Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā

១១. ឧបាលិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

11. Upālittheragāthāvaṇṇanā

សទ្ធាយ អភិនិក្ខម្មាតិ អាយស្មតោ ឧបាលិត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ កុលឃរេ និព្ពត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថុ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ វិនយធរានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ។ សោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កប្បកគេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ, ឧបាលីតិស្ស នាមំ អកំសុ។ សោ វយប្បត្តោ អនុរុទ្ធាទីនំ ឆន្នំ ខត្តិយានំ បសាទកោ ហុត្វា តថាគតេ អនុបិយម្ពវនេ វិហរន្តេ បព្ពជនត្ថាយ និក្ខមន្តេហិ ឆហិ ខត្តិយេហិ សទ្ធិំ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ។ តស្ស បព្ពជ្ជាវិធានំ បាឡិយំ អាគតមេវ (ចូឡវ. ៣៣០)។

Saddhāyaabhinikkhammāti āyasmato upālittherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulaghare nibbatto ekadivasaṃ satthu dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kappakagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, upālītissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto anuruddhādīnaṃ channaṃ khattiyānaṃ pasādako hutvā tathāgate anupiyambavane viharante pabbajanatthāya nikkhamantehi chahi khattiyehi saddhiṃ nikkhamitvā pabbaji. Tassa pabbajjāvidhānaṃ pāḷiyaṃ āgatameva (cūḷava. 330).

សោ បព្ពជិត្វា ឧបសម្បន្នោ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ‘‘មយ្ហំ, ភន្តេ, អរញ្ញវាសំ អនុជានាថា’’តិ អាហ។ ភិក្ខុ តវ អរញ្ញេ វសន្តស្ស ឯកមេវ ធុរំ វឌ្ឍិស្សតិ, អម្ហាកំ បន សន្តិកេ វសន្តស្ស គន្ថធុរញ្ច វិបស្សនាធុរញ្ច បរិបូរេស្សតីតិ។ ថេរោ សត្ថុ វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១.៤៤១-៥៩៥) –

So pabbajitvā upasampanno satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā ‘‘mayhaṃ, bhante, araññavāsaṃ anujānāthā’’ti āha. Bhikkhu tava araññe vasantassa ekameva dhuraṃ vaḍḍhissati, amhākaṃ pana santike vasantassa ganthadhurañca vipassanādhurañca paripūressatīti. Thero satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.1.441-595) –

‘‘នគរេ ហំសវតិយា, សុជាតោ នាម ព្រាហ្មណោ;

‘‘Nagare haṃsavatiyā, sujāto nāma brāhmaṇo;

អសីតិកោដិនិចយោ, បហូតធនធញ្ញវា។

Asītikoṭinicayo, pahūtadhanadhaññavā.

‘‘អជ្ឈាយកោ មន្តធរោ, តិណ្ណំ វេទាន បារគូ;

‘‘Ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedāna pāragū;

លក្ខណេ ឥតិហាសេ ច, សធម្មេ បារមិំ គតោ។

Lakkhaṇe itihāse ca, sadhamme pāramiṃ gato.

‘‘បរិព្ពាជា ឯកសិខា, គោតមា ពុទ្ធសាវកា;

‘‘Paribbājā ekasikhā, gotamā buddhasāvakā;

ចរកា តាបសា ចេវ, ចរន្តិ មហិយា តទា។

Carakā tāpasā ceva, caranti mahiyā tadā.

‘‘តេបិ មំ បរិវារេន្តិ, ព្រាហ្មណោ វិស្សុតោ ឥតិ;

‘‘Tepi maṃ parivārenti, brāhmaṇo vissuto iti;

ពហុជ្ជនោ មំ បូជេតិ, នាហំ បូជេមិ កិញ្ចនំ។

Bahujjano maṃ pūjeti, nāhaṃ pūjemi kiñcanaṃ.

‘‘បូជារហំ ន បស្សាមិ, មានត្ថទ្ធោ អហំ តទា;

‘‘Pūjārahaṃ na passāmi, mānatthaddho ahaṃ tadā;

ពុទ្ធោតិ វចនំ នត្ថិ, តាវ នុប្បជ្ជតេ ជិនោ។

Buddhoti vacanaṃ natthi, tāva nuppajjate jino.

‘‘អច្ចយេន អហោរត្តំ, បទុមុត្តរនាមកោ;

‘‘Accayena ahorattaṃ, padumuttaranāmako;

សព្ពំ តមំ វិនោទេត្វា, លោកេ ឧប្បជ្ជិ ចក្ខុមា។

Sabbaṃ tamaṃ vinodetvā, loke uppajji cakkhumā.

‘‘វិត្ថារិកេ ពាហុជញ្ញេ, បុថុភូតេ ច សាសនេ;

‘‘Vitthārike bāhujaññe, puthubhūte ca sāsane;

ឧបាគមិ តទា ពុទ្ធោ, នគរំ ហំសសវ្ហយំ។

Upāgami tadā buddho, nagaraṃ haṃsasavhayaṃ.

‘‘បិតុ អត្ថាយ សោ ពុទ្ធោ, ធម្មំ ទេសេសិ ចក្ខុមា;

‘‘Pitu atthāya so buddho, dhammaṃ desesi cakkhumā;

តេន កាលេន បរិសា, សមន្តា យោជនំ តទា។

Tena kālena parisā, samantā yojanaṃ tadā.

‘‘សម្មតោ មនុជានំ សោ, សុនន្ទោ នាម តាបសោ;

‘‘Sammato manujānaṃ so, sunando nāma tāpaso;

យាវតា ពុទ្ធបរិសា, បុប្ផេហច្ឆាទយី តទា។

Yāvatā buddhaparisā, pupphehacchādayī tadā.

‘‘ចតុសច្ចំ បកាសេន្តេ, សេដ្ឋេ ច បុប្ផមណ្ឌបេ;

‘‘Catusaccaṃ pakāsente, seṭṭhe ca pupphamaṇḍape;

កោដិសតសហស្សានំ, ធម្មាភិសមយោ អហុ។

Koṭisatasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu.

‘‘សត្តរត្តិន្ទិវំ ពុទ្ធោ, វស្សេត្វា ធម្មវុដ្ឋិយោ;

‘‘Sattarattindivaṃ buddho, vassetvā dhammavuṭṭhiyo;

អដ្ឋមេ ទិវសេ បត្តេ, សុនន្ទំ កិត្តយី ជិនោ។

Aṭṭhame divase patte, sunandaṃ kittayī jino.

‘‘ទេវលោកេ មនុស្សេ វា, សំសរន្តោ អយំ ភវេ;

‘‘Devaloke manusse vā, saṃsaranto ayaṃ bhave;

សព្ពេសំ បវរោ ហុត្វា, ភវេសុ សំសរិស្សតិ។

Sabbesaṃ pavaro hutvā, bhavesu saṃsarissati.

‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។

Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;

មន្តាណិបុត្តោ បុណ្ណោតិ, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ។

Mantāṇiputto puṇṇoti, hessati satthu sāvako.

‘‘ឯវំ កិត្តយិ សម្ពុទ្ធោ, សុនន្ទំ តាបសំ តទា;

‘‘Evaṃ kittayi sambuddho, sunandaṃ tāpasaṃ tadā;

ហាសយន្តោ ជនំ សព្ពំ, ទស្សយន្តោ សកំ ពលំ។

Hāsayanto janaṃ sabbaṃ, dassayanto sakaṃ balaṃ.

‘‘កតញ្ជលី នមស្សន្តិ, សុនន្ទំ តាបសំ ជនា;

‘‘Katañjalī namassanti, sunandaṃ tāpasaṃ janā;

ពុទ្ធេ ការំ ករិត្វាន, សោធេសិ គតិមត្តនោ។

Buddhe kāraṃ karitvāna, sodhesi gatimattano.

‘‘តត្ថ មេ អហុ សង្កប្បោ, សុត្វាន មុនិនោ វចំ;

‘‘Tattha me ahu saṅkappo, sutvāna munino vacaṃ;

អហម្បិ ការំ កស្សាមិ, យថា បស្សាមិ គោតមំ។

Ahampi kāraṃ kassāmi, yathā passāmi gotamaṃ.

‘‘ឯវាហំ ចិន្តយិត្វាន, កិរិយំ ចិន្តយិំ មម;

‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, kiriyaṃ cintayiṃ mama;

ក្យាហំ កម្មំ អាចរាមិ, បុញ្ញក្ខេត្តេ អនុត្តរេ។

Kyāhaṃ kammaṃ ācarāmi, puññakkhette anuttare.

‘‘អយញ្ច បាឋិកោ ភិក្ខុ, សព្ពបាឋិស្ស សាសនេ;

‘‘Ayañca pāṭhiko bhikkhu, sabbapāṭhissa sāsane;

វិនយេ អគ្គនិក្ខិត្តោ, តំ ឋានំ បត្ថយេ អហំ។

Vinaye agganikkhitto, taṃ ṭhānaṃ patthaye ahaṃ.

‘‘ឥទំ មេ អមិតំ ភោគំ, អក្ខោភំ សាគរូបមំ;

‘‘Idaṃ me amitaṃ bhogaṃ, akkhobhaṃ sāgarūpamaṃ;

តេន ភោគេន ពុទ្ធស្ស, អារាមំ មាបយេ អហំ។

Tena bhogena buddhassa, ārāmaṃ māpaye ahaṃ.

‘‘សោភនំ នាម អារាមំ, នគរស្ស បុរត្ថតោ;

‘‘Sobhanaṃ nāma ārāmaṃ, nagarassa puratthato;

កិណិត្វា សតសហស្សេន, សង្ឃារាមំ អមាបយិំ។

Kiṇitvā satasahassena, saṅghārāmaṃ amāpayiṃ.

‘‘កូដាគារេ ច បាសាទេ, មណ្ឌបេ ហម្មិយេ គុហា;

‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, maṇḍape hammiye guhā;

ចង្កមេ សុកតេ កត្វា, សង្ឃារាមំ អមាបយិំ។

Caṅkame sukate katvā, saṅghārāmaṃ amāpayiṃ.

‘‘ជន្តាឃរំ អគ្គិសាលំ, អថោ ឧទកមាឡកំ;

‘‘Jantāgharaṃ aggisālaṃ, atho udakamāḷakaṃ;

ន្ហានឃរំ មាបយិត្វា, ភិក្ខុសង្ឃស្សទាសហំ។

Nhānagharaṃ māpayitvā, bhikkhusaṅghassadāsahaṃ.

‘‘អាសន្ទិយោ បីឋកេ ច, បរិភោគេ ច ភាជនេ;

‘‘Āsandiyo pīṭhake ca, paribhoge ca bhājane;

អារាមិកញ្ច ភេសជ្ជំ, សព្ពមេតំ អទាសហំ។

Ārāmikañca bhesajjaṃ, sabbametaṃ adāsahaṃ.

‘‘អារក្ខំ បដ្ឋបេត្វាន, បាការំ ការយិំ ទឡ្ហំ;

‘‘Ārakkhaṃ paṭṭhapetvāna, pākāraṃ kārayiṃ daḷhaṃ;

មា នំ កោចិ វិហេឋេសិ, សន្តចិត្តាន តាទិនំ។

Mā naṃ koci viheṭhesi, santacittāna tādinaṃ.

‘‘សតសហស្សេនាវាសំ, សង្ឃារាមេ អមាបយិំ;

‘‘Satasahassenāvāsaṃ, saṅghārāme amāpayiṃ;

វេបុល្លំ តំ មាបយិត្វា, សម្ពុទ្ធំ ឧបនាមយិំ។

Vepullaṃ taṃ māpayitvā, sambuddhaṃ upanāmayiṃ.

‘‘និដ្ឋាបិតោ មយារាមោ, សម្បដិច្ឆ តុវំ មុនិ;

‘‘Niṭṭhāpito mayārāmo, sampaṭiccha tuvaṃ muni;

និយ្យាទេស្សាមិ តំ វីរ, អធិវាសេហិ ចក្ខុម។

Niyyādessāmi taṃ vīra, adhivāsehi cakkhuma.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, អធិវាសេសិ នាយកោ។

Mama saṅkappamaññāya, adhivāsesi nāyako.

‘‘អធិវាសនមញ្ញាយ, សព្ពញ្ញុស្ស មហេសិនោ;

‘‘Adhivāsanamaññāya, sabbaññussa mahesino;

ភោជនំ បដិយាទេត្វា, កាលមារោចយិំ អហំ។

Bhojanaṃ paṭiyādetvā, kālamārocayiṃ ahaṃ.

‘‘អារោចិតម្ហិ កាលម្ហិ, បទុមុត្តរនាយកោ;

‘‘Ārocitamhi kālamhi, padumuttaranāyako;

ខីណាសវសហស្សេហិ, អារាមំ មេ ឧបាគមិ។

Khīṇāsavasahassehi, ārāmaṃ me upāgami.

‘‘និសិន្នំ កាលមញ្ញាយ, អន្នបានេន តប្បយិំ;

‘‘Nisinnaṃ kālamaññāya, annapānena tappayiṃ;

ភុត្តាវិំ កាលមញ្ញាយ, ឥទំ វចនមព្រវិំ។

Bhuttāviṃ kālamaññāya, idaṃ vacanamabraviṃ.

‘‘កីតោ សតសហស្សេន, តត្តកេនេវ ការិតោ;

‘‘Kīto satasahassena, tattakeneva kārito;

សោភនោ នាម អារាមោ, សម្បដិច្ឆ តុវំ មុនិ។

Sobhano nāma ārāmo, sampaṭiccha tuvaṃ muni.

‘‘ឥមិនារាមទានេន , ចេតនាបណិធីហិ ច;

‘‘Iminārāmadānena , cetanāpaṇidhīhi ca;

ភវេ និព្ពត្តមានោហំ, លភាមិ មម បត្ថិតំ។

Bhave nibbattamānohaṃ, labhāmi mama patthitaṃ.

‘‘បដិគ្គហេត្វា សម្ពុទ្ធោ, សង្ឃារាមំ សុមាបិតំ;

‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, saṅghārāmaṃ sumāpitaṃ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិ។

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, idaṃ vacanamabravi.

‘‘យោ សោ ពុទ្ធស្ស បាទាសិ, សង្ឃារាមំ សុមាបិតំ;

‘‘Yo so buddhassa pādāsi, saṅghārāmaṃ sumāpitaṃ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ។

Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.

‘‘ហត្ថី អស្សា រថា បត្តី, សេនា ច ចតុរង្គិនី;

‘‘Hatthī assā rathā pattī, senā ca caturaṅginī;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, សង្ឃារាមស្សិទំ ផលំ។

Parivāressantimaṃ niccaṃ, saṅghārāmassidaṃ phalaṃ.

‘‘សដ្ឋិ តូរសហស្សានិ, ភេរិយោ សមលង្កតា;

‘‘Saṭṭhi tūrasahassāni, bheriyo samalaṅkatā;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, សង្ឃារាមស្សិទំ ផលំ។

Parivāressantimaṃ niccaṃ, saṅghārāmassidaṃ phalaṃ.

‘‘ឆឡសីតិសហស្សានិ, នារិយោ សមលង្កតា;

‘‘Chaḷasītisahassāni, nāriyo samalaṅkatā;

វិចិត្តវត្ថាភរណា, អាមុត្តមណិកុណ្ឌលា។

Vicittavatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.

‘‘អឡារបម្ហា ហសុលា, សុសញ្ញា តនុមជ្ឈិមា;

‘‘Aḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, សង្ឃារាមស្សិទំ ផលំ។

Parivāressantimaṃ niccaṃ, saṅghārāmassidaṃ phalaṃ.

‘‘តិំសកប្បសហស្សានិ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ;

‘‘Tiṃsakappasahassāni, devaloke ramissati;

សហស្សក្ខត្តុំ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ។

Sahassakkhattuṃ devindo, devarajjaṃ karissati.

‘‘ទេវរាជេន បត្តព្ពំ, សព្ពំ បដិលភិស្សតិ;

‘‘Devarājena pattabbaṃ, sabbaṃ paṭilabhissati;

អនូនភោគោ ហុត្វាន, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ។

Anūnabhogo hutvāna, devarajjaṃ karissati.

‘‘សហស្សក្ខត្តុំ ចក្កវត្តី, រាជា រដ្ឋេ ភវិស្សតិ។

‘‘Sahassakkhattuṃ cakkavattī, rājā raṭṭhe bhavissati.

បថព្យា រជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ។

Pathabyā rajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ.

‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។

Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;

ឧបាលិ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ។

Upāli nāma nāmena, hessati satthu sāvako.

‘‘វិនយេ បារមិំ បត្វា, ឋានាឋានេ ច កោវិទោ;

‘‘Vinaye pāramiṃ patvā, ṭhānāṭhāne ca kovido;

ជិនសាសនំ ធារេន្តោ, វិហរិស្សតិនាសវោ។

Jinasāsanaṃ dhārento, viharissatināsavo.

‘‘សព្ពមេតំ អភិញ្ញាយ, គោតមោ សក្យបុង្គវោ;

‘‘Sabbametaṃ abhiññāya, gotamo sakyapuṅgavo;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេស្សតិ។

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapessati.

‘‘អបរិមេយ្យុបាទាយ, បត្ថេមិ តវ សាសនំ;

‘‘Aparimeyyupādāya, patthemi tava sāsanaṃ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, សព្ពសំយោជនក្ខយោ។

So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo.

‘‘យថា សូលាវុតោ បោសោ, រាជទណ្ឌេន តជ្ជិតោ;

‘‘Yathā sūlāvuto poso, rājadaṇḍena tajjito;

សូលេ សាតំ អវិន្ទន្តោ, បរិមុត្តិំវ ឥច្ឆតិ។

Sūle sātaṃ avindanto, parimuttiṃva icchati.

‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, ភវទណ្ឌេន តជ្ជិតោ;

‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, bhavadaṇḍena tajjito;

កម្មសូលាវុតោ សន្តោ, បិបាសាវេទនដ្ដិតោ។

Kammasūlāvuto santo, pipāsāvedanaṭṭito.

‘‘ភវេ សាតំ ន វិន្ទាមិ, ឌយ្ហន្តោ តីហិ អគ្គិភិ;

‘‘Bhave sātaṃ na vindāmi, ḍayhanto tīhi aggibhi;

បរិមុត្តិំ គវេសាមិ, យថាបិ រាជទណ្ឌិតោ។

Parimuttiṃ gavesāmi, yathāpi rājadaṇḍito.

‘‘យថា វិសាទោ បុរិសោ, វិសេន បរិបីឡិតោ;

‘‘Yathā visādo puriso, visena paripīḷito;

អគទំ សោ គវេសេយ្យ, វិសឃាតាយុបាលនំ។

Agadaṃ so gaveseyya, visaghātāyupālanaṃ.

‘‘គវេសមានោ បស្សេយ្យ, អគទំ វិសឃាតកំ;

‘‘Gavesamāno passeyya, agadaṃ visaghātakaṃ;

តំ បិវិត្វា សុខី អស្ស, វិសម្ហា បរិមុត្តិយា។

Taṃ pivitvā sukhī assa, visamhā parimuttiyā.

‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, យថា វិសហតោ នរោ;

‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, yathā visahato naro;

សម្បីឡិតោ អវិជ្ជាយ, សទ្ធម្មាគទមេសហំ។

Sampīḷito avijjāya, saddhammāgadamesahaṃ.

‘‘ធម្មាគទំ គវេសន្តោ, អទ្ទក្ខិំ សក្យសាសនំ;

‘‘Dhammāgadaṃ gavesanto, addakkhiṃ sakyasāsanaṃ;

អគ្គំ សព្ពោសធានំ តំ, សព្ពសល្លវិនោទនំ។

Aggaṃ sabbosadhānaṃ taṃ, sabbasallavinodanaṃ.

‘‘ធម្មោសធំ បិវិត្វាន, វិសំ សព្ពំ សមូហនិំ;

‘‘Dhammosadhaṃ pivitvāna, visaṃ sabbaṃ samūhaniṃ;

អជរាមរំ សីតិភាវំ, និព្ពានំ ផស្សយិំ អហំ។

Ajarāmaraṃ sītibhāvaṃ, nibbānaṃ phassayiṃ ahaṃ.

‘‘យថា ភូតដ្ដិតោ បោសោ, ភូតគ្គាហេន បីឡិតោ;

‘‘Yathā bhūtaṭṭito poso, bhūtaggāhena pīḷito;

ភូតវេជ្ជំ គវេសេយ្យ, ភូតស្មា បរិមុត្តិយា។

Bhūtavejjaṃ gaveseyya, bhūtasmā parimuttiyā.

‘‘គវេសមានោ បស្សេយ្យ, ភូតវិជ្ជាសុ កោវិទំ;

‘‘Gavesamāno passeyya, bhūtavijjāsu kovidaṃ;

តស្ស សោ វិហនេ ភូតំ, សមូលញ្ច វិនាសយេ។

Tassa so vihane bhūtaṃ, samūlañca vināsaye.

‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, តមគ្គាហេន បីឡិតោ;

‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, tamaggāhena pīḷito;

ញាណាលោកំ គវេសាមិ, តមតោ បរិមុត្តិយា។

Ñāṇālokaṃ gavesāmi, tamato parimuttiyā.

‘‘អថទ្ទសំ សក្យមុនិំ, កិលេសតមសោធនំ;

‘‘Athaddasaṃ sakyamuniṃ, kilesatamasodhanaṃ;

សោ មេ តមំ វិនោទេសិ, ភូតវេជ្ជោវ ភូតកំ។

So me tamaṃ vinodesi, bhūtavejjova bhūtakaṃ.

‘‘សំសារសោតំ សញ្ឆិន្ទិំ, តណ្ហាសោតំ និវារយិំ;

‘‘Saṃsārasotaṃ sañchindiṃ, taṇhāsotaṃ nivārayiṃ;

ភវំ ឧគ្ឃាដយិំ សព្ពំ, ភូតវេជ្ជោវ មូលតោ។

Bhavaṃ ugghāṭayiṃ sabbaṃ, bhūtavejjova mūlato.

‘‘គរុឡោ យថា ឱបតតិ, បន្នគំ ភក្ខមត្តនោ;

‘‘Garuḷo yathā opatati, pannagaṃ bhakkhamattano;

សមន្តា យោជនសតំ, វិក្ខោភេតិ មហាសរំ។

Samantā yojanasataṃ, vikkhobheti mahāsaraṃ.

‘‘បន្នគំ សោ គហេត្វាន, អធោសីសំ វិហេឋយំ;

‘‘Pannagaṃ so gahetvāna, adhosīsaṃ viheṭhayaṃ;

អាទាយ សោ បក្កមតិ, យេនកាមំ វិហង្គមោ។

Ādāya so pakkamati, yenakāmaṃ vihaṅgamo.

‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, យថាបិ គរុឡោ ពលី;

‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, yathāpi garuḷo balī;

អសង្ខតំ គវេសន្តោ, ទោសេ វិក្ខាលយិំ អហំ។

Asaṅkhataṃ gavesanto, dose vikkhālayiṃ ahaṃ.

‘‘ទិដ្ឋោ អហំ ធម្មវរំ, សន្តិបទមនុត្តរំ;

‘‘Diṭṭho ahaṃ dhammavaraṃ, santipadamanuttaraṃ;

អាទាយ វិហរាមេតំ, គរុឡោ បន្នគំ យថា។

Ādāya viharāmetaṃ, garuḷo pannagaṃ yathā.

‘‘អាសាវតី នាម លតា, ជាតា ចិត្តលតាវនេ;

‘‘Āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane;

តស្សា វស្សសហស្សេន, ឯកំ និព្ពត្តតេ ផលំ។

Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ.

‘‘តំ ទេវា បយិរុបាសន្តិ, តាវទូរផលេ សតិ;

‘‘Taṃ devā payirupāsanti, tāvadūraphale sati;

ទេវានំ សា បិយា ឯវំ, អាសាវតី លតុត្តមា។

Devānaṃ sā piyā evaṃ, āsāvatī latuttamā.

‘‘សតសហស្សុបាទាយ, តាហំ បរិចរេ មុនិ;

‘‘Satasahassupādāya, tāhaṃ paricare muni;

សាយំ បាតំ នមស្សាមិ, ទេវា អាសាវតិំ យថា។

Sāyaṃ pātaṃ namassāmi, devā āsāvatiṃ yathā.

‘‘អវញ្ឈា បារិចរិយា, អមោឃា ច នមស្សនា;

‘‘Avañjhā pāricariyā, amoghā ca namassanā;

ទូរាគតម្បិ មំ សន្តំ, ខណោយំ ន វិរាធយិ។

Dūrāgatampi maṃ santaṃ, khaṇoyaṃ na virādhayi.

‘‘បដិសន្ធិំ ន បស្សាមិ, វិចិនន្តោ ភវេ អហំ;

‘‘Paṭisandhiṃ na passāmi, vicinanto bhave ahaṃ;

និរូបធិ វិប្បមុត្តោ, ឧបសន្តោ ចរាមហំ។

Nirūpadhi vippamutto, upasanto carāmahaṃ.

‘‘យថាបិ បទុមំ នាម, សូរិយរំសេន បុប្ផតិ;

‘‘Yathāpi padumaṃ nāma, sūriyaraṃsena pupphati;

តថេវាហំ មហាវីរ, ពុទ្ធរំសេន បុប្ផិតោ។

Tathevāhaṃ mahāvīra, buddharaṃsena pupphito.

‘‘យថា ពលាកយោនិម្ហិ, ន វិជ្ជតិ បុមោ សទា;

‘‘Yathā balākayonimhi, na vijjati pumo sadā;

មេឃេសុ គជ្ជមានេសុ, គព្ភំ គណ្ហន្តិ តា សទា។

Meghesu gajjamānesu, gabbhaṃ gaṇhanti tā sadā.

‘‘ចិរម្បិ គព្ភំ ធារេន្តិ, យាវ មេឃោ ន គជ្ជតិ;

‘‘Cirampi gabbhaṃ dhārenti, yāva megho na gajjati;

ភារតោ បរិមុច្ចន្តិ, យទា មេឃោ បវស្សតិ។

Bhārato parimuccanti, yadā megho pavassati.

‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស, ធម្មមេឃេន គជ្ជតោ;

‘‘Padumuttarabuddhassa, dhammameghena gajjato;

សទ្ទេន ធម្មមេឃស្ស, ធម្មគព្ភំ អគណ្ហហំ។

Saddena dhammameghassa, dhammagabbhaṃ agaṇhahaṃ.

‘‘សតសហស្សុបាទាយ, បុញ្ញគព្ភំ ធរេមហំ;

‘‘Satasahassupādāya, puññagabbhaṃ dharemahaṃ;

នប្បមុច្ចាមិ ភារតោ, ធម្មមេឃោ ន គជ្ជតិ។

Nappamuccāmi bhārato, dhammamegho na gajjati.

‘‘យទា តុវំ សក្យមុនិ, រម្មេ កបិលវត្ថវេ;

‘‘Yadā tuvaṃ sakyamuni, ramme kapilavatthave;

គជ្ជសិ ធម្មមេឃេន, ភារតោ បរិមុច្ចហំ។

Gajjasi dhammameghena, bhārato parimuccahaṃ.

‘‘សុញ្ញតំ អនិមិត្តញ្ច, តថាប្បណិហិតម្បិ ច;

‘‘Suññataṃ animittañca, tathāppaṇihitampi ca;

ចតុរោ ច ផលេ សព្ពេ, ធម្មេវំ វិជនយិំ អហំ។

Caturo ca phale sabbe, dhammevaṃ vijanayiṃ ahaṃ.

‘‘អបរិមេយ្យុបាទាយ, បត្ថេមិ តវ សាសនំ;

‘‘Aparimeyyupādāya, patthemi tava sāsanaṃ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, សន្តិបទមនុត្តរំ។

So me attho anuppatto, santipadamanuttaraṃ.

‘‘វិនយេ បារមិំ បត្តោ, យថាបិ បាឋិកោ ឥសិ;

‘‘Vinaye pāramiṃ patto, yathāpi pāṭhiko isi;

ន មេ សមសមោ អត្ថិ, ធារេមិ សាសនំ អហំ។

Na me samasamo atthi, dhāremi sāsanaṃ ahaṃ.

‘‘វិនយេ ខន្ធកេ ចាបិ, តិកច្ឆេទេ ច បញ្ចកេ;

‘‘Vinaye khandhake cāpi, tikacchede ca pañcake;

ឯត្ថ មេ វិមតិ នត្ថិ, អក្ខរេ ព្យញ្ជនេបិ វា។

Ettha me vimati natthi, akkhare byañjanepi vā.

‘‘និគ្គហេ បដិកម្មេ ច, ឋានាឋានេ ច កោវិទោ;

‘‘Niggahe paṭikamme ca, ṭhānāṭhāne ca kovido;

ឱសារណេ វុដ្ឋាបនេ, សព្ពត្ថ បារមិំ គតោ។

Osāraṇe vuṭṭhāpane, sabbattha pāramiṃ gato.

‘‘វិនយេ ខន្ធកេ វាបិ, និក្ខិបិត្វា បទំ អហំ;

‘‘Vinaye khandhake vāpi, nikkhipitvā padaṃ ahaṃ;

ឧភតោ វិនិវេឋេត្វា, រសតោ ឱសរេយ្យហំ។

Ubhato viniveṭhetvā, rasato osareyyahaṃ.

‘‘និរុត្តិយា សុកុសលោ, អត្ថានត្ថេ ច កោវិទោ;

‘‘Niruttiyā sukusalo, atthānatthe ca kovido;

អនញ្ញាតំ មយា នត្ថិ, ឯកគ្គោ សត្ថុ សាសនេ។

Anaññātaṃ mayā natthi, ekaggo satthu sāsane.

‘‘រូបទក្ខោ អហំ អជ្ជ, សក្យបុត្តស្ស សាសនេ;

‘‘Rūpadakkho ahaṃ ajja, sakyaputtassa sāsane;

កង្ខំ សព្ពំ វិនោទេមិ, ឆិន្ទាមិ សព្ពសំសយំ។

Kaṅkhaṃ sabbaṃ vinodemi, chindāmi sabbasaṃsayaṃ.

‘‘បទំ អនុបទញ្ចាបិ, អក្ខរញ្ចាបិ ព្យញ្ជនំ;

‘‘Padaṃ anupadañcāpi, akkharañcāpi byañjanaṃ;

និទានេ បរិយោសានេ, សព្ពត្ថ កោវិទោ អហំ។

Nidāne pariyosāne, sabbattha kovido ahaṃ.

‘‘យថាបិ រាជា ពលវា, និគ្គណ្ហិត្វា បរន្តបេ;

‘‘Yathāpi rājā balavā, niggaṇhitvā parantape;

វិជិនិត្វាន សង្គាមំ, នគរំ តត្ថ មាបយេ។

Vijinitvāna saṅgāmaṃ, nagaraṃ tattha māpaye.

‘‘បាការំ បរិខញ្ចាបិ, ឯសិកំ ទ្វារកោដ្ឋកំ;

‘‘Pākāraṃ parikhañcāpi, esikaṃ dvārakoṭṭhakaṃ;

អដ្ដាលកេ ច វិវិធេ, ការយេ នគរេ ពហូ។

Aṭṭālake ca vividhe, kāraye nagare bahū.

‘‘សិង្ឃាដកំ ចច្ចរញ្ច, សុវិភត្តន្តរាបណំ;

‘‘Siṅghāṭakaṃ caccarañca, suvibhattantarāpaṇaṃ;

ការយេយ្យ សភំ តត្ថ, អត្ថានត្ថវិនិច្ឆយំ។

Kārayeyya sabhaṃ tattha, atthānatthavinicchayaṃ.

‘‘និគ្ឃាតត្ថំ អមិត្តានំ, ឆិទ្ទាឆិទ្ទញ្ច ជានិតុំ;

‘‘Nigghātatthaṃ amittānaṃ, chiddāchiddañca jānituṃ;

ពលកាយស្ស រក្ខាយ, សេនាបច្ចំ ឋបេតិ សោ។

Balakāyassa rakkhāya, senāpaccaṃ ṭhapeti so.

‘‘អារក្ខត្ថាយ ភណ្ឌស្ស, និធានកុសលំ នរំ;

‘‘Ārakkhatthāya bhaṇḍassa, nidhānakusalaṃ naraṃ;

មា មេ ភណ្ឌំ វិនស្សីតិ, ភណ្ឌរក្ខំ ឋបេតិ សោ។

Mā me bhaṇḍaṃ vinassīti, bhaṇḍarakkhaṃ ṭhapeti so.

‘‘មមត្តោ ហោតិ យោ រញ្ញោ, វុទ្ធិំ យស្ស ច ឥច្ឆតិ;

‘‘Mamatto hoti yo rañño, vuddhiṃ yassa ca icchati;

តស្សាធិករណំ ទេតិ, មិត្តស្ស បដិបជ្ជិតុំ។

Tassādhikaraṇaṃ deti, mittassa paṭipajjituṃ.

‘‘ឧប្បាតេសុ និមិត្តេសុ, លក្ខណេសុ ច កោវិទំ;

‘‘Uppātesu nimittesu, lakkhaṇesu ca kovidaṃ;

អជ្ឈាយកំ មន្តធរំ, បោរោហិច្ចេ ឋបេតិ សោ។

Ajjhāyakaṃ mantadharaṃ, porohicce ṭhapeti so.

‘‘ឯតេហង្គេហិ សម្បន្នោ, ខត្តិយោតិ បវុច្ចតិ;

‘‘Etehaṅgehi sampanno, khattiyoti pavuccati;

សទា រក្ខន្តិ រាជានំ, ចក្កវាកោវ ទុក្ខិតំ។

Sadā rakkhanti rājānaṃ, cakkavākova dukkhitaṃ.

‘‘តថេវ ត្វំ មហាវីរ, ហតាមិត្តោវ ខត្តិយោ;

‘‘Tatheva tvaṃ mahāvīra, hatāmittova khattiyo;

សទេវកស្ស លោកស្ស, ធម្មរាជាតិ វុច្ចតិ។

Sadevakassa lokassa, dhammarājāti vuccati.

‘‘តិត្ថិយេ និហនិត្វាន, មារញ្ចាបិ សសេនកំ;

‘‘Titthiye nihanitvāna, mārañcāpi sasenakaṃ;

តមន្ធការំ វិធមិត្វា, ធម្មនគរំ អមាបយិ។

Tamandhakāraṃ vidhamitvā, dhammanagaraṃ amāpayi.

‘‘សីលំ បាការកំ តត្ថ, ញាណំ តេ ទ្វារកោដ្ឋកំ;

‘‘Sīlaṃ pākārakaṃ tattha, ñāṇaṃ te dvārakoṭṭhakaṃ;

សទ្ធា តេ ឯសិកា វីរ, ទ្វារបាលោ ច សំវរោ។

Saddhā te esikā vīra, dvārapālo ca saṃvaro.

‘‘សតិបដ្ឋានមដ្ដាលំ, បញ្ញា តេ ចច្ចរំ មុនេ;

‘‘Satipaṭṭhānamaṭṭālaṃ, paññā te caccaraṃ mune;

ឥទ្ធិបាទញ្ច សិង្ឃាដំ, ធម្មវីថិ សុមាបិតា។

Iddhipādañca siṅghāṭaṃ, dhammavīthi sumāpitā.

‘‘សុត្តន្តំ អភិធម្មញ្ច, វិនយញ្ចាបិ កេវលំ;

‘‘Suttantaṃ abhidhammañca, vinayañcāpi kevalaṃ;

នវង្គំ ពុទ្ធវចនំ, ឯសា ធម្មសភា តវ។

Navaṅgaṃ buddhavacanaṃ, esā dhammasabhā tava.

‘‘សុញ្ញតំ អនិមិត្តញ្ច, វិហារញ្ចប្បណីហិតំ;

‘‘Suññataṃ animittañca, vihārañcappaṇīhitaṃ;

អានេញ្ជញ្ច និរោធោ ច, ឯសា ធម្មកុដី តវ។

Āneñjañca nirodho ca, esā dhammakuṭī tava.

‘‘បញ្ញាយ អគ្គោ និក្ខិត្តោ, បដិភានេ ច កោវិទោ;

‘‘Paññāya aggo nikkhitto, paṭibhāne ca kovido;

សារិបុត្តោតិ នាមេន, ធម្មសេនាបតី តវ។

Sāriputtoti nāmena, dhammasenāpatī tava.

‘‘ចុតូបបាតកុសលោ , ឥទ្ធិយា បារមិំ គតោ;

‘‘Cutūpapātakusalo , iddhiyā pāramiṃ gato;

កោលិតោ នាម នាមេន, បោរោហិច្ចោ តវំ មុនេ។

Kolito nāma nāmena, porohicco tavaṃ mune.

‘‘បោរាណកវំសធរោ, ឧគ្គតេជោ ទុរាសទោ;

‘‘Porāṇakavaṃsadharo, uggatejo durāsado;

ធុតវាទីគុណេនគ្គោ, អក្ខទស្សោ តវំ មុនេ។

Dhutavādīguṇenaggo, akkhadasso tavaṃ mune.

‘‘ពហុស្សុតោ ធម្មធរោ, សព្ពបាឋី ច សាសនេ;

‘‘Bahussuto dhammadharo, sabbapāṭhī ca sāsane;

អានន្ទោ នាម នាមេន, ធម្មារក្ខោ តវំ មុនេ។

Ānando nāma nāmena, dhammārakkho tavaṃ mune.

‘‘ឯតេ សព្ពេ អតិក្កម្ម, បមេសិ ភគវា មមំ;

‘‘Ete sabbe atikkamma, pamesi bhagavā mamaṃ;

វិនិច្ឆយំ មេ បាទាសិ, វិនយេ វិញ្ញុទេសិតំ។

Vinicchayaṃ me pādāsi, vinaye viññudesitaṃ.

‘‘យោ កោចិ វិនយេ បញ្ហំ, បុច្ឆតិ ពុទ្ធសាវកោ;

‘‘Yo koci vinaye pañhaṃ, pucchati buddhasāvako;

តត្ថ មេ ចិន្តនា នត្ថិ, តញ្ញេវត្ថំ កថេមហំ។

Tattha me cintanā natthi, taññevatthaṃ kathemahaṃ.

‘‘យាវតា ពុទ្ធខេត្តម្ហិ, ឋបេត្វា តំ មហាមុនិ;

‘‘Yāvatā buddhakhettamhi, ṭhapetvā taṃ mahāmuni;

វិនយេ មាទិសោ នត្ថិ, កុតោ ភិយ្យោ ភវិស្សតិ។

Vinaye mādiso natthi, kuto bhiyyo bhavissati.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯវំ គជ្ជតិ គោតមោ;

‘‘Bhikkhusaṅghe nisīditvā, evaṃ gajjati gotamo;

ឧបាលិស្ស សមោ នត្ថិ, វិនយេ ខន្ធកេសុ ច។

Upālissa samo natthi, vinaye khandhakesu ca.

‘‘យាវតា ពុទ្ធភណិតំ, នវង្គំ សត្ថុសាសនំ;

‘‘Yāvatā buddhabhaṇitaṃ, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ;

វិនយោគធំ តំ សព្ពំ, វិនយមូលបស្សិនោ។

Vinayogadhaṃ taṃ sabbaṃ, vinayamūlapassino.

‘‘មម កម្មំ សរិត្វាន, គោតមោ សក្យបុង្គវោ;

‘‘Mama kammaṃ saritvāna, gotamo sakyapuṅgavo;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ មំ។

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapesi maṃ.

‘‘សតសហស្សុបាទាយ, ឥមំ ឋានំ អបត្ថយិំ;

‘‘Satasahassupādāya, imaṃ ṭhānaṃ apatthayiṃ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, វិនយេ បារមិំ គតោ។

So me attho anuppatto, vinaye pāramiṃ gato.

‘‘សក្យានំ នន្ទិជននោ, កប្បកោ អាសហំ បុរេ;

‘‘Sakyānaṃ nandijanano, kappako āsahaṃ pure;

វិជហិត្វាន តំ ជាតិំ, បុត្តោ ជាតោ មហេសិនោ។

Vijahitvāna taṃ jātiṃ, putto jāto mahesino.

‘‘ឥតោ ទុតិយកេ កប្បេ, អញ្ជសោ នាម ខត្តិយោ;

‘‘Ito dutiyake kappe, añjaso nāma khattiyo;

អនន្តតេជោ អមិតយសោ, ភូមិបាលោ មហទ្ធនោ។

Anantatejo amitayaso, bhūmipālo mahaddhano.

‘‘តស្ស រញ្ញោ អហំ បុត្តោ, ចន្ទនោ នាម ខត្តិយោ;

‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, candano nāma khattiyo;

ជាតិមទេនុបត្ថទ្ធោ, យសភោគមទេន ច។

Jātimadenupatthaddho, yasabhogamadena ca.

‘‘នាគសតសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

‘‘Nāgasatasahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;

តិធាបភិន្នា មាតង្គា, បរិវារេន្តិ មំ សទា។

Tidhāpabhinnā mātaṅgā, parivārenti maṃ sadā.

‘‘សពលេហិ បរេតោហំ, ឧយ្យានំ គន្តុកាមកោ;

‘‘Sabalehi paretohaṃ, uyyānaṃ gantukāmako;

អារុយ្ហ សិរិកំ នាគំ, នគរា និក្ខមិំ តទា។

Āruyha sirikaṃ nāgaṃ, nagarā nikkhamiṃ tadā.

‘‘ចរណេន ច សម្បន្នោ, គុត្តទ្វារោ សុសំវុតោ;

‘‘Caraṇena ca sampanno, guttadvāro susaṃvuto;

ទេវលោ នាម សម្ពុទ្ធោ, អាគច្ឆិ បុរតោ មម។

Devalo nāma sambuddho, āgacchi purato mama.

‘‘បេសេត្វា សិរិកំ នាគំ, ពុទ្ធំ អាសាទយិំ តទា;

‘‘Pesetvā sirikaṃ nāgaṃ, buddhaṃ āsādayiṃ tadā;

តតោ សញ្ជាតកោបោ សោ, នាគោ នុទ្ធរតេ បទំ។

Tato sañjātakopo so, nāgo nuddharate padaṃ.

‘‘នាគំ រុណ្ណមនំ ទិស្វា, ពុទ្ធេ កោធំ អកាសហំ;

‘‘Nāgaṃ ruṇṇamanaṃ disvā, buddhe kodhaṃ akāsahaṃ;

វិហេសយិត្វា សម្ពុទ្ធំ, ឧយ្យានំ អគមាសហំ។

Vihesayitvā sambuddhaṃ, uyyānaṃ agamāsahaṃ.

‘‘សាតំ តត្ថ ន វិន្ទាមិ, សិរោ បជ្ជលិតោ យថា;

‘‘Sātaṃ tattha na vindāmi, siro pajjalito yathā;

បរិឡាហេន ឌយ្ហាមិ, មច្ឆោវ ពឡិសាទកោ។

Pariḷāhena ḍayhāmi, macchova baḷisādako.

‘‘សសាគរន្តា បថវី, អាទិត្តា វិយ ហោតិ មេ;

‘‘Sasāgarantā pathavī, ādittā viya hoti me;

បិតុ សន្តិកុបាគម្ម, ឥទំ វចនមព្រវិំ។

Pitu santikupāgamma, idaṃ vacanamabraviṃ.

‘‘អាសីវិសំវ កុបិតំ, អគ្គិក្ខន្ធំវ អាគតំ;

‘‘Āsīvisaṃva kupitaṃ, aggikkhandhaṃva āgataṃ;

មត្តំវ កុញ្ជរំ ទន្តិំ, យំ សយម្ភុមសាទយិំ។

Mattaṃva kuñjaraṃ dantiṃ, yaṃ sayambhumasādayiṃ.

‘‘អាសាទិតោ មយា ពុទ្ធោ, ឃោរោ ឧគ្គតបោ ជិនោ;

‘‘Āsādito mayā buddho, ghoro uggatapo jino;

បុរា សព្ពេ វិនស្សាម, ខមាបេស្សាម តំ មុនិំ។

Purā sabbe vinassāma, khamāpessāma taṃ muniṃ.

‘‘នោ ចេ តំ និជ្ឈាបេស្សាម, អត្តទន្តំ សមាហិតំ;

‘‘No ce taṃ nijjhāpessāma, attadantaṃ samāhitaṃ;

ឱរេន សត្តទិវសា, រដ្ឋំ មេ វិធមិស្សតិ។

Orena sattadivasā, raṭṭhaṃ me vidhamissati.

‘‘សុមេខលោ កោសិយោ ច, សិគ្គវោ ចាបិ សត្តកោ;

‘‘Sumekhalo kosiyo ca, siggavo cāpi sattako;

អាសាទយិត្វា ឥសយោ, ទុគ្គតា តេ សរដ្ឋកា។

Āsādayitvā isayo, duggatā te saraṭṭhakā.

‘‘យទា កុប្បន្តិ ឥសយោ, សញ្ញតា ព្រហ្មចារិនោ;

‘‘Yadā kuppanti isayo, saññatā brahmacārino;

សទេវកំ វិនាសេន្តិ, សសាគរំ សបព្ពតំ។

Sadevakaṃ vināsenti, sasāgaraṃ sapabbataṃ.

‘‘តិយោជនសហស្សម្ហិ, បុរិសេ សន្និបាតយិំ;

‘‘Tiyojanasahassamhi, purise sannipātayiṃ;

អច្ចយំ ទេសនត្ថាយ, សយម្ភុំ ឧបសង្កមិំ។

Accayaṃ desanatthāya, sayambhuṃ upasaṅkamiṃ.

‘‘អល្លវត្ថា អល្លសិរា, សព្ពេវ បញ្ជលីកតា;

‘‘Allavatthā allasirā, sabbeva pañjalīkatā;

ពុទ្ធស្ស បាទេ និបតិត្វា, ឥទំ វចនមព្រវុំ។

Buddhassa pāde nipatitvā, idaṃ vacanamabravuṃ.

‘‘ខមស្សុ ត្វំ មហាវីរ, អភិយាចតិ តំ ជនោ;

‘‘Khamassu tvaṃ mahāvīra, abhiyācati taṃ jano;

បរិឡាហំ វិនោទេហិ, មា នោ រដ្ឋំ វិនាសយ។

Pariḷāhaṃ vinodehi, mā no raṭṭhaṃ vināsaya.

‘‘សទេវមានុសា សព្ពេ, សទានវា សរក្ខសា;

‘‘Sadevamānusā sabbe, sadānavā sarakkhasā;

អយោមយេន កូដេន, សិរំ ភិន្ទេយ្យុ មេ សទា។

Ayomayena kūṭena, siraṃ bhindeyyu me sadā.

‘‘ទកេ អគ្គិ ន សណ្ឋាតិ, ពីជំ សេលេ ន រូហតិ;

‘‘Dake aggi na saṇṭhāti, bījaṃ sele na rūhati;

អគទេ កិមិ ន សណ្ឋាតិ, កោបោ ពុទ្ធេ ន ជាយតិ។

Agade kimi na saṇṭhāti, kopo buddhe na jāyati.

‘‘យថា ច ភូមិ អចលា, អប្បមេយ្យោ ច សាគរោ;

‘‘Yathā ca bhūmi acalā, appameyyo ca sāgaro;

អនន្តកោ ច អាកាសោ, ឯវំ ពុទ្ធា អខោភិយា។

Anantako ca ākāso, evaṃ buddhā akhobhiyā.

‘‘សទា ខន្តា មហាវីរា, ខមិតា ច តបស្សិនោ;

‘‘Sadā khantā mahāvīrā, khamitā ca tapassino;

ខន្តានំ ខមិតានញ្ច, គមនំ តំ ន វិជ្ជតិ។

Khantānaṃ khamitānañca, gamanaṃ taṃ na vijjati.

‘‘ឥទំ វត្វាន សម្ពុទ្ធោ, បរិឡាហំ វិនោទយំ;

‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, pariḷāhaṃ vinodayaṃ;

មហាជនស្ស បុរតោ, នភំ អព្ភុគ្គមី តទា។

Mahājanassa purato, nabhaṃ abbhuggamī tadā.

‘‘តេន កម្មេនហំ វីរ, ហីនត្តំ អជ្ឈុបាគតោ;

‘‘Tena kammenahaṃ vīra, hīnattaṃ ajjhupāgato;

សមតិក្កម្ម តំ ជាតិំ, បាវិសិំ អភយំ បុរំ។

Samatikkamma taṃ jātiṃ, pāvisiṃ abhayaṃ puraṃ.

‘‘តទាបិ មំ មហាវីរ, ឌយ្ហមានំ សុសណ្ឋិតំ;

‘‘Tadāpi maṃ mahāvīra, ḍayhamānaṃ susaṇṭhitaṃ;

បរិឡាហំ វិនោទេសិ, សយម្ភុញ្ច ខមាបយិំ។

Pariḷāhaṃ vinodesi, sayambhuñca khamāpayiṃ.

‘‘អជ្ជាបិ មំ មហាវីរ, ឌយ្ហមានំ តិហគ្គិភិ;

‘‘Ajjāpi maṃ mahāvīra, ḍayhamānaṃ tihaggibhi;

និព្ពាបេសិ តយោ អគ្គី, សីតិភាវញ្ច បាបយិំ។

Nibbāpesi tayo aggī, sītibhāvañca pāpayiṃ.

‘‘យេសំ សោតាវធានត្ថិ, សុណាថ មម ភាសតោ;

‘‘Yesaṃ sotāvadhānatthi, suṇātha mama bhāsato;

អត្ថំ តុយ្ហំ បវក្ខាមិ, យថា ទិដ្ឋំ បទំ មម។

Atthaṃ tuyhaṃ pavakkhāmi, yathā diṭṭhaṃ padaṃ mama.

‘‘សយម្ភុំ តំ វិមានេត្វា, សន្តចិត្តំ សមាហិតំ;

‘‘Sayambhuṃ taṃ vimānetvā, santacittaṃ samāhitaṃ;

តេន កម្មេនហំ អជ្ជ, ជាតោម្ហិ នីចយោនិយំ។

Tena kammenahaṃ ajja, jātomhi nīcayoniyaṃ.

‘‘មា វោ ខណំ វិរាធេថ, ខណាតីតា ហិ សោចរេ;

‘‘Mā vo khaṇaṃ virādhetha, khaṇātītā hi socare;

សទត្ថេ វាយមេយ្យាថ, ខណោ វោ បដិបាទិតោ។

Sadatthe vāyameyyātha, khaṇo vo paṭipādito.

‘‘ឯកច្ចានញ្ច វមនំ, ឯកច្ចានំ វិរេចនំ;

‘‘Ekaccānañca vamanaṃ, ekaccānaṃ virecanaṃ;

វិសំ ហលាហលំ ឯកេ, ឯកច្ចានញ្ច ឱសធំ។

Visaṃ halāhalaṃ eke, ekaccānañca osadhaṃ.

‘‘វមនំ បដិបន្នានំ, ផលដ្ឋានំ វិរេចនំ;

‘‘Vamanaṃ paṭipannānaṃ, phalaṭṭhānaṃ virecanaṃ;

ឱសធំ ផលលាភីនំ, បុញ្ញក្ខេត្តំ គវេសិនំ។

Osadhaṃ phalalābhīnaṃ, puññakkhettaṃ gavesinaṃ.

‘‘សាសនេន វិរុទ្ធានំ, វិសំ ហលាហលំ យថា;

‘‘Sāsanena viruddhānaṃ, visaṃ halāhalaṃ yathā;

អាសីវិសោ ទិដ្ឋវិសោ, ឯវំ ឈាបេតិ តំ នរំ។

Āsīviso diṭṭhaviso, evaṃ jhāpeti taṃ naraṃ.

‘‘សកិំ បីតំ ហលាហលំ, ឧបរុន្ធតិ ជីវិតំ;

‘‘Sakiṃ pītaṃ halāhalaṃ, uparundhati jīvitaṃ;

សាសនេន វិរុជ្ឈិត្វា, កប្បកោដិម្ហិ ឌយ្ហតិ។

Sāsanena virujjhitvā, kappakoṭimhi ḍayhati.

‘‘ខន្តិយា អវិហិំសាយ, មេត្តចិត្តវតាយ ច;

‘‘Khantiyā avihiṃsāya, mettacittavatāya ca;

សទេវកំ សោ តារេតិ, តស្មា តេ អវិរាធិយា។

Sadevakaṃ so tāreti, tasmā te avirādhiyā.

‘‘លាភាលាភេ ន សជ្ជន្តិ, សម្មាននវិមាននេ;

‘‘Lābhālābhe na sajjanti, sammānanavimānane;

បថវីសទិសា ពុទ្ធា, តស្មា តេ ន វិរាធិយា។

Pathavīsadisā buddhā, tasmā te na virādhiyā.

‘‘ទេវទត្តេ ច វធកេ, ចោរេ អង្គុលិមាលកេ;

‘‘Devadatte ca vadhake, core aṅgulimālake;

រាហុលេ ធនបាលេ ច, សព្ពេសំ សមកោ មុនិ។

Rāhule dhanapāle ca, sabbesaṃ samako muni.

‘‘ឯតេសំ បដិឃោ នត្ថិ, រាគោមេសំ ន វិជ្ជតិ;

‘‘Etesaṃ paṭigho natthi, rāgomesaṃ na vijjati;

សព្ពេសំ សមកោ ពុទ្ធោ, វធកស្សោរសស្ស ច។

Sabbesaṃ samako buddho, vadhakassorasassa ca.

‘‘បន្ថេ ទិស្វាន កាសាវំ, ឆឌ្ឌិតំ មីឡ្ហមក្ខិតំ;

‘‘Panthe disvāna kāsāvaṃ, chaḍḍitaṃ mīḷhamakkhitaṃ;

សិរស្មិំ អញ្ជលិំ កត្វា, វន្ទិតព្ពំ ឥសិទ្ធជំ។

Sirasmiṃ añjaliṃ katvā, vanditabbaṃ isiddhajaṃ.

‘‘អព្ភតីតា ច យេ ពុទ្ធា, វត្តមានា អនាគតា;

‘‘Abbhatītā ca ye buddhā, vattamānā anāgatā;

ធជេនានេន សុជ្ឈន្តិ, តស្មា ឯតេ នមស្សិយា។

Dhajenānena sujjhanti, tasmā ete namassiyā.

‘‘សត្ថុកប្បំ សុវិនយំ, ធារេមិ ហទយេនហំ;

‘‘Satthukappaṃ suvinayaṃ, dhāremi hadayenahaṃ;

នមស្សមានោ វិនយំ, វិហរិស្សាមិ សព្ពទា។

Namassamāno vinayaṃ, viharissāmi sabbadā.

‘‘វិនយោ អាសយោ មយ្ហំ, វិនយោ ឋានចង្កមំ;

‘‘Vinayo āsayo mayhaṃ, vinayo ṭhānacaṅkamaṃ;

កប្បេមិ វិនយេ វាសំ, វិនយោ មម គោចរោ។

Kappemi vinaye vāsaṃ, vinayo mama gocaro.

‘‘វិនយេ បារមិប្បត្តោ, សមថេ ចាបិ កោវិទោ;

‘‘Vinaye pāramippatto, samathe cāpi kovido;

ឧបាលិ តំ មហាវីរ, បាទេ វន្ទតិ សត្ថុនោ។

Upāli taṃ mahāvīra, pāde vandati satthuno.

‘‘សោ អហំ វិចរិស្សាមិ, គាមា គាមំ បុរា បុរំ;

‘‘So ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā puraṃ;

នមស្សមានោ សម្ពុទ្ធំ, ធម្មស្ស ច សុធម្មតំ។

Namassamāno sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammataṃ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

តត្ថ ហិ នំ សត្ថា សយមេវ សកលំ វិនយបិដកំ ឧគ្គណ្ហាបេសិ។ សោ អបរភាគេ ភារុកច្ឆកវត្ថុំ (បារា. ៧៨) អជ្ជុកវត្ថុំ (បារា. ១៥៨) កុមារកស្សបវត្ថុន្តិ ឥមានិ តីណិ វត្ថូនិ វិនិច្ឆយិ។ សត្ថា ឯកេកស្មិំ វិនិច្ឆិតេ សាធុការំ ទត្វា តយោបិ វិនិច្ឆយេ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ថេរំ វិនយធរានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ។ សោ អបរភាគេ ឯកស្មិំ ឧបោសថទិវសេ បាតិមោក្ខុទ្ទេសសមយេ ភិក្ខូ ឱវទន្តោ –

Tattha hi naṃ satthā sayameva sakalaṃ vinayapiṭakaṃ uggaṇhāpesi. So aparabhāge bhārukacchakavatthuṃ (pārā. 78) ajjukavatthuṃ (pārā. 158) kumārakassapavatthunti imāni tīṇi vatthūni vinicchayi. Satthā ekekasmiṃ vinicchite sādhukāraṃ datvā tayopi vinicchaye aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So aparabhāge ekasmiṃ uposathadivase pātimokkhuddesasamaye bhikkhū ovadanto –

២៤៩.

249.

‘‘សទ្ធាយ អភិនិក្ខម្ម, នវបព្ពជិតោ នវោ;

‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo;

មិត្តេ ភជេយ្យ កល្យាណេ, សុទ្ធាជីវេ អតន្ទិតេ។

Mitte bhajeyya kalyāṇe, suddhājīve atandite.

២៥០.

250.

‘‘សទ្ធាយ អភិនិក្ខម្ម, នវបព្ពជិតោ នវោ;

‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo;

សង្ឃស្មិំ វិហរំ ភិក្ខុ, សិក្ខេថ វិនយំ ពុធោ។

Saṅghasmiṃ viharaṃ bhikkhu, sikkhetha vinayaṃ budho.

២៥១.

251.

‘‘សទ្ធាយ អភិនិក្ខម្ម, នវបព្ពជិតោ នវោ;

‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo;

កប្បាកប្បេសុ កុសលោ, ចរេយ្យ អបុរក្ខតោ’’តិ។ – តិស្សោ គាថា អភាសិ;

Kappākappesu kusalo, careyya apurakkhato’’ti. – tisso gāthā abhāsi;

តត្ថ សទ្ធាយាតិ សទ្ធានិមិត្តំ, ន ជីវិកត្ថន្តិ អត្ថោ។ សទ្ធាយាតិ វា កម្មផលានិ រតនត្តយគុណញ្ច សទ្ទហិត្វា។ អភិនិក្ខម្មាតិ ឃរាវាសតោ និក្ខមិត្វា។ នវបព្ពជិតោតិ នវោ ហុត្វា បព្ពជិតោ, បឋមវយេ ឯវ បព្ពជិតោ។ នវោតិ សាសនេ សិក្ខាយ អភិនវោ ទហរោ។ មិត្តេ ភជេយ្យ កល្យាណេ សុទ្ធាជីវេ អតន្ទិតេតិ ‘‘បិយោ គរុ ភាវនីយោ’’តិអាទិនា (អ. និ. ៧.៣៧) វុត្តលក្ខណេ កល្យាណមិត្តេ, មិច្ឆាជីវវិវជ្ជនេន សុទ្ធាជីវេ , អារទ្ធវីរិយតាយ អតន្ទិតេ ភជេយ្យ ឧបសង្កមេយ្យ, តេសំ ឱវាទានុសាសនីបដិគ្គហណវសេន សេវេយ្យ។ សង្ឃស្មិំ វិហរន្តិ សង្ឃេ ភិក្ខុសមូហេ វត្តបដិវត្តបូរណវសេន វិហរន្តោ។ សិក្ខេថ វិនយំ ពុធោតិ ពោធញាណតាសុកុសលោ ហុត្វា វិនយបរិយត្តិំ សិក្ខេយ្យ។ វិនយោ ហិ សាសនស្ស អាយុ, តស្មិំ ឋិតេ សាសនំ ឋិតំ ហោតិ។ ‘‘ពុទ្ធោ’’តិ ច បឋន្តិ, សោ ឯវត្ថោ។ កប្បាកប្បេសូតិ កប្បិយាកប្បិយេសុ កុសលោ សុត្តវសេន សុត្តានុលោមវសេន ច និបុណោ ឆេកោ។ អបុរក្ខតោតិ ន បុរក្ខតោ តណ្ហាទីហិ កុតោចិ បុរេក្ខារំ អបច្ចាសីសន្តោ ហុត្វា វិហរេយ្យ។

Tattha saddhāyāti saddhānimittaṃ, na jīvikatthanti attho. Saddhāyāti vā kammaphalāni ratanattayaguṇañca saddahitvā. Abhinikkhammāti gharāvāsato nikkhamitvā. Navapabbajitoti navo hutvā pabbajito, paṭhamavaye eva pabbajito. Navoti sāsane sikkhāya abhinavo daharo. Mitte bhajeyya kalyāṇe suddhājīve atanditeti ‘‘piyo garu bhāvanīyo’’tiādinā (a. ni. 7.37) vuttalakkhaṇe kalyāṇamitte, micchājīvavivajjanena suddhājīve , āraddhavīriyatāya atandite bhajeyya upasaṅkameyya, tesaṃ ovādānusāsanīpaṭiggahaṇavasena seveyya. Saṅghasmiṃ viharanti saṅghe bhikkhusamūhe vattapaṭivattapūraṇavasena viharanto. Sikkhetha vinayaṃ budhoti bodhañāṇatāsukusalo hutvā vinayapariyattiṃ sikkheyya. Vinayo hi sāsanassa āyu, tasmiṃ ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti. ‘‘Buddho’’ti ca paṭhanti, so evattho. Kappākappesūti kappiyākappiyesu kusalo suttavasena suttānulomavasena ca nipuṇo cheko. Apurakkhatoti na purakkhato taṇhādīhi kutoci purekkhāraṃ apaccāsīsanto hutvā vihareyya.

ឧបាលិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Upālittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១១. ឧបាលិត្ថេរគាថា • 11. Upālittheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact