Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

৯. উপাহনৰগ্গো

9. Upāhanavaggo

[২৩১] ১. উপাহনজাতকৰণ্ণনা

[231] 1. Upāhanajātakavaṇṇanā

যথাপি কীতাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি। ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তো আচরিযং পচ্চক্খায তথাগতস্স পটিপক্খো পটিসত্তু হুত্ৰা মহাৰিনাসং পাপুণী’’তি। সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ আচরিযং পচ্চক্খায মম পটিপক্খো হুত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তো, পুব্বেপি পত্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।

Yathāpikītāti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. Dhammasabhāyañhi bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, devadatto ācariyaṃ paccakkhāya tathāgatassa paṭipakkho paṭisattu hutvā mahāvināsaṃ pāpuṇī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, devadatto idāneva ācariyaṃ paccakkhāya mama paṭipakkho hutvā mahāvināsaṃ patto, pubbepi pattoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হত্থাচরিযকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো হত্থিসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পাপুণি। অথেকো কাসিগামকো মাণৰকো আগন্ত্ৰা তস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হি। বোধিসত্তা নাম সিপ্পং ৰাচেন্তা আচরিযমুট্ঠিং ন করোন্তি, অত্তনো জানননিযামেন নিরৰসেসং সিক্খাপেন্তি। তস্মা সো মাণৰো বোধিসত্তস্স জাননসিপ্পং নিরৰসেসমুগ্গণ্হিত্ৰা বোধিসত্তং আহ – ‘‘আচরিয , অহং রাজানং উপট্ঠহিস্সামী’’তি। বোধিসত্তো ‘‘সাধু, তাতা’’তি গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি – ‘‘মহারাজ, মম অন্তেৰাসিকো তুম্হে উপট্ঠাতুং ইচ্ছতী’’তি। ‘‘সাধু, উপট্ঠাতূ’’তি। ‘‘তেন হিস্স পরিব্বযং জানাথা’’তি? ‘‘তুম্হাকং অন্তেৰাসিকো তুম্হেহি সমকং ন লচ্ছতি, তুম্হেসু সতং লভন্তেসু পণ্ণাসং লচ্ছতি, দ্ৰে লভন্তেসু একং লচ্ছতী’’তি। সো গেহং গন্ত্ৰা তং পৰত্তিং অন্তেৰাসিকস্স আরোচেসি। অন্তেৰাসিকো ‘‘অহং, আচরিয, তুম্হেহি সমং সিপ্পং জানামি। সচে সমকঞ্ঞেৰ পরিব্বযং লভিস্সামি, উপট্ঠহিস্সামি। নো চে, ন উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ। বোধিসত্তো তং পৰত্তিং রঞ্ঞো আরোচেসি। রাজা ‘‘সচে সো তুম্হেহি সমপ্পকারো, তুম্হেহি সমকঞ্ঞেৰ সিপ্পং দস্সেতুং সক্কোন্তো সমকং লভিস্সতী’’তি আহ। বোধিসত্তো তং পৰত্তিং তস্স আরোচেত্ৰা তেন ‘‘সাধু দস্সেস্সামী’’তি ৰুত্তে রঞ্ঞো আরোচেসি। রাজা ‘‘তেন হি স্ৰে সিপ্পং দস্সেথা’’তি। ‘‘সাধু, দস্সেস্সাম, নগরে ভেরিং চরাপেথা’’তি। রাজা ‘‘স্ৰে কির আচরিযো চ অন্তেৰাসিকো চ উভো হত্থিসিপ্পং দস্সেস্সন্তি, রাজঙ্গণে সন্নিপতিত্ৰা দট্ঠুকামা পস্সন্তূ’’তি ভেরিং চরাপেসি।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto hatthācariyakule nibbattitvā vayappatto hatthisippe nipphattiṃ pāpuṇi. Atheko kāsigāmako māṇavako āgantvā tassa santike sippaṃ uggaṇhi. Bodhisattā nāma sippaṃ vācentā ācariyamuṭṭhiṃ na karonti, attano jānananiyāmena niravasesaṃ sikkhāpenti. Tasmā so māṇavo bodhisattassa jānanasippaṃ niravasesamuggaṇhitvā bodhisattaṃ āha – ‘‘ācariya , ahaṃ rājānaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti. Bodhisatto ‘‘sādhu, tātā’’ti gantvā rañño ārocesi – ‘‘mahārāja, mama antevāsiko tumhe upaṭṭhātuṃ icchatī’’ti. ‘‘Sādhu, upaṭṭhātū’’ti. ‘‘Tena hissa paribbayaṃ jānāthā’’ti? ‘‘Tumhākaṃ antevāsiko tumhehi samakaṃ na lacchati, tumhesu sataṃ labhantesu paṇṇāsaṃ lacchati, dve labhantesu ekaṃ lacchatī’’ti. So gehaṃ gantvā taṃ pavattiṃ antevāsikassa ārocesi. Antevāsiko ‘‘ahaṃ, ācariya, tumhehi samaṃ sippaṃ jānāmi. Sace samakaññeva paribbayaṃ labhissāmi, upaṭṭhahissāmi. No ce, na upaṭṭhahissāmī’’ti āha. Bodhisatto taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā ‘‘sace so tumhehi samappakāro, tumhehi samakaññeva sippaṃ dassetuṃ sakkonto samakaṃ labhissatī’’ti āha. Bodhisatto taṃ pavattiṃ tassa ārocetvā tena ‘‘sādhu dassessāmī’’ti vutte rañño ārocesi. Rājā ‘‘tena hi sve sippaṃ dassethā’’ti. ‘‘Sādhu, dassessāma, nagare bheriṃ carāpethā’’ti. Rājā ‘‘sve kira ācariyo ca antevāsiko ca ubho hatthisippaṃ dassessanti, rājaṅgaṇe sannipatitvā daṭṭhukāmā passantū’’ti bheriṃ carāpesi.

আচরিযো ‘‘ন মে অন্তেৰাসিকো উপাযকোসল্লং জানাতী’’তি একং হত্থিং গহেত্ৰা একরত্তেনেৰ ৰিলোমং সিক্খাপেসি। সো তং ‘‘গচ্ছা’’তি ৰুত্তে ওসক্কিতুং, ‘‘ওসক্কা’’তি ৰুত্তে গন্তুং, ‘‘তিট্ঠা’’তি ৰুত্তে নিপজ্জিতুং, ‘‘নিপজ্জা’’তি ৰুত্তে ঠাতুং, ‘‘গণ্হা’’তি ৰুত্তে ঠপেতুং, ‘‘ঠপেহী’’তি ৰুত্তে গণ্হিতুং সিক্খাপেত্ৰা পুনদিৰসে তং হত্থিং অভিরুহিত্ৰা রাজঙ্গণং অগমাসি। অন্তেৰাসিকোপি একং মনাপং হত্থিং অভিরুহি। মহাজনো সন্নিপতি। উভোপি সমকং সিপ্পং দস্সেসুং। পুন বোধিসত্তো অত্তনো হত্থিং ৰিলোমং কারেসি, সো ‘‘গচ্ছা’’তি ৰুত্তে ওসক্কি, ‘‘ওসক্কা’’তি ৰুত্তে পুরতো ধাৰি, ‘‘তিট্ঠা’’তি ৰুত্তে নিপজ্জি, ‘‘নিপজ্জা’’তি ৰুত্তে অট্ঠাসি, ‘‘গণ্হা’’তি ৰুত্তে নিক্খিপি, ‘‘নিক্খিপা’’তি ৰুত্তে গণ্হি। মহাজনো ‘‘অরে দুট্ঠঅন্তেৰাসিক, ত্ৰং আচরিযেন সদ্ধিং সারম্ভং করোসি, অত্তনো পমাণং ন জানাসি, ‘আচরিযেন সমকং জানামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোসী’’তি লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহরিত্ৰা তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপেসি।

Ācariyo ‘‘na me antevāsiko upāyakosallaṃ jānātī’’ti ekaṃ hatthiṃ gahetvā ekaratteneva vilomaṃ sikkhāpesi. So taṃ ‘‘gacchā’’ti vutte osakkituṃ, ‘‘osakkā’’ti vutte gantuṃ, ‘‘tiṭṭhā’’ti vutte nipajjituṃ, ‘‘nipajjā’’ti vutte ṭhātuṃ, ‘‘gaṇhā’’ti vutte ṭhapetuṃ, ‘‘ṭhapehī’’ti vutte gaṇhituṃ sikkhāpetvā punadivase taṃ hatthiṃ abhiruhitvā rājaṅgaṇaṃ agamāsi. Antevāsikopi ekaṃ manāpaṃ hatthiṃ abhiruhi. Mahājano sannipati. Ubhopi samakaṃ sippaṃ dassesuṃ. Puna bodhisatto attano hatthiṃ vilomaṃ kāresi, so ‘‘gacchā’’ti vutte osakki, ‘‘osakkā’’ti vutte purato dhāvi, ‘‘tiṭṭhā’’ti vutte nipajji, ‘‘nipajjā’’ti vutte aṭṭhāsi, ‘‘gaṇhā’’ti vutte nikkhipi, ‘‘nikkhipā’’ti vutte gaṇhi. Mahājano ‘‘are duṭṭhaantevāsika, tvaṃ ācariyena saddhiṃ sārambhaṃ karosi, attano pamāṇaṃ na jānāsi, ‘ācariyena samakaṃ jānāmī’ti evaṃsaññī hosī’’ti leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpesi.

বোধিসত্তো হত্থিম্হা ওরুয্হ রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘মহারাজ, সিপ্পং নাম অত্তনো সুখত্থায গণ্হন্তি, একচ্চস্স পন গহিতসিপ্পং দুক্কটউপাহনা ৰিয ৰিনাসমেৰ আৰহতী’’তি ৰত্ৰা ইদং গাথাদ্ৰযমাহ –

Bodhisatto hatthimhā oruyha rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘mahārāja, sippaṃ nāma attano sukhatthāya gaṇhanti, ekaccassa pana gahitasippaṃ dukkaṭaupāhanā viya vināsameva āvahatī’’ti vatvā idaṃ gāthādvayamāha –

১৬১.

161.

‘‘যথাপি কীতা পুরিসস্সুপাহনা, সুখস্স অত্থায দুখং উদব্বহে।

‘‘Yathāpi kītā purisassupāhanā, sukhassa atthāya dukhaṃ udabbahe;

ঘম্মাভিতত্তা তলসা পপীল়িতা, তস্সেৰ পাদে পুরিসস্স খাদরে॥

Ghammābhitattā talasā papīḷitā, tasseva pāde purisassa khādare.

১৬২.

162.

‘‘এৰমেৰ যো দুক্কুলীনো অনরিযো, তম্মাক ৰিজ্জঞ্চ সুতঞ্চ আদিয।

‘‘Evameva yo dukkulīno anariyo, tammāka vijjañca sutañca ādiya;

তমেৰ সো তত্থ সুতেন খাদতি, অনরিযো ৰুচ্চতি পানদূপমো’’তি॥

Tameva so tattha sutena khādati, anariyo vuccati pānadūpamo’’ti.

তত্থ উদব্বহেতি উদব্বহেয্য। ঘম্মাভিতত্তা তলসা পপীল়িতাতি ঘম্মেন অভিতত্তা পাদতলেন চ পীল়িতা। তস্সেৰাতি যেন তা সুখত্থায কিণিত্ৰা পাদেসু পটিমুক্কা দুক্কটূপাহনা, তস্সেৰ। খাদরেতি ৰণং করোন্তা পাদে খাদন্তি।

Tattha udabbaheti udabbaheyya. Ghammābhitattā talasā papīḷitāti ghammena abhitattā pādatalena ca pīḷitā. Tassevāti yena tā sukhatthāya kiṇitvā pādesu paṭimukkā dukkaṭūpāhanā, tasseva. Khādareti vaṇaṃ karontā pāde khādanti.

দুক্কুলীনোতি দুজ্জাতিকো অকুলপুত্তো। অনরিযোতি হিরোত্তপ্পৰজ্জিতো অসপ্পুরিসো। তম্মাক ৰিজ্জঞ্চ সুতঞ্চ আদিযাতি এত্থ তং তং মনতীতি ‘‘তম্মো’’তি ৰত্তব্বে তম্মাকো, তং তং সিপ্পং আসেৰতি পরিৰত্তেতীতি অত্থো, আচরিযস্সেতং নামং। তস্মা তম্মাকা, গাথাবন্ধসুখত্থং পনস্স রস্সভাৰো কতো। ৰিজ্জন্তি অট্ঠারসসু ৰিজ্জাট্ঠানেসু যংকিঞ্চি। সুতন্তি যংকিঞ্চি সুতপরিযত্তি। আদিযাতিআদিযিত্ৰা। তমেৰ সো তত্থ সুতেন খাদতীতি তমেৰাতি অত্তানমেৰ। সোতি যো দুক্কুলীনো অনরিযো আচরিযম্হা ৰিজ্জঞ্চ সুতঞ্চ আদিযতি, সো। তত্থ সুতেন খাদতীতি তস্স সন্তিকে সুতেন সো অত্তানমেৰ খাদতীতি অত্থো। অট্ঠকথাযং পন ‘‘তেনেৰ সো তত্থ সুতেন খাদতী’’তিপি পাঠো। তস্সাপি সো তেন তত্থ সুতেন অত্তানমেৰ খাদতীতি অযমেৰ অত্থো। অনরিযো ৰুচ্চতি পানদূপমোতি ইতি অনরিযো দুপাহনূপমো দুক্কটূপাহনূপমো ৰুচ্চতি। যথা হি দুক্কটূপাহনা পুরিসং খাদন্তি, এৰমেস সুতেন খাদন্তো অত্তনাৰ অত্তানং খাদতি। অথ ৰা পানায দুতোতি পানদু, উপাহনূপতাপিতস্স উপাহনায খাদিতপাদস্সেতং নামং। তস্মা যো সো অত্তানং সুতেন খাদতি, সো তেন সুতেন খাদিতত্তা ‘‘অনরিযো’’তি ৰুচ্চতি পানদূপমো, উপাহনূপতাপিতপাদসদিসোতি ৰুচ্চতীতি অযমেত্থ অত্থো। রাজা তুট্ঠো বোধিসত্তস্স মহন্তং যসং অদাসি।

Dukkulīnoti dujjātiko akulaputto. Anariyoti hirottappavajjito asappuriso. Tammāka vijjañca sutañca ādiyāti ettha taṃ taṃ manatīti ‘‘tammo’’ti vattabbe tammāko, taṃ taṃ sippaṃ āsevati parivattetīti attho, ācariyassetaṃ nāmaṃ. Tasmā tammākā, gāthābandhasukhatthaṃ panassa rassabhāvo kato. Vijjanti aṭṭhārasasu vijjāṭṭhānesu yaṃkiñci. Sutanti yaṃkiñci sutapariyatti. Ādiyātiādiyitvā. Tameva so tattha sutena khādatīti tamevāti attānameva. Soti yo dukkulīno anariyo ācariyamhā vijjañca sutañca ādiyati, so. Tattha sutena khādatīti tassa santike sutena so attānameva khādatīti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘teneva so tattha sutena khādatī’’tipi pāṭho. Tassāpi so tena tattha sutena attānameva khādatīti ayameva attho. Anariyo vuccati pānadūpamoti iti anariyo dupāhanūpamo dukkaṭūpāhanūpamo vuccati. Yathā hi dukkaṭūpāhanā purisaṃ khādanti, evamesa sutena khādanto attanāva attānaṃ khādati. Atha vā pānāya dutoti pānadu, upāhanūpatāpitassa upāhanāya khāditapādassetaṃ nāmaṃ. Tasmā yo so attānaṃ sutena khādati, so tena sutena khāditattā ‘‘anariyo’’ti vuccati pānadūpamo, upāhanūpatāpitapādasadisoti vuccatīti ayamettha attho. Rājā tuṭṭho bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অন্তেৰাসিকো দেৰদত্তো অহোসি, আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā antevāsiko devadatto ahosi, ācariyo pana ahameva ahosi’’nti.

উপাহনজাতকৰণ্ণনা পঠমা।

Upāhanajātakavaṇṇanā paṭhamā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ২৩১. উপাহনজাতকং • 231. Upāhanajātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact