| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / ကင္ခာဝိတရဏီ-အဘိနဝ-ဋီကာ • Kaṅkhāvitaraṇī-abhinava-ṭīkā |
၂. ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
2. Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā
အသ္သာတိ ဣမသ္သ ပတ္တသ္သ။ တေန ဦနပဉ္စဗန္ဓနေနာတိ တေန ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန ပတ္တေန ဥပလက္ခိတော ဟုတ္ဝာတိ အတ္ထော။ ဦနပဉ္စဗန္ဓနော ဟိ ပတ္တော ဧတ္ထ လက္ခဏဘာဝေန ဂဟိတော။ တေနေဝာဟ ‘‘ဣတ္ထမ္ဘူတသ္သ လက္ခဏေ ကရဏဝစန’’န္တိ။ တတ္ထ ဣတ္ထမ္ဘူတသ္သာတိ ကဉ္စိ ပကာရံ ပတ္တသ္သ။ လက္ခီယတေ အနေနာတိ လက္ခဏံ, တသ္မိံ ကရဏဝစနံ, တတိယာဝိဘတ္တီတိ အတ္ထော။ ‘‘ပကာရော’’တိ စ သာမညသ္သ ဘေဒကော ဝိသေသော ဝုစ္စတိ။ တထာ ဟိ ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန ပတ္တေနာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုဘာဝသာမညသ္သ ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တဘာဝော ပကာရော, တံ ဘိက္ခု အာပန္နော, တသ္သ ပတ္တော လက္ခဏံ။ ယဒိ အပရိပုဏ္ဏပဉ္စဗန္ဓနော ပတ္တော ဦနပဉ္စဗန္ဓနော နာမ ဟောတိ, အထ ကသ္မာ ဣမသ္သ ပဒဘာဇနိယံ အဗန္ဓနောပိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ တတ္ထာတိ ဝာက္ယောပညာသေ။ ဗန္ဓနောကာသေ သတိ ဝာ အသတိ ဝာ ဗန္ဓနဝိရဟိတော ပတ္တော အဗန္ဓနော, ပဉ္စဗန္ဓနာနံ ဩကာသော အသ္သာတိ ပဉ္စဗန္ဓနောကာသော။ အပတ္တောတိ ပတ္တော နာမ န ဟောတီတိ အတ္ထော, ပာကတိကံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒဉ္စ အညသ္သ ဝိညာပနေ ကာရဏဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘တသ္မာ အညံ ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။
Assāti imassa pattassa. Tena ūnapañcabandhanenāti tena ūnapañcabandhanena pattena upalakkhito hutvāti attho. Ūnapañcabandhano hi patto ettha lakkhaṇabhāvena gahito. Tenevāha ‘‘itthambhūtassa lakkhaṇe karaṇavacana’’nti. Tattha itthambhūtassāti kañci pakāraṃ pattassa. Lakkhīyate anenāti lakkhaṇaṃ, tasmiṃ karaṇavacanaṃ, tatiyāvibhattīti attho. ‘‘Pakāro’’ti ca sāmaññassa bhedako viseso vuccati. Tathā hi ūnapañcabandhanena pattenāti ettha bhikkhubhāvasāmaññassa ūnapañcabandhanapattabhāvo pakāro, taṃ bhikkhu āpanno, tassa patto lakkhaṇaṃ. Yadi aparipuṇṇapañcabandhano patto ūnapañcabandhano nāma hoti, atha kasmā imassa padabhājaniyaṃ abandhanopi vuttoti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti vākyopaññāse. Bandhanokāse sati vā asati vā bandhanavirahito patto abandhano, pañcabandhanānaṃ okāso assāti pañcabandhanokāso. Apattoti patto nāma na hotīti attho, pākatikaṃ kātuṃ asamatthoti vuttaṃ hoti. Idañca aññassa viññāpane kāraṇavacanaṃ. Tenāha ‘‘tasmā aññaṃ viññāpetuṃ vaṭṭatī’’ti.
ဗန္ဓနဉ္စ နာမေတံ ယသ္မာ ဗန္ဓနောကာသေ သတိ ဟောတိ, အသတိ န ဟောတိ, တသ္မာ တသ္သ လက္ခဏံ, ဗန္ဓနဝိဓိဉ္စ ဒသ္သေတုံ ‘‘ယသ္မိံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ မုခဝဋ္ဋိသမီပေ ပန ပတ္တဝေဓကေန ဝိဇ္ဈိယမာနေ ကပာလသ္သ ဗဟလတ္တာ ဘိဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော။ တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌိမပရိယန္တေ’’တိအာဒိ။ သုခုမံ ဝာ ဆိဒ္ဒံ ကတ္ဝာ ဗန္ဓိတဗ္ဗောတိ သုခုမေ ဆိဒ္ဒေ တိပုပဋ္ဋာဒီဟိ ပယောဇနံ နတ္ထိ, သုတ္တံ ပက္ခိပိတ္ဝာဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော။ န ကေဝလံ တိပုသုတ္တကာဒိနာဝ ဗန္ဓိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဖာဏိတ’’န္တိအာဒိ။ ဖာဏိတံ ဈာပေတ္ဝာ ပာသာဏစုဏ္ဏေနာတိ ပာသာဏစုဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ဖာဏိတံ ပစိတ္ဝာ တထာပက္ကေန ပာသာဏစုဏ္ဏေနာတိ အတ္ထော။ နိသ္သဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ ‘‘အယံ မေ, ဘန္တေ, ပတ္တော ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန ပတ္တေန စေတာပိတော နိသ္သဂ္ဂိယော, ဣမာဟံ သင္ဃသ္သ နိသ္သဇ္ဇာမီ’’တိ (ပာရာ. ၆၁၃) နိသ္သဇ္ဇိတဗ္ဗော။ တေနာဟ ‘‘နိသ္သဇ္ဇန္တေနာ’’တိအာဒိ။ သမ္မတေနာတိ –
Bandhanañca nāmetaṃ yasmā bandhanokāse sati hoti, asati na hoti, tasmā tassa lakkhaṇaṃ, bandhanavidhiñca dassetuṃ ‘‘yasmiṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Mukhavaṭṭisamīpe pana pattavedhakena vijjhiyamāne kapālassa bahalattā bhijjati, tasmā heṭṭhā vijjhitabbo. Tenāha ‘‘heṭṭhimapariyante’’tiādi. Sukhumaṃ vā chiddaṃ katvā bandhitabboti sukhume chidde tipupaṭṭādīhi payojanaṃ natthi, suttaṃ pakkhipitvāva adhiṭṭhātabboti adhippāyo. Na kevalaṃ tipusuttakādināva bandhitabboti āha ‘‘phāṇita’’ntiādi. Phāṇitaṃ jhāpetvā pāsāṇacuṇṇenāti pāsāṇacuṇṇena saddhiṃ phāṇitaṃ pacitvā tathāpakkena pāsāṇacuṇṇenāti attho. Nissajjitabboti ‘‘ayaṃ me, bhante, patto ūnapañcabandhanena pattena cetāpito nissaggiyo, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī’’ti (pārā. 613) nissajjitabbo. Tenāha ‘‘nissajjantenā’’tiādi. Sammatenāti –
‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သင္ဃော, ယဒိ သင္ဃသ္သ ပတ္တကလ္လံ, သင္ဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ ပတ္တဂ္ဂာဟာပကံ သမ္မန္နေယ္ယ, ဧသာ ဉတ္တိ ။ သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သင္ဃော, သင္ဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ ပတ္တဂ္ဂာဟာပကံ သမ္မန္နတိ, ယသ္သာယသ္မတော ခမတိ ဣတ္ထန္နာမသ္သ ဘိက္ခုနော ပတ္တဂ္ဂာဟာပကသ္သ သမ္မုတိ, သော တုဏ္ဟသ္သ။ ယသ္သ နက္ခမတိ, သော ဘာသေယ္ယ။ သမ္မတော သင္ဃေန ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ပတ္တဂ္ဂာဟာပကော, ခမတိ သင္ဃသ္သ, တသ္မာ တုဏ္ဟီ, ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (ပာရာ. ၆၁၄) –
‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho itthannāmaṃ bhikkhuṃ pattaggāhāpakaṃ sammanneyya, esā ñatti . Suṇātu me, bhante, saṅgho, saṅgho itthannāmaṃ bhikkhuṃ pattaggāhāpakaṃ sammannati, yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno pattaggāhāpakassa sammuti, so tuṇhassa. Yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu pattaggāhāpako, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (pārā. 614) –
ဧဝံ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝာစာယ သမ္မတေန။ ပတ္တသ္သ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏံ ဝတ္ဝာတိ ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ပတ္တော ပမာဏယုတ္တော သုန္ဒရော ထေရာနုရူပော’’တိအာဒိနာ (ပာရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၁၅) ဝိဇ္ဇမာနာနိသံသံ ဝတ္ဝာ။ ပတ္တပရိယန္တောတိ ပရိယန္တေ ဌိတပတ္တော။ အဒေသေတိ မဉ္စပီဌစ္ဆတ္တနာဂဒန္တကာဒိကေ အဒေသေ။ ပတ္တသ္သ ဟိ နိက္ခိပနဒေသော ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အာဓာရက’’န္တိအာဒိနာ နယေန ခန္ဓကေ ဝုတ္တောယေဝ။ အပရိဘောဂေနာတိ ယာဂုရန္ဓနရဇနပစနာဒိနာ အယုတ္တပရိဘောဂေန။ အန္တရာမဂ္ဂေ ပန ဗ္ယာဓိမ္ဟိ ဥပ္ပန္နေ အညသ္မိံ ဘာဇနေ အသတိ မတ္တိကာယ လိမ္ပိတ္ဝာ ယာဂုံ ပစိတုံ, ဥဒကံ ဝာ တာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝိသ္သဇ္ဇေတီတိ အညသ္သ ဒေတိ။ သစေ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဝာ အန္တေဝာသိကော ဝာ အညံ ဝရပတ္တံ ဌပေတ္ဝာ ‘‘အယံ မယ္ဟံ သာရုပ္ပော, အယံ ထေရသ္သာ’’တိ ဂဏ္ဟာတိ, ဝဋ္ဋတိ။ အညော ဝာ တံ ဂဟေတ္ဝာ အတ္တနော ပတ္တံ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘မယ္ဟမေဝ ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ။
Evaṃ padabhājane vuttāya ñattidutiyakammavācāya sammatena. Pattassa vijjamānaguṇaṃ vatvāti ‘‘ayaṃ, bhante, patto pamāṇayutto sundaro therānurūpo’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.615) vijjamānānisaṃsaṃ vatvā. Pattapariyantoti pariyante ṭhitapatto. Adeseti mañcapīṭhacchattanāgadantakādike adese. Pattassa hi nikkhipanadeso ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ādhāraka’’ntiādinā nayena khandhake vuttoyeva. Aparibhogenāti yāgurandhanarajanapacanādinā ayuttaparibhogena. Antarāmagge pana byādhimhi uppanne aññasmiṃ bhājane asati mattikāya limpitvā yāguṃ pacituṃ, udakaṃ vā tāpetuṃ vaṭṭati. Vissajjetīti aññassa deti. Sace pana saddhivihāriko vā antevāsiko vā aññaṃ varapattaṃ ṭhapetvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ sāruppo, ayaṃ therassā’’ti gaṇhāti, vaṭṭati. Añño vā taṃ gahetvā attano pattaṃ deti, vaṭṭati. ‘‘Mayhameva pattaṃ āharā’’ti vattabbakiccaṃ natthi.
ဉာတကပ္ပဝာရိတေတိ ဧတ္ထ သင္ဃဝသေန ပဝာရိတဋ္ဌာနေ ပဉ္စဗန္ဓနေနေဝ ဝဋ္ဋတိ, ပုဂ္ဂလဝသေန ပန ပဝာရိတဋ္ဌာနေ ဦနပဉ္စဗန္ဓနေနာပိ။ အကတဝိညတ္တိ နာမ ‘‘ဝဒ, ဘန္တေ, ပစ္စယေနာ’’တိ ဧဝံ အကတဋ္ဌာနေ ဝိညတ္တိ။
Ñātakappavāriteti ettha saṅghavasena pavāritaṭṭhāne pañcabandhaneneva vaṭṭati, puggalavasena pana pavāritaṭṭhāne ūnapañcabandhanenāpi. Akataviññatti nāma ‘‘vada, bhante, paccayenā’’ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti.
ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
