Only Dharma. Since 1992

Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā

[೫೨೭] ೨. ಉಮ್ಮಾದನ್ತೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

[527] 2. Ummādantījātakavaṇṇanā

ನಿವೇಸನಂ ಕಸ್ಸನುದಂ ಸುನನ್ದಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರೇಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಂ ಇತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ವಿಹಾರಮೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋ ವಿಯ ರಾಗಾತುರೋ ಭನ್ತಮಿಗಪಟಿಭಾಗೋ ಕಿಸೋ ಧಮನೀಸನ್ಥತಗತ್ತೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಅನಭಿರತೋ ಏಕಿರಿಯಾಪಥೇಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಆಚರಿಯವತ್ತಾದೀನಿ ಪಹಾಯ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗರಹಿತೋ ವಿಹಾಸಿ। ಸೋ ಸಹಾಯಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮುಖವಣ್ಣೋ, ಇದಾನಿ ನೋ ತಥಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅನಭಿರತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ತೇ ‘‘ಅಭಿರಮಾವುಸೋ, ಸಾಸನೇ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭೋ, ತಥಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಮನುಸ್ಸಪಟಿಲಾಭೋ ಚ, ಸೋ ತ್ವಂ ಮನುಸ್ಸಪಟಿಲಾಭಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಜನಂ ಪಹಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಿಂಕಾರಣಾ ಕಿಲೇಸವಸಂ ಯಾಸಿ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮೇತೇ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಕಪಾಣಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಬಾಲಜನಸಾಧಾರಣಾ, ಯೇ ತೇಸಂ ವತ್ಥುಭೂತಾ, ತೇಪಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ। ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ತಿಣುಕ್ಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ರುಕ್ಖಫಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಸಪ್ಪಸಿರೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ತ್ವಂ ನಾಮ ಏವರೂಪೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏವಂ ಅನತ್ಥಕಾರಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಸಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಗಾಹಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಧಮ್ಮಸಭಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆನಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಾಪಿ ಕಿಲೇಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಸ್ಸ ವಸಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ನ ಅಯುತ್ತಕಂ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

Nivesanaṃ kassanudaṃ sunandāti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kirekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya caranto ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ uttamarūpadharaṃ itthiṃ oloketvā paṭibaddhacitto hutvā cittaṃ nivattetuṃ asakkonto vihārameva āgantvā tato paṭṭhāya sallaviddho viya rāgāturo bhantamigapaṭibhāgo kiso dhamanīsanthatagatto uppaṇḍuppaṇḍukajāto anabhirato ekiriyāpathepi cittassādaṃ alabhanto ācariyavattādīni pahāya uddesaparipucchākammaṭṭhānānuyogarahito vihāsi. So sahāyabhikkhūhi ‘‘pubbe tvaṃ, āvuso, santindriyo vippasannamukhavaṇṇo, idāni no tathā, kiṃ nu kho kāraṇa’’nti puṭṭho, ‘‘āvuso, anabhiratomhī’’ti āha. Atha naṃ te ‘‘abhiramāvuso, sāsane, buddhuppādo nāma dullabho, tathā saddhammassavanaṃ manussapaṭilābho ca, so tvaṃ manussapaṭilābhaṃ paṭilabhitvā dukkhassantakiriyaṃ patthayamāno assumukhaṃ ñātijanaṃ pahāya saddhāya pabbajitvā kiṃkāraṇā kilesavasaṃ yāsi, kilesā nāmete gaṇḍuppādakapāṇakaṃ upādāya sabbabālajanasādhāraṇā, ye tesaṃ vatthubhūtā, tepi appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā, maṃsapesūpamā kāmā, tiṇukkūpamā kāmā, aṅgārakāsūpamā kāmā, supinakūpamā kāmā, yācitakūpamā kāmā, rukkhaphalūpamā kāmā, asisūnūpamā kāmā, sattisūlūpamā kāmā, sappasirūpamā kāmā, aggikkhandhūpamā kāmā, tvaṃ nāma evarūpe buddhasāsane pabbajitvā evaṃ anatthakārakānaṃ kilesānaṃ vasaṃ gatosī’’ti ovaditvā attano kathaṃ gāhāpetuṃ asakkontā satthu santikaṃ dhammasabhaṃ netvā ‘‘kiṃ, bhikkhave, anicchamānakaṃ bhikkhuṃ ānayitthā’’ti vutte, ‘‘bhante, ayaṃ kira bhikkhu ukkaṇṭhito’’ti āhaṃsu. Satthā ‘‘saccaṃ kirā’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhu porāṇakapaṇḍitā rajjaṃ anusāsantāpi kilese uppanne tassa vasaṃ agantvā cittaṃ nivāretvā na ayuttakaṃ kariṃsū’’ti vatvā atītaṃ āhari.

ಅತೀತೇ ಸಿವಿರಟ್ಠೇ ಅರಿಟ್ಠಪುರನಗರೇ ಸಿವಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಸಿವಿಕುಮಾರೋ’’ತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸಪಿ ಪುತ್ತೋ ಜಾಯಿ, ‘‘ಅಭಿಪಾರಕೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಹಾಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಂಸು। ರಾಜಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋಪಿ ಅಭಿಪಾರಕಂ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ತಿರಿಟಿವಚ್ಛಸ್ಸ ನಾಮ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ತಸ್ಸಾ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಉಮ್ಮಾದನ್ತೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸವಣ್ಣಾ ದೇವಚ್ಛರಾ ವಿಯ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅಹೋಸಿ। ಯೇ ಯೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತೇ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸುರಾಪಾನಮದಮತ್ತಾ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಮದೇನ ಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ನಾಮ ನಾಹೇಸುಂ।

Atīte siviraṭṭhe ariṭṭhapuranagare sivi nāma rājā rajjaṃ kāresi. Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, ‘‘sivikumāro’’tvevassa nāmaṃ kariṃsu. Senāpatissapi putto jāyi, ‘‘abhipārako’’tissa nāmaṃ kariṃsu. Te ubhopi sahāyā hutvā abhivaḍḍhantā soḷasavassikā hutvā takkasilaṃ gantvā sippaṃ uggaṇhitvā āgamiṃsu. Rājā puttassa rajjaṃ adāsi. Sopi abhipārakaṃ senāpatiṭṭhāne ṭhapetvā dhammena rajjaṃ kāresi. Tasmiṃyeva nagare tiriṭivacchassa nāma asītikoṭivibhavassa seṭṭhino dhītā nibbatti uttamarūpadharā sobhaggappattā subhalakkhaṇena samannāgatā, tassā nāmaggahaṇadivase ‘‘ummādantī’’ti nāmaṃ kariṃsu. Sā soḷasavassikakāle atikkantamānusavaṇṇā devaccharā viya abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā ahosi. Ye ye puthujjanā taṃ passanti, te te sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontā surāpānamadamattā viya kilesamadena mattā hutvā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ samatthā nāma nāhesuṃ.

ಅಥಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ತಿರಿಟಿವಚ್ಛೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಮಮ ಗೇಹೇ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ರಞ್ಞೋವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ವೀಮಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಾ ಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಉಮ್ಮಾದನ್ತೀ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕಿಲೇಸಮದಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಭಾವಂ ನ ಜಾನಿಂಸು। ಏಕಚ್ಚೇ ಆಲೋಪಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸೀಸೇ ಠಪೇಸುಂ, ಏಕಚ್ಚೇ ಉಪಕಚ್ಛನ್ತರೇ ಖಿಪಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿತ್ತಿಂ ಪಹರಿಂಸು, ಸಬ್ಬೇವ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ಸಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಕಿರ ಮಮ ಲಕ್ಖಣಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗೀವಾಯಂ ನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಹರಥಾ’’ತಿ ನೀಹರಾಪೇಸಿ। ತೇ ಮಙ್ಕುಭೂತಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಯಾ ಕುದ್ಧಾ ‘‘ದೇವ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ, ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಕಿರಾ’’ತಿ ನ ತಂ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಕಿರ ಕಾಳಕಣ್ಣೀತಿ ರಞ್ಞಾ ನ ಗಹಿತಾ, ಕಾಳಕಣ್ಣಿಯೋ ನಾಮ ನ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ಸಚೇ ಪನ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿ। ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಅಭಿಪಾರಕಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ।

Athassā pitā tiriṭivaccho rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘deva, mama gehe itthiratanaṃ uppannaṃ, raññova anucchavikaṃ, lakkhaṇapāṭhake brāhmaṇe pesetvā taṃ vīmaṃsāpetvā yathāruci karohī’’ti āha. Rājā ‘‘sādhū’’ti vatvā brāhmaṇe pesesi. Te seṭṭhigehaṃ gantvā katasakkārasammānā pāyāsaṃ paribhuñjiṃsu. Tasmiṃ khaṇe ummādantī sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā tesaṃ santikaṃ agamāsi. Te taṃ disvā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ asakkontā kilesamadamattā hutvā attano vippakatabhojanabhāvaṃ na jāniṃsu. Ekacce ālopaṃ gahetvā ‘‘bhuñjissāmā’’ti saññāya sīse ṭhapesuṃ, ekacce upakacchantare khipiṃsu, ekacce bhittiṃ pahariṃsu, sabbeva ummattakā ahesuṃ. Sā te disvā ‘‘ime kira mama lakkhaṇaṃ vīmaṃsissanti, gīvāyaṃ ne gahetvā nīharathā’’ti nīharāpesi. Te maṅkubhūtā rājanivesanaṃ gantvā ummādantiyā kuddhā ‘‘deva, sā itthī kāḷakaṇṇī, na tumhākaṃ anucchavikā’’ti vadiṃsu. Rājā ‘‘kāḷakaṇṇī kirā’’ti na taṃ āṇāpesi. Sā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘ahaṃ kira kāḷakaṇṇīti raññā na gahitā, kāḷakaṇṇiyo nāma na evarūpā hontī’’ti vatvā ‘‘hotu, sace pana taṃ rājānaṃ passissāmi, jānissāmī’’ti tasmiṃ āghātaṃ bandhi. Atha naṃ pitā abhipārakassa adāsi, sā tassa piyā ahosi manāpā.

ಕಸ್ಸ ಪನ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಾ ಏವಂ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸೀತಿ? ರತ್ತವತ್ಥದಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನಾತಿ। ಸಾ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಲಿದ್ದಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪನ್ನಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಕುಸುಮ್ಭರತ್ತವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಾ ಕೀಳನ್ತಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ತಾದಿಸಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕೀಳಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತೇಹಿ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಯಂ ದಲಿದ್ದಾ, ಕುತೋ ನೋ ಏವರೂಪಂ ವತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಡ್ಢಕುಲೇ ಭತಿಂ ಕಾತುಂ ಅನುಜಾನಾಥ , ತೇ ಮಮ ಗುಣಂ ಞತ್ವಾ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಏಕಂ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಸುಮ್ಭರತ್ತವತ್ಥೇನ ಭತಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ತೇ ‘‘ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಕಮ್ಮೇ ಕತೇ ತವ ಗುಣಂ ಞತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ತೇ ತಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಞತ್ವಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೇಸುಯೇವ ತೀಸು ಸಂವಚ್ಛರೇಸು ತಸ್ಸಾ ಘನಕುಸುಮ್ಭರತ್ತವತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥಂ ದತ್ವಾ ‘‘ತವ ಸಹಾಯಿಕಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ನಿವಾಸೇಹೀ’’ತಿ ತಂ ಪೇಸಯಿಂಸು। ಸಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ರತ್ತವತ್ಥಂ ನದೀತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿ।

Kassa pana kammassa nissandena sā evaṃ abhirūpā ahosīti? Rattavatthadānassa nissandenāti. Sā kira atīte bārāṇasiyaṃ daliddakule nibbattitvā ussavadivase puññasampannā itthiyo kusumbharattavatthaṃ nivāsetvā alaṅkatā kīḷantiyo disvā tādisaṃ vatthaṃ nivāsetvā kīḷitukāmā hutvā mātāpitūnaṃ ārocetvā tehi, ‘‘amma, mayaṃ daliddā, kuto no evarūpaṃ vattha’’nti vutte ‘‘tena hi maṃ ekasmiṃ aḍḍhakule bhatiṃ kātuṃ anujānātha , te mama guṇaṃ ñatvā dassantī’’ti vatvā tehi anuññātā ekaṃ kulaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kusumbharattavatthena bhatiṃ karomī’’ti āha. Atha naṃ te ‘‘tīṇi saṃvaccharāni kamme kate tava guṇaṃ ñatvā dassāmā’’ti vadiṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā kammaṃ paṭipajji. Te tassā guṇaṃ ñatvā aparipuṇṇesuyeva tīsu saṃvaccharesu tassā ghanakusumbharattavatthena saddhiṃ aññampi vatthaṃ datvā ‘‘tava sahāyikāhi saddhiṃ gantvā nhatvā nivāsehī’’ti taṃ pesayiṃsu. Sā sahāyikā ādāya gantvā rattavatthaṃ nadītīre ṭhapetvā nhāyi.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾವಕೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ತಂ ಪದೇಸಂ ಪಾಪುಣಿ। ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭದನ್ತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅದಿನ್ನಭಾವೇನ ಮೇ ನಿವಾಸನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ತಂ ವತ್ಥಂ ದ್ವಿಧಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರತ್ತವತ್ಥಂ ಮಜ್ಝೇ ಫಾಲೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಏಕಮನ್ತೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಠತ್ವಾ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇಕಂ ಕಣ್ಣಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಅಥಸ್ಸ ವತ್ಥೋಭಾಸೇನ ಸಕಲಸರೀರಂ ತರುಣಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಏಕೋಭಾಸಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಪಠಮಂ ನ ಸೋಭತಿ, ಇದಾನಿ ತರುಣಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ವಿರೋಚತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಭವೇ ಭವೇ ವಿಚರನ್ತೀ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಮಾ ಅಸಕ್ಖಿ, ಮಯಾ ಅಭಿರೂಪತರಾ ನಾಮ ಅಞ್ಞಾ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಥೇರೋಪಿ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

Tasmiṃ khaṇe eko kassapadasabalassa sāvako acchinnacīvaro sākhābhaṅgaṃ nivāsetvā ca pārupitvā ca taṃ padesaṃ pāpuṇi. Sā taṃ disvā ‘‘ayaṃ bhadanto acchinnacīvaro bhavissati, pubbepi adinnabhāvena me nivāsanaṃ dullabhaṃ jāta’’nti taṃ vatthaṃ dvidhā phāletvā ‘‘ekaṃ koṭṭhāsaṃ ayyassa dassāmī’’ti cintetvā uttaritvā attano nivāsanaṃ nivāsetvā ‘‘tiṭṭhatha, bhante’’ti vatvā theraṃ vanditvā rattavatthaṃ majjhe phāletvā tassekaṃ koṭṭhāsaṃ adāsi. So ekamante paṭicchanne ṭhatvā sākhābhaṅgaṃ chaḍḍetvā tassekaṃ kaṇṇaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā nikkhami. Athassa vatthobhāsena sakalasarīraṃ taruṇasūriyo viya ekobhāsaṃ ahosi. Sā taṃ disvā ‘‘mayhaṃ ayyo paṭhamaṃ na sobhati, idāni taruṇasūriyo viya virocati, idampi etasseva dassāmī’’ti dutiyampi koṭṭhāsaṃ datvā ‘‘bhante, ahaṃ bhave bhave vicarantī uttamarūpadharā bhaveyyaṃ, maṃ disvā koci puriso sakabhāvena saṇṭhātuṃ mā asakkhi, mayā abhirūpatarā nāma aññā mā hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Theropi anumodanaṃ katvā pakkāmi.

ಸಾ ದೇವಲೋಕೇ ಸಂಸರನ್ತೀ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅರಿಟ್ಠಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಕತ್ತಿಕಛಣಂ ಘೋಸಯಿಂಸು, ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ನಗರಂ ಸಜ್ಜಯಿಂಸು। ಅಭಿಪಾರಕೋ ಅತ್ತನೋ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿ ಅಜ್ಜ ಕತ್ತಿಕರತ್ತಿವಾರೋ ಛಣೋ, ರಾಜಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಇಮಂ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ಖೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸೋಪಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ದಾಸಿಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಇಮಂ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ಅಥ ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಉಗ್ಗಹೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೇ ದೇವನಗರೇ ವಿಯ ನಗರೇ ಅಲಙ್ಕತೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ದೀಪೇಸು ಜಲಿತೇಸು ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಆಜಞ್ಞರಥವರಗತೋ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಠಮಮೇವ ಅಭಿಪಾರಕಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತಂ ಪನ ಗೇಹಂ ಮನೋಸಿಲಾವಣ್ಣಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಲಙ್ಕತದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಂ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಪಾಸಾದಿಕಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದಾಸೀ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಯಾ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸಾ ಪುಪ್ಫಸಮುಗ್ಗಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಿನ್ನರಿಲೀಳಾಯ ವಾತಪಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ ರಞ್ಞೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಖಿಪಿ। ಸೋ ತಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಮದಮತ್ತೋ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಪಾರಕಸ್ಸೇತಂ ಗೇಹ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿತುಮ್ಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಅಥ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

Sā devaloke saṃsarantī tasmiṃ kāle ariṭṭhapure nibbattitvā tathā abhirūpā ahosi. Atha tasmiṃ nagare kattikachaṇaṃ ghosayiṃsu, kattikapuṇṇamāyaṃ nagaraṃ sajjayiṃsu. Abhipārako attano ārakkhaṭṭhānaṃ gacchanto taṃ āmantetvā ‘‘bhadde, ummādanti ajja kattikarattivāro chaṇo, rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto paṭhamaṃ imaṃ gehadvāraṃ āgamissati, mā kho tassa attānaṃ dassesi, sopi taṃ disvā satiṃ upaṭṭhāpetuṃ na sakkhissatī’’ti āha. Sā ‘‘gaccha tvaṃ, sāmi, ahaṃ jānissāmī’’ti sampaṭicchitvā tasmiṃ gate dāsiṃ āṇāpesi ‘‘rañño imaṃ gehadvāraṃ āgatakāle mayhaṃ āroceyyāsī’’ti. Atha sūriye atthaṅgate uggahe puṇṇacande devanagare viya nagare alaṅkate sabbadisāsu dīpesu jalitesu rājā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito ājaññarathavaragato amaccagaṇaparivuto mahantena yasena nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto paṭhamameva abhipārakassa gehadvāraṃ agamāsi. Taṃ pana gehaṃ manosilāvaṇṇapākāraparikkhittaṃ alaṅkatadvāraṭṭālakaṃ sobhaggappattaṃ pāsādikaṃ. Tasmiṃ khaṇe dāsī ummādantiyā ārocesi. Sā pupphasamuggaṃ gāhāpetvā kinnarilīḷāya vātapānaṃ nissāya ṭhitā rañño pupphāni khipi. So taṃ ulloketvā kilesamadamatto satiṃ upaṭṭhāpetuṃ asakkonto ‘‘abhipārakassetaṃ geha’’nti sañjānitumpi nāsakkhi, atha sārathiṃ āmantetvā pucchanto dve gāthā abhāsi –

೫೭.

57.

‘‘ನಿವೇಸನಂ ಕಸ್ಸ ನುದಂ ಸುನನ್ದ, ಪಾಕಾರೇನ ಪಣ್ಡುಮಯೇನ ಗುತ್ತಂ।

‘‘Nivesanaṃ kassa nudaṃ sunanda, pākārena paṇḍumayena guttaṃ;

ಕಾ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಗ್ಗಿಸಿಖಾವ ದೂರೇ, ವೇಹಾಯಸಂ ಪಬ್ಬತಗ್ಗೇವ ಅಚ್ಚಿ॥

Kā dissati aggisikhāva dūre, vehāyasaṃ pabbataggeva acci.

೫೮.

58.

‘‘ಧೀತಾ ನ್ವಯಂ ಕಸ್ಸ ಸುನನ್ದ ಹೋತಿ, ಸುಣಿಸಾ ನ್ವಯಂ ಕಸ್ಸ ಅಥೋಪಿ ಭರಿಯಾ।

‘‘Dhītā nvayaṃ kassa sunanda hoti, suṇisā nvayaṃ kassa athopi bhariyā;

ಅಕ್ಖಾಹಿ ಮೇ ಖಿಪ್ಪಮಿಧೇವ ಪುಟ್ಠೋ, ಅವಾವಟಾ ಯದಿ ವಾ ಅತ್ಥಿ ಭತ್ತಾ’’ತಿ॥

Akkhāhi me khippamidheva puṭṭho, avāvaṭā yadi vā atthi bhattā’’ti.

ತತ್ಥ ಕಸ್ಸ ನುದನ್ತಿ ಕಸ್ಸ ನು ಇದಂ। ಪಣ್ಡುಮಯೇನಾತಿ ರತ್ತಿಟ್ಠಕಮಯೇನ। ದಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾತಪಾನೇ ಠಿತಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಚ್ಚೀತಿ ಅನಲಜಾಲಕ್ಖನ್ಧೋ। ಧೀತಾ ನ್ವಯನ್ತಿ ಧೀತಾ ನು ಅಯಂ। ಅವಾವಟಾತಿ ಅಪೇತಾವರಣಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಾ। ಭತ್ತಾತಿ ಯದಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹೀತಿ।

Tattha kassa nudanti kassa nu idaṃ. Paṇḍumayenāti rattiṭṭhakamayena. Dissatīti vātapāne ṭhitā paññāyati. Accīti analajālakkhandho. Dhītānvayanti dhītā nu ayaṃ. Avāvaṭāti apetāvaraṇā apariggahā. Bhattāti yadi vā assā sāmiko atthi, etaṃ me akkhāhīti.

ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

Athassa so ācikkhanto dve gāthā abhāsi –

೫೯.

59.

‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ಜಾನಾಮಿ ಜನಿನ್ದ ಏತಂ, ಮತ್ಯಾ ಚ ಪೇತ್ಯಾ ಚ ಅಥೋಪಿ ಅಸ್ಸಾ।

‘‘Ahañhi jānāmi janinda etaṃ, matyā ca petyā ca athopi assā;

ತವೇವ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಭೂಮಿಪಾಲ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ತವತ್ಥೇ॥

Taveva so puriso bhūmipāla, rattindivaṃ appamatto tavatthe.

೬೦.

60.

‘‘ಇದ್ಧೋ ಚ ಫೀತೋ ಚ ಸುವಡ್ಢಿತೋ ಚ, ಅಮಚ್ಚೋ ಚ ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಜನಿನ್ದ।

‘‘Iddho ca phīto ca suvaḍḍhito ca, amacco ca te aññataro janinda;

ತಸ್ಸೇಸಾ ಭರಿಯಾಭಿಪಾರಕಸ್ಸ, ಉಮ್ಮಾದನ್ತೀ ನಾಮಧೇಯ್ಯೇನ ರಾಜಾ’’ತಿ॥

Tassesā bhariyābhipārakassa, ummādantī nāmadheyyena rājā’’ti.

ತತ್ಥ ಮತ್ಯಾ ಚ ಪೇತ್ಯಾ ಚಾತಿ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚೇತಂ ಜಾನಾಮಿ। ಅಥೋಪಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಥ ಸಾಮಿಕಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಾ ಜಾನಾಮೀತಿ ವದತಿ। ಇದ್ಧೋತಿ ಸಮಿದ್ಧೋ। ಫೀತೋತಿ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತೋ। ಸುವಡ್ಢಿತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ವುದ್ಧೋ। ನಾಮಧೇಯ್ಯೇನಾತಿ ನಾಮೇನ। ಅಯಞ್ಹಿ ಯೋ ನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಉಮ್ಮಾದೇತಿ, ಸತಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಮ್ಮಾದನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ।

Tattha matyā ca petyā cāti mātito ca pitito cetaṃ jānāmi. Athopi assāti atha sāmikampi assā jānāmīti vadati. Iddhoti samiddho. Phītoti vatthālaṅkārehi supupphito. Suvaḍḍhitoti suṭṭhu vuddho. Nāmadheyyenāti nāmena. Ayañhi yo naṃ passati, taṃ ummādeti, satimassa paccupaṭṭhāpetuṃ na deti, tasmā ummādantīti vuccati.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ನಾಮಮಸ್ಸಾ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಅನನ್ತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

Taṃ sutvā rājā nāmamassā thomento anantaraṃ gāthamāha –

೬೧.

61.

‘‘ಅಮ್ಭೋ ಅಮ್ಭೋ ನಾಮಮಿದಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಮತ್ಯಾ ಚ ಪೇತ್ಯಾ ಚ ಕತಂ ಸುಸಾಧು।

‘‘Ambho ambho nāmamidaṃ imissā, matyā ca petyā ca kataṃ susādhu;

ತದಾ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಅವಲೋಕಯನ್ತೀ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಂ ಉಮ್ಮದನ್ತೀ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ॥

Tadā hi mayhaṃ avalokayantī, ummattakaṃ ummadantī akāsī’’ti.

ತತ್ಥ ಮತ್ಯಾ ಚ ಪೇತ್ಯಾ ಚಾತಿ ಮಾತರಾ ಚ ಪಿತರಾ ಚ। ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ। ಅವಲೋಕಯನ್ತೀತಿ ಮಯಾ ಅವಲೋಕಿತಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಮಂ ಅವಲೋಕಯನ್ತೀ ಮಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

Tattha matyā ca petyā cāti mātarā ca pitarā ca. Mayhanti upayogatthe sampadānavacanaṃ. Avalokayantīti mayā avalokitā sayampi maṃ avalokayantī maṃ ummattakaṃ akāsīti attho.

ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಪಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವಾತಪಾನಂ ಥಕೇತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ರಞ್ಞೋಪಿ ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಕರಣೇ ಚಿತ್ತಮೇವ ನಾಹೋಸಿ। ಸೋ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಮ್ಮ ಸುನನ್ದ, ರಥಂ ನಿವತ್ತೇಹಿ, ಅಯಂ ಛಣೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಾನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಅಭಿಪಾರಕಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸೇವಾನುಚ್ಛವಿಕೋ, ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ತಸ್ಸೇವಾನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ ರಥಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋ ಆಹ –

Sā tassa kampitabhāvaṃ ñatvā vātapānaṃ thaketvā sirigabbhameva agamāsi. Raññopi tassā diṭṭhakālato paṭṭhāya nagaraṃ padakkhiṇakaraṇe cittameva nāhosi. So sārathiṃ āmantetvā, ‘‘samma sunanda, rathaṃ nivattehi, ayaṃ chaṇo amhākaṃ nānucchaviko, abhipārakassa senāpatissevānucchaviko, rajjampi tassevānucchavika’’nti rathaṃ nivattāpetvā pāsādaṃ abhiruyha sirisayane nipajjitvā vippalapanto āha –

೬೨.

62.

‘‘ಯಾ ಪುಣ್ಣಮಾಸೇ ಮಿಗಮನ್ದಲೋಚನಾ, ಉಪಾವಿಸಿ ಪುಣ್ಡರೀಕತ್ತಚಙ್ಗೀ।

‘‘Yā puṇṇamāse migamandalocanā, upāvisi puṇḍarīkattacaṅgī;

ದ್ವೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯೋ ತದಹೂ ಅಮಞ್ಞಹಂ, ದಿಸ್ವಾನ ಪಾರಾವತರತ್ತವಾಸಿನಿಂ॥

Dve puṇṇamāyo tadahū amaññahaṃ, disvāna pārāvatarattavāsiniṃ.

೬೩.

63.

‘‘ಅಳಾರಪಮ್ಹೇಹಿ ಸುಭೇಹಿ ವಗ್ಗುಭಿ, ಪಲೋಭಯನ್ತೀ ಮಂ ಯದಾ ಉದಿಕ್ಖತಿ।

‘‘Aḷārapamhehi subhehi vaggubhi, palobhayantī maṃ yadā udikkhati;

ವಿಜಮ್ಭಮಾನಾ ಹರತೇವ ಮೇ ಮನೋ, ಜಾತಾ ವನೇ ಕಿಮ್ಪುರಿಸೀವ ಪಬ್ಬತೇ॥

Vijambhamānā harateva me mano, jātā vane kimpurisīva pabbate.

೬೪.

64.

‘‘ತದಾ ಹಿ ಬ್ರಹತೀ ಸಾಮಾ, ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ।

‘‘Tadā hi brahatī sāmā, āmuttamaṇikuṇḍalā;

ಏಕಚ್ಚವಸನಾ ನಾರೀ, ಮಿಗೀ ಭನ್ತಾವುದಿಕ್ಖತಿ॥

Ekaccavasanā nārī, migī bhantāvudikkhati.

೬೫.

65.

‘‘ಕದಾಸ್ಸು ಮಂ ತಮ್ಬನಖಾ ಸುಲೋಮಾ, ಬಾಹಾ ಮುದೂ ಚನ್ದನಸಾರಲಿತ್ತಾ।

‘‘Kadāssu maṃ tambanakhā sulomā, bāhā mudū candanasāralittā;

ವಟ್ಟಙ್ಗುಲೀ ಸನ್ನತಧೀರಕುತ್ತಿಯಾ, ನಾರೀ ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ ಸೀಸತೋ ಸುಭಾ॥

Vaṭṭaṅgulī sannatadhīrakuttiyā, nārī upaññissati sīsato subhā.

೬೬.

66.

‘‘ಕದಾಸ್ಸು ಮಂ ಕಞ್ಚನಜಾಲುರಚ್ಛದಾ, ಧೀತಾ ತಿರೀಟಿಸ್ಸ ವಿಲಗ್ಗಮಜ್ಝಾ।

‘‘Kadāssu maṃ kañcanajāluracchadā, dhītā tirīṭissa vilaggamajjhā;

ಮುದೂಹಿ ಬಾಹಾಹಿ ಪಲಿಸ್ಸಜಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ರಹಾವನೇ ಜಾತದುಮಂವ ಮಾಲುವಾ॥

Mudūhi bāhāhi palissajissati, brahāvane jātadumaṃva māluvā.

೬೭.

67.

‘‘ಕದಾಸ್ಸು ಲಾಖಾರಸರತ್ತಸುಚ್ಛವೀ, ಬಿನ್ದುತ್ಥನೀ ಪುಣ್ಡರೀಕತ್ತಚಙ್ಗೀ।

‘‘Kadāssu lākhārasarattasucchavī, bindutthanī puṇḍarīkattacaṅgī;

ಮುಖಂ ಮುಖೇನ ಉಪನಾಮಯಿಸ್ಸತಿ, ಸೋಣ್ಡೋವ ಸೋಣ್ಡಸ್ಸ ಸುರಾಯ ಥಾಲಂ॥

Mukhaṃ mukhena upanāmayissati, soṇḍova soṇḍassa surāya thālaṃ.

೬೮.

68.

‘‘ಯದಾದ್ದಸಂ ತಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಂ, ಸಬ್ಬಭದ್ದಂ ಮನೋರಮಂ।

‘‘Yadāddasaṃ taṃ tiṭṭhantiṃ, sabbabhaddaṃ manoramaṃ;

ತತೋ ಸಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ನಾವಬೋಧಾಮಿ ಕಞ್ಚಿನಂ॥

Tato sakassa cittassa, nāvabodhāmi kañcinaṃ.

೬೯.

69.

‘‘ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಮಹಂ ದಟ್ಠಾ, ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲಂ।

‘‘Ummādantimahaṃ daṭṭhā, āmuttamaṇikuṇḍalaṃ;

ನ ಸುಪಾಮಿ ದಿವಾರತ್ತಿಂ, ಸಹಸ್ಸಂವ ಪರಾಜಿತೋ॥

Na supāmi divārattiṃ, sahassaṃva parājito.

೭೦.

70.

‘‘ಸಕ್ಕೋ ಚೇ ಮೇ ವರಂ ದಜ್ಜಾ, ಸೋ ಚ ಲಬ್ಭೇಥ ಮೇ ವರೋ।

‘‘Sakko ce me varaṃ dajjā, so ca labbhetha me varo;

ಏಕರತ್ತಂ ದಿರತ್ತಂ ವಾ, ಭವೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಪಾರಕೋ।

Ekarattaṃ dirattaṃ vā, bhaveyyaṃ abhipārako;

ಉಮ್ಮಾದನ್ತ್ಯಾ ರಮಿತ್ವಾನ, ಸಿವಿರಾಜಾ ತತೋ ಸಿಯ’’ನ್ತಿ॥

Ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siya’’nti.

ತತ್ಥ ಪುಣ್ಣಮಾಸೇತಿ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಾಯ ರತ್ತಿಯಾ। ಮಿಗಮನ್ದಲೋಚನಾತಿ ಕಣ್ಡಸನ್ತಾಸೇನ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ವನನ್ತರೇ ಠತ್ವಾ ಲುದ್ದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಿಯಾ ಮಿಗಿಯಾ ವಿಯ ಮನ್ದಾನಿ ಲೋಚನಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಿಗಮನ್ದಲೋಚನಾ। ಉಪಾವಿಸೀತಿ ಪದುಮವಣ್ಣೇನ ಕರತಲೇನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ವಾತಪಾನೇ ನಿಸೀದಿ। ಪುಣ್ಡರೀಕತ್ತಚಙ್ಗೀತಿ ರತ್ತಪದುಮವಣ್ಣಸರೀರಾ। ದ್ವೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯೋತಿ ಅಹಂ ತದಹು ತಸ್ಮಿಂ ಛಣದಿವಸೇ ತಂ ಪಾರಾವತಪಾದಸಮಾನವಣ್ಣರತ್ತವತ್ಥನಿವತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಮುಖಸೋಭಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುತೋ ಏಕಸ್ಸ ಅಭಿಪಾರಕಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿನೋ ನಿವೇಸನೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಾನಂ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ದ್ವೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯೋ ಅಮಞ್ಞಿಂ। ಅಳಾರಪಮ್ಹೇಹೀತಿ ವಿಸಾಲಪಖುಮೇಹಿ। ಸುಭೇಹೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೇಹಿ। ವಗ್ಗುಭೀತಿ ಮಧುರಾಕಾರೇಹಿ। ಉದಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಓಲೋಕೇತಿ। ಪಬ್ಬತೇತಿ ಯಥಾ ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತೇ ಸುಪುಪ್ಫಿತವನೇ ವೀಣಂ ಆದಾಯ ತನ್ತಿಸ್ಸರೇನ ಅತ್ತನೋ ಸರಂ ಸಂಸನ್ದನ್ತೀ ಕಿಮ್ಪುರಿಸೀ ಕಿಮ್ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮನಂ ಹರತಿ, ಏವಂ ಹರತೇವ ಮೇ ಮನೋತಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ।

Tattha puṇṇamāseti puṇṇacandāya rattiyā. Migamandalocanāti kaṇḍasantāsena palāyitvā vanantare ṭhatvā luddaṃ olokentiyā migiyā viya mandāni locanāni assāti migamandalocanā. Upāvisīti padumavaṇṇena karatalena pupphāni khipitvā maṃ olokentī vātapāne nisīdi. Puṇḍarīkattacaṅgīti rattapadumavaṇṇasarīrā. Dve puṇṇamāyoti ahaṃ tadahu tasmiṃ chaṇadivase taṃ pārāvatapādasamānavaṇṇarattavatthanivatthaṃ disvā tassā mukhasobhaṃ olokento ekassa pācīnalokadhātuto ekassa abhipārakassa senāpatino nivesaneti dvinnaṃ puṇṇacandānaṃ uggatattā dve puṇṇamāyo amaññiṃ. Aḷārapamhehīti visālapakhumehi. Subhehīti parisuddhehi. Vaggubhīti madhurākārehi. Udikkhatīti evarūpehi nettehi yasmiṃ khaṇe oloketi. Pabbateti yathā himavantapabbate supupphitavane vīṇaṃ ādāya tantissarena attano saraṃ saṃsandantī kimpurisī kimpurisassa manaṃ harati, evaṃ harateva me manoti vippalapati.

ಬ್ರಹತೀತಿ ಉಳಾರಾ। ಸಾಮಾತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಸಾಮಾ। ಏಕಚ್ಚವಸನಾತಿ ಏಕಚ್ಚಿಕವಸನಾ, ಏಕವತ್ಥನಿವತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭನ್ತಾವುದಿಕ್ಖತೀತಿ ಸಣ್ಹಕೇಸಾ ಪುಥುನಲಾಟಾ ಆಯತಭಮೂ ವಿಸಾಲಕ್ಖೀ ತುಙ್ಗನಾಸಾ ರತ್ತೋಟ್ಠಾ ಸೇತದನ್ತಾ ತಿಖಿಣದಾಠಾ ಸುವಟ್ಟಿತಗೀವಾ ಸುತನುಬಾಹು ಸುಸಣ್ಠಿತಪಯೋಧರಾ ಕರಮಿತಮಜ್ಝಾ ವಿಸಾಲಸೋಣೀ ಸುವಣ್ಣಕದಲಿಸಮಾನೋರು ಸಾ ಉತ್ತಮಿತ್ಥೀ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೀ ಭಯೇನ ವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಲುದ್ದಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೀ ಭನ್ತಾ ಮಿಗೀವ ಮಂ ಉದಿಕ್ಖತೀತಿ ವದತಿ। ಬಾಹಾಮುದೂತಿ ಮುದುಬಾಹಾ। ಸನ್ನತಧೀರಕುತ್ತಿಯಾತಿ ಸುಫುಸಿತಛೇಕಕರಣಾ। ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ ಮನ್ತಿ ಸಾ ಸುಭಾ ನಾರೀ ಕದಾ ನು ಮಂ ತೇಹಿ ತಮ್ಬನಖೇಹಿ ಸೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸನ್ನತೇನ ಧೀರೇನ ಕರಣೇನ ಪರಿತೋಸೇಸ್ಸತೀತಿ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ವಿಲಪತಿ।

Brahatīti uḷārā. Sāmāti suvaṇṇavaṇṇasāmā. Ekaccavasanāti ekaccikavasanā, ekavatthanivatthāti attho. Bhantāvudikkhatīti saṇhakesā puthunalāṭā āyatabhamū visālakkhī tuṅganāsā rattoṭṭhā setadantā tikhiṇadāṭhā suvaṭṭitagīvā sutanubāhu susaṇṭhitapayodharā karamitamajjhā visālasoṇī suvaṇṇakadalisamānoru sā uttamitthī tasmiṃ khaṇe maṃ udikkhantī bhayena vanaṃ pavisitvā puna nivattitvā luddaṃ udikkhantī bhantā migīva maṃ udikkhatīti vadati. Bāhāmudūti mudubāhā. Sannatadhīrakuttiyāti suphusitachekakaraṇā. Upaññissatimanti sā subhā nārī kadā nu maṃ tehi tambanakhehi sīsato paṭṭhāya sannatena dhīrena karaṇena paritosessatīti patthento vilapati.

ಕಞ್ಚನಜಾಲುರಚ್ಛದಾತಿ ಕಞ್ಚನಮಯಉರಚ್ಛದಾಲಙ್ಕಾರಾ। ವಿಲಗ್ಗಮಜ್ಝಾತಿ ವಿಲಗ್ಗಸರೀರಾ ತನುಮಜ್ಝಿಮಾ। ಬ್ರಹಾವನೇತಿ ಮಹಾವನೇ। ಲಾಖಾರಸರತ್ತಸುಚ್ಛವೀತಿ ಹತ್ಥಪಾದತಲಅಗ್ಗನಖಓಟ್ಠಮಂಸೇಸು ಲಾಖಾರಸರತ್ತಮಣಿಪವಾಲವಣ್ಣಾ। ಬಿನ್ದುತ್ಥನೀತಿ ಉದಕಪುಪ್ಫುಳಪರಿಮಣ್ಡಲತ್ಥನೀ। ತತೋತಿ ಯದಾ ತಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಂ ಅದ್ದಸಂ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಸಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಜಾತೋಮ್ಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಞ್ಚಿನನ್ತಿ ಕಞ್ಚಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಸುಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಜಾತೋಮ್ಹೀತಿ ವದತಿ। ದಟ್ಠಾತಿ ದಿಸ್ವಾ। ನ ಸುಪಾಮೀತಿ ನೇವ ರತ್ತಿಂ, ನ ದಿವಾ ನಿದ್ದಂ ಲಭಾಮಿ। ಸೋ ಚ ಲಬ್ಭೇಥಾತಿ ಯಂ ಮೇ ಸಕ್ಕೋ ವರಂ ದದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚ ಮೇ ವರೋ ಲಬ್ಭೇಥ, ಲಭೇಯ್ಯಾಹಂ ತಂ ವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

Kañcanajāluracchadāti kañcanamayauracchadālaṅkārā. Vilaggamajjhāti vilaggasarīrā tanumajjhimā. Brahāvaneti mahāvane. Lākhārasarattasucchavīti hatthapādatalaagganakhaoṭṭhamaṃsesu lākhārasarattamaṇipavālavaṇṇā. Bindutthanīti udakapupphuḷaparimaṇḍalatthanī. Tatoti yadā taṃ tiṭṭhantiṃ addasaṃ, tato paṭṭhāya. Sakassa cittassāti attano cittassa anissaro jātomhīti adhippāyo. Kañcinanti kañci ‘‘ayaṃ asuko nāmā’’ti na jānāmi, ummattako jātomhīti vadati. Daṭṭhāti disvā. Na supāmīti neva rattiṃ, na divā niddaṃ labhāmi. So ca labbhethāti yaṃ me sakko varaṃ dadeyya, so ca me varo labbhetha, labheyyāhaṃ taṃ varanti attho.

ಅಥ ತೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಅಭಿಪಾರಕಸ್ಸಪಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು – ‘‘ಸಾಮಿ ರಾಜಾ, ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಘರದ್ವಾರಂ ಪತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಕಚ್ಚಿ ರಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಏಕೋ ಮಹೋದರೋ ಮಹಾದಾಠಿಕೋ ರಥೇ ಠತ್ವಾ ಆಗತೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಹಂ ತಂ ರಾಜಾ ವಾ ಅರಾಜಾ ವಾತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಏಕೋ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ವಾತಪಾನೇ ಠತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಖಿಪಿಂ, ಸೋ ತಾವದೇವ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗತೋ’’ತಿ। ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಾಸಿತೋಮ್ಹಿ ತಯಾ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಆರುಯ್ಹ ಸಿರಿಗಬ್ಭದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಪ್ಪಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಯಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಜಾತೋ, ತಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ರಞ್ಞೋ ಚ ಮಮ ಚ ಅಗುಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಮಯಾ ಜೀವಿತಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ದಳ್ಹಮನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸುಸಿರಚೇತಿಯರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಕಞ್ಚಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದ, ಅಹಂ ತತ್ಥ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ದೇವತಾ ನಮಸ್ಸನ್ತೋ, ‘ಸಾಮಿ ದೇವರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ನಗರಮ್ಹಿ ಛಣೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಅಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋವ ನಿಪನ್ನೋ, ಮಯಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾಮ, ರಾಜಾ ದೇವತಾನಂ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಇದಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಜಾ ವಿಪ್ಪಲಪತೀತಿ ಆಚಿಕ್ಖಥ, ರಞ್ಞೋ ನೋ ಜೀವಿತದಾನಂ ದೇಥಾ’ತಿ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸದ್ದಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ, ‘ಸೇನಾಪತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಬ್ಯಾಧಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಪನ ತವ ಭರಿಯಾಯ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಯಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ। ಸಚೇ ನಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಜೀವಿಸ್ಸತಿ, ನೋ ಚೇ, ಮರಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।

Atha te amaccā abhipārakassapi ārocayiṃsu – ‘‘sāmi rājā, nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto tumhākaṃ gharadvāraṃ patvā nivattitvā pāsādaṃ abhiruhī’’ti. So attano gehaṃ gantvā ummādantiṃ āmantetvā ‘‘bhadde, kacci rañño attānaṃ dassesī’’ti pucchi. ‘‘Sāmi, eko mahodaro mahādāṭhiko rathe ṭhatvā āgato puriso atthi, ahaṃ taṃ rājā vā arājā vāti na jānāmi, eko issaroti pana vutte vātapāne ṭhatvā pupphāni khipiṃ, so tāvadeva nivattitvā gato’’ti. So taṃ sutvā ‘‘nāsitomhi tayā’’ti punadivase pātova rājanivesanaṃ āruyha sirigabbhadvāre ṭhatvā rañño ummādantiṃ nissāya vippalāpaṃ sutvā ‘‘ayaṃ ummādantiyā paṭibaddhacitto jāto, taṃ alabhanto marissati, rañño ca mama ca aguṇaṃ mocetvā imassa mayā jīvitaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti attano nivesanaṃ gantvā ekaṃ daḷhamantaṃ upaṭṭhākaṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, asukaṭṭhāne susiracetiyarukkho atthi, tvaṃ kañci ajānāpetvā atthaṅgate sūriye tattha gantvā antorukkhe nisīda, ahaṃ tattha balikammaṃ karonto taṃ ṭhānaṃ patvā devatā namassanto, ‘sāmi devarāja, amhākaṃ rājā nagaramhi chaṇe vattamāne akīḷitvā sirigabbhaṃ pavisitvā vippalapantova nipanno, mayaṃ tattha kāraṇaṃ na jānāma, rājā devatānaṃ bahūpakāro, anusaṃvaccharaṃ sahassaṃ vissajjetvā balikammaṃ karoti, idaṃ nāma nissāya rājā vippalapatīti ācikkhatha, rañño no jīvitadānaṃ dethā’ti yācissāmi, tvaṃ tasmiṃ khaṇe saddaṃ parivattitvā, ‘senāpati, tumhākaṃ rañño byādhi nāma natthi, so pana tava bhariyāya ummādantiyā paṭibaddhacitto. Sace naṃ labhissati, jīvissati, no ce, marissati. Sace tassa jīvitaṃ icchasi, ummādantimassa dehī’ti vadeyyāsī’’ti evaṃ taṃ uggaṇhāpetvā uyyojesi.

ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸೇನಾಪತಿನಾ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಚಿತೋ ತಥಾ ಅಭಾಸಿ। ಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದೇವತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಆರುಯ್ಹ ಸಿರಿಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ಆಕೋಟೇಸಿ। ರಾಜಾ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಹಂ, ದೇವ, ಅಭಿಪಾರಕೋತಿ। ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿ। ಸೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –

So gantvā tasmiṃ rukkhe nisīditvā punadivase senāpatinā amaccagaṇaparivutena taṃ ṭhānaṃ gantvā yācito tathā abhāsi. Senāpati ‘‘sādhū’’ti vatvā devataṃ vanditvā amacce jānāpetvā nagaraṃ pavisitvā rājanivesanaṃ āruyha sirigabbhadvāraṃ ākoṭesi. Rājā satiṃ upaṭṭhapetvā ‘‘ko eso’’ti pucchi. Ahaṃ, deva, abhipārakoti. Athassa rājā dvāraṃ vivari. So pavisitvā rājānaṃ vanditvā gāthamāha –

೭೧.

71.

‘‘ಭೂತಾನಿ ಮೇ ಭೂತಪತೀ ನಮಸ್ಸತೋ, ಆಗಮ್ಮ ಯಕ್ಖೋ ಇದಮೇತದಬ್ರವಿ।

‘‘Bhūtāni me bhūtapatī namassato, āgamma yakkho idametadabravi;

ರಞ್ಞೋ ಮನೋ ಉಮ್ಮದನ್ತ್ಯಾ ನಿವಿಟ್ಠೋ, ದದಾಮಿ ತೇ ತಂ ಪರಿಚಾರಯಸ್ಸೂ’’ತಿ॥

Rañño mano ummadantyā niviṭṭho, dadāmi te taṃ paricārayassū’’ti.

ತತ್ಥ ನಮಸ್ಸತೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಪ್ಪಲಾಪಕಾರಣಜಾನನತ್ಥಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ। ತನ್ತಿ ಅಹಂ ತಂ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದದಾಮೀತಿ।

Tattha namassatoti tumhākaṃ vippalāpakāraṇajānanatthaṃ balikammaṃ katvā namassantassa. Tanti ahaṃ taṃ ummādantiṃ tumhākaṃ paricārikaṃ katvā dadāmīti.

ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ, ‘‘ಸಮ್ಮ ಅಭಿಪಾರಕ, ಮಮ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಯಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತತಾಯ ವಿಪ್ಪಲಪಿತಭಾವಂ ಯಕ್ಖಾಪಿ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಆಮ, ದೇವಾತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಬ್ಬಲೋಕೇನ ಕಿರ ಮೇ ಲಾಮಕಭಾವೋ ಞಾತೋ’’ತಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅನನ್ತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

Atha naṃ rājā, ‘‘samma abhipāraka, mama ummādantiyā paṭibaddhacittatāya vippalapitabhāvaṃ yakkhāpi jānantī’’ti pucchi. Āma, devāti. So ‘‘sabbalokena kira me lāmakabhāvo ñāto’’ti lajjidhamme patiṭṭhāya anantaraṃ gāthamāha –

೭೨.

72.

‘‘ಪುಞ್ಞಾ ಚ ಧಂಸೇ ಅಮರೋ ನ ಚಮ್ಹಿ, ಜನೋ ಚ ಮೇ ಪಾಪಮಿದಞ್ಚ ಜಞ್ಞಾ।

‘‘Puññā ca dhaṃse amaro na camhi, jano ca me pāpamidañca jaññā;

ಭುಸೋ ಚ ತ್ಯಸ್ಸ ಮನಸೋ ವಿಘಾತೋ, ದತ್ವಾ ಪಿಯಂ ಉಮ್ಮದನ್ತಿಂ ಅದಟ್ಠಾ’’ತಿ॥

Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā’’ti.

ತತ್ಥ ಧಂಸೇತಿ, ಸಮ್ಮ ಅಭಿಪಾರಕ, ಅಹಂ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪರಿಚಾರೇನ್ತೋ ಪುಞ್ಞತೋ ಚ ಧಂಸೇಯ್ಯಂ, ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಚಾರಿತಮತ್ತೇನ ಅಮರೋ ಚ ನ ಹೋಮಿ, ಮಹಾಜನೋ ಚ ಮೇ ಇಮಂ ಲಾಮಕಭಾವಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತತೋ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ರಞ್ಞಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಗರಹೇಯ್ಯ, ತಞ್ಚ ಮಮ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಿಯಭರಿಯಂ ಅದಟ್ಠಾ ತವ ಮನಸೋ ವಿಘಾತೋ ಚಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

Tattha dhaṃseti, samma abhipāraka, ahaṃ tāya saddhiṃ kilesavasena paricārento puññato ca dhaṃseyyaṃ, tāya saddhiṃ paricāritamattena amaro ca na homi, mahājano ca me imaṃ lāmakabhāvaṃ jāneyya, tato ‘‘ayuttaṃ raññā kata’’nti garaheyya, tañca mama datvā pacchā piyabhariyaṃ adaṭṭhā tava manaso vighāto cassāti attho.

ಸೇಸಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಚನಪಟಿವಚನಗಾಥಾ ಹೋನ್ತಿ –

Sesā ubhinnampi vacanapaṭivacanagāthā honti –

೭೩.

73.

‘‘ಜನಿನ್ದ ನಾಞ್ಞತ್ರ ತಯಾ ಮಯಾ ವಾ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತಸ್ಸ ಜಞ್ಞಾ।

‘‘Janinda nāññatra tayā mayā vā, sabbāpi kammassa katassa jaññā;

ಯಂ ತೇ ಮಯಾ ಉಮ್ಮದನ್ತೀ ಪದಿನ್ನಾ, ಭುಸೇಹಿ ರಾಜಾ ವನಥಂ ಸಜಾಹಿ॥

Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.

೭೪.

74.

‘‘ಯೋ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಕರಂ ಮನುಸ್ಸೋ, ಸೋ ಮಞ್ಞತಿ ಮಾಯಿದ ಮಞ್ಞಿಂಸು ಅಞ್ಞೇ।

‘‘Yo pāpakaṃ kammakaraṃ manusso, so maññati māyida maññiṃsu aññe;

ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಭೂತಾನಿ ಕರೋನ್ತಮೇತಂ, ಯುತ್ತಾ ಚ ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ನರಾ ಪಥಬ್ಯಾ॥

Passanti bhūtāni karontametaṃ, yuttā ca ye honti narā pathabyā.

೭೫.

75.

‘‘ಅಞ್ಞೋ ನು ತೇ ಕೋಚಿ ನರೋ ಪಥಬ್ಯಾ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯ ಲೋಕಸ್ಮಿ ನ ಮೇ ಪಿಯಾತಿ।

‘‘Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti;

ಭುಸೋ ಚ ತ್ಯಸ್ಸ ಮನುಸೋ ವಿಘಾತೋ, ದತ್ವಾ ಪಿಯಂ ಉಮ್ಮದನ್ತಿಂ ಅದಟ್ಠಾ॥

Bhuso ca tyassa manuso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā.

೭೬.

76.

‘‘ಅದ್ಧಾ ಪಿಯಾ ಮಯ್ಹ ಜನಿನ್ದ ಏಸಾ, ನ ಸಾ ಮಮಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಭೂಮಿಪಾಲ।

‘‘Addhā piyā mayha janinda esā, na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla;

ಗಚ್ಛೇವ ತ್ವಂ ಉಮ್ಮದನ್ತಿಂ ಭದನ್ತೇ, ಸೀಹೋವ ಸೇಲಸ್ಸ ಗುಹಂ ಉಪೇತಿ॥

Gaccheva tvaṃ ummadantiṃ bhadante, sīhova selassa guhaṃ upeti.

೭೭.

77.

‘‘ನ ಪೀಳಿತಾ ಅತ್ತದುಖೇನ ಧೀರಾ, ಸುಖಪ್ಫಲಂ ಕಮ್ಮ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ।

‘‘Na pīḷitā attadukhena dhīrā, sukhapphalaṃ kamma pariccajanti;

ಸಮ್ಮೋಹಿತಾ ವಾಪಿ ಸುಖೇನ ಮತ್ತಾ, ನ ಪಾಪಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸಮಾಚರನ್ತಿ॥

Sammohitā vāpi sukhena mattā, na pāpakammañca samācaranti.

೭೮.

78.

‘‘ತುವಞ್ಹಿ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಮಯ್ಹಂ, ಭತ್ತಾ ಪತೀ ಪೋಸಕೋ ದೇವತಾ ಚ।

‘‘Tuvañhi mātā ca pitā ca mayhaṃ, bhattā patī posako devatā ca;

ದಾಸೋ ಅಹಂ ತುಯ್ಹ ಸಪುತ್ತದಾರೋ, ಯಥಾಸುಖಂ ಸಾಮಿ ಕರೋಹಿ ಕಾಮಂ॥

Dāso ahaṃ tuyha saputtadāro, yathāsukhaṃ sāmi karohi kāmaṃ.

೭೯.

79.

‘‘ಯೋ ‘ಇಸ್ಸರೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಕರೋತಿ ಪಾಪಂ, ಕತ್ವಾ ಚ ಸೋ ನುತ್ತಸತೇ ಪರೇಸಂ।

‘‘Yo ‘issaromhī’ti karoti pāpaṃ, katvā ca so nuttasate paresaṃ;

ನ ತೇನ ಸೋ ಜೀವತಿ ದೀಘಮಾಯು, ದೇವಾಪಿ ಪಾಪೇನ ಸಮೇಕ್ಖರೇ ನಂ॥

Na tena so jīvati dīghamāyu, devāpi pāpena samekkhare naṃ.

೮೦.

80.

‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಂ ಸಾಮಿಕೇಹೀ ಪದಿನ್ನಂ, ಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ ಯೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ ದಾನಂ।

‘‘Aññātakaṃ sāmikehī padinnaṃ, dhamme ṭhitā ye paṭicchanti dānaṃ;

ಪಟಿಚ್ಛಕಾ ದಾಯಕಾ ಚಾಪಿ ತತ್ಥ, ಸುಖಪ್ಫಲಞ್ಞೇವ ಕರೋನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ॥

Paṭicchakā dāyakā cāpi tattha, sukhapphalaññeva karonti kammaṃ.

೮೧.

81.

‘‘ಅಞ್ಞೋ ನು ತೇ ಕೋಚಿ ನರೋ ಪಥಬ್ಯಾ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯ ಲೋಕಸ್ಮಿ ನ ಮೇ ಪಿಯಾತಿ।

‘‘Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti;

ಭುಸೋ ಚ ತ್ಯಸ್ಸ ಮನಸೋ ವಿಘಾತೋ, ದತ್ವಾ ಪಿಯಂ ಉಮ್ಮದನ್ತಿಂ ಅದಟ್ಠಾ॥

Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā.

೮೨.

82.

‘‘ಅದ್ಧಾ ಪಿಯಾ ಮಯ್ಹ ಜನಿನ್ದ ಏಸಾ, ನ ಸಾ ಮಮಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಭೂಮಿಪಾಲ।

‘‘Addhā piyā mayha janinda esā, na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla;

ಯಂ ತೇ ಮಯಾ ಉಮ್ಮದನ್ತೀ ಪದಿನ್ನಾ, ಭುಸೇಹಿ ರಾಜಾ ವನಥಂ ಸಜಾಹಿ॥

Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.

೮೩.

83.

‘‘ಯೋ ಅತ್ತದುಕ್ಖೇನ ಪರಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ, ಸುಖೇನ ವಾ ಅತ್ತಸುಖಂ ದಹಾತಿ।

‘‘Yo attadukkhena parassa dukkhaṃ, sukhena vā attasukhaṃ dahāti;

ಯಥೇವಿದಂ ಮಯ್ಹ ತಥಾ ಪರೇಸಂ, ಯೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ ಸ ವೇದಿ ಧಮ್ಮಂ॥

Yathevidaṃ mayha tathā paresaṃ, yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ.

೮೪.

84.

‘‘ಅಞ್ಞೋ ನು ತೇ ಕೋಚಿ ನರೋ ಪಥಬ್ಯಾ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯ ಲೋಕಸ್ಮಿ ನ ಮೇ ಪಿಯಾತಿ।

‘‘Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti;

ಭುಸೋ ಚ ತ್ಯಸ್ಸ ಮನಸೋ ವಿಘಾತೋ, ದತ್ವಾ ಪಿಯಂ ಉಮ್ಮದನ್ತಿಂ ಅದಟ್ಠಾ॥

Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā.

೮೫.

85.

‘‘ಜನಿನ್ದ ಜಾನಾಸಿ ಪಿಯಾ ಮಮೇಸಾ, ನ ಸಾ ಮಮಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಭೂಮಿಪಾಲ।

‘‘Janinda jānāsi piyā mamesā, na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla;

ಪಿಯೇನ ತೇ ದಮ್ಮಿ ಪಿಯಂ ಜನಿನ್ದ, ಪಿಯದಾಯಿನೋ ದೇವ ಪಿಯಂ ಲಭನ್ತಿ॥

Piyena te dammi piyaṃ janinda, piyadāyino deva piyaṃ labhanti.

೮೬.

86.

‘‘ಸೋ ನೂನಾಹಂ ವಧಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಕಾಮಹೇತುಕಂ।

‘‘So nūnāhaṃ vadhissāmi, attānaṃ kāmahetukaṃ;

ನ ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೇನ, ಅಹಂ ವಧಿತುಮುಸ್ಸಹೇ॥

Na hi dhammaṃ adhammena, ahaṃ vadhitumussahe.

೮೭.

87.

‘‘ಸಚೇ ತುವಂ ಮಯ್ಹ ಸತಿಂ ಜನಿನ್ದ, ನ ಕಾಮಯಾಸಿ ನರವೀರ ಸೇಟ್ಠ।

‘‘Sace tuvaṃ mayha satiṃ janinda, na kāmayāsi naravīra seṭṭha;

ಚಜಾಮಿ ನಂ ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಸಿಬ್ಯಾ, ಮಯಾ ಪಮುತ್ತಂ ತತೋ ಅವ್ಹಯೇಸಿ ನಂ॥

Cajāmi naṃ sabbajanassa sibyā, mayā pamuttaṃ tato avhayesi naṃ.

೮೮.

88.

‘‘ಅದೂಸಿಯಂ ಚೇ ಅಭಿಪಾರಕ ತ್ವಂ, ಚಜಾಸಿ ಕತ್ತೇ ಅಹಿತಾಯ ತ್ಯಸ್ಸ।

‘‘Adūsiyaṃ ce abhipāraka tvaṃ, cajāsi katte ahitāya tyassa;

ಮಹಾ ಚ ತೇ ಉಪವಾದೋಪಿ ಅಸ್ಸ, ನ ಚಾಪಿ ತ್ಯಸ್ಸ ನಗರಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖೋ॥

Mahā ca te upavādopi assa, na cāpi tyassa nagaramhi pakkho.

೮೯.

89.

‘‘ಅಹಂ ಸಹಿಸ್ಸಂ ಉಪವಾದಮೇತಂ, ನಿನ್ದಂ ಪಸಂಸಂ ಗರಹಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ।

‘‘Ahaṃ sahissaṃ upavādametaṃ, nindaṃ pasaṃsaṃ garahañca sabbaṃ;

ಮಮೇತಮಾಗಚ್ಛತು ಭೂಮಿಪಾಲ, ಯಥಾಸುಖಂ ಸಿವಿ ಕರೋಹಿ ಕಾಮಂ॥

Mametamāgacchatu bhūmipāla, yathāsukhaṃ sivi karohi kāmaṃ.

೯೦.

90.

‘‘ಯೋ ನೇವ ನಿನ್ದಂ ನ ಪನಪ್ಪಸಂಸಂ, ಆದಿಯತಿ ಗರಹಂ ನೋಪಿ ಪೂಜಂ।

‘‘Yo neva nindaṃ na panappasaṃsaṃ, ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ;

ಸಿರೀ ಚ ಲಕ್ಖೀ ಚ ಅಪೇತಿ ತಮ್ಹಾ, ಆಪೋ ಸುವುಟ್ಠೀವ ಯಥಾ ಥಲಮ್ಹಾ॥

Sirī ca lakkhī ca apeti tamhā, āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā.

೯೧.

91.

‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಸುಖಞ್ಚ ಏತ್ತೋ, ಧಮ್ಮಾತಿಸಾರಞ್ಚ ಮನೋವಿಘಾತಂ।

‘‘Yaṃ kiñci dukkhañca sukhañca etto, dhammātisārañca manovighātaṃ;

ಉರಸಾ ಅಹಂ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಬ್ಬಂ, ಪಥವೀ ಯಥಾ ಥಾವರಾನಂ ತಸಾನಂ॥

Urasā ahaṃ paccuttarissāmi sabbaṃ, pathavī yathā thāvarānaṃ tasānaṃ.

೯೨.

92.

‘‘ಧಮ್ಮಾತಿಸಾರಞ್ಚ ಮನೋವಿಘಾತಂ, ದುಕ್ಖಞ್ಚ ನಿಚ್ಛಾಮಿ ಅಹಂ ಪರೇಸಂ।

‘‘Dhammātisārañca manovighātaṃ, dukkhañca nicchāmi ahaṃ paresaṃ;

ಏಕೋವಿಮಂ ಹಾರಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಭಾರಂ, ಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಹಾಪಯನ್ತೋ॥

Ekovimaṃ hārayissāmi bhāraṃ, dhamme ṭhito kiñci ahāpayanto.

೯೩.

93.

‘‘ಸಗ್ಗೂಪಗಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಜನಿನ್ದ, ಮಾ ಮೇ ತುವಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಅಕಾಸಿ।

‘‘Saggūpagaṃ puññakammaṃ janinda, mā me tuvaṃ antarāyaṃ akāsi;

ದದಾಮಿ ತೇ ಉಮ್ಮದನ್ತಿಂ ಪಸನ್ನೋ, ರಾಜಾವ ಯಞ್ಞೇ ಧನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ॥

Dadāmi te ummadantiṃ pasanno, rājāva yaññe dhanaṃ brāhmaṇānaṃ.

೯೪.

94.

‘‘ಅದ್ಧಾ ತುವಂ ಕತ್ತೇ ಹಿತೇಸಿ ಮಯ್ಹಂ, ಸಖಾ ಮಮಂ ಉಮ್ಮದನ್ತೀ ತುವಞ್ಚ।

‘‘Addhā tuvaṃ katte hitesi mayhaṃ, sakhā mamaṃ ummadantī tuvañca;

ನಿನ್ದೇಯ್ಯು ದೇವಾ ಪಿತರೋ ಚ ಸಬ್ಬೇ, ಪಾಪಞ್ಚ ಪಸ್ಸಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ॥

Nindeyyu devā pitaro ca sabbe, pāpañca passaṃ abhisamparāyaṃ.

೯೫.

95.

‘‘ನ ಹೇತಧಮ್ಮಂ ಸಿವಿರಾಜ ವಜ್ಜುಂ, ಸನೇಗಮಾ ಜಾನಪದಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ।

‘‘Na hetadhammaṃ sivirāja vajjuṃ, sanegamā jānapadā ca sabbe;

ಯಂ ತೇ ಮಯಾ ಉಮ್ಮದನ್ತೀ ಪದಿನ್ನಾ, ಭುಸೇಹಿ ರಾಜಾ ವನಥಂ ಸಜಾಹಿ॥

Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.

೯೬.

96.

‘‘ಅದ್ಧಾ ತುವಂ ಕತ್ತೇ ಹಿತೇಸಿ ಮಯ್ಹಂ, ಸಖಾ ಮಮಂ ಉಮ್ಮದನ್ತೀ ತುವಞ್ಚ।

‘‘Addhā tuvaṃ katte hitesi mayhaṃ, sakhā mamaṃ ummadantī tuvañca;

ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಿ ಸುಕಿತ್ತಿತಾನಿ, ಸಮುದ್ದವೇಲಾವ ದುರಚ್ಚಯಾನಿ॥

Satañca dhammāni sukittitāni, samuddavelāva duraccayāni.

೯೭.

97.

‘‘ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಮೇಸಿ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ, ಧಾತಾ ವಿಧಾತಾ ಚಸಿ ಕಾಮಪಾಲೋ।

‘‘Āhuneyyo mesi hitānukampī, dhātā vidhātā casi kāmapālo;

ತಯೀ ಹುತಾ ರಾಜ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹಿ, ಕಾಮೇನ ಮೇ ಉಮ್ಮದನ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಛ॥

Tayī hutā rāja mahapphalā hi, kāmena me ummadantiṃ paṭiccha.

೯೮.

98.

‘‘ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಪಾರಕ ತ್ವಂ, ಧಮ್ಮಂ ಅಚಾರೀ ಮಮ ಕತ್ತುಪುತ್ತ।

‘‘Addhā hi sabbaṃ abhipāraka tvaṃ, dhammaṃ acārī mama kattuputta;

ಅಞ್ಞೋ ನು ತೇ ಕೋ ಇಧ ಸೋತ್ಥಿಕತ್ತಾ, ದ್ವಿಪದೋ ನರೋ ಅರುಣೇ ಜೀವಲೋಕೇ॥

Añño nu te ko idha sotthikattā, dvipado naro aruṇe jīvaloke.

೯೯.

99.

‘‘ತುವಂ ನು ಸೇಟ್ಠೋ ತ್ವಮನುತ್ತರೋಸಿ, ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಗುತ್ತೋ ಧಮ್ಮವಿದೂ ಸುಮೇಧೋ।

‘‘Tuvaṃ nu seṭṭho tvamanuttarosi, tvaṃ dhammagutto dhammavidū sumedho;

ಸೋ ಧಮ್ಮಗುತ್ತೋ ಚಿರಮೇವ ಜೀವ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಮೇ ದೇಸಯ ಧಮ್ಮಪಾಲ॥

So dhammagutto cirameva jīva, dhammañca me desaya dhammapāla.

೧೦೦.

100.

‘‘ತದಿಙ್ಘ ಅಭಿಪಾರಕ, ಸುಣೋಹಿ ವಚನಂ ಮಮ।

‘‘Tadiṅgha abhipāraka, suṇohi vacanaṃ mama;

ಧಮ್ಮಂ ತೇ ದೇಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸತಂ ಆಸೇವಿತಂ ಅಹಂ॥

Dhammaṃ te desayissāmi, sataṃ āsevitaṃ ahaṃ.

೧೦೧.

101.

‘‘ಸಾಧು ಧಮ್ಮರುಚೀ ರಾಜಾ, ಸಾಧು ಪಞ್ಞಾಣವಾ ನರೋ।

‘‘Sādhu dhammarucī rājā, sādhu paññāṇavā naro;

ಸಾಧು ಮಿತ್ತಾನಮದ್ದುಬ್ಭೋ, ಪಾಪಸ್ಸಾಕರಣಂ ಸುಖಂ॥

Sādhu mittānamaddubbho, pāpassākaraṇaṃ sukhaṃ.

೧೦೨.

102.

‘‘ಅಕ್ಕೋಧನಸ್ಸ ವಿಜಿತೇ, ಠಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ ರಾಜಿನೋ।

‘‘Akkodhanassa vijite, ṭhitadhammassa rājino;

ಸುಖಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಸೇಥ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಾಯ ಸಙ್ಘರೇ॥

Sukhaṃ manussā āsetha, sītacchāyāya saṅghare.

೧೦೩.

103.

‘‘ನ ಚಾಹಮೇತಂ ಅಭಿರೋಚಯಾಮಿ, ಕಮ್ಮಂ ಅಸಮೇಕ್ಖಕತಂ ಅಸಾಧು।

‘‘Na cāhametaṃ abhirocayāmi, kammaṃ asamekkhakataṃ asādhu;

ಯೇ ವಾಪಿ ಞತ್ವಾನ ಸಯಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಉಪಮಾ ಇಮಾ ಮಯ್ಹಂ ತುವಂ ಸುಣೋಹಿ॥

Ye vāpi ñatvāna sayaṃ karonti, upamā imā mayhaṃ tuvaṃ suṇohi.

೧೦೪.

104.

‘‘ಗವಂ ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ।

‘‘Gavaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;

ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಜಿಮ್ಹಂ ಗತೇ ಸತಿ॥

Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati.

೧೦೫.

105.

‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ।

‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

ಸೋ ಚೇ ಅಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ।

So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ದುಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ॥

Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.

೧೦೬.

106.

‘‘ಗವಂ ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ।

‘‘Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;

ಸಬ್ಬಾ ಗಾವೀ ಉಜುಂ ಯನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಉಜುಂ ಗತೇ ಸತಿ॥

Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.

೧೦೭.

107.

‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ।

‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

ಸೋ ಸಚೇ ಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ।

So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ॥

Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko.

೧೦೮.

108.

‘‘ನ ಚಾಪಾಹಂ ಅಧಮ್ಮೇನ, ಅಮರತ್ತಮಭಿಪತ್ಥಯೇ।

‘‘Na cāpāhaṃ adhammena, amarattamabhipatthaye;

ಇಮಂ ವಾ ಪಥವಿಂ ಸಬ್ಬಂ, ವಿಜೇತುಂ ಅಭಿಪಾರಕ॥

Imaṃ vā pathaviṃ sabbaṃ, vijetuṃ abhipāraka.

೧೦೯.

109.

‘‘ಯಞ್ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ರತನಂ ಇಧ ವಿಜ್ಜತಿ।

‘‘Yañhi kiñci manussesu, ratanaṃ idha vijjati;

ಗಾವೋ ದಾಸೋ ಹಿರಞ್ಞಞ್ಚ, ವತ್ಥಿಯಂ ಹರಿಚನ್ದನಂ॥

Gāvo dāso hiraññañca, vatthiyaṃ haricandanaṃ.

೧೧೦.

110.

‘‘ಅಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋ ರತನಂ ಮಣಿಕಞ್ಚ, ಯಞ್ಚಾಪಿ ಮೇ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಅಭಿಪಾಲಯನ್ತಿ।

‘‘Assitthiyo ratanaṃ maṇikañca, yañcāpi me candimasūriyā abhipālayanti;

ನ ತಸ್ಸ ಹೇತು ವಿಸಮಂ ಚರೇಯ್ಯಂ, ಮಜ್ಝೇ ಸಿವೀನಂ ಉಸಭೋಮ್ಹಿ ಜಾತೋ॥

Na tassa hetu visamaṃ careyyaṃ, majjhe sivīnaṃ usabhomhi jāto.

೧೧೧.

111.

‘‘ನೇತಾ ಹಿತಾ ಉಗ್ಗತೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ, ಧಮ್ಮಂ ಸಿವೀನಂ ಅಪಚಾಯಮಾನೋ।

‘‘Netā hitā uggato raṭṭhapālo, dhammaṃ sivīnaṃ apacāyamāno;

ಸೋ ಧಮ್ಮಮೇವಾನುವಿಚಿನ್ತಯನ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಕೇ ಚಿತ್ತವಸೇ ನ ವತ್ತೋ॥

So dhammamevānuvicintayanto, tasmā sake cittavase na vatto.

೧೧೨.

112.

‘‘ಅದ್ಧಾ ತುವಂ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಚ್ಚಂ ಅಬ್ಯಸನಂ ಸಿವಂ।

‘‘Addhā tuvaṃ mahārāja, niccaṃ abyasanaṃ sivaṃ;

ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಚಿರಂ ರಜ್ಜಂ, ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ತವ ತಾದಿಸೀ॥

Karissasi ciraṃ rajjaṃ, paññā hi tava tādisī.

೧೧೩.

113.

‘‘ಏತಂ ತೇ ಅನುಮೋದಾಮ, ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜಸಿ।

‘‘Etaṃ te anumodāma, yaṃ dhammaṃ nappamajjasi;

ಧಮ್ಮಂ ಪಮಜ್ಜ ಖತ್ತಿಯೋ, ರಟ್ಠಾ ಚವತಿ ಇಸ್ಸರೋ॥

Dhammaṃ pamajja khattiyo, raṭṭhā cavati issaro.

೧೧೪.

114.

‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರ ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಖತ್ತಿಯ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, mātāpitūsu khattiya;