‘‘យទិបិ, ត្វំ ភិក្ខុ, អរញ្ញវាសំ ហីឡេន្តោ វទសិ, វិវេកកាមា បន វិទ្ទសុនោ តំ ពហុ មញ្ញន្តិយេវា’’តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តី –
Taṃ sutvā vanasaṇḍe adhivatthā devatā taṃ bhikkhuṃ anukampamānā ‘‘yadipi, tvaṃ bhikkhu, araññavāsaṃ hīḷento vadasi, vivekakāmā pana viddasuno taṃ bahu maññantiyevā’’ti imamatthaṃ dassentī –
‘‘ឯកកោ ត្វំ អរញ្ញេ វិហរសិ, អបវិទ្ធំវ វនស្មិំ ទារុកំ;
‘‘Ekako tvaṃ araññe viharasi, apaviddhaṃva vanasmiṃ dārukaṃ;
តស្ស តេ ពហុកា បិហយន្តិ, នេរយិកា វិយ សគ្គគាមិន’’ន្តិ។ –
Tassa te bahukā pihayanti, nerayikā viya saggagāmina’’nti. –
គាថំ វត្វា, ‘‘កថញ្ហិ នាម ត្វំ, ភិក្ខុ, និយ្យានិកេ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា អនិយ្យានិកំ វិតក្កំ វិតក្កេស្សសី’’តិ សន្តជ្ជេន្តី សំវេជេសិ ។ ឯវំ សោ ភិក្ខុ តាយ ទេវតាយ សំវេជិតោ កសាភិហតោ វិយ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ វិបស្សនាវីថិំ ឱតរិត្វា នចិរស្សេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១១.៦២-៦៦) –
Gāthaṃ vatvā, ‘‘kathañhi nāma tvaṃ, bhikkhu, niyyānike sammāsambuddhassa sāsane pabbajitvā aniyyānikaṃ vitakkaṃ vitakkessasī’’ti santajjentī saṃvejesi . Evaṃ so bhikkhu tāya devatāya saṃvejito kasābhihato viya bhadro assājānīyo vipassanāvīthiṃ otaritvā nacirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.11.62-66) –
‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, សតរំសិំវ ភាណុមំ;
‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, sataraṃsiṃva bhāṇumaṃ;
ឱភាសេន្តំ ទិសា សព្ពា, ឧឡុរាជំវ បូរិតំ។
Obhāsentaṃ disā sabbā, uḷurājaṃva pūritaṃ.
‘‘បុរក្ខតំ សាវកេហិ, សាគរេហេវ មេទនិំ;
‘‘Purakkhataṃ sāvakehi, sāgareheva medaniṃ;
នាគំ បគ្គយ្ហ រេណូហិ, វិបស្សិស្សាភិរោបយិំ។
Nāgaṃ paggayha reṇūhi, vipassissābhiropayiṃ.
‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ រេណុមភិរោបយិំ;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ reṇumabhiropayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘បណ្ណតាលីសិតោ កប្បេ, រេណុ នាមាសិ ខត្តិយោ;
‘‘Paṇṇatālīsito kappe, reṇu nāmāsi khattiyo;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា ‘‘អយំ មេ អរហត្តប្បត្តិយា អង្កុសោ ជាតោ’’តិ អត្តនោ ទេវតាយ ច វុត្តនយំ សំកឌ្ឍិត្វា –
Arahattaṃ pana patvā ‘‘ayaṃ me arahattappattiyā aṅkuso jāto’’ti attano devatāya ca vuttanayaṃ saṃkaḍḍhitvā –
៦២.
62.
‘‘ឯកកា មយំ អរញ្ញេ វិហរាម, អបវិទ្ធំវ វនស្មិំ ទារុកំ;
‘‘Ekakā mayaṃ araññe viharāma, apaviddhaṃva vanasmiṃ dārukaṃ;
តស្ស មេ ពហុកា បិហយន្តិ, នេរយិកា វិយ សគ្គគាមិន’’ន្តិ។ –
Tassa me bahukā pihayanti, nerayikā viya saggagāmina’’nti. –
គាថំ អភាសិ។
Gāthaṃ abhāsi.
តស្សត្ថោ – អនបេក្ខភាវេន វនេ ឆឌ្ឌិតទារុក្ខណ្ឌំ វិយ យទិបិ មយំ ឯកកា ឯកាកិនោ អសហាយា ឥមស្មិំ អរញ្ញេ វិហរាម, ឯវំ វិហរតោ បន តស្ស មេ ពហុកា បិហយន្តិ មំ ពហូ អត្ថកាមរូបា កុលបុត្តា អភិបត្ថេន្តិ, ‘‘អហោ វតស្ស មយម្បិ វជ្ជិបុត្តត្ថេរោ វិយ ឃរពន្ធនំ បហាយ អរញ្ញេ វិហរេយ្យាមា’’តិ។ យថា កិំ? នេរយិកា វិយ សគ្គគាមិនំ, យថា នាម នេរយិកា អត្តនោ បាបកម្មេន និរយេ និព្ពត្តសត្តា សគ្គគាមីនំ សគ្គូបគាមីនំ បិហយន្តិ – ‘‘អហោ វត មយម្បិ និរយទុក្ខំ បហាយ សគ្គសុខំ បច្ចនុភវេយ្យាមា’’តិ ឯវំសម្បទមិទន្តិ អត្ថោ។ ឯត្ថ ច អត្តនិ គរុពហុវចនប្បយោគស្ស ឥច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘ឯកកា មយំ វិហរាមា’’តិ បុន តស្ស អត្ថស្ស ឯកត្តំ សន្ធាយ ‘‘តស្ស មេ’’តិ ឯកវចនប្បយោគោ កតោ។ ‘‘តស្ស មេ’’, ‘‘សគ្គគាមិន’’ន្តិ ច ឧភយម្បិ ‘បិហយន្តី’តិ បទំ អបេក្ខិត្វា ឧបយោគត្ថេ សម្បទាននិទ្ទេសោ ទដ្ឋព្ពោ។ តំ អភិបត្ថេន្តីតិ ច តាទិសេ អរញ្ញវាសាទិគុណេ អភិបត្ថេន្តា នាម ហោន្តីតិ កត្វា វុត្តំ។ តស្ស មេតិ វា តស្ស មម សន្តិកេ គុណេតិ អធិប្បាយោ។
Tassattho – anapekkhabhāvena vane chaḍḍitadārukkhaṇḍaṃ viya yadipi mayaṃ ekakā ekākino asahāyā imasmiṃ araññe viharāma, evaṃ viharato pana tassa me bahukā pihayanti maṃ bahū atthakāmarūpā kulaputtā abhipatthenti, ‘‘aho vatassa mayampi vajjiputtatthero viya gharabandhanaṃ pahāya araññe vihareyyāmā’’ti. Yathā kiṃ? Nerayikā viya saggagāminaṃ, yathā nāma nerayikā attano pāpakammena niraye nibbattasattā saggagāmīnaṃ saggūpagāmīnaṃ pihayanti – ‘‘aho vata mayampi nirayadukkhaṃ pahāya saggasukhaṃ paccanubhaveyyāmā’’ti evaṃsampadamidanti attho. Ettha ca attani garubahuvacanappayogassa icchitabbattā ‘‘ekakā mayaṃ viharāmā’’ti puna tassa atthassa ekattaṃ sandhāya ‘‘tassa me’’ti ekavacanappayogo kato. ‘‘Tassa me’’, ‘‘saggagāmina’’nti ca ubhayampi ‘pihayantī’ti padaṃ apekkhitvā upayogatthe sampadānaniddeso daṭṭhabbo. Taṃ abhipatthentīti ca tādise araññavāsādiguṇe abhipatthentā nāma hontīti katvā vuttaṃ. Tassa meti vā tassa mama santike guṇeti adhippāyo.
វជ្ជិបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vajjiputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ២. វជ្ជិបុត្តត្ថេរគាថា • 2. Vajjiputtattheragāthā
