| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರ-ಟೀಕಾ • Vinayālaṅkāra-ṭīkā |
॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರ-ಟೀಕಾ (ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ)
Vinayālaṅkāra-ṭīkā (dutiyo bhāgo)
೨೭. ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿವತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
27. Upajjhāyādivattavinicchayakathā
ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣನಾ
Upajjhāyavattakathāvaṇanā
೧೮೩. ಏವಂ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದಿವತ್ತಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವತ್ತಂ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀಹಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀಸು ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ। ತಂ ಕತಿವಿಧನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ…ಪೇ॰… ಬಹುವಿಧ’’ನ್ತಿ। ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ। ತೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಅನುಮೋದನವತ್ತಾನಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನೀ’’ತಿ। ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೫೬) ಚ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವ, ತತ್ಥ ಪನ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತಂ, ಇಧ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತತೋ। ಇತೋ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಪಞ್ಚಸತ್ತತಿ ಸೇಖಿಯವತ್ತಾನಿ ದ್ವೇಅಸೀತಿ ಮಹಾವತ್ತಾನಿ ಚ ವತ್ತಮೇವ। ತೇಸು ಪನ ಸೇಖಿಯವತ್ತಾನಿ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಾನಿ, ಮಹಾವತ್ತಾನಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇಸು (ಚೂಳವ॰ ೭೫ ಆದಯೋ), ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿಯೇವ ದಸ್ಸಿತಾನಿ। ತೇಸು ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತ್ಯಾದಿಮಾಹ।
183. Evaṃ vassūpanāyikavinicchayaṃ kathetvā idāni upajjhāyavattādivattakathaṃ kathetuṃ ‘‘vattanti etthā’’tiādimāha. Tattha vattetabbaṃ pavattetabbanti vattaṃ, saddhivihārikādīhi upajjhāyādīsu pavattetabbaṃ ābhisamācārikasīlaṃ. Taṃ katividhanti āha ‘‘vattaṃ nāmetaṃ…pe… bahuvidha’’nti. Vaccakuṭivattanti ettha iti-saddo ādyattho. Tena saddhivihārikavattaantevāsikavattaanumodanavattāni saṅgayhanti. Vuttañhi tattha tattha aṭṭhakathāsu ‘‘cuddasa khandhakavattānī’’ti. Vattakkhandhake (cūḷava. 356) ca pāḷiyaṃ āgatameva, tattha pana āgantukavattato paṭṭhāya āgataṃ, idha upajjhāyavattato. Ito aññānipi pañcasattati sekhiyavattāni dveasīti mahāvattāni ca vattameva. Tesu pana sekhiyavattāni mahāvibhaṅge āgatāni, mahāvattāni kammakkhandhakapārivāsikakkhandhakesu (cūḷava. 75 ādayo), tasmā idha cuddasa khandhakavattāniyeva dassitāni. Tesu upajjhāyavattaṃ paṭhamaṃ dassento ‘‘tattha upajjhāyavattaṃ tāva evaṃ veditabba’’ntyādimāha.
ತತ್ಥ ಕೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಕಥಂ ಗಹಿತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ದಸವಸ್ಸೇನ ವಾ ಅತಿರೇಕದಸವಸ್ಸೇನ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತು’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ॰ ೭೬) ಬ್ಯತ್ತಿಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಪಸಮ್ಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಅತಿರೇಕದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಜ್ಝಾಯೋ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ಖುದ್ದಕಂ ವಜ್ಜಂ ವಾ ಮಹನ್ತಂ ವಜ್ಜಂ ವಾ ಭುಸೋ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥಂ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇ ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ‘‘ಸಾಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಲಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಓಪಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಪದೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪದಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವಾ ‘‘ಗಹಿತೋ ತಯಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಗ್ಗಹಣಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ। ತತ್ಥ ಸಾಹೂತಿ ಸಾಧು। ಲಹೂತಿ ಅಗರು, ಸುಭರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓಪಾಯಿಕನ್ತಿ ಉಪಾಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ ನಿತ್ಥರಣುಪಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಮಿದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಸಾದಿಕೇನಾತಿ ಪಸಾದಾವಹೇನ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha ko upajjhāyo, kenaṭṭhena upajjhāyo, kathaṃ gahito upajjhāyo, kena vattitabbaṃ upajjhāyavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko upajjhāyoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetu’’ntiādivacanato (mahāva. 76) byattibalasampanno upasampadato paṭṭhāya dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu upajjhāyo. Kenaṭṭhena upajjhāyoti vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāyo, saddhivihārikānaṃ khuddakaṃ vajjaṃ vā mahantaṃ vajjaṃ vā bhuso cintetīti attho. Kathaṃ gahito hoti upajjhāyoti saddhivihārikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti tikkhattuṃ vutte sace upajjhāyo ‘‘sāhū’’ti vā ‘‘lahū’’ti vā ‘‘opāyika’’nti vā ‘‘patirūpa’’nti vā ‘‘pāsādikena sampādehī’’ti vā imesu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vasena kāyena vā vācāya vā kāyavācāhi vā ‘‘gahito tayā upajjhāyo’’ti upajjhāyaggahaṇaṃ viññāpeti, gahito hoti upajjhāyo. Tattha sāhūti sādhu. Lahūti agaru, subharatāti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇupāyoti attho. Patirūpanti sāmīcikammamidanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena sampādehīti attho.
ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತನ್ತಿ ಗಹಿತಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಆಗತಮೇವ, ತತ್ಥ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಪಾಹನಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಸಚಸ್ಸ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಚಙ್ಕಮನತ್ಥಾಯ ವಾ ಧೋತಪಾದಪರಿಹರಣತ್ಥಾಯ ವಾ ಪಟಿಮುಕ್ಕಾ ಉಪಾಹನಾ ಪಾದಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಪನೇತ್ವಾ। ತಾದಿಸಮೇವ ಮುಖಧೋವನೋದಕಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉತುಮ್ಪಿ ಸರೀರಸಭಾವೇ ಚ ಏಕಾಕಾರೇ ತಾದಿಸಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ।
Kena vattitabbaṃ upajjhāyavattanti gahitaupajjhāyena saddhivihārikena vattitabbaṃ. Katamaṃ taṃ vattanti idaṃ āgatameva, tattha kālasseva uṭṭhāya upāhanā omuñcitvāti sacassa paccūsakāle caṅkamanatthāya vā dhotapādapariharaṇatthāya vā paṭimukkā upāhanā pādagatā honti, tā kālasseva uṭṭhāya apanetvā. Tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbanti utumpi sarīrasabhāve ca ekākāre tādisameva dātabbaṃ.
ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ತಾ ದ್ವೇಪಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ। ಸಬ್ಬಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಟಿತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಾಟೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಪದವೀತಿಹಾರೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪದಂ ವೀತಿಹರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪದವೀತಿಹಾರೋ, ಪದವೀತಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ। ದುತವಿಲಮ್ಬಿತಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಗಮನೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮುಟ್ಠಿರತನಮತ್ತಂ। ಪದಾನಂ ವಾ ವೀತಿಹರಣಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಹರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಪದವೀತಿಹಾರೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಾ ಓಪಾತೇತಬ್ಬಾತಿ ಅನ್ತರಘರೇ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ವಾ ಭಣಮಾನಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಿತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇ ಅಞ್ಞಾ ಕಥಾ ನ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ। ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ತೇನ ನಾತಿದೂರೇತಿಆದೀಸು ನ-ಕಾರಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತೀತಿ ಆಪದಾಉಮ್ಮತ್ತಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಾಟ್ಟತಾದೀಹಿ ವಿನಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಆಪದಾಸು ಹಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮಞ್ಞೇಸು ನ-ಕಾರಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ಈದಿಸೇಸು, ಇತರೇಸು ಪನ ಗಿಲಾನೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ‘‘ಈದಿಸೇಸು ಗಿಲಾನೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಗಿಲಾನೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೇನಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ನ-ಕಾರಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು ಪನ ಪದೇಸು ಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ। ಆಪತ್ತಿಸಾಮನ್ತಾ ಭಣಮಾನೋತಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮ(ಪಾಚಿ॰ ೪೪ ಆದಯೋ)-ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದಿವಸೇನ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೩) ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನವಾಚಂ ಭಣಮಾನೋ। ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನವಾಚನ್ತಿ ಚ ಆಪತ್ತಿಜನಕಮೇವ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಯಾಯ ಹಿ ವಾಚಾಯ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ವಾಚಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
Saguṇaṃkatvāti uttarāsaṅgaṃ saṅghāṭiñcāti dve cīvarāni ekato katvā tā dvepi saṅghāṭiyo dātabbā. Sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitattā saṅghāṭīti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘saṅghāṭiyo dātabbā’’ti. Padavītihārehīti ettha padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro, padavītihāraṭṭhānaṃ. Dutavilambitaṃ akatvā samagamanena dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ. Padānaṃ vā vītiharaṇaṃ abhimukhaṃ haritvā nikkhepo padavītihāroti evamettha attho daṭṭhabbo. Na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbāti antaraghare vā aññatra vā bhaṇamānassa aniṭṭhite tassa vacane aññā kathā na samuṭṭhāpetabbā. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha na-kārato paṭṭhāya. Tena nātidūretiādīsu na-kārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Sabbattha dukkaṭāpattīti āpadāummattakhittacittavedanāṭṭatādīhi vinā paṇṇattiṃ ajānitvāpi vadantassa gilānassa ca dukkaṭameva. Āpadāsu hi antarantarā kathā vattuṃ vaṭṭati, evamaññesu na-kārapaṭisiddhesu īdisesu, itaresu pana gilānopi na muccati. Sabbattha dukkaṭāpatti veditabbāti ‘‘īdisesu gilānopi na muccatī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Aññampi hi yathāvuttaṃ upajjhāyavattaṃ anādariyena akarontassa agilānassa vattabhede sabbattha dukkaṭameva, teneva vakkhati ‘‘agilānena hi saddhivihārikena saṭṭhivassenapi sabbaṃ upajjhāyavattaṃ kātabbaṃ, anādariyena akarontassa vattabhede dukkaṭaṃ. Na-kārapaṭisaṃyuttesu pana padesu gilānassapi paṭikkhittakiriyaṃ karontassa dukkaṭamevā’’ti. Āpattisāmantā bhaṇamānoti padasodhamma(pāci. 44 ādayo)-duṭṭhullādivasena (pārā. 283) āpattiyā āsannavācaṃ bhaṇamāno. Āpattiyā āsannavācanti ca āpattijanakameva vacanaṃ sandhāya vadati. Yāya hi vācāya āpattiṃ āpajjati, sā vācā āpattiyā āsannāti vuccati.
ಚೀವರೇನ ಪತ್ತಂ ವೇಠೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಏಕೇನ ಕಣ್ಣೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಹೇಟ್ಠಾಪೀಠಂ ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಠಪಿತಪತ್ತಾದಿನಾ ಅಸಙ್ಘಟ್ಟನತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ। ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ। ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಕಣ್ಣಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಕಣ್ಣಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅತಿರೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘರಿತಬ್ಬಂ। ಓಭೋಗೇ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಚೀವರಭೋಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಗಾಮೇಯೇವ ವಾ ಅನ್ತರಘರೇ ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನೇ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಪಿಣ್ಡಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಗಾಮೇ ಅಭುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಚೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಗಾಮೇತಿ ಗಾಮಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ತಾದಿಸೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಪದೇಸೇ। ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ। ಪಟಿಕ್ಕಮನೇತಿ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ। ಸಚೇಪಿ ತಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಚ ಹೋತಿ, ಉದಕಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧತೋಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಉಪನೇತಬ್ಬೋ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಾನೀಯೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಆದಿಮ್ಹಿ ಮಜ್ಝೇ ಅನ್ತೇತಿ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಕಟ್ಠೋತಿ ಆಸನ್ನೋ। ಧೋತವಾಲಿಕಾಯಾತಿ ಉದಕೇನ ಗತಟ್ಠಾನೇ ನಿರಜಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧವಾಲಿಕಾಯ।
Cīvarena pattaṃ veṭhetvāti ettha ‘‘uttarāsaṅgassa ekena kaṇṇena veṭhetvā’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvāti idaṃ pubbe tattha ṭhapitapattādinā asaṅghaṭṭanatthāya vuttaṃ. Cakkhunā oloketvāpi aññesaṃ abhāvaṃ ñatvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭati eva. Caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvāti kaṇṇaṃ caturaṅgulappamāṇaṃ atirekaṃ katvā evaṃ cīvaraṃ saṅgharitabbaṃ. Obhoge kāyabandhanaṃ kātabbanti kāyabandhanaṃ saṅgharitvā cīvarabhoge pakkhipitvā ṭhapetabbaṃ. Sace piṇḍapāto hotīti ettha yo gāmeyeva vā antaraghare vā paṭikkamane vā bhuñjitvā āgacchati, piṇḍaṃ vā na labhati, tassa piṇḍapāto na hoti, gāme abhuttassa pana laddhabhikkhassa vā hoti, tasmā ‘‘sace piṇḍapāto hotī’’tiādi vuttaṃ. Tattha gāmeti gāmapariyāpanne tādise kismiñci padese. Antaraghareti antogehe. Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ. Sacepi tassa na hoti, bhuñjitukāmo ca hoti, udakaṃ datvā attanā laddhatopi piṇḍapāto upanetabbo. Tikkhattuṃ pānīyena pucchitabboti sambandho, ādimhi majjhe anteti evaṃ tikkhattuṃ pucchitabboti attho. Upakaṭṭhoti āsanno. Dhotavālikāyāti udakena gataṭṭhāne nirajāya parisuddhavālikāya.
ನಿದ್ಧೂಮೇತಿ ಜನ್ತಾಘರೇ ಜಲಮಾನಅಗ್ಗಿಧೂಮರಹಿತೇ। ಜನ್ತಾಘರಞ್ಹಿ ನಾಮ ಹಿಮಪಾತಬಹುಕೇಸು ದೇಸೇಸು ತಪ್ಪಚ್ಚಯರೋಗಪೀಳಾದಿನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಸರೀರಸೇದತಾಪನಟ್ಠಾನಂ। ತತ್ಥ ಕಿರ ಅನ್ಧಕಾರಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಾಯ ಬಹೂಪಿ ಏಕತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿತಾಪಪರಿಹಾರಾಯ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಮುಖಂ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ಸೇದೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಹಾಯನ್ತಿ। ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ॰ ೬೬) ‘‘ಚುಣ್ಣಂ ಸನ್ನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತೀತಿ ಸಚೇ ಪಹೋತಿ। ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಕೇನಚಿ ಗೇಲಞ್ಞೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಪಟಿಘಂಸನ್ತೇನಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಅಪಟಿಘಂಸನ್ತೇನ। ಕವಾಟಪೀಠನ್ತಿ ಕವಾಟಪೀಠಞ್ಚ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾತಞ್ಚ ಅಚ್ಛುಪನ್ತೇನ। ಸನ್ತಾನಕನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕೀಟಕುಲಾವಕಮಕ್ಕಟಕಸುತ್ತಾದಿ। ಉಲ್ಲೋಕಾ ಪಠಮಂ ಓಹಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಲ್ಲೋಕತೋ ಪಠಮಂ ಉಲ್ಲೋಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅವಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಲ್ಲೋಕನ್ತಿ ಚ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕನಟ್ಠಾನಂ, ಉಪರಿಭಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಕಣ್ಣಭಾಗಾತಿ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಭಾಗಾ ಚ ಕಣ್ಣಭಾಗಾ ಚ, ಅಬ್ಭನ್ತರಬಾಹಿರವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾನಿ ಚ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಣಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Niddhūmeti jantāghare jalamānaaggidhūmarahite. Jantāgharañhi nāma himapātabahukesu desesu tappaccayarogapīḷādinivāraṇatthaṃ sarīrasedatāpanaṭṭhānaṃ. Tattha kira andhakārapaṭicchannatāya bahūpi ekato pavisitvā cīvaraṃ nikkhipitvā aggitāpaparihārāya mattikāya mukhaṃ limpitvā sarīraṃ yāvadatthaṃ sedetvā cuṇṇādīhi ubbaṭṭetvā nahāyanti. Teneva pāḷiyaṃ (mahāva. 66) ‘‘cuṇṇaṃ sannetabba’’ntiādi vuttaṃ. Sace ussahatīti sace pahoti. Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘kenaci gelaññena anabhibhūto hotī’’ti. Apaṭighaṃsantenāti bhūmiyaṃ apaṭighaṃsantena. Kavāṭapīṭhanti kavāṭapīṭhañca piṭṭhasaṅghātañca acchupantena. Santānakanti yaṃ kiñci kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi. Ullokā paṭhamaṃ ohāretabbanti ullokato paṭhamaṃ ullokaṃ ādiṃ katvā avaharitabbanti attho. Ullokanti ca uddhaṃ olokanaṭṭhānaṃ, uparibhāganti attho. Ālokasandhikaṇṇabhāgāti ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā ca, abbhantarabāhiravātapānakavāṭakāni ca gabbhassa ca cattāro koṇā sammajjitabbāti attho.
ಅಞ್ಞತ್ಥ ನೇತಬ್ಬೋತಿ ಯತ್ಥ ವಿಹಾರತೋ ಸಾಸನೇ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನೇತಬ್ಬೋ। ನ ಚ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ಥೇವೇ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ರಜಿತಚೀವರತೋ ಯಾವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ರಜನಂ ಗಳತಿ, ನ ತಾವ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ। ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ ಕಥಿತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ವಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಅವಡ್ಢಿಕಾಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಓವಾದಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಲಜ್ಜಿನೋ ಚ ಏತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವಿಹಾಯ ಲಜ್ಜೀಹೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಆಮಿಸಾದಿಪರಿಭೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿಭಾವೋ ಹೇತ್ಥ ನಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ। ಸುಸಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ। ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹಿ ಗನ್ತುಕಾಮೇನ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ವುಟ್ಠಾನಮಸ್ಸ ಆಗಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಗೇಲಞ್ಞತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ಅಸ್ಸ ಆಗಮೇತಬ್ಬಂ।
Aññattha netabboti yattha vihārato sāsane anabhirati uppannā, tato aññattha kalyāṇamittādisampattiyuttaṭṭhāne netabbo. Na ca acchinne theve pakkamitabbanti rajitacīvarato yāva appamattakampi rajanaṃ gaḷati, na tāva pakkamitabbaṃ. Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabbotiādi sabbaṃ upajjhāyassa visabhāgapuggalānaṃ vasena kathitaṃ. Ettha ca visabhāgapuggalānanti lajjino vā alajjino vā upajjhāyassa avaḍḍhikāme sandhāya vuttaṃ. Sace pana upajjhāyo alajjī ovādampi na gaṇhāti, lajjino ca etassa visabhāgā honti, tattha upajjhāyaṃ vihāya lajjīheva saddhiṃ āmisādiparibhogo kātabbo. Upajjhāyādibhāvo hettha nappamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā. Susānanti idaṃ upalakkhaṇaṃ. Upacārasīmato bahi gantukāmena anāpucchā gantuṃ na vaṭṭati. Vuṭṭhānamassa āgametabbanti gelaññato vuṭṭhānaṃ assa āgametabbaṃ.
ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Ācariyavattakathāvaṇṇanā
೧೮೪. ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾಯಂ ಕೋ ಆಚರಿಯೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಆಚರಿಯೋ, ಕತಿವಿಧೋ ಆಚರಿಯೋ, ಕಥಂ ಗಹಿತೋ ಆಚರಿಯೋ, ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕೋ ಆಚರಿಯೋತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸವಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ಥುಂ ದಸವಸ್ಸೇನ ನಿಸ್ಸಯಂ ದಾತು’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ॰ ೭೭) ಬ್ಯತ್ತಿಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಅತಿರೇಕದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಆಚರಿಯೋ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಆಚರಿಯೋತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಆಭುಸೋ ಚರಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಚರಿಯೋ, ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕತಿವಿಧೋ ಆಚರಿಯೋತಿ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯಧಮ್ಮಾಚರಿಯವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ। ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ಥಬ್ಬೋ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯೋ। ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯೋ। ಉಪಸಮ್ಪದಕಾಲೇ ಕಮ್ಮವಾಚಾನುಸ್ಸಾವಕೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯೋ। ಬುದ್ಧವಚನಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯೋ ನಾಮ। ಕಥಂ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಆಚರಿಯೋತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಹಿ, ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಸಾಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಲಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಓಪಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ , ವಾಚಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಆಚರಿಯೋ।
184. Ācariyavattakathāyaṃ ko ācariyo, kenaṭṭhena ācariyo, katividho ācariyo, kathaṃ gahito ācariyo, kena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko ācariyoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dasavassaṃ nissāya vatthuṃ dasavassena nissayaṃ dātu’’ntiādivacanato (mahāva. 77) byattibalasampanno dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu ācariyo. Kenaṭṭhena ācariyoti antevāsikena ābhuso caritabboti ācariyo, upaṭṭhātabboti attho. Katividho ācariyoti nissayācariyapabbajjācariyaupasampadācariyadhammācariyavasena catubbidho. Tattha nissayaṃ gahetvā taṃ nissāya vatthabbo nissayācariyo. Pabbajitakāle sikkhitabbasikkhāpako pabbajjācariyo. Upasampadakāle kammavācānussāvako upasampadācariyo. Buddhavacanasikkhāpako dhammācariyo nāma. Kathaṃ gahito hoti ācariyoti antevāsikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me, bhante, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti tikkhattuṃ vutte ācariyo ‘‘sāhū’’ti vā ‘‘lahū’’ti vā ‘‘opāyika’’nti vā ‘‘patirūpa’’nti vā ‘‘pāsādikena sampādehī’’ti vā kāyena viññāpeti , vācāya viññāpeti, kāyavācāhi viññāpeti, gahito hoti ācariyo.
ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತನ್ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ। ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಅಬ್ಯತ್ತೇನ ಯಾವಜೀವಂ। ಏತ್ಥ ಸಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ವುಡ್ಢತರಂ ಆಚರಿಯಂ ನ ಲಭತಿ, ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೋ ವಾ ಸತ್ತತಿವಸ್ಸೋ ವಾ ಹೋತಿ, ನವಕತರಸ್ಸಪಿ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಹೋಹಿ, ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛನ್ತೇನಪಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಾಮಿ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಆಪುಚ್ಛನೇಸು। ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಮೇವ ಚ…ಪೇ॰… ಆಚರಿಯವತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ನನು ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯಾ ಭಿನ್ನಪದತ್ಥಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇದಮೇವ ‘‘ಆಚರಿಯವತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ಏಕೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಮಾತುಭಾತಾಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಮಾತುಲೋ’’ತಿ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಪಕತ್ತಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಏಕಮೇವ ವತ್ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಆಚರಿಯವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನಾಮೇ ಭಿನ್ನೇ ಅತ್ಥೋ ಭಿನ್ನೋ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ಹೇತ್ಥ ನಾನ’’ನ್ತಿ। ಯಥಾ ‘‘ಇನ್ದೋ ಸಕ್ಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ಭಿನ್ನಂ, ನ ಅತ್ಥೋ, ಏವಮೇತ್ಥಾಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ।
Kena vattitabbaṃ ācariyavattanti antevāsikena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ. Byattena bhikkhunā pañca vassāni nissāya vatthabbaṃ, abyattena yāvajīvaṃ. Ettha sacāyaṃ bhikkhu vuḍḍhataraṃ ācariyaṃ na labhati, upasampadāya saṭṭhivasso vā sattativasso vā hoti, navakatarassapi byattassa santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me, āvuso, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti evaṃ tikkhattuṃ vatvā nissayo gahetabbo. Gāmappavesanaṃ āpucchantenapi ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘gāmappavesanaṃ āpucchāmi ācariyā’’ti vattabbaṃ. Esa nayo sabbaāpucchanesu. Katamaṃ taṃ vattanti ettha upajjhāyavattato aññaṃ natthīti āha ‘‘idameva ca…pe… ācariyavattanti vuccatī’’ti. Nanu upajjhācariyā bhinnapadatthā, atha kasmā idameva ‘‘ācariyavatta’’nti vuccatīti āha ‘‘ācariyassa kattabbattā’’ti. Yathā ekopi bhikkhu mātubhātābhūtattā ‘‘mātulo’’ti ca dhamme sikkhāpakattā ‘‘ācariyo’’ti ca vuccati, evaṃ ekameva vattaṃ upajjhāyassa kattabbattā ‘‘upajjhāyavatta’’nti ca ācariyassa kattabbattā ‘‘ācariyavatta’’nti ca vuccatīti adhippāyo. Evaṃ santepi nāme bhinne attho bhinno siyāti āha ‘‘nāmamattameva hettha nāna’’nti. Yathā ‘‘indo sakko’’tiādīsu nāmamattameva bhinnaṃ, na attho, evametthāpīti daṭṭhabboti.
ಇದಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ತೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಕಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಯಾವ ಚೀವರರಜನ’’ನ್ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ತತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಾಚರಿಯಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೇ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ತೇಸು ವತ್ತಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇಸು ಆಪತ್ತಿ, ಅಸಾದಿಯನ್ತೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇಸು ಅಜಾನನ್ತೇಸು , ಏಕಸ್ಸ ಭಾರಕರಣೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ। ಇದಾನಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವಿಸೇಸವಸೇನ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿ।
Idāni tasmiṃ vatte saddhivihārikaantevāsikānaṃ vasena labbhamānaṃ kañci visesaṃ dassento ‘‘tattha yāva cīvararajana’’ntyādimāha. Tato upajjhāyācariyānaṃ vasena visesaṃ dassetuṃ ‘‘upajjhāye’’tyādimāha. Tesu vattaṃ sādiyantesu āpatti, asādiyantesu anāpatti, tesu ajānantesu , ekassa bhārakaraṇepi anāpattīti ayamettha piṇḍattho. Idāni antevāsikavisesavasena labbhamānavisesaṃ dassetumāha ‘‘ettha cā’’tiādi.
ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Ācariyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā
ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತೇ ಕೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತು ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ, ಯೋ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ನಾಮ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೇನ। ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೭೮) ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು ವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು ವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಪಕರಣಾಗತಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಕರಣೇ ಸಙ್ಖೇಪರುಚಿತ್ತಾ, ಆಚರಿಯಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಾನಞ್ಚ ಸಮಾನತ್ತಾ ದ್ವೇಪಿ ಏಕತೋ ವುತ್ತಾ, ತಥಾಪಿ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಆಗತತ್ತಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂಯೇವ ಕಥಯಾಮ।
Saddhivihārikavatte ko saddhivihāriko, kenaṭṭhena saddhivihāriko, kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko saddhivihārikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā, yo upajjhaṃ gaṇhāti, so saddhivihāriko nāma. Kenaṭṭhena saddhivihārikoti upajjhāyena saddhiṃ vihāro etassa atthīti saddhivihārikoti atthena. Kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattanti upajjhāyena vattitabbaṃ. Tena vuttaṃ vattakkhandhake (mahāva. 378) ‘‘tena hi, bhikkhave, upajjhāyānaṃ saddhivihārikesu vattaṃ paññapessāmi, yathā upajjhāyehi saddhivihārikesu vattitabba’’nti. Katamaṃ taṃ vattanti idāni pakaraṇāgataṃ. Imasmiṃ pana pakaraṇe saṅkheparucittā, ācariyasaddhivihārikaantevāsikavattānañca samānattā dvepi ekato vuttā, tathāpi vattakkhandhake visuṃ visuṃ āgatattā visuṃ visuṃyeva kathayāma.
ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಉದ್ದೇಸಾದೀಹಿಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ ಚ ಅನುಗ್ಗಹೋ ಚ ಕಾತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಉದ್ದೇಸೋತಿ ಪಾಳಿವಚನಂ। ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ। ಓವಾದೋತಿ ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಇದಂ ಕರೋಹಿ, ಇದಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವಚನಂ। ಅನುಸಾಸನೀತಿ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ। ಅಪಿಚ ಓತಿಣ್ಣೇ ವಾ ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ವಾ ಪಠಮಂ ವಚನಂ ಓವಾದೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಚನಂ ಅನುಸಾಸನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಸಚೇ ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋ। ಇಧ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಿಯೇನ ನಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಉಪಾಯಪರಿಯೇಸನಂ। ಇತೋ ಪರಂ ದನ್ತಕಟ್ಠದಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆಚಮನಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉದಕಸಿಞ್ಚನಪರಿಯೋಸಾನಂ ವತ್ತಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸೇವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಅನಭಿರತಿವೂಪಕಾಸನಾದಿ ಪನ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ। ಚೀವರಂ ರಜನ್ತೇನಾತಿ ‘‘ಏವಂ ರಜೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಉಪಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ರಜನ್ತೇನ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿಆದೀಸು ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮಾಮಿಸೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವತ್ತಭೇದತ್ತಾ। ತೇನೇವ ಪರಿವಾರೇಪಿ (ಪರಿ॰ ೩೨೨) ‘‘ನ ದೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
Saṅgahetabbo anuggahetabboti uddesādīhissa saṅgaho ca anuggaho ca kātabbo. Tattha uddesoti pāḷivacanaṃ. Paripucchāti pāḷiyā atthavaṇṇanā. Ovādoti anotiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā karitthā’’ti vacanaṃ. Anusāsanīti otiṇṇe vatthusmiṃ. Apica otiṇṇe vā anotiṇṇe vā paṭhamaṃ vacanaṃ ovādo, punappunaṃ vacanaṃ anusāsanīti daṭṭhabbaṃ. Sace upajjhāyassa patto hotīti sace atirekapatto hoti. Esa nayo sabbattha. Parikkhāroti aññopi samaṇaparikkhāro. Idha ussukkaṃ nāma dhammiyena nayena uppajjamānaupāyapariyesanaṃ. Ito paraṃ dantakaṭṭhadānaṃ ādiṃ katvā ācamanakumbhiyā udakasiñcanapariyosānaṃ vattaṃ gilānasseva saddhivihārikassa kātabbaṃ. Anabhirativūpakāsanādi pana agilānassapi kattabbameva. Cīvaraṃ rajantenāti ‘‘evaṃ rajeyyāsī’’ti upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantena. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Saṅgahetabbo anuggahetabbotiādīsu anādariyaṃ paṭicca dhammāmisehi asaṅgaṇhantānaṃ ācariyupajjhāyānaṃ dukkaṭaṃ vattabhedattā. Teneva parivārepi (pari. 322) ‘‘na dento āpajjatī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Antevāsikavattakathāvaṇṇanā
ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತೇ ಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಕತಿವಿಧಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ, ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತು ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ, ಯೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಯೋ ವಾ ತೇನಾನುಸ್ಸಾವಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯೋ ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಪಠಮೋ ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ನಾಮ, ದುತಿಯೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ನಾಮ, ತತಿಯೋ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ನಾಮ, ಚತುತ್ಥೋ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ನಾಮ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಸಿಪ್ಪನ್ತೇವಾಸಿಕೋಪಿ ಆಗತೋ, ಸೋ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ । ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿ ಅನ್ತೇ ವಸತೀತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಅಲುತ್ತಸಮಾಸವಸೇನ। ಕತಿವಿಧಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ।
Antevāsikavatte ko antevāsiko, kenaṭṭhena antevāsiko, katividhā antevāsikā, kena vattitabbaṃ antevāsikavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko antevāsikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā, yo ācariyassa santike nissayaṃ gaṇhāti, yo vā ācariyassa ovādaṃ gahetvā pabbajati, yo vā tenānussāvito hutvā upasampajjati, yo vā tassa santike dhammaṃ pariyāpuṇāti, so sabbo antevāsikoti veditabbo. Tattha paṭhamo nissayantevāsiko nāma, dutiyo pabbajjantevāsiko nāma, tatiyo upasampadantevāsiko nāma, catuttho dhammantevāsiko nāma. Aññattha pana sippantevāsikopi āgato, so idha nādhippeto . Kenaṭṭhena antevāsikoti ante vasatīti antevāsiko aluttasamāsavasena. Katividhā antevāsikāti yathāvuttanayena catubbidhā antevāsikā.
ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಹಿ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೮೨) ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಚರಿಯಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಭಗವತಾ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಚ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ। ಇಧ ಪನ ಅತ್ಥೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಏತೇಸು ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಯಾವಜೀವಂ ಭಾರೋ, ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಯಾವ ಸಮೀಪೇ ವಸನ್ತಿ, ತಾವದೇವ, ತಸ್ಮಾ ಆಚರಿಯೇಹಿಪಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ಹಿ ಯೋ ಯೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
Kena vattitabbaṃ antevāsikavattanti catubbidhehi ācariyehi antevāsikesu vattitabbaṃ. Yathāha vattakkhandhake (cūḷava. 382) ‘‘tena hi, bhikkhave, ācariyānaṃ antevāsikesu vattaṃ paññapessāmi, yathā ācariyehi antevāsikesu vattitabba’’nti. Katamaṃ taṃ vattanti yaṃ bhagavatā vattakkhandhake vuttaṃ, idha ca saṅkhepena dassitaṃ, taṃ vattanti. Idha pana attho saddhivihārikavatte vuttanayeneva veditabbo. Ayaṃ pana viseso – etesu pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro, nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasanti, tāvadeva, tasmā ācariyehipi tesu sammā vattitabbaṃ. Ācariyantevāsikesu hi yo yo na sammā vattati, tassa tassa āpatti veditabbā.
ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Antevāsikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Āgantukavattakathāvaṇṇanā
೧೮೫. ಆಗನ್ತುಕವತ್ತೇ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಗನ್ತುಕೋ, ತೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ। ‘‘ಇದಾನಿ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಸಮೀಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಸಮೀಪಂ ಪತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾಓಮುಞ್ಚನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಉಪಾಹನದಣ್ಡಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ। ಉಪಾಹನಪುಞ್ಛನಚೋಳಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾ ಪುಞ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ‘‘ಕತರಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಪಾಹನಪುಞ್ಛನಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ ಆವಾಸಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ಪತ್ಥರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸುಕ್ಖಾಪನತ್ಥಾಯ ಆತಪೇ ಪತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ನವಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿವಾದಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ತಸ್ಸ ವಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಯದಿ ದಹರೋ ಹೋತಿ, ಸಯಮೇವ ವನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಇಮಿನಾ ವನ್ದಾಪಿತೋ ಹೋತಿ। ನಿಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬೋತಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ। ಬಹಿ ಠಿತೇನಾತಿ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಅಹಿನೋ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಠತ್ವಾ ಠಿತೇನ ನಿಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
185. Āgantukavatte āgacchatīti āgantuko, tena vattitabbanti āgantukavattaṃ. ‘‘Idāni ārāmaṃ pavisissāmī’’ti iminā upacārasīmāsamīpaṃ dasseti, tasmā upacārasīmāsamīpaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabbaṃ. Gahetvāti upāhanadaṇḍakena gahetvā. Upāhanapuñchanacoḷakaṃ pucchitvā upāhanā puñchitabbāti ‘‘katarasmiṃ ṭhāne upāhanapuñchanacoḷaka’’nti āvāsike bhikkhū pucchitvā. Pattharitabbanti sukkhāpanatthāya ātape pattharitabbaṃ. Sace navako hoti, abhivādāpetabboti tassa vasse pucchite yadi daharo hoti, sayameva vandissati, tadā iminā vandāpito hoti. Nilloketabboti oloketabbo. Bahi ṭhitenāti bahi nikkhamantassa ahino vā amanussassa vā maggaṃ ṭhatvā ṭhitena nilloketabbo. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ.
ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Āgantukavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಆವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Āvāsikavattakathāvaṇṇanā
೧೮೬. ಆವಾಸಿಕವತ್ತೇ ಆವಸತೀತಿ ಆವಾಸಿಕೋ, ತೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆವಾಸಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಆವಾಸಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಆಗನ್ತುಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವುಡ್ಢತರಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ॰ ೩೫೯) ಆಗತಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತಞ್ಚ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೫೯) ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವ, ಉಪಾಹನಪುಞ್ಛನಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಹೇತ್ಥ ‘‘ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಾಹನಾ ಅಪುಞ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕತ್ಥ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇನ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಏತಂ ಸೇನಾಸನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಏತೇನ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ದತ್ವಾ ದಾನಮ್ಪಿ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಹಾಆವಾಸೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವತ್ತಂ ಅಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ।
186. Āvāsikavatte āvasatīti āvāsiko, tena vattitabbanti āvāsikavattaṃ. Tattha āvāsikena bhikkhunā āgantukaṃ bhikkhuṃ vuḍḍhataraṃ disvā āsanaṃ paññapetabbantiādi pāḷiyaṃ (cūḷava. 359) āgatañca aṭṭhakathāyaṃ āgatañca (cūḷava. aṭṭha. 359) gahetabbaṃ, gahetvā vuttattā pākaṭameva, upāhanapuñchanaṃ pana attano rucivasena kātabbaṃ. Teneva hettha ‘‘sace ussahatī’’ti vuttaṃ, tasmā upāhanā apuñchantassapi anāpatti. Senāsanaṃ paññapetabbanti ettha ‘‘kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ, ‘‘etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho. Papphoṭetvā pattharituṃ pana vaṭṭatiyeva. Etena mañcapīṭhādiṃ papphoṭetvā pattharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā dānampi senāsanapaññāpanamevāti dasseti. Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati. Sesaṃ purimasadisameva.
ಆವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Āvāsikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಗಮಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Gamikavattakathāvaṇṇanā
೧೮೭. ಗಮಿಕವತ್ತೇ ಗನ್ತುಂ ಭಬ್ಬೋತಿ ಗಮಿಕೋ, ತೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಗಮಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ದಾರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೨೨) ವುತ್ತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿ। ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ರಜನಭಾಜನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಮೇವ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಪಬ್ಭಾರೇಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೇನಾಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ಉಪಚಿಕಾ ನಾರೋಹನ್ತಿ, ತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸೂತಿಆದಿ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾದಿಸೇನಾಸನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಅಙ್ಗಾನಿಪಿ ಸೇಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಯಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠಪಿತಮ್ಹಿ ಆನಿಸಂಸೋ। ಓವಸ್ಸಕಗೇಹೇ ಪನ ತಿಣೇಸು ಚ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೇಸು ಚ ಉಪರಿ ಪತನ್ತೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಅಙ್ಗಾನಿಪಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ।
187. Gamikavatte gantuṃ bhabboti gamiko, tena vattitabbanti gamikavattaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – dārubhaṇḍanti senāsanakkhandhake (cūḷava. 322) vuttaṃ mañcapīṭhādi. Mattikābhaṇḍampi rajanabhājanādi sabbaṃ tattha vuttappabhedameva. Taṃ sabbaṃ aggisālāyaṃ vā aññatarasmiṃ vā guttaṭṭhāne paṭisāmetvā gantabbaṃ, anovassake pabbhārepi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Senāsanaṃ āpucchitvā pakkamitabbanti ettha yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ, yattha upacikā nārohanti, taṃ anāpucchantassapi anāpatti. Catūsu pāsāṇesūtiādi upacikānaṃ uppattiṭṭhāne paṇṇasālādisenāsane kattabbākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Appeva nāma aṅgānipi seseyyunti ayaṃ ajjhokāse ṭhapitamhi ānisaṃso. Ovassakagehe pana tiṇesu ca mattikāpiṇḍesu ca upari patantesu mañcapīṭhānaṃ aṅgānipi vinassanti.
ಗಮಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Gamikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā
೧೮೮. ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅನುಮೋದನವತ್ತಂ ಆಗತಂ, ತತೋ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಂ। ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಞ್ಚ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೩೭೩-೩೭೪) ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೫೬) ಆಗತಾನಿ ಆಗನ್ತುಕಾವಾಸಿಕಗಮಿಯಾನುಮೋದನಭತ್ತಗ್ಗಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕಾರಞ್ಞಿಕಸೇನಾಸನಜನ್ತಾಘರವಚ್ಚಕುಟಿಉಪಜ್ಝಾಯಾಚರಿಯಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಮಹಾವತ್ತಾನಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೋ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಪನ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಪ್ಪಕರಣೇ ಗಮಿಕವತ್ತತೋ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಂ ಆಗತಂ, ಅನುಮೋದನವತ್ತಂ ಪನ ವಿಸುಂ ಅವತ್ವಾ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತೇಯೇವ ಅನ್ತೋಗಧಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಂ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತೇ ಭುತ್ತೇಯೇವ ಅನುಮೋದನಾಕರಣತೋ, ಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಸು ವತ್ತೇಸು ವಿಯ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನುಮೋದನವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಸುಂ ವತ್ತಭಾವೇನ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತೇಯೇವ ಅನ್ತೋಗಧನ್ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ। ಇಮಸ್ಸ ಚ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರಪಕರಣಸ್ಸ ತಸ್ಸಾ ವಣ್ಣನಾಭೂತತ್ತಾ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಕ್ಕಮೇನೇವ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮ।
188. Vattakkhandhake imasmiṃ ṭhāne anumodanavattaṃ āgataṃ, tato bhattaggavattaṃ. Sāratthadīpaniyañca (sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.373-374) ‘‘imasmiṃ vattakkhandhake (cūḷava. 356) āgatāni āgantukāvāsikagamiyānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññikasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni cuddasa mahāvattāni nāmā’’ti anukkamo vutto, idha pana vinayasaṅgahappakaraṇe gamikavattato bhattaggavattaṃ āgataṃ, anumodanavattaṃ pana visuṃ avatvā bhattaggavatteyeva antogadhaṃ katvā pacchā vuttaṃ bhattaggaṃ gantvā bhatte bhutteyeva anumodanākaraṇato, pāḷiyañca aññesu vattesu viya ‘‘tena hi, bhikkhave, bhikkhunā anumodanavattaṃ paññāpessāmī’’ti visuṃ vattabhāvena anāgatattā bhattaggavatteyeva antogadhanti ācariyassa adhippāyo siyā. Imassa ca vinayālaṅkārapakaraṇassa tassā vaṇṇanābhūtattā saṃvaṇṇetabbakkameneva saṃvaṇṇanaṃ kathayissāma.
ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭತ್ತಂ। ಅಜತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಗ್ಗಂ। ‘‘ಆದಿಕೋಟ್ಠಾಸಕೋಟೀಸು, ಪುರತೋಗ್ಗಂ ವರೇ ತೀಸೂ’’ತಿ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ಆಗತೇಪಿ ‘‘ರಾಜಗ್ಗನ್ತಿ ರಾಜಾರಹಂ, ಸಲಾಕಗ್ಗನ್ತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಹಣಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಅಞ್ಞತ್ಥೇಸುಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ಭತ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ ಭತ್ತಗ್ಗಂ, ಭತ್ತಪರಿವಿಸನಟ್ಠಾನಂ, ಭತ್ತಗ್ಗೇ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ತತ್ಥ ಆರಾಮೇ ಕಾಲೋ ಆರೋಚಿತೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕಾಲೋ ಭನ್ತೇ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚಿತೋ ಹೋತಿ। ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನಾತಿ ದ್ವೇ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಿ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ। ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ। ಉದ್ಧಂ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಂ, ಅಧೋ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ನಿವಾಸನಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಪರಂ ಓತಾರೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸ ನಿವಾಸನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕಾಯಬನ್ಧನೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೭೮) ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ। ‘‘ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಪಾಸಕೇ ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೋ ವಾ ಹೋತು ವಿಹಾರೋ ವಾ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿವಿಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಮನಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿವಿಸನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಪುತ್ತದಾರಾ ಆವಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನೇತ್ವಾ ಭೋಜೇನ್ತಿ।
Bhuñjitabbanti bhattaṃ. Ajati gacchati pavattati etthāti aggaṃ. ‘‘Ādikoṭṭhāsakoṭīsu, puratoggaṃ vare tīsū’’ti abhidhānappadīpikāyaṃ āgatepi ‘‘rājagganti rājārahaṃ, salākagganti salākaggahaṇaṭṭhāna’’ntiādīsu aññatthesupi pavattanato bhattassa aggaṃ bhattaggaṃ, bhattaparivisanaṭṭhānaṃ, bhattagge vattitabbaṃ vattaṃ bhattaggavattanti viggaho. Tattha ārāme kālo ārocito hotīti ‘‘kālo bhante, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti ārocito hoti. Timaṇḍalaṃ paṭicchādentenāti dve jāṇumaṇḍalāni nābhimaṇḍalañca paṭicchādentena. Parimaṇḍalaṃ nivāsetvāti samantato maṇḍalaṃ nivāsetvā. Uddhaṃ nābhimaṇḍalaṃ, adho jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādentena jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhito paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsetabbaṃ, tato paraṃ otārentassa dukkaṭanti vuttaṃ, yathānisinnassa jāṇumaṇḍalato heṭṭhā caturaṅgulamattaṃ paṭicchannaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Kāyabandhanaṃ bandhitvāti tassa nivāsanassa upari kāyabandhanaṃ bandhitvā ‘‘na, bhikkhave, akāyabandhanena gāmo pavisitabbo, yo paviseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 278) vuttattā. Saguṇaṃ katvāti idaṃ upajjhāyavatte vuttameva. ‘‘Gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti pāsake gaṇṭhikaṃ pavesetvā antogāmo vā hotu vihāro vā, manussānaṃ parivisanaṭṭhānaṃ gacchantena cīvaraṃ pārupitvā kāyabandhanaṃ bandhitvā gamanameva vaṭṭatī’’ti mahāaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Ettha ca manussānaṃ parivisanaṭṭhānanti yattha antovihārepi manussā saputtadārā āvasitvā bhikkhū netvā bhojenti.
ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನಾತಿ ನ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುತೇನ, ಅಥ ಖೋ ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅನುವಾತನ್ತೇನ ಗೀವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಮಣಿಬನ್ಧಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ। ಸುಸಂವುತೇನಾತಿ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಅಕೀಳಾಪೇನ್ತೇನ, ಸುವಿನೀತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖುನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಖಿತ್ತಚಕ್ಖುನಾ। ಯೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಹಂ ತಹಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ತಂ ತಂ ದಿಸಾಭಾಗಂ ಪಾಸಾದಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಪ್ಪಸದ್ದೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿತ್ತಾವತಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಹೋತಿ? ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಗೇಹೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಮಜ್ಝೇ ದುತಿಯತ್ಥೇರೋ ಅನ್ತೇ ತತಿಯತ್ಥೇರೋತಿ ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ದುತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತಿ, ದುತಿಯತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಞ್ಚೇವ ಸುಣಾತಿ, ಕಥಞ್ಚ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ತತಿಯತ್ಥೇರೋ ಪನ ಸದ್ದಮೇವ ಸುಣಾತಿ, ಕಥಂ ನ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತತಿಯತ್ಥೇರೋ ಕಥಂ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಮಹಾಸದ್ದೋ ನಾಮ ಹೋತಿ।
Suppaṭicchannenāti na sasīsaṃ pārutena, atha kho gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṃharitvā yāva maṇibandhā paṭicchādentena. Susaṃvutenāti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpentena, suvinītenāti attho. Okkhittacakkhunāti heṭṭhākhittacakkhunā. Yo anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ olokento bhiyyo taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati, āpatti dukkaṭassa. Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati. Appasaddenāti ettha kittāvatā appasaddo hoti? Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero majjhe dutiyatthero ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu saṅghatthero dutiyena saddhiṃ manteti, dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti, kathañca vavatthapeti, tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti, ettāvatā appasaddo hoti. Sace pana tatiyatthero kathaṃ vavatthapeti, mahāsaddo nāma hoti.
ನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಾಯಾತಿ ನ ಉಕ್ಖೇಪೇನ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ, ಏಕತೋ ವಾ ಉಭತೋ ವಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಚೀವರೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತೋಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಏವಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪನ ಧಮಕರಣಂ ನೀಹರನ್ತೇನಪಿ ಚೀವರಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ನೀಹರಿತಬ್ಬಂ। ನ ಉಜ್ಜಗ್ಘಿಕಾಯಾತಿ ನ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸನ್ತೋ, ವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಕರಣವಚನಂ। ನ ಕಾಯಪ್ಪಚಾಲಕನ್ತಿ ಕಾಯಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕತ್ವಾ ಉಜುಕೇನ ಕಾಯೇನ ಸಮೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ। ನ ಬಾಹುಪ್ಪಚಾಲಕನ್ತಿ ಬಾಹುಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಬಾಹುಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕತ್ವಾ। ನ ಸೀಸಪ್ಪಚಾಲಕನ್ತಿ ಸೀಸಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಉಜುಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ನ ಖಮ್ಭಕತೋತಿ ಖಮ್ಭಕತೋ ನಾಮ ಕಟಿಯಂ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಖಮ್ಭೋ। ನ ಉಕ್ಕುಟಿಕಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಕ್ಕುಟಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಹಿಯೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಪಾದೇಹಿ ವಾ ಅಗ್ಗಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಣ್ಹೇಹಿಯೇವ ವಾ ಭೂಮಿಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಗಮನಂ। ಕರಣವಚನಂ ಪನೇತ್ಥ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ। ನ ಓಗುಣ್ಠಿತೇನಾತಿ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುತೇನ। ನ ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯಾತಿ ನ ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ। ಏತ್ಥ ಆಯೋಗಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಪಿ ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾ ಏವ। ನ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿಅಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ನ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ನ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ।
Naukkhittakāyāti na ukkhepena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ, ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho. Antoindakhīlato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ. Nisinnakāle pana dhamakaraṇaṃ nīharantenapi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbaṃ. Na ujjagghikāyāti na mahāhasitaṃ hasanto, vuttanayenevettha karaṇavacanaṃ. Na kāyappacālakanti kāyaṃ acāletvā kāyaṃ paggahetvā niccalaṃ katvā ujukena kāyena samena iriyāpathena. Na bāhuppacālakanti bāhuṃ acāletvā bāhuṃ paggahetvā niccalaṃ katvā. Na sīsappacālakanti sīsaṃ acāletvā sīsaṃ paggahetvā niccalaṃ ujuṃ ṭhapetvā. Na khambhakatoti khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho. Na ukkuṭikāyāti ettha ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhehiyeva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ. Karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva. Na oguṇṭhitenāti sasīsaṃ pārutena. Na pallatthikāyāti na dussapallatthikāya. Ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikā eva. Na there bhikkhū anupakhajjāti there bhikkhū atiallīyitvā na nisīditabbaṃ. Na saṅghāṭiṃ ottharitvāti na saṅghāṭiṃ attharitvā nisīditabbaṃ.
ಸಕ್ಕಚ್ಚನ್ತಿ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ಪತ್ತಸಞ್ಞೀತಿ ಪತ್ತೇ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ। ಸಮಸೂಪಕೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಭತ್ತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣೋ ಸೂಪೋ ಹೋತಿ। ಸಮತಿತ್ಥಿಕನ್ತಿ ಸಮಪುಣ್ಣಂ ಸಮಭರಿತಂ। ಥೂಪೀಕತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಥೂಪೀಕತೋ ನಾಮ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಮುಖವಟ್ಟಿಲೇಖಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕತೋ, ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಭರಿತೋ ಪೂರಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಕತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಮುಖವಟ್ಟಿಲೇಖಾಸಮಪ್ಪಮಾಣೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ‘‘ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಯಾಗುಂ ವಾ ಭತ್ತಂ ವಾ ಫಲಾಫಲಂ ವಾ ಆಮಿಸಜಾತಿಕಂ ಸಮತಿತ್ಥಿಕಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೇನ ಪತ್ತೇನ, ಇತರೇನ ಪನ ಥೂಪೀಕತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಯಾಮಕಾಲಿಕಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಯಾವಜೀವಿಕಾನಿ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಪತ್ತೇ ಥೂಪೀಕತಾನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಯಂ ಪನ ದ್ವೀಸು ಪತ್ತೇಸು ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನಂ ಪೂವಉಚ್ಛುಖಣ್ಡಫಲಾಫಲಾದಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಓರೋಹತಿ, ತಂ ಥೂಪೀಕತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಪೂವವಟಂಸಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇನ್ತಿ, ಥೂಪೀಕತಮೇವ ಹೋತಿ। ಪುಪ್ಫವಟಂಸಕತಕ್ಕೋಲಕಟುಕಫಲಾದಿವಟಂಸಕೇ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಥೂಪೀಕತಂ ನ ಹೋತಿ। ಭತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಥಾಲಕಂ ವಾ ಪತ್ತಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಥೂಪೀಕತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಕುರುನ್ದಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥಾಲಕೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಪತ್ತಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಪಾಟೇಕ್ಕಭಾಜನಂ ವಟ್ಟತಿ। ಇಧ ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ಗಿಲಾನೋ ನ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಥೂಪೀಕತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪನ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
Sakkaccanti satiṃ upaṭṭhāpetvā. Pattasaññīti patte saññaṃ katvā. Samasūpako nāma yattha bhattassa catutthabhāgappamāṇo sūpo hoti. Samatitthikanti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ. Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti ettha thūpīkato nāma pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā kato, patte pakkhitto bharito pūritoti attho. Evaṃ kataṃ aggahetvā antomukhavaṭṭilekhāsamappamāṇo gahetabbo. ‘‘Yaṃ kañci yāguṃ vā bhattaṃ vā phalāphalaṃ vā āmisajātikaṃ samatitthikameva gahetabbaṃ, tañca kho adhiṭṭhānupagena pattena, itarena pana thūpīkatampi vaṭṭati. Yāmakālikasattāhakālikayāvajīvikāni pana adhiṭṭhānupagapatte thūpīkatānipi vaṭṭanti. Yaṃ pana dvīsu pattesu bhattaṃ gahetvā ekasmiṃ pūretvā vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Yaṃ patte pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, taṃ thūpīkataṃ nāma na hoti. Pūvavaṭaṃsakaṃ ṭhapetvā piṇḍapātaṃ denti, thūpīkatameva hoti. Pupphavaṭaṃsakatakkolakaṭukaphalādivaṭaṃsake pana ṭhapetvā dinnaṃ thūpīkataṃ na hoti. Bhattassa upari thālakaṃ vā pattaṃ vā ṭhapetvā pūretvā gaṇhāti, thūpīkataṃ nāma na hoti. Kurundiyampi vuttaṃ ‘‘thālake vā patte vā pakkhipitvā taṃ pattamatthake ṭhapetvā denti, pāṭekkabhājanaṃ vaṭṭati. Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato, tasmā gilānassapi thūpīkataṃ na vaṭṭati, sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati, paṭiggahitaṃ pana bhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti.
‘‘ಸಕ್ಕಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪತ್ತಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಚ ಉಭಯಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಸಪದಾನನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಓಧಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ। ಸಮಸೂಪಕೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವುತ್ತಮೇವ। ಥೂಪಕತೋತಿ ಮತ್ಥಕತೋ, ವೇಮಜ್ಝತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಸೂಪಂ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾತಿಆದಿ ಪಾಕಟಮೇವ। ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ। ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞೀಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ಗಿಲಾನೋ ನ ಮುಞ್ಚತಿ। ನಾತಿಮಹನ್ತೋ ಕಬಳೋತಿ ಮಯೂರಣ್ಡಂ ಅತಿಮಹನ್ತಂ, ಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಂ ಅತಿಖುದ್ದಕಂ, ತೇಸಂ ವೇಮಜ್ಝಪ್ಪಮಾಣೋ। ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಆಲೋಪೋತಿ ನಾತಿದೀಘೋ ಆಲೋಪೋ। ಅನಾಹಟೇತಿ ಅನಾಹರಿತೇ, ಮುಖದ್ವಾರಂ ಅಸಮ್ಪಾಪಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಸದ್ದೋ ತದೇಕದೇಸೇಸು ಅಙ್ಗುಲೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಹತ್ಥಮುದ್ದೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಮುದಾಯೇ ಪವತ್ತವೋಹಾರಸ್ಸ ಅವಯವೇ ಪವತ್ತನತೋ। ಏಕಙ್ಗುಲಿಮ್ಪಿ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ನ ಸಕಬಳೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಹರೀತಕಂ ವಾ ಲಟ್ಠಿಮಧುಕಂ ವಾ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಯತ್ತಕೇನ ವಚನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕೇ ಮುಖಮ್ಹಿ ಸನ್ತೇ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
‘‘Sakkacca’’nti ca ‘‘pattasaññī’’ti ca ubhayaṃ vuttanayameva. Sapadānanti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā. Samasūpake vattabbaṃ vuttameva. Thūpakatoti matthakato, vemajjhatoti attho. Na sūpaṃ vā byañjanaṃ vātiādi pākaṭameva. Viññattiyaṃ vattabbaṃ natthi. Ujjhānasaññīsikkhāpadepi gilāno na muñcati. Nātimahanto kabaḷoti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇo. Parimaṇḍalaṃ ālopoti nātidīgho ālopo. Anāhaṭeti anāharite, mukhadvāraṃ asampāpiteti attho. Sabbo hatthoti ettha hatthasaddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘hatthamuddo’’tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayave pavattanato. Ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati. Na sakabaḷenāti ettha dhammaṃ kathento harītakaṃ vā laṭṭhimadhukaṃ vā mukhe pakkhipitvā katheti, yattakena vacanaṃ paripuṇṇaṃ hoti, tattake mukhamhi sante kathetuṃ vaṭṭati.
ಪಿಣ್ಡುಕ್ಖೇಪಕನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಕಬಳಾವಚ್ಛೇದಕನ್ತಿ ಕಬಳಂ ಅವಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅವಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಅವಗಣ್ಡಕಾರಕನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ಗಣ್ಡೇ ಕತ್ವಾ ಕತ್ವಾ। ಹತ್ಥನಿದ್ಧುನಕನ್ತಿ ಹತ್ಥಂ ನಿದ್ಧುನಿತ್ವಾ ನಿದ್ಧುನಿತ್ವಾ। ಸಿತ್ಥಾವಕಾರಕನ್ತಿ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಅವಕಿರಿತ್ವಾ ಅವಕಿರಿತ್ವಾ। ಜಿವ್ಹಾನಿಚ್ಛಾರಕನ್ತಿ ಜಿವ್ಹಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ। ಚಪುಚಪುಕಾರಕನ್ತಿ ‘‘ಚಪುಚಪೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಕತ್ವಾ। ಸುರುಸುರುಕಾರಕನ್ತಿ ‘‘ಸುರುಸುರೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಕತ್ವಾ। ಹತ್ಥನಿಲ್ಲೇಹಕನ್ತಿ ಹತ್ಥಂ ನಿಲ್ಲೇಹಿತ್ವಾ ನಿಲ್ಲೇಹಿತ್ವಾ। ಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಹಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಲ್ಲೇಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಘನಯಾಗುಫಾಣಿತಪಾಯಾಸಾದಿಕೇ ಪನ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಮುಖೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪತ್ತನಿಲ್ಲೇಹಕಓಟ್ಠನಿಲ್ಲೇಹಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾಪಿ ಪತ್ತೋ ನ ನಿಲ್ಲೇಹಿತಬ್ಬೋ, ಏಕಓಟ್ಠೋಪಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ನ ನಿಲ್ಲೇಹಿತಬ್ಬೋ, ಓಟ್ಠಮಂಸೇಹಿ ಏವ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
Piṇḍukkhepakanti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā. Kabaḷāvacchedakanti kabaḷaṃ avachinditvā avachinditvā. Avagaṇḍakārakanti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā. Hatthaniddhunakanti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā. Sitthāvakārakanti sitthāni avakiritvā avakiritvā. Jivhānicchārakanti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā. Capucapukārakanti ‘‘capucapū’’ti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Surusurukārakanti ‘‘surusurū’’ti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Hatthanillehakanti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā. Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati, ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Pattanillehakaoṭṭhanillehakesupi eseva nayo, tasmā aṅguliyāpi patto na nillehitabbo, ekaoṭṭhopi jivhāya na nillehitabbo, oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati.
ನ ಸಾಮಿಸೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಾನೀಯಥಾಲಕೋತಿ ಏತಂ ಪಟಿಕೂಲವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಿಕಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮ್ಪಿ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ಸರಾವಮ್ಪಿ ಆಮಿಸಮಕ್ಖಿತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ, ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ಸಚೇ ಪನ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಏಕದೇಸೋ ಆಮಿಸಮಕ್ಖಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪದೇಸೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ನ ಸಸಿತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಧೋವನಂ ಅನ್ತರಘರೇ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಏಕತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತಿ। ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾ ಉದಕಗತಿಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಬಹಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಏವಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ನ ತಾವ ಥೇರೇನ ಉದಕನ್ತಿ ಇದಂ ಹತ್ಥಧೋವನಉದಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅನ್ತರಾ ಪಿಪಾಸಿತೇನ , ಪನ ಗಲೇ ವಿಲಗ್ಗಾಮಿಸೇನ ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ನ ಧೋವಿತಬ್ಬಾತಿ।
Na sāmisena hatthena pānīyathālakoti etaṃ paṭikūlavasena paṭikkhittaṃ, tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhampi sarāvampi āmisamakkhitaṃ na gahetabbameva, gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭati. Na sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍetabbanti ettha uddharitvā vāti sitthāni ekato uddharitvā ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti. Bhinditvā vā udakagatikāni katvā chaḍḍeti, paṭiggahena sampaṭicchanto naṃ paṭiggahe chaḍḍeti, bahi nīharitvā vā chaḍḍeti, evaṃ chaḍḍentassa anāpatti. Na tāva therena udakanti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ. Antarā pipāsitena , pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitvā na dhovitabbāti.
ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಅನುಮೋದನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Anumodanavattakathāvaṇṇanā
ಅನುಮೋದನವತ್ತೇ ಅನು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮೋದಿಯತೇ ಪಮೋದಿಯತೇತಿ ಅನುಮೋದನಾ। ಕಾ ಸಾ? ಧಮ್ಮಕಥಾ। ಅನುಮೋದನಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಅನುಮೋದನವತ್ತಂ। ಪಞ್ಚಮೇ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನೇ। ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಾ ನಾಮ ಬಹೂಸು ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಪರಿಕಥಾಕಥನಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
Anumodanavatte anu punappunaṃ modiyate pamodiyateti anumodanā. Kā sā? Dhammakathā. Anumodanāya kattabbaṃ vattaṃ anumodanavattaṃ. Pañcame nisinneti anumodanatthāya nisinne. Upanisinnakathā nāma bahūsu sannipatitesu parikathākathanaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
ಅನುಮೋದನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Anumodanavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Piṇḍacārikavattakathāvaṇṇanā
೧೮೯. ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತೇ ಪಿಣ್ಡಿತಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘರಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಿಣ್ಡೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ। ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಪಿಣ್ಡಚಾರೀ, ಸೋ ಏವ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೋ ಸಕತ್ಥೇ ಕಪಚ್ಚಯವಸೇನ। ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಮನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ನಿವೇಸನಂ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಕುಮಾರಿಕಾದೀನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪವಿಸನನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಪವಿಸನ್ತೋ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಪರಿಸ್ಸಯೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿವೇಸನಂ…ಪೇ॰… ಪವಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತಿದೂರೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಗೇಹೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ವಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ। ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಸುಣಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಸುಣೇಯ್ಯ, ತೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಗಾರವೋ ವಾ ಅಪ್ಪಸಾದೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾತಿದೂರೇ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತಿಚಿರಂ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಅದಾತುಕಾಮಾನಂ ಮನೋಪದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಭಿಕ್ಖಾ ಚ ಪರಿಕ್ಖಯೇಯ್ಯ, ಅತಿಲಹುಕಂ ನಿವತ್ತನ್ತೋ ದಾತುಕಾಮಾನಂ ಪುಞ್ಞಹಾನಿ ಚ ಭವೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾತಿಚಿರಂ ಠಾತಬ್ಬಂ, ನಾತಿಲಹುಕಂ ನಿವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ಠಿತೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಕಪ್ಪಾಸಂ ವಾ ಸುಪ್ಪಂ ವಾ ಮುಸಲಂ ವಾ ಯಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಠಿತಾ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಪರಾಮಸತೀತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಠಪೇತಿ ವಾತಿ ‘‘ತಿಟ್ಠಥ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತೀ ಠಪೇತಿ ನಾಮ। ಅವಕ್ಕಾರಪಾತೀತಿ ಅತಿರೇಕಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಠಪನತ್ಥಾಯ ಏಕಾ ಸಮುಗ್ಗಪಾತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಮುಗ್ಗಪಾತಿ ನಾಮ ಸಮುಗ್ಗಪುಟಸದಿಸಾ ಪಾತಿ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
189. Piṇḍacārikavatte piṇḍitabbo saṅgharitabboti piṇḍo, piṇḍapāto. Piṇḍāya caraṇaṃ sīlamassāti piṇḍacārī, so eva piṇḍacāriko sakatthe kapaccayavasena. Piṇḍacārikena vattitabbaṃ vattaṃ piṇḍacārikavattaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – nivesanaṃ nāma itthikumārikādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Yasmā pavisananikkhamanadvāraṃ asallakkhetvā sahasā pavisanto visabhāgārammaṇaṃ vā passeyya, parissayo vā bhaveyya, tasmā ‘‘nivesanaṃ…pe… pavisitabba’’nti vuttaṃ. Atidūre tiṭṭhanto apassanto vā bhaveyya, ‘‘aññassa gehe tiṭṭhatī’’ti vā maññeyya. Accāsanne tiṭṭhanto apassitabbaṃ vā passeyya, asuṇitabbaṃ vā suṇeyya, tena manussānaṃ agāravo vā appasādo vā bhaveyya, tasmā ‘‘nātidūre nāccāsanne ṭhātabba’’nti vuttaṃ. Aticiraṃ tiṭṭhanto adātukāmānaṃ manopadoso bhaveyya, aññattha bhikkhā ca parikkhayeyya, atilahukaṃ nivattanto dātukāmānaṃ puññahāni ca bhaveyya, bhikkhuno ca bhikkhāya asampajjanaṃ, tasmā ‘‘nāticiraṃ ṭhātabbaṃ, nātilahukaṃ nivattitabbaṃ, ṭhitena sallakkhetabba’’nti vuttaṃ. Sallakkhaṇākāraṃ dasseti ‘‘sace kammaṃ vā nikkhipatī’’tiādinā. Tattha kammaṃ vā nikkhipatīti kappāsaṃ vā suppaṃ vā musalaṃ vā yañca gahetvā kammaṃ karonti, ṭhitā vā nisinnā vā honti, taṃ nikkhipati. Parāmasatīti gaṇhāti. Ṭhapeti vāti ‘‘tiṭṭhatha bhante’’ti vadantī ṭhapeti nāma. Avakkārapātīti atirekapiṇḍapātaṃ apanetvā ṭhapanatthāya ekā samuggapāti. Ettha ca samuggapāti nāma samuggapuṭasadisā pāti. Sesaṃ vuttanayameva.
ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Piṇḍacārikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Āraññikavattakathāvaṇṇanā
೧೯೦. ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತೇ ನ ರಮನ್ತಿ ಜನಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಅರಞ್ಞಂ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
190. Āraññikavatte na ramanti janā etthāti araññaṃ. Vuttañhi –
‘‘ರಮಣೀಯಾನಿ ಅರಞ್ಞಾನಿ, ಯತ್ಥ ನ ರಮತೀ ಜನೋ।
‘‘Ramaṇīyāni araññāni, yattha na ramatī jano;
ವೀತರಾಗಾ ರಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ತೇ ಕಾಮಗವೇಸಿನೋ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೯೯)।
Vītarāgā ramissanti, na te kāmagavesino’’ti. (dha. pa. 99);
ಅರಞ್ಞೇ ವಸತೀತಿ ಆರಞ್ಞಿಕೋ, ತೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ವಿಸೇಸಪದಾನಮತ್ಥೋ – ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅರಞ್ಞಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಗಾಮತೋ ದೂರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪತ್ತಂ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಖನ್ಧೇ ಕರಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮಗ್ಗೋ ನ ದುಸ್ಸೋಧನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಣ್ಟಕಸರೀಸಪಾದಿಪರಿಸ್ಸಯವಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಉಪಾಹನಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ। ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಚೋರಾದೀನಂ ವಿಚರಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಾರುಭಣ್ಡಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಂ ಥಕೇತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇತೋ ಪರಾನಿ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತೇಸು ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ। ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಬಹಿಗಾಮೇ ಉದಕಂ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತೋಗಾಮೇಯೇವ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ, ಅಥ ಬಹಿಗಾಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ।
Araññe vasatīti āraññiko, tena vattitabbaṃ vattaṃ āraññikavattaṃ. Tatrāyaṃ visesapadānamattho – kālasseva uṭṭhāyāti araññasenāsanassa gāmato dūrattā vuttaṃ, teneva kāraṇena ‘‘pattaṃ gahetvā cīvaraṃ pārupitvā gacchanto parissamo hotī’’ti vuttaṃ. Pattaṃ thavikāya pakkhipitvā aṃse laggetvā cīvaraṃ khandhe karitvā araññamaggo na dussodhano hoti, tasmā kaṇṭakasarīsapādiparissayavimocanatthaṃ upāhanā ārohitvā. Araññaṃ nāma yasmā corādīnaṃ vicaraṭṭhānaṃ hoti, tasmā ‘‘dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā dvāravātapānaṃ thaketvā vasanaṭṭhānato nikkhamitabba’’nti vuttaṃ. Ito parāni bhattaggavattapiṇḍacārikavattesu vuttasadisāneva. Gāmato nikkhamitvā sace bahigāme udakaṃ natthi, antogāmeyeva bhattakiccaṃ katvā, atha bahigāme atthi, bhattakiccaṃ katvā pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya pakkhipitvā cīvaraṃ saṅgharitvā aṃse karitvā upāhanā ārohitvā gantabbaṃ.
ಭಾಜನಂ ಅಲಭನ್ತೇನಾತಿಆದಿ ಅರಞ್ಞಸೇನಾಸನಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಅಗ್ಗಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿಆದಿ ವಾಳಮಿಗಸರೀಸಪಾದಿಬಾಹಿರಪರಿಸ್ಸಯಕಾಲೇ ಚ ವಾತಪಿತ್ತಾದಿಅಜ್ಝತ್ತಪಅಸ್ಸಯಕಾಲೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ। ಬಹೂನಂ ಪನ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ತಾದಿಸಾನಿ ಸುಲಭಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಗಣವಾಸಿನೋ ಪನ ತೇನ ವಿನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಕತ್ತರದಣ್ಡೋ ನಾಮ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೇನ ಅವಸ್ಸಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತ್ತರದಣ್ಡೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ನಕ್ಖತ್ತಾನೇವ ನಕ್ಖತ್ತಪದಾನಿ। ಚೋರಾದೀಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ, ಭನ್ತೇ, ಕೇನ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಚನ್ದೋ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇಸು ‘‘ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಪದಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ ಸಕಲಾನಿ ವಾ ಏಕದೇಸಾನಿ ವಾ’’ತಿ, ತಥಾ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹೇಸು ‘‘ಕತಮಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ದಿಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇಸು, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಿಸಾಕುಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
Bhājanaṃ alabhantenātiādi araññasenāsanassa dullabhadabbasambhārattā vuttaṃ, aggi upaṭṭhāpetabbotiādi vāḷamigasarīsapādibāhiraparissayakāle ca vātapittādiajjhattapaassayakāle ca icchitabbattā. Bahūnaṃ pana vasanaṭṭhāne tādisāni sulabhāni hontīti āha ‘‘gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatī’’ti. Kattaradaṇḍo nāma parissayavinodano hoti, tasmā araññe viharantena avassaṃ icchitabboti vuttaṃ ‘‘kattaradaṇḍo upaṭṭhāpetabbo’’ti. Nakkhattāneva nakkhattapadāni. Corādīsu āgantvā ‘‘ajja, bhante, kena nakkhattena cando yutto’’ti pucchitesu ‘‘na jānāmā’’ti vutte kujjhanti, tasmā vuttaṃ ‘‘nakkhattapadāni uggahetabbāni sakalāni vā ekadesāni vā’’ti, tathā disāmūḷhesu ‘‘katamāyaṃ, bhante, disā’’ti pucchitesu, tasmā ‘‘disākusalena bhavitabba’’nti.
ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Āraññikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಸೇನಾಸನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Senāsanavattakathāvaṇṇanā
೧೯೧. ಸೇನಾಸನವತ್ತೇ ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇನಂ, ಸಯನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸನಂ। ಸೇನಞ್ಚ ಆಸನಞ್ಚ ಸೇನಾಸನಂ। ಸೇನಾಸನೇಸು ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಸೇನಾಸನವತ್ತಂ । ಇಧ ಪನ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾಯಂ (ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೮೩ ) ವುತ್ತಮೇವ। ತತ್ಥ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವುತ್ಥವಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಪನ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ಥವಿಹಾರೋತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ। ನ ವುಡ್ಢಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸ್ಸ ಓವರಕೇ ತದುಪಚಾರೇ ಚ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸುಪಿ ಏವಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸುಪಿ ಉದ್ದೇಸದಾನಾದಿ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
191. Senāsanavatte sayanti etthāti senaṃ, sayananti attho. Āvasanti etthāti āsanaṃ. Senañca āsanañca senāsanaṃ. Senāsanesu kattabbaṃ vattaṃ senāsanavattaṃ. Idha pana yaṃ vattabbaṃ, taṃ upajjhāyavattakathāyaṃ (vi. saṅga. aṭṭha. 183 ) vuttameva. Tattha pana upajjhāyena vutthavihāro vutto, idha pana attanā vutthavihāroti ayameva viseso. Na vuḍḍhaṃ anāpucchāti ettha tassa ovarake tadupacāre ca āpucchitabbanti vadanti. Bhojanasālādīsupi evameva paṭipajjitabbanti bhojanasālādīsupi uddesadānādi āpucchitvāva kātabbanti attho.
ಸೇನಾಸನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Senāsanavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Jantāgharavattakathāvaṇṇanā
೧೯೨. ಜನ್ತಾಘರವತ್ತೇ ಜಾಯತೀತಿ ಜಂ, ಕಿಂ ತಂ? ಸರೀರಂ। ಜಂ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಜನ್ತಾ, ಕಾ ಸಾ? ತಿಕಿಚ್ಛಾ। ಗಯ್ಹತೇತಿ ಘರಂ, ಕಿಂ ತಂ? ನಿವೇಸನಂ, ಜನ್ತಾಯ ಸರೀರತಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಕತಂ ಘರಂ ಜನ್ತಾಘರಂ, ಜನ್ತಾಘರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತಿ ಬಹಿಜಗತಿ। ಸೇಸಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
192. Jantāgharavatte jāyatīti jaṃ, kiṃ taṃ? Sarīraṃ. Jaṃ tāyati rakkhatīti jantā, kā sā? Tikicchā. Gayhateti gharaṃ, kiṃ taṃ? Nivesanaṃ, jantāya sarīratikicchāya kataṃ gharaṃ jantāgharaṃ, jantāghare kattabbaṃ vattaṃ jantāgharavattaṃ. Tattha paribhaṇḍanti bahijagati. Sesaṃ upajjhāyavatte vuttanayattā suviññeyyameva.
ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Jantāgharavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Vaccakuṭivattakathāvaṇṇanā
೧೯೩. ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತೇ ವಚ್ಚಯತೇ ಊಹದಯತೇತಿ ವಚ್ಚಂ, ಕರೀಸಂ। ಕುಟೀಯತಿ ಛಿನ್ದೀಯತಿ ಆತಪೋ ಏತಾಯಾತಿ ಕುಟಿ, ವಚ್ಚತ್ಥಾಯ ಕತಾ ಕುಟಿ ವಚ್ಚಕುಟಿ, ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಂ, ಇಧ ಚ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಚಮನವತ್ತಂ ಪಠಮಂ ಆಗತಂ, ಪಚ್ಛಾ ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಕರಣೇ ಪಠಮಂ ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಆಚಮತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಂ ಪಠಮಂ ಆಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ತದನುಕ್ಕಮೇನ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮ। ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದನ್ತೇನಾತಿ ಅಯಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ। ನಿಬದ್ಧಗಮನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ತನಾ ನಿಬದ್ಧಗಮನತ್ಥಾಯ। ಪುಗ್ಗಲಿಕಟ್ಠಾನಂ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
193. Vaccakuṭivatte vaccayate ūhadayateti vaccaṃ, karīsaṃ. Kuṭīyati chindīyati ātapo etāyāti kuṭi, vaccatthāya katā kuṭi vaccakuṭi, vaccakuṭiyā vattitabbaṃ vattaṃ vaccakuṭivattaṃ, idha ca vattakkhandhake ācamanavattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ, pacchā vaccakuṭivattaṃ. Imasmiṃ pana pakaraṇe paṭhamaṃ vaccaṃ katvā pacchā ācamatīti adhippāyena vaccakuṭivattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ, tasmā tadanukkamena kathayissāma. Dantakaṭṭhaṃ khādantenāti ayaṃ vaccakuṭiyāpi sabbattheva paṭikkhepo. Nibaddhagamanatthāyāti attanā nibaddhagamanatthāya. Puggalikaṭṭhānaṃ vāti attano vihāraṃ sandhāya vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Vaccakuṭivattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದಿವತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
Upajjhāyavattādivattavinicchayakathālaṅkāro nāma
ಸತ್ತವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।
Sattavīsatimo paricchedo.
