Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

[৫২৭] ২. উম্মাদন্তীজাতকৰণ্ণনা

[527] 2. Ummādantījātakavaṇṇanā

নিৰেসনং কস্সনুদং সুনন্দাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি। সো কিরেকদিৰসং সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরন্তো একং অলঙ্কতপটিযত্তং উত্তমরূপধরং ইত্থিং ওলোকেত্ৰা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা চিত্তং নিৰত্তেতুং অসক্কোন্তো ৰিহারমেৰ আগন্ত্ৰা ততো পট্ঠায সল্লৰিদ্ধো ৰিয রাগাতুরো ভন্তমিগপটিভাগো কিসো ধমনীসন্থতগত্তো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো অনভিরতো একিরিযাপথেপি চিত্তস্সাদং অলভন্তো আচরিযৰত্তাদীনি পহায উদ্দেসপরিপুচ্ছাকম্মট্ঠানানুযোগরহিতো ৰিহাসি। সো সহাযভিক্খূহি ‘‘পুব্বে ত্ৰং, আৰুসো, সন্তিন্দ্রিযো ৰিপ্পসন্নমুখৰণ্ণো, ইদানি নো তথা, কিং নু খো কারণ’’ন্তি পুট্ঠো, ‘‘আৰুসো, অনভিরতোম্হী’’তি আহ। অথ নং তে ‘‘অভিরমাৰুসো, সাসনে, বুদ্ধুপ্পাদো নাম দুল্লভো, তথা সদ্ধম্মস্সৰনং মনুস্সপটিলাভো চ, সো ত্ৰং মনুস্সপটিলাভং পটিলভিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং পত্থযমানো অস্সুমুখং ঞাতিজনং পহায সদ্ধায পব্বজিত্ৰা কিংকারণা কিলেসৰসং যাসি, কিলেসা নামেতে গণ্ডুপ্পাদকপাণকং উপাদায সব্ববালজনসাধারণা, যে তেসং ৰত্থুভূতা, তেপি অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো। অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা, মংসপেসূপমা কামা, তিণুক্কূপমা কামা, অঙ্গারকাসূপমা কামা, সুপিনকূপমা কামা, যাচিতকূপমা কামা, রুক্খফলূপমা কামা, অসিসূনূপমা কামা, সত্তিসূলূপমা কামা, সপ্পসিরূপমা কামা, অগ্গিক্খন্ধূপমা কামা, ত্ৰং নাম এৰরূপে বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৰা এৰং অনত্থকারকানং কিলেসানং ৰসং গতোসী’’তি ওৰদিত্ৰা অত্তনো কথং গাহাপেতুং অসক্কোন্তা সত্থু সন্তিকং ধম্মসভং নেত্ৰা ‘‘কিং, ভিক্খৰে, অনিচ্ছমানকং ভিক্খুং আনযিত্থা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভন্তে, অযং কির ভিক্খু উক্কণ্ঠিতো’’তি আহংসু। সত্থা ‘‘সচ্চং কিরা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু পোরাণকপণ্ডিতা রজ্জং অনুসাসন্তাপি কিলেসে উপ্পন্নে তস্স ৰসং অগন্ত্ৰা চিত্তং নিৰারেত্ৰা ন অযুত্তকং করিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।

Nivesanaṃ kassanudaṃ sunandāti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kirekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya caranto ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ uttamarūpadharaṃ itthiṃ oloketvā paṭibaddhacitto hutvā cittaṃ nivattetuṃ asakkonto vihārameva āgantvā tato paṭṭhāya sallaviddho viya rāgāturo bhantamigapaṭibhāgo kiso dhamanīsanthatagatto uppaṇḍuppaṇḍukajāto anabhirato ekiriyāpathepi cittassādaṃ alabhanto ācariyavattādīni pahāya uddesaparipucchākammaṭṭhānānuyogarahito vihāsi. So sahāyabhikkhūhi ‘‘pubbe tvaṃ, āvuso, santindriyo vippasannamukhavaṇṇo, idāni no tathā, kiṃ nu kho kāraṇa’’nti puṭṭho, ‘‘āvuso, anabhiratomhī’’ti āha. Atha naṃ te ‘‘abhiramāvuso, sāsane, buddhuppādo nāma dullabho, tathā saddhammassavanaṃ manussapaṭilābho ca, so tvaṃ manussapaṭilābhaṃ paṭilabhitvā dukkhassantakiriyaṃ patthayamāno assumukhaṃ ñātijanaṃ pahāya saddhāya pabbajitvā kiṃkāraṇā kilesavasaṃ yāsi, kilesā nāmete gaṇḍuppādakapāṇakaṃ upādāya sabbabālajanasādhāraṇā, ye tesaṃ vatthubhūtā, tepi appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā, maṃsapesūpamā kāmā, tiṇukkūpamā kāmā, aṅgārakāsūpamā kāmā, supinakūpamā kāmā, yācitakūpamā kāmā, rukkhaphalūpamā kāmā, asisūnūpamā kāmā, sattisūlūpamā kāmā, sappasirūpamā kāmā, aggikkhandhūpamā kāmā, tvaṃ nāma evarūpe buddhasāsane pabbajitvā evaṃ anatthakārakānaṃ kilesānaṃ vasaṃ gatosī’’ti ovaditvā attano kathaṃ gāhāpetuṃ asakkontā satthu santikaṃ dhammasabhaṃ netvā ‘‘kiṃ, bhikkhave, anicchamānakaṃ bhikkhuṃ ānayitthā’’ti vutte, ‘‘bhante, ayaṃ kira bhikkhu ukkaṇṭhito’’ti āhaṃsu. Satthā ‘‘saccaṃ kirā’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhu porāṇakapaṇḍitā rajjaṃ anusāsantāpi kilese uppanne tassa vasaṃ agantvā cittaṃ nivāretvā na ayuttakaṃ kariṃsū’’ti vatvā atītaṃ āhari.

অতীতে সিৰিরট্ঠে অরিট্ঠপুরনগরে সিৰি নাম রাজা রজ্জং কারেসি। বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি, ‘‘সিৰিকুমারো’’ত্ৰেৰস্স নামং করিংসু। সেনাপতিস্সপি পুত্তো জাযি, ‘‘অভিপারকো’’তিস্স নামং করিংসু। তে উভোপি সহাযা হুত্ৰা অভিৰড্ঢন্তা সোল়সৰস্সিকা হুত্ৰা তক্কসিলং গন্ত্ৰা সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা আগমিংসু। রাজা পুত্তস্স রজ্জং অদাসি। সোপি অভিপারকং সেনাপতিট্ঠানে ঠপেত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেসি। তস্মিংযেৰ নগরে তিরিটিৰচ্ছস্স নাম অসীতিকোটিৰিভৰস্স সেট্ঠিনো ধীতা নিব্বত্তি উত্তমরূপধরা সোভগ্গপ্পত্তা সুভলক্খণেন সমন্নাগতা, তস্সা নামগ্গহণদিৰসে ‘‘উম্মাদন্তী’’তি নামং করিংসু। সা সোল়সৰস্সিককালে অতিক্কন্তমানুসৰণ্ণা দেৰচ্ছরা ৰিয অভিরূপা দস্সনীযা পাসাদিকা পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতা অহোসি। যে যে পুথুজ্জনা তং পস্সন্তি, তে তে সকভাৰেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা সুরাপানমদমত্তা ৰিয কিলেসমদেন মত্তা হুত্ৰা সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং সমত্থা নাম নাহেসুং।

Atīte siviraṭṭhe ariṭṭhapuranagare sivi nāma rājā rajjaṃ kāresi. Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, ‘‘sivikumāro’’tvevassa nāmaṃ kariṃsu. Senāpatissapi putto jāyi, ‘‘abhipārako’’tissa nāmaṃ kariṃsu. Te ubhopi sahāyā hutvā abhivaḍḍhantā soḷasavassikā hutvā takkasilaṃ gantvā sippaṃ uggaṇhitvā āgamiṃsu. Rājā puttassa rajjaṃ adāsi. Sopi abhipārakaṃ senāpatiṭṭhāne ṭhapetvā dhammena rajjaṃ kāresi. Tasmiṃyeva nagare tiriṭivacchassa nāma asītikoṭivibhavassa seṭṭhino dhītā nibbatti uttamarūpadharā sobhaggappattā subhalakkhaṇena samannāgatā, tassā nāmaggahaṇadivase ‘‘ummādantī’’ti nāmaṃ kariṃsu. Sā soḷasavassikakāle atikkantamānusavaṇṇā devaccharā viya abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā ahosi. Ye ye puthujjanā taṃ passanti, te te sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontā surāpānamadamattā viya kilesamadena mattā hutvā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ samatthā nāma nāhesuṃ.

অথস্সা পিতা তিরিটিৰচ্ছো রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰ, মম গেহে ইত্থিরতনং উপ্পন্নং, রঞ্ঞোৰ অনুচ্ছৰিকং, লক্খণপাঠকে ব্রাহ্মণে পেসেত্ৰা তং ৰীমংসাপেত্ৰা যথারুচি করোহী’’তি আহ। রাজা ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা ব্রাহ্মণে পেসেসি। তে সেট্ঠিগেহং গন্ত্ৰা কতসক্কারসম্মানা পাযাসং পরিভুঞ্জিংসু। তস্মিং খণে উম্মাদন্তী সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা তেসং সন্তিকং অগমাসি। তে তং দিস্ৰা সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তা কিলেসমদমত্তা হুত্ৰা অত্তনো ৰিপ্পকতভোজনভাৰং ন জানিংসু। একচ্চে আলোপং গহেত্ৰা ‘‘ভুঞ্জিস্সামা’’তি সঞ্ঞায সীসে ঠপেসুং, একচ্চে উপকচ্ছন্তরে খিপিংসু, একচ্চে ভিত্তিং পহরিংসু, সব্বেৰ উম্মত্তকা অহেসুং। সা তে দিস্ৰা ‘‘ইমে কির মম লক্খণং ৰীমংসিস্সন্তি, গীৰাযং নে গহেত্ৰা নীহরথা’’তি নীহরাপেসি। তে মঙ্কুভূতা রাজনিৰেসনং গন্ত্ৰা উম্মাদন্তিযা কুদ্ধা ‘‘দেৰ, সা ইত্থী কাল়কণ্ণী, ন তুম্হাকং অনুচ্ছৰিকা’’তি ৰদিংসু। রাজা ‘‘কাল়কণ্ণী কিরা’’তি ন তং আণাপেসি। সা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘অহং কির কাল়কণ্ণীতি রঞ্ঞা ন গহিতা, কাল়কণ্ণিযো নাম ন এৰরূপা হোন্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘হোতু, সচে পন তং রাজানং পস্সিস্সামি, জানিস্সামী’’তি তস্মিং আঘাতং বন্ধি। অথ নং পিতা অভিপারকস্স অদাসি, সা তস্স পিযা অহোসি মনাপা।

Athassā pitā tiriṭivaccho rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘deva, mama gehe itthiratanaṃ uppannaṃ, raññova anucchavikaṃ, lakkhaṇapāṭhake brāhmaṇe pesetvā taṃ vīmaṃsāpetvā yathāruci karohī’’ti āha. Rājā ‘‘sādhū’’ti vatvā brāhmaṇe pesesi. Te seṭṭhigehaṃ gantvā katasakkārasammānā pāyāsaṃ paribhuñjiṃsu. Tasmiṃ khaṇe ummādantī sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā tesaṃ santikaṃ agamāsi. Te taṃ disvā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ asakkontā kilesamadamattā hutvā attano vippakatabhojanabhāvaṃ na jāniṃsu. Ekacce ālopaṃ gahetvā ‘‘bhuñjissāmā’’ti saññāya sīse ṭhapesuṃ, ekacce upakacchantare khipiṃsu, ekacce bhittiṃ pahariṃsu, sabbeva ummattakā ahesuṃ. Sā te disvā ‘‘ime kira mama lakkhaṇaṃ vīmaṃsissanti, gīvāyaṃ ne gahetvā nīharathā’’ti nīharāpesi. Te maṅkubhūtā rājanivesanaṃ gantvā ummādantiyā kuddhā ‘‘deva, sā itthī kāḷakaṇṇī, na tumhākaṃ anucchavikā’’ti vadiṃsu. Rājā ‘‘kāḷakaṇṇī kirā’’ti na taṃ āṇāpesi. Sā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘ahaṃ kira kāḷakaṇṇīti raññā na gahitā, kāḷakaṇṇiyo nāma na evarūpā hontī’’ti vatvā ‘‘hotu, sace pana taṃ rājānaṃ passissāmi, jānissāmī’’ti tasmiṃ āghātaṃ bandhi. Atha naṃ pitā abhipārakassa adāsi, sā tassa piyā ahosi manāpā.

কস্স পন কম্মস্স নিস্সন্দেন সা এৰং অভিরূপা অহোসীতি? রত্তৰত্থদানস্স নিস্সন্দেনাতি। সা কির অতীতে বারাণসিযং দলিদ্দকুলে নিব্বত্তিত্ৰা উস্সৰদিৰসে পুঞ্ঞসম্পন্না ইত্থিযো কুসুম্ভরত্তৰত্থং নিৰাসেত্ৰা অলঙ্কতা কীল়ন্তিযো দিস্ৰা তাদিসং ৰত্থং নিৰাসেত্ৰা কীল়িতুকামা হুত্ৰা মাতাপিতূনং আরোচেত্ৰা তেহি, ‘‘অম্ম, মযং দলিদ্দা, কুতো নো এৰরূপং ৰত্থ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি মং একস্মিং অড্ঢকুলে ভতিং কাতুং অনুজানাথ , তে মম গুণং ঞত্ৰা দস্সন্তী’’তি ৰত্ৰা তেহি অনুঞ্ঞাতা একং কুলং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কুসুম্ভরত্তৰত্থেন ভতিং করোমী’’তি আহ। অথ নং তে ‘‘তীণি সংৰচ্ছরানি কম্মে কতে তৰ গুণং ঞত্ৰা দস্সামা’’তি ৰদিংসু। সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা কম্মং পটিপজ্জি। তে তস্সা গুণং ঞত্ৰা অপরিপুণ্ণেসুযেৰ তীসু সংৰচ্ছরেসু তস্সা ঘনকুসুম্ভরত্তৰত্থেন সদ্ধিং অঞ্ঞম্পি ৰত্থং দত্ৰা ‘‘তৰ সহাযিকাহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা ন্হত্ৰা নিৰাসেহী’’তি তং পেসযিংসু। সা সহাযিকা আদায গন্ত্ৰা রত্তৰত্থং নদীতীরে ঠপেত্ৰা ন্হাযি।

Kassa pana kammassa nissandena sā evaṃ abhirūpā ahosīti? Rattavatthadānassa nissandenāti. Sā kira atīte bārāṇasiyaṃ daliddakule nibbattitvā ussavadivase puññasampannā itthiyo kusumbharattavatthaṃ nivāsetvā alaṅkatā kīḷantiyo disvā tādisaṃ vatthaṃ nivāsetvā kīḷitukāmā hutvā mātāpitūnaṃ ārocetvā tehi, ‘‘amma, mayaṃ daliddā, kuto no evarūpaṃ vattha’’nti vutte ‘‘tena hi maṃ ekasmiṃ aḍḍhakule bhatiṃ kātuṃ anujānātha , te mama guṇaṃ ñatvā dassantī’’ti vatvā tehi anuññātā ekaṃ kulaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kusumbharattavatthena bhatiṃ karomī’’ti āha. Atha naṃ te ‘‘tīṇi saṃvaccharāni kamme kate tava guṇaṃ ñatvā dassāmā’’ti vadiṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā kammaṃ paṭipajji. Te tassā guṇaṃ ñatvā aparipuṇṇesuyeva tīsu saṃvaccharesu tassā ghanakusumbharattavatthena saddhiṃ aññampi vatthaṃ datvā ‘‘tava sahāyikāhi saddhiṃ gantvā nhatvā nivāsehī’’ti taṃ pesayiṃsu. Sā sahāyikā ādāya gantvā rattavatthaṃ nadītīre ṭhapetvā nhāyi.

তস্মিং খণে একো কস্সপদসবলস্স সাৰকো অচ্ছিন্নচীৰরো সাখাভঙ্গং নিৰাসেত্ৰা চ পারুপিত্ৰা চ তং পদেসং পাপুণি। সা তং দিস্ৰা ‘‘অযং ভদন্তো অচ্ছিন্নচীৰরো ভৰিস্সতি, পুব্বেপি অদিন্নভাৰেন মে নিৰাসনং দুল্লভং জাত’’ন্তি তং ৰত্থং দ্ৰিধা ফালেত্ৰা ‘‘একং কোট্ঠাসং অয্যস্স দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা উত্তরিত্ৰা অত্তনো নিৰাসনং নিৰাসেত্ৰা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা রত্তৰত্থং মজ্ঝে ফালেত্ৰা তস্সেকং কোট্ঠাসং অদাসি। সো একমন্তে পটিচ্ছন্নে ঠত্ৰা সাখাভঙ্গং ছড্ডেত্ৰা তস্সেকং কণ্ণং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা নিক্খমি। অথস্স ৰত্থোভাসেন সকলসরীরং তরুণসূরিযো ৰিয একোভাসং অহোসি। সা তং দিস্ৰা ‘‘ময্হং অয্যো পঠমং ন সোভতি, ইদানি তরুণসূরিযো ৰিয ৰিরোচতি, ইদম্পি এতস্সেৰ দস্সামী’’তি দুতিযম্পি কোট্ঠাসং দত্ৰা ‘‘ভন্তে, অহং ভৰে ভৰে ৰিচরন্তী উত্তমরূপধরা ভৰেয্যং, মং দিস্ৰা কোচি পুরিসো সকভাৰেন সণ্ঠাতুং মা অসক্খি, মযা অভিরূপতরা নাম অঞ্ঞা মা হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি। থেরোপি অনুমোদনং কত্ৰা পক্কামি।

Tasmiṃ khaṇe eko kassapadasabalassa sāvako acchinnacīvaro sākhābhaṅgaṃ nivāsetvā ca pārupitvā ca taṃ padesaṃ pāpuṇi. Sā taṃ disvā ‘‘ayaṃ bhadanto acchinnacīvaro bhavissati, pubbepi adinnabhāvena me nivāsanaṃ dullabhaṃ jāta’’nti taṃ vatthaṃ dvidhā phāletvā ‘‘ekaṃ koṭṭhāsaṃ ayyassa dassāmī’’ti cintetvā uttaritvā attano nivāsanaṃ nivāsetvā ‘‘tiṭṭhatha, bhante’’ti vatvā theraṃ vanditvā rattavatthaṃ majjhe phāletvā tassekaṃ koṭṭhāsaṃ adāsi. So ekamante paṭicchanne ṭhatvā sākhābhaṅgaṃ chaḍḍetvā tassekaṃ kaṇṇaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā nikkhami. Athassa vatthobhāsena sakalasarīraṃ taruṇasūriyo viya ekobhāsaṃ ahosi. Sā taṃ disvā ‘‘mayhaṃ ayyo paṭhamaṃ na sobhati, idāni taruṇasūriyo viya virocati, idampi etasseva dassāmī’’ti dutiyampi koṭṭhāsaṃ datvā ‘‘bhante, ahaṃ bhave bhave vicarantī uttamarūpadharā bhaveyyaṃ, maṃ disvā koci puriso sakabhāvena saṇṭhātuṃ mā asakkhi, mayā abhirūpatarā nāma aññā mā hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Theropi anumodanaṃ katvā pakkāmi.

সা দেৰলোকে সংসরন্তী তস্মিং কালে অরিট্ঠপুরে নিব্বত্তিত্ৰা তথা অভিরূপা অহোসি। অথ তস্মিং নগরে কত্তিকছণং ঘোসযিংসু, কত্তিকপুণ্ণমাযং নগরং সজ্জযিংসু। অভিপারকো অত্তনো আরক্খট্ঠানং গচ্ছন্তো তং আমন্তেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, উম্মাদন্তি অজ্জ কত্তিকরত্তিৰারো ছণো, রাজা নগরং পদক্খিণং করোন্তো পঠমং ইমং গেহদ্ৰারং আগমিস্সতি, মা খো তস্স অত্তানং দস্সেসি, সোপি তং দিস্ৰা সতিং উপট্ঠাপেতুং ন সক্খিস্সতী’’তি আহ। সা ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, সামি, অহং জানিস্সামী’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তস্মিং গতে দাসিং আণাপেসি ‘‘রঞ্ঞো ইমং গেহদ্ৰারং আগতকালে ময্হং আরোচেয্যাসী’’তি। অথ সূরিযে অত্থঙ্গতে উগ্গহে পুণ্ণচন্দে দেৰনগরে ৰিয নগরে অলঙ্কতে সব্বদিসাসু দীপেসু জলিতেসু রাজা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতো আজঞ্ঞরথৰরগতো অমচ্চগণপরিৰুতো মহন্তেন যসেন নগরং পদক্খিণং করোন্তো পঠমমেৰ অভিপারকস্স গেহদ্ৰারং অগমাসি। তং পন গেহং মনোসিলাৰণ্ণপাকারপরিক্খিত্তং অলঙ্কতদ্ৰারট্টালকং সোভগ্গপ্পত্তং পাসাদিকং। তস্মিং খণে দাসী উম্মাদন্তিযা আরোচেসি। সা পুপ্ফসমুগ্গং গাহাপেত্ৰা কিন্নরিলীল়ায ৰাতপানং নিস্সায ঠিতা রঞ্ঞো পুপ্ফানি খিপি। সো তং উল্লোকেত্ৰা কিলেসমদমত্তো সতিং উপট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তো ‘‘অভিপারকস্সেতং গেহ’’ন্তি সঞ্জানিতুম্পি নাসক্খি, অথ সারথিং আমন্তেত্ৰা পুচ্ছন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –

Sā devaloke saṃsarantī tasmiṃ kāle ariṭṭhapure nibbattitvā tathā abhirūpā ahosi. Atha tasmiṃ nagare kattikachaṇaṃ ghosayiṃsu, kattikapuṇṇamāyaṃ nagaraṃ sajjayiṃsu. Abhipārako attano ārakkhaṭṭhānaṃ gacchanto taṃ āmantetvā ‘‘bhadde, ummādanti ajja kattikarattivāro chaṇo, rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto paṭhamaṃ imaṃ gehadvāraṃ āgamissati, mā kho tassa attānaṃ dassesi, sopi taṃ disvā satiṃ upaṭṭhāpetuṃ na sakkhissatī’’ti āha. Sā ‘‘gaccha tvaṃ, sāmi, ahaṃ jānissāmī’’ti sampaṭicchitvā tasmiṃ gate dāsiṃ āṇāpesi ‘‘rañño imaṃ gehadvāraṃ āgatakāle mayhaṃ āroceyyāsī’’ti. Atha sūriye atthaṅgate uggahe puṇṇacande devanagare viya nagare alaṅkate sabbadisāsu dīpesu jalitesu rājā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito ājaññarathavaragato amaccagaṇaparivuto mahantena yasena nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto paṭhamameva abhipārakassa gehadvāraṃ agamāsi. Taṃ pana gehaṃ manosilāvaṇṇapākāraparikkhittaṃ alaṅkatadvāraṭṭālakaṃ sobhaggappattaṃ pāsādikaṃ. Tasmiṃ khaṇe dāsī ummādantiyā ārocesi. Sā pupphasamuggaṃ gāhāpetvā kinnarilīḷāya vātapānaṃ nissāya ṭhitā rañño pupphāni khipi. So taṃ ulloketvā kilesamadamatto satiṃ upaṭṭhāpetuṃ asakkonto ‘‘abhipārakassetaṃ geha’’nti sañjānitumpi nāsakkhi, atha sārathiṃ āmantetvā pucchanto dve gāthā abhāsi –

৫৭.

57.

‘‘নিৰেসনং কস্স নুদং সুনন্দ, পাকারেন পণ্ডুমযেন গুত্তং।

‘‘Nivesanaṃ kassa nudaṃ sunanda, pākārena paṇḍumayena guttaṃ;

কা দিস্সতি অগ্গিসিখাৰ দূরে, ৰেহাযসং পব্বতগ্গেৰ অচ্চি॥

Kā dissati aggisikhāva dūre, vehāyasaṃ pabbataggeva acci.

৫৮.

58.

‘‘ধীতা ন্ৰযং কস্স সুনন্দ হোতি, সুণিসা ন্ৰযং কস্স অথোপি ভরিযা।

‘‘Dhītā nvayaṃ kassa sunanda hoti, suṇisā nvayaṃ kassa athopi bhariyā;

অক্খাহি মে খিপ্পমিধেৰ পুট্ঠো, অৰাৰটা যদি ৰা অত্থি ভত্তা’’তি॥

Akkhāhi me khippamidheva puṭṭho, avāvaṭā yadi vā atthi bhattā’’ti.

তত্থ কস্স নুদন্তি কস্স নু ইদং। পণ্ডুমযেনাতি রত্তিট্ঠকমযেন। দিস্সতীতি ৰাতপানে ঠিতা পঞ্ঞাযতি। অচ্চীতি অনলজালক্খন্ধো। ধীতা ন্ৰযন্তি ধীতা নু অযং। অৰাৰটাতি অপেতাৰরণা অপরিগ্গহা। ভত্তাতি যদি ৰা অস্সা সামিকো অত্থি, এতং মে অক্খাহীতি।

Tattha kassa nudanti kassa nu idaṃ. Paṇḍumayenāti rattiṭṭhakamayena. Dissatīti vātapāne ṭhitā paññāyati. Accīti analajālakkhandho. Dhītānvayanti dhītā nu ayaṃ. Avāvaṭāti apetāvaraṇā apariggahā. Bhattāti yadi vā assā sāmiko atthi, etaṃ me akkhāhīti.

অথস্স সো আচিক্খন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –

Athassa so ācikkhanto dve gāthā abhāsi –

৫৯.

59.

‘‘অহঞ্হি জানামি জনিন্দ এতং, মত্যা চ পেত্যা চ অথোপি অস্সা।

‘‘Ahañhi jānāmi janinda etaṃ, matyā ca petyā ca athopi assā;

তৰেৰ সো পুরিসো ভূমিপাল, রত্তিন্দিৰং অপ্পমত্তো তৰত্থে॥

Taveva so puriso bhūmipāla, rattindivaṃ appamatto tavatthe.

৬০.

60.

‘‘ইদ্ধো চ ফীতো চ সুৰড্ঢিতো চ, অমচ্চো চ তে অঞ্ঞতরো জনিন্দ।

‘‘Iddho ca phīto ca suvaḍḍhito ca, amacco ca te aññataro janinda;

তস্সেসা ভরিযাভিপারকস্স, উম্মাদন্তী নামধেয্যেন রাজা’’তি॥

Tassesā bhariyābhipārakassa, ummādantī nāmadheyyena rājā’’ti.

তত্থ মত্যা চ পেত্যা চাতি মাতিতো চ পিতিতো চেতং জানামি। অথোপি অস্সাতি অথ সামিকম্পি অস্সা জানামীতি ৰদতি। ইদ্ধোতি সমিদ্ধো। ফীতোতি ৰত্থালঙ্কারেহি সুপুপ্ফিতো। সুৰড্ঢিতোতি সুট্ঠু ৰুদ্ধো। নামধেয্যেনাতি নামেন। অযঞ্হি যো নং পস্সতি, তং উম্মাদেতি, সতিমস্স পচ্চুপট্ঠাপেতুং ন দেতি, তস্মা উম্মাদন্তীতি ৰুচ্চতি।

Tattha matyā ca petyā cāti mātito ca pitito cetaṃ jānāmi. Athopi assāti atha sāmikampi assā jānāmīti vadati. Iddhoti samiddho. Phītoti vatthālaṅkārehi supupphito. Suvaḍḍhitoti suṭṭhu vuddho. Nāmadheyyenāti nāmena. Ayañhi yo naṃ passati, taṃ ummādeti, satimassa paccupaṭṭhāpetuṃ na deti, tasmā ummādantīti vuccati.

তং সুত্ৰা রাজা নামমস্সা থোমেন্তো অনন্তরং গাথমাহ –

Taṃ sutvā rājā nāmamassā thomento anantaraṃ gāthamāha –

৬১.

61.

‘‘অম্ভো অম্ভো নামমিদং ইমিস্সা, মত্যা চ পেত্যা চ কতং সুসাধু।

‘‘Ambho ambho nāmamidaṃ imissā, matyā ca petyā ca kataṃ susādhu;

তদা হি ময্হং অৰলোকযন্তী, উম্মত্তকং উম্মদন্তী অকাসী’’তি॥

Tadā hi mayhaṃ avalokayantī, ummattakaṃ ummadantī akāsī’’ti.

তত্থ মত্যা চ পেত্যা চাতি মাতরা চ পিতরা চ। ময্হন্তি উপযোগত্থে সম্পদানৰচনং। অৰলোকযন্তীতি মযা অৰলোকিতা সযম্পি মং অৰলোকযন্তী মং উম্মত্তকং অকাসীতি অত্থো।

Tattha matyā ca petyā cāti mātarā ca pitarā ca. Mayhanti upayogatthe sampadānavacanaṃ. Avalokayantīti mayā avalokitā sayampi maṃ avalokayantī maṃ ummattakaṃ akāsīti attho.

সা তস্স কম্পিতভাৰং ঞত্ৰা ৰাতপানং থকেত্ৰা সিরিগব্ভমেৰ অগমাসি। রঞ্ঞোপি তস্সা দিট্ঠকালতো পট্ঠায নগরং পদক্খিণকরণে চিত্তমেৰ নাহোসি। সো সারথিং আমন্তেত্ৰা, ‘‘সম্ম সুনন্দ, রথং নিৰত্তেহি, অযং ছণো অম্হাকং নানুচ্ছৰিকো, অভিপারকস্স সেনাপতিস্সেৰানুচ্ছৰিকো, রজ্জম্পি তস্সেৰানুচ্ছৰিক’’ন্তি রথং নিৰত্তাপেত্ৰা পাসাদং অভিরুয্হ সিরিসযনে নিপজ্জিত্ৰা ৰিপ্পলপন্তো আহ –

Sā tassa kampitabhāvaṃ ñatvā vātapānaṃ thaketvā sirigabbhameva agamāsi. Raññopi tassā diṭṭhakālato paṭṭhāya nagaraṃ padakkhiṇakaraṇe cittameva nāhosi. So sārathiṃ āmantetvā, ‘‘samma sunanda, rathaṃ nivattehi, ayaṃ chaṇo amhākaṃ nānucchaviko, abhipārakassa senāpatissevānucchaviko, rajjampi tassevānucchavika’’nti rathaṃ nivattāpetvā pāsādaṃ abhiruyha sirisayane nipajjitvā vippalapanto āha –

৬২.

62.

‘‘যা পুণ্ণমাসে মিগমন্দলোচনা, উপাৰিসি পুণ্ডরীকত্তচঙ্গী।

‘‘Yā puṇṇamāse migamandalocanā, upāvisi puṇḍarīkattacaṅgī;

দ্ৰে পুণ্ণমাযো তদহূ অমঞ্ঞহং, দিস্ৰান পারাৰতরত্তৰাসিনিং॥

Dve puṇṇamāyo tadahū amaññahaṃ, disvāna pārāvatarattavāsiniṃ.

৬৩.

63.

‘‘অল়ারপম্হেহি সুভেহি ৰগ্গুভি, পলোভযন্তী মং যদা উদিক্খতি।

‘‘Aḷārapamhehi subhehi vaggubhi, palobhayantī maṃ yadā udikkhati;

ৰিজম্ভমানা হরতেৰ মে মনো, জাতা ৰনে কিম্পুরিসীৰ পব্বতে॥

Vijambhamānā harateva me mano, jātā vane kimpurisīva pabbate.

৬৪.

64.

‘‘তদা হি ব্রহতী সামা, আমুত্তমণিকুণ্ডলা।

‘‘Tadā hi brahatī sāmā, āmuttamaṇikuṇḍalā;

একচ্চৰসনা নারী, মিগী ভন্তাৰুদিক্খতি॥

Ekaccavasanā nārī, migī bhantāvudikkhati.

৬৫.

65.

‘‘কদাস্সু মং তম্বনখা সুলোমা, বাহা মুদূ চন্দনসারলিত্তা।

‘‘Kadāssu maṃ tambanakhā sulomā, bāhā mudū candanasāralittā;

ৰট্টঙ্গুলী সন্নতধীরকুত্তিযা, নারী উপঞ্ঞিস্সতি সীসতো সুভা॥

Vaṭṭaṅgulī sannatadhīrakuttiyā, nārī upaññissati sīsato subhā.

৬৬.

66.

‘‘কদাস্সু মং কঞ্চনজালুরচ্ছদা, ধীতা তিরীটিস্স ৰিলগ্গমজ্ঝা।

‘‘Kadāssu maṃ kañcanajāluracchadā, dhītā tirīṭissa vilaggamajjhā;

মুদূহি বাহাহি পলিস্সজিস্সতি, ব্রহাৰনে জাতদুমংৰ মালুৰা॥

Mudūhi bāhāhi palissajissati, brahāvane jātadumaṃva māluvā.

৬৭.

67.

‘‘কদাস্সু লাখারসরত্তসুচ্ছৰী, বিন্দুত্থনী পুণ্ডরীকত্তচঙ্গী।

‘‘Kadāssu lākhārasarattasucchavī, bindutthanī puṇḍarīkattacaṅgī;

মুখং মুখেন উপনামযিস্সতি, সোণ্ডোৰ সোণ্ডস্স সুরায থালং॥

Mukhaṃ mukhena upanāmayissati, soṇḍova soṇḍassa surāya thālaṃ.

৬৮.

68.

‘‘যদাদ্দসং তং তিট্ঠন্তিং, সব্বভদ্দং মনোরমং।

‘‘Yadāddasaṃ taṃ tiṭṭhantiṃ, sabbabhaddaṃ manoramaṃ;

ততো সকস্স চিত্তস্স, নাৰবোধামি কঞ্চিনং॥

Tato sakassa cittassa, nāvabodhāmi kañcinaṃ.

৬৯.

69.

‘‘উম্মাদন্তিমহং দট্ঠা, আমুত্তমণিকুণ্ডলং।

‘‘Ummādantimahaṃ daṭṭhā, āmuttamaṇikuṇḍalaṃ;

ন সুপামি দিৰারত্তিং, সহস্সংৰ পরাজিতো॥

Na supāmi divārattiṃ, sahassaṃva parājito.

৭০.

70.

‘‘সক্কো চে মে ৰরং দজ্জা, সো চ লব্ভেথ মে ৰরো।

‘‘Sakko ce me varaṃ dajjā, so ca labbhetha me varo;

একরত্তং দিরত্তং ৰা, ভৰেয্যং অভিপারকো।

Ekarattaṃ dirattaṃ vā, bhaveyyaṃ abhipārako;

উম্মাদন্ত্যা রমিত্ৰান, সিৰিরাজা ততো সিয’’ন্তি॥

Ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siya’’nti.

তত্থ পুণ্ণমাসেতি পুণ্ণচন্দায রত্তিযা। মিগমন্দলোচনাতি কণ্ডসন্তাসেন পলাযিত্ৰা ৰনন্তরে ঠত্ৰা লুদ্দং ওলোকেন্তিযা মিগিযা ৰিয মন্দানি লোচনানি অস্সাতি মিগমন্দলোচনা। উপাৰিসীতি পদুমৰণ্ণেন করতলেন পুপ্ফানি খিপিত্ৰা মং ওলোকেন্তী ৰাতপানে নিসীদি। পুণ্ডরীকত্তচঙ্গীতি রত্তপদুমৰণ্ণসরীরা। দ্ৰে পুণ্ণমাযোতি অহং তদহু তস্মিং ছণদিৰসে তং পারাৰতপাদসমানৰণ্ণরত্তৰত্থনিৰত্থং দিস্ৰা তস্সা মুখসোভং ওলোকেন্তো একস্স পাচীনলোকধাতুতো একস্স অভিপারকস্স সেনাপতিনো নিৰেসনেতি দ্ৰিন্নং পুণ্ণচন্দানং উগ্গতত্তা দ্ৰে পুণ্ণমাযো অমঞ্ঞিং। অল়ারপম্হেহীতি ৰিসালপখুমেহি। সুভেহীতি পরিসুদ্ধেহি। ৰগ্গুভীতি মধুরাকারেহি। উদিক্খতীতি এৰরূপেহি নেত্তেহি যস্মিং খণে ওলোকেতি। পব্বতেতি যথা হিমৰন্তপব্বতে সুপুপ্ফিতৰনে ৰীণং আদায তন্তিস্সরেন অত্তনো সরং সংসন্দন্তী কিম্পুরিসী কিম্পুরিসস্স মনং হরতি, এৰং হরতেৰ মে মনোতি ৰিপ্পলপতি।

Tattha puṇṇamāseti puṇṇacandāya rattiyā. Migamandalocanāti kaṇḍasantāsena palāyitvā vanantare ṭhatvā luddaṃ olokentiyā migiyā viya mandāni locanāni assāti migamandalocanā. Upāvisīti padumavaṇṇena karatalena pupphāni khipitvā maṃ olokentī vātapāne nisīdi. Puṇḍarīkattacaṅgīti rattapadumavaṇṇasarīrā. Dve puṇṇamāyoti ahaṃ tadahu tasmiṃ chaṇadivase taṃ pārāvatapādasamānavaṇṇarattavatthanivatthaṃ disvā tassā mukhasobhaṃ olokento ekassa pācīnalokadhātuto ekassa abhipārakassa senāpatino nivesaneti dvinnaṃ puṇṇacandānaṃ uggatattā dve puṇṇamāyo amaññiṃ. Aḷārapamhehīti visālapakhumehi. Subhehīti parisuddhehi. Vaggubhīti madhurākārehi. Udikkhatīti evarūpehi nettehi yasmiṃ khaṇe oloketi. Pabbateti yathā himavantapabbate supupphitavane vīṇaṃ ādāya tantissarena attano saraṃ saṃsandantī kimpurisī kimpurisassa manaṃ harati, evaṃ harateva me manoti vippalapati.

ব্রহতীতি উল়ারা। সামাতি সুৰণ্ণৰণ্ণসামা। একচ্চৰসনাতি একচ্চিকৰসনা, একৰত্থনিৰত্থাতি অত্থো। ভন্তাৰুদিক্খতীতি সণ্হকেসা পুথুনলাটা আযতভমূ ৰিসালক্খী তুঙ্গনাসা রত্তোট্ঠা সেতদন্তা তিখিণদাঠা সুৰট্টিতগীৰা সুতনুবাহু সুসণ্ঠিতপযোধরা করমিতমজ্ঝা ৰিসালসোণী সুৰণ্ণকদলিসমানোরু সা উত্তমিত্থী তস্মিং খণে মং উদিক্খন্তী ভযেন ৰনং পৰিসিত্ৰা পুন নিৰত্তিত্ৰা লুদ্দং উদিক্খন্তী ভন্তা মিগীৰ মং উদিক্খতীতি ৰদতি। বাহামুদূতি মুদুবাহা। সন্নতধীরকুত্তিযাতি সুফুসিতছেককরণা। উপঞ্ঞিস্সতি ন্তি সা সুভা নারী কদা নু মং তেহি তম্বনখেহি সীসতো পট্ঠায সন্নতেন ধীরেন করণেন পরিতোসেস্সতীতি পত্থেন্তো ৰিলপতি।

Brahatīti uḷārā. Sāmāti suvaṇṇavaṇṇasāmā. Ekaccavasanāti ekaccikavasanā, ekavatthanivatthāti attho. Bhantāvudikkhatīti saṇhakesā puthunalāṭā āyatabhamū visālakkhī tuṅganāsā rattoṭṭhā setadantā tikhiṇadāṭhā suvaṭṭitagīvā sutanubāhu susaṇṭhitapayodharā karamitamajjhā visālasoṇī suvaṇṇakadalisamānoru sā uttamitthī tasmiṃ khaṇe maṃ udikkhantī bhayena vanaṃ pavisitvā puna nivattitvā luddaṃ udikkhantī bhantā migīva maṃ udikkhatīti vadati. Bāhāmudūti mudubāhā. Sannatadhīrakuttiyāti suphusitachekakaraṇā. Upaññissatimanti sā subhā nārī kadā nu maṃ tehi tambanakhehi sīsato paṭṭhāya sannatena dhīrena karaṇena paritosessatīti patthento vilapati.

কঞ্চনজালুরচ্ছদাতি কঞ্চনমযউরচ্ছদালঙ্কারা। ৰিলগ্গমজ্ঝাতি ৰিলগ্গসরীরা তনুমজ্ঝিমা। ব্রহাৰনেতি মহাৰনে। লাখারসরত্তসুচ্ছৰীতি হত্থপাদতলঅগ্গনখওট্ঠমংসেসু লাখারসরত্তমণিপৰালৰণ্ণা। বিন্দুত্থনীতি উদকপুপ্ফুল়পরিমণ্ডলত্থনী। ততোতি যদা তং তিট্ঠন্তিং অদ্দসং, ততো পট্ঠায। সকস্স চিত্তস্সাতি অত্তনো চিত্তস্স অনিস্সরো জাতোম্হীতি অধিপ্পাযো। কঞ্চিনন্তি কঞ্চি ‘‘অযং অসুকো নামা’’তি ন জানামি, উম্মত্তকো জাতোম্হীতি ৰদতি। দট্ঠাতি দিস্ৰা। ন সুপামীতি নেৰ রত্তিং, ন দিৰা নিদ্দং লভামি। সো চ লব্ভেথাতি যং মে সক্কো ৰরং দদেয্য, সো চ মে ৰরো লব্ভেথ, লভেয্যাহং তং ৰরন্তি অত্থো।

Kañcanajāluracchadāti kañcanamayauracchadālaṅkārā. Vilaggamajjhāti vilaggasarīrā tanumajjhimā. Brahāvaneti mahāvane. Lākhārasarattasucchavīti hatthapādatalaagganakhaoṭṭhamaṃsesu lākhārasarattamaṇipavālavaṇṇā. Bindutthanīti udakapupphuḷaparimaṇḍalatthanī. Tatoti yadā taṃ tiṭṭhantiṃ addasaṃ, tato paṭṭhāya. Sakassa cittassāti attano cittassa anissaro jātomhīti adhippāyo. Kañcinanti kañci ‘‘ayaṃ asuko nāmā’’ti na jānāmi, ummattako jātomhīti vadati. Daṭṭhāti disvā. Na supāmīti neva rattiṃ, na divā niddaṃ labhāmi. So ca labbhethāti yaṃ me sakko varaṃ dadeyya, so ca me varo labbhetha, labheyyāhaṃ taṃ varanti attho.

অথ তে অমচ্চা অভিপারকস্সপি আরোচযিংসু – ‘‘সামি রাজা, নগরং পদক্খিণং করোন্তো তুম্হাকং ঘরদ্ৰারং পত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা পাসাদং অভিরুহী’’তি। সো অত্তনো গেহং গন্ত্ৰা উম্মাদন্তিং আমন্তেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, কচ্চি রঞ্ঞো অত্তানং দস্সেসী’’তি পুচ্ছি। ‘‘সামি, একো মহোদরো মহাদাঠিকো রথে ঠত্ৰা আগতো পুরিসো অত্থি, অহং তং রাজা ৰা অরাজা ৰাতি ন জানামি, একো ইস্সরোতি পন ৰুত্তে ৰাতপানে ঠত্ৰা পুপ্ফানি খিপিং, সো তাৰদেৰ নিৰত্তিত্ৰা গতো’’তি। সো তং সুত্ৰা ‘‘নাসিতোম্হি তযা’’তি পুনদিৰসে পাতোৰ রাজনিৰেসনং আরুয্হ সিরিগব্ভদ্ৰারে ঠত্ৰা রঞ্ঞো উম্মাদন্তিং নিস্সায ৰিপ্পলাপং সুত্ৰা ‘‘অযং উম্মাদন্তিযা পটিবদ্ধচিত্তো জাতো, তং অলভন্তো মরিস্সতি, রঞ্ঞো চ মম চ অগুণং মোচেত্ৰা ইমস্স মযা জীৰিতং দাতুং ৰট্টতী’’তি অত্তনো নিৰেসনং গন্ত্ৰা একং দল়্হমন্তং উপট্ঠাকং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘তাত, অসুকট্ঠানে সুসিরচেতিযরুক্খো অত্থি, ত্ৰং কঞ্চি অজানাপেত্ৰা অত্থঙ্গতে সূরিযে তত্থ গন্ত্ৰা অন্তোরুক্খে নিসীদ, অহং তত্থ বলিকম্মং করোন্তো তং ঠানং পত্ৰা দেৰতা নমস্সন্তো, ‘সামি দেৰরাজ, অম্হাকং রাজা নগরম্হি ছণে ৰত্তমানে অকীল়িত্ৰা সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা ৰিপ্পলপন্তোৰ নিপন্নো, মযং তত্থ কারণং ন জানাম, রাজা দেৰতানং বহূপকারো, অনুসংৰচ্ছরং সহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বলিকম্মং করোতি, ইদং নাম নিস্সায রাজা ৰিপ্পলপতীতি আচিক্খথ, রঞ্ঞো নো জীৰিতদানং দেথা’তি যাচিস্সামি, ত্ৰং তস্মিং খণে সদ্দং পরিৰত্তিত্ৰা, ‘সেনাপতি, তুম্হাকং রঞ্ঞো ব্যাধি নাম নত্থি, সো পন তৰ ভরিযায উম্মাদন্তিযা পটিবদ্ধচিত্তো। সচে নং লভিস্সতি, জীৰিস্সতি, নো চে, মরিস্সতি। সচে তস্স জীৰিতং ইচ্ছসি, উম্মাদন্তিমস্স দেহী’তি ৰদেয্যাসী’’তি এৰং তং উগ্গণ্হাপেত্ৰা উয্যোজেসি।

Atha te amaccā abhipārakassapi ārocayiṃsu – ‘‘sāmi rājā, nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto tumhākaṃ gharadvāraṃ patvā nivattitvā pāsādaṃ abhiruhī’’ti. So attano gehaṃ gantvā ummādantiṃ āmantetvā ‘‘bhadde, kacci rañño attānaṃ dassesī’’ti pucchi. ‘‘Sāmi, eko mahodaro mahādāṭhiko rathe ṭhatvā āgato puriso atthi, ahaṃ taṃ rājā vā arājā vāti na jānāmi, eko issaroti pana vutte vātapāne ṭhatvā pupphāni khipiṃ, so tāvadeva nivattitvā gato’’ti. So taṃ sutvā ‘‘nāsitomhi tayā’’ti punadivase pātova rājanivesanaṃ āruyha sirigabbhadvāre ṭhatvā rañño ummādantiṃ nissāya vippalāpaṃ sutvā ‘‘ayaṃ ummādantiyā paṭibaddhacitto jāto, taṃ alabhanto marissati, rañño ca mama ca aguṇaṃ mocetvā imassa mayā jīvitaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti attano nivesanaṃ gantvā ekaṃ daḷhamantaṃ upaṭṭhākaṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, asukaṭṭhāne susiracetiyarukkho atthi, tvaṃ kañci ajānāpetvā atthaṅgate sūriye tattha gantvā antorukkhe nisīda, ahaṃ tattha balikammaṃ karonto taṃ ṭhānaṃ patvā devatā namassanto, ‘sāmi devarāja, amhākaṃ rājā nagaramhi chaṇe vattamāne akīḷitvā sirigabbhaṃ pavisitvā vippalapantova nipanno, mayaṃ tattha kāraṇaṃ na jānāma, rājā devatānaṃ bahūpakāro, anusaṃvaccharaṃ sahassaṃ vissajjetvā balikammaṃ karoti, idaṃ nāma nissāya rājā vippalapatīti ācikkhatha, rañño no jīvitadānaṃ dethā’ti yācissāmi, tvaṃ tasmiṃ khaṇe saddaṃ parivattitvā, ‘senāpati, tumhākaṃ rañño byādhi nāma natthi, so pana tava bhariyāya ummādantiyā paṭibaddhacitto. Sace naṃ labhissati, jīvissati, no ce, marissati. Sace tassa jīvitaṃ icchasi, ummādantimassa dehī’ti vadeyyāsī’’ti evaṃ taṃ uggaṇhāpetvā uyyojesi.

সো গন্ত্ৰা তস্মিং রুক্খে নিসীদিত্ৰা পুনদিৰসে সেনাপতিনা অমচ্চগণপরিৰুতেন তং ঠানং গন্ত্ৰা যাচিতো তথা অভাসি। সেনাপতি ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা দেৰতং ৰন্দিত্ৰা অমচ্চে জানাপেত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা রাজনিৰেসনং আরুয্হ সিরিগব্ভদ্ৰারং আকোটেসি। রাজা সতিং উপট্ঠপেত্ৰা ‘‘কো এসো’’তি পুচ্ছি। অহং, দেৰ, অভিপারকোতি। অথস্স রাজা দ্ৰারং ৰিৰরি। সো পৰিসিত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা গাথমাহ –

So gantvā tasmiṃ rukkhe nisīditvā punadivase senāpatinā amaccagaṇaparivutena taṃ ṭhānaṃ gantvā yācito tathā abhāsi. Senāpati ‘‘sādhū’’ti vatvā devataṃ vanditvā amacce jānāpetvā nagaraṃ pavisitvā rājanivesanaṃ āruyha sirigabbhadvāraṃ ākoṭesi. Rājā satiṃ upaṭṭhapetvā ‘‘ko eso’’ti pucchi. Ahaṃ, deva, abhipārakoti. Athassa rājā dvāraṃ vivari. So pavisitvā rājānaṃ vanditvā gāthamāha –

৭১.

71.

‘‘ভূতানি মে ভূতপতী নমস্সতো, আগম্ম যক্খো ইদমেতদব্রৰি।

‘‘Bhūtāni me bhūtapatī namassato, āgamma yakkho idametadabravi;

রঞ্ঞো মনো উম্মদন্ত্যা নিৰিট্ঠো, দদামি তে তং পরিচারযস্সূ’’তি॥

Rañño mano ummadantyā niviṭṭho, dadāmi te taṃ paricārayassū’’ti.

তত্থ নমস্সতোতি তুম্হাকং ৰিপ্পলাপকারণজাননত্থং বলিকম্মং কত্ৰা নমস্সন্তস্স। ন্তি অহং তং উম্মাদন্তিং তুম্হাকং পরিচারিকং কত্ৰা দদামীতি।

Tattha namassatoti tumhākaṃ vippalāpakāraṇajānanatthaṃ balikammaṃ katvā namassantassa. Tanti ahaṃ taṃ ummādantiṃ tumhākaṃ paricārikaṃ katvā dadāmīti.

অথ নং রাজা, ‘‘সম্ম অভিপারক, মম উম্মাদন্তিযা পটিবদ্ধচিত্ততায ৰিপ্পলপিতভাৰং যক্খাপি জানন্তী’’তি পুচ্ছি। আম, দেৰাতি। সো ‘‘সব্বলোকেন কির মে লামকভাৰো ঞাতো’’তি লজ্জিধম্মে পতিট্ঠায অনন্তরং গাথমাহ –

Atha naṃ rājā, ‘‘samma abhipāraka, mama ummādantiyā paṭibaddhacittatāya vippalapitabhāvaṃ yakkhāpi jānantī’’ti pucchi. Āma, devāti. So ‘‘sabbalokena kira me lāmakabhāvo ñāto’’ti lajjidhamme patiṭṭhāya anantaraṃ gāthamāha –

৭২.

72.

‘‘পুঞ্ঞা চ ধংসে অমরো ন চম্হি, জনো চ মে পাপমিদঞ্চ জঞ্ঞা।

‘‘Puññā ca dhaṃse amaro na camhi, jano ca me pāpamidañca jaññā;

ভুসো চ ত্যস্স মনসো ৰিঘাতো, দত্ৰা পিযং উম্মদন্তিং অদট্ঠা’’তি॥

Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā’’ti.

তত্থ ধংসেতি, সম্ম অভিপারক, অহং তায সদ্ধিং কিলেসৰসেন পরিচারেন্তো পুঞ্ঞতো চ ধংসেয্যং, তায সদ্ধিং পরিচারিতমত্তেন অমরো চ ন হোমি, মহাজনো চ মে ইমং লামকভাৰং জানেয্য, ততো ‘‘অযুত্তং রঞ্ঞা কত’’ন্তি গরহেয্য, তঞ্চ মম দত্ৰা পচ্ছা পিযভরিযং অদট্ঠা তৰ মনসো ৰিঘাতো চস্সাতি অত্থো।

Tattha dhaṃseti, samma abhipāraka, ahaṃ tāya saddhiṃ kilesavasena paricārento puññato ca dhaṃseyyaṃ, tāya saddhiṃ paricāritamattena amaro ca na homi, mahājano ca me imaṃ lāmakabhāvaṃ jāneyya, tato ‘‘ayuttaṃ raññā kata’’nti garaheyya, tañca mama datvā pacchā piyabhariyaṃ adaṭṭhā tava manaso vighāto cassāti attho.

সেসা উভিন্নম্পি ৰচনপটিৰচনগাথা হোন্তি –

Sesā ubhinnampi vacanapaṭivacanagāthā honti –

৭৩.

73.

‘‘জনিন্দ নাঞ্ঞত্র তযা মযা ৰা, সব্বাপি কম্মস্স কতস্স জঞ্ঞা।

‘‘Janinda nāññatra tayā mayā vā, sabbāpi kammassa katassa jaññā;

যং তে মযা উম্মদন্তী পদিন্না, ভুসেহি রাজা ৰনথং সজাহি॥

Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.

৭৪.

74.

‘‘যো পাপকং কম্মকরং মনুস্সো, সো মঞ্ঞতি মাযিদ মঞ্ঞিংসু অঞ্ঞে।

‘‘Yo pāpakaṃ kammakaraṃ manusso, so maññati māyida maññiṃsu aññe;

পস্সন্তি ভূতানি করোন্তমেতং, যুত্তা চ যে হোন্তি নরা পথব্যা॥

Passanti bhūtāni karontametaṃ, yuttā ca ye honti narā pathabyā.

৭৫.

75.

‘‘অঞ্ঞো নু তে কোচি নরো পথব্যা, সদ্ধেয্য লোকস্মি ন মে পিযাতি।

‘‘Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti;

ভুসো চ ত্যস্স মনুসো ৰিঘাতো, দত্ৰা পিযং উম্মদন্তিং অদট্ঠা॥

Bhuso ca tyassa manuso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā.

৭৬.

76.

‘‘অদ্ধা পিযা ময্হ জনিন্দ এসা, ন সা মমং অপ্পিযা ভূমিপাল।

‘‘Addhā piyā mayha janinda esā, na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla;

গচ্ছেৰ ত্ৰং উম্মদন্তিং ভদন্তে, সীহোৰ সেলস্স গুহং উপেতি॥

Gaccheva tvaṃ ummadantiṃ bhadante, sīhova selassa guhaṃ upeti.

৭৭.

77.

‘‘ন পীল়িতা অত্তদুখেন ধীরা, সুখপ্ফলং কম্ম পরিচ্চজন্তি।

‘‘Na pīḷitā attadukhena dhīrā, sukhapphalaṃ kamma pariccajanti;

সম্মোহিতা ৰাপি সুখেন মত্তা, ন পাপকম্মঞ্চ সমাচরন্তি॥

Sammohitā vāpi sukhena mattā, na pāpakammañca samācaranti.

৭৮.

78.

‘‘তুৰঞ্হি মাতা চ পিতা চ ময্হং, ভত্তা পতী পোসকো দেৰতা চ।

‘‘Tuvañhi mātā ca pitā ca mayhaṃ, bhattā patī posako devatā ca;

দাসো অহং তুয্হ সপুত্তদারো, যথাসুখং সামি করোহি কামং॥

Dāso ahaṃ tuyha saputtadāro, yathāsukhaṃ sāmi karohi kāmaṃ.

৭৯.

79.

‘‘যো ‘ইস্সরোম্হী’তি করোতি পাপং, কত্ৰা চ সো নুত্তসতে পরেসং।

‘‘Yo ‘issaromhī’ti karoti pāpaṃ, katvā ca so nuttasate paresaṃ;

ন তেন সো জীৰতি দীঘমাযু, দেৰাপি পাপেন সমেক্খরে নং॥

Na tena so jīvati dīghamāyu, devāpi pāpena samekkhare naṃ.

৮০.

80.

‘‘অঞ্ঞাতকং সামিকেহী পদিন্নং, ধম্মে ঠিতা যে পটিচ্ছন্তি দানং।

‘‘Aññātakaṃ sāmikehī padinnaṃ, dhamme ṭhitā ye paṭicchanti dānaṃ;

পটিচ্ছকা দাযকা চাপি তত্থ, সুখপ্ফলঞ্ঞেৰ করোন্তি কম্মং॥

Paṭicchakā dāyakā cāpi tattha, sukhapphalaññeva karonti kammaṃ.

৮১.

81.

‘‘অঞ্ঞো নু তে কোচি নরো পথব্যা, সদ্ধেয্য লোকস্মি ন মে পিযাতি।

‘‘Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti;

ভুসো চ ত্যস্স মনসো ৰিঘাতো, দত্ৰা পিযং উম্মদন্তিং অদট্ঠা॥

Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā.

৮২.

82.

‘‘অদ্ধা পিযা ময্হ জনিন্দ এসা, ন সা মমং অপ্পিযা ভূমিপাল।

‘‘Addhā piyā mayha janinda esā, na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla;

যং তে মযা উম্মদন্তী পদিন্না, ভুসেহি রাজা ৰনথং সজাহি॥

Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.

৮৩.

83.

‘‘যো অত্তদুক্খেন পরস্স দুক্খং, সুখেন ৰা অত্তসুখং দহাতি।

‘‘Yo attadukkhena parassa dukkhaṃ, sukhena vā attasukhaṃ dahāti;

যথেৰিদং ময্হ তথা পরেসং, যো এৰং জানাতি স ৰেদি ধম্মং॥

Yathevidaṃ mayha tathā paresaṃ, yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ.

৮৪.

84.

‘‘অঞ্ঞো নু তে কোচি নরো পথব্যা, সদ্ধেয্য লোকস্মি ন মে পিযাতি।

‘‘Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti;

ভুসো চ ত্যস্স মনসো ৰিঘাতো, দত্ৰা পিযং উম্মদন্তিং অদট্ঠা॥

Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā.

৮৫.

85.

‘‘জনিন্দ জানাসি পিযা মমেসা, ন সা মমং অপ্পিযা ভূমিপাল।

‘‘Janinda jānāsi piyā mamesā, na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla;

পিযেন তে দম্মি পিযং জনিন্দ, পিযদাযিনো দেৰ পিযং লভন্তি॥

Piyena te dammi piyaṃ janinda, piyadāyino deva piyaṃ labhanti.

৮৬.

86.

‘‘সো নূনাহং ৰধিস্সামি, অত্তানং কামহেতুকং।

‘‘So nūnāhaṃ vadhissāmi, attānaṃ kāmahetukaṃ;

ন হি ধম্মং অধম্মেন, অহং ৰধিতুমুস্সহে॥

Na hi dhammaṃ adhammena, ahaṃ vadhitumussahe.

৮৭.

87.

‘‘সচে তুৰং ময্হ সতিং জনিন্দ, ন কামযাসি নরৰীর সেট্ঠ।

‘‘Sace tuvaṃ mayha satiṃ janinda, na kāmayāsi naravīra seṭṭha;

চজামি নং সব্বজনস্স সিব্যা, মযা পমুত্তং ততো অৰ্হযেসি নং॥

Cajāmi naṃ sabbajanassa sibyā, mayā pamuttaṃ tato avhayesi naṃ.

৮৮.

88.

‘‘অদূসিযং চে অভিপারক ত্ৰং, চজাসি কত্তে অহিতায ত্যস্স।

‘‘Adūsiyaṃ ce abhipāraka tvaṃ, cajāsi katte ahitāya tyassa;

মহা চ তে উপৰাদোপি অস্স, ন চাপি ত্যস্স নগরম্হি পক্খো॥

Mahā ca te upavādopi assa, na cāpi tyassa nagaramhi pakkho.

৮৯.

89.

‘‘অহং সহিস্সং উপৰাদমেতং, নিন্দং পসংসং গরহঞ্চ সব্বং।

‘‘Ahaṃ sahissaṃ upavādametaṃ, nindaṃ pasaṃsaṃ garahañca sabbaṃ;

মমেতমাগচ্ছতু ভূমিপাল, যথাসুখং সিৰি করোহি কামং॥

Mametamāgacchatu bhūmipāla, yathāsukhaṃ sivi karohi kāmaṃ.

৯০.

90.

‘‘যো নেৰ নিন্দং ন পনপ্পসংসং, আদিযতি গরহং নোপি পূজং।

‘‘Yo neva nindaṃ na panappasaṃsaṃ, ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ;

সিরী চ লক্খী চ অপেতি তম্হা, আপো সুৰুট্ঠীৰ যথা থলম্হা॥

Sirī ca lakkhī ca apeti tamhā, āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā.

৯১.

91.

‘‘যং কিঞ্চি দুক্খঞ্চ সুখঞ্চ এত্তো, ধম্মাতিসারঞ্চ মনোৰিঘাতং।

‘‘Yaṃ kiñci dukkhañca sukhañca etto, dhammātisārañca manovighātaṃ;

উরসা অহং পচ্চুত্তরিস্সামি সব্বং, পথৰী যথা থাৰরানং তসানং॥

Urasā ahaṃ paccuttarissāmi sabbaṃ, pathavī yathā thāvarānaṃ tasānaṃ.

৯২.

92.

‘‘ধম্মাতিসারঞ্চ মনোৰিঘাতং, দুক্খঞ্চ নিচ্ছামি অহং পরেসং।

‘‘Dhammātisārañca manovighātaṃ, dukkhañca nicchāmi ahaṃ paresaṃ;

একোৰিমং হারযিস্সামি ভারং, ধম্মে ঠিতো কিঞ্চি অহাপযন্তো॥

Ekovimaṃ hārayissāmi bhāraṃ, dhamme ṭhito kiñci ahāpayanto.

৯৩.

93.

‘‘সগ্গূপগং পুঞ্ঞকম্মং জনিন্দ, মা মে তুৰং অন্তরাযং অকাসি।

‘‘Saggūpagaṃ puññakammaṃ janinda, mā me tuvaṃ antarāyaṃ akāsi;

দদামি তে উম্মদন্তিং পসন্নো, রাজাৰ যঞ্ঞে ধনং ব্রাহ্মণানং॥

Dadāmi te ummadantiṃ pasanno, rājāva yaññe dhanaṃ brāhmaṇānaṃ.

৯৪.

94.

‘‘অদ্ধা তুৰং কত্তে হিতেসি ময্হং, সখা মমং উম্মদন্তী তুৰঞ্চ।

‘‘Addhā tuvaṃ katte hitesi mayhaṃ, sakhā mamaṃ ummadantī tuvañca;

নিন্দেয্যু দেৰা পিতরো চ সব্বে, পাপঞ্চ পস্সং অভিসম্পরাযং॥

Nindeyyu devā pitaro ca sabbe, pāpañca passaṃ abhisamparāyaṃ.

৯৫.

95.

‘‘ন হেতধম্মং সিৰিরাজ ৰজ্জুং, সনেগমা জানপদা চ সব্বে।

‘‘Na hetadhammaṃ sivirāja vajjuṃ, sanegamā jānapadā ca sabbe;

যং তে মযা উম্মদন্তী পদিন্না, ভুসেহি রাজা ৰনথং সজাহি॥

Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.

৯৬.

96.

‘‘অদ্ধা তুৰং কত্তে হিতেসি ময্হং, সখা মমং উম্মদন্তী তুৰঞ্চ।

‘‘Addhā tuvaṃ katte hitesi mayhaṃ, sakhā mamaṃ ummadantī tuvañca;

সতঞ্চ ধম্মানি সুকিত্তিতানি, সমুদ্দৰেলাৰ দুরচ্চযানি॥

Satañca dhammāni sukittitāni, samuddavelāva duraccayāni.

৯৭.

97.

‘‘আহুনেয্যো মেসি হিতানুকম্পী, ধাতা ৰিধাতা চসি কামপালো।

‘‘Āhuneyyo mesi hitānukampī, dhātā vidhātā casi kāmapālo;

তযী হুতা রাজ মহপ্ফলা হি, কামেন মে উম্মদন্তিং পটিচ্ছ॥

Tayī hutā rāja mahapphalā hi, kāmena me ummadantiṃ paṭiccha.

৯৮.

98.

‘‘অদ্ধা হি সব্বং অভিপারক ত্ৰং, ধম্মং অচারী মম কত্তুপুত্ত।

‘‘Addhā hi sabbaṃ abhipāraka tvaṃ, dhammaṃ acārī mama kattuputta;

অঞ্ঞো নু তে কো ইধ সোত্থিকত্তা, দ্ৰিপদো নরো অরুণে জীৰলোকে॥

Añño nu te ko idha sotthikattā, dvipado naro aruṇe jīvaloke.

৯৯.

99.

‘‘তুৰং নু সেট্ঠো ত্ৰমনুত্তরোসি, ত্ৰং ধম্মগুত্তো ধম্মৰিদূ সুমেধো।

‘‘Tuvaṃ nu seṭṭho tvamanuttarosi, tvaṃ dhammagutto dhammavidū sumedho;

সো ধম্মগুত্তো চিরমেৰ জীৰ, ধম্মঞ্চ মে দেসয ধম্মপাল॥

So dhammagutto cirameva jīva, dhammañca me desaya dhammapāla.

১০০.

100.

‘‘তদিঙ্ঘ অভিপারক, সুণোহি ৰচনং মম।

‘‘Tadiṅgha abhipāraka, suṇohi vacanaṃ mama;

ধম্মং তে দেসযিস্সামি, সতং আসেৰিতং অহং॥

Dhammaṃ te desayissāmi, sataṃ āsevitaṃ ahaṃ.

১০১.

101.

‘‘সাধু ধম্মরুচী রাজা, সাধু পঞ্ঞাণৰা নরো।

‘‘Sādhu dhammarucī rājā, sādhu paññāṇavā naro;

সাধু মিত্তানমদ্দুব্ভো, পাপস্সাকরণং সুখং॥

Sādhu mittānamaddubbho, pāpassākaraṇaṃ sukhaṃ.

১০২.

102.

‘‘অক্কোধনস্স ৰিজিতে, ঠিতধম্মস্স রাজিনো।

‘‘Akkodhanassa vijite, ṭhitadhammassa rājino;

সুখং মনুস্সা আসেথ, সীতচ্ছাযায সঙ্ঘরে॥

Sukhaṃ manussā āsetha, sītacchāyāya saṅghare.

১০৩.

103.

‘‘ন চাহমেতং অভিরোচযামি, কম্মং অসমেক্খকতং অসাধু।

‘‘Na cāhametaṃ abhirocayāmi, kammaṃ asamekkhakataṃ asādhu;

যে ৰাপি ঞত্ৰান সযং করোন্তি, উপমা ইমা ময্হং তুৰং সুণোহি॥

Ye vāpi ñatvāna sayaṃ karonti, upamā imā mayhaṃ tuvaṃ suṇohi.

১০৪.

104.

‘‘গৰং চে তরমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৰো।

‘‘Gavaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;

সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে সতি॥

Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati.

১০৫.

105.

‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো।

‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

সো চে অধম্মং চরতি, পগেৰ ইতরা পজা।

So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

সব্বং রট্ঠং দুখং সেতি, রাজা চে হোতি অধম্মিকো॥

Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.

১০৬.

106.

‘‘গৰং চে তরমানানং, উজুং গচ্ছতি পুঙ্গৰো।

‘‘Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;

সব্বা গাৰী উজুং যন্তি, নেত্তে উজুং গতে সতি॥

Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.

১০৭.

107.

‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো।

‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

সো সচে ধম্মং চরতি, পগেৰ ইতরা পজা।

So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

সব্বং রট্ঠং সুখং সেতি, রাজা চে হোতি ধম্মিকো॥

Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko.

১০৮.

108.

‘‘ন চাপাহং অধম্মেন, অমরত্তমভিপত্থযে।

‘‘Na cāpāhaṃ adhammena, amarattamabhipatthaye;

ইমং ৰা পথৰিং সব্বং, ৰিজেতুং অভিপারক॥

Imaṃ vā pathaviṃ sabbaṃ, vijetuṃ abhipāraka.

১০৯.

109.

‘‘যঞ্হি কিঞ্চি মনুস্সেসু, রতনং ইধ ৰিজ্জতি।

‘‘Yañhi kiñci manussesu, ratanaṃ idha vijjati;

গাৰো দাসো হিরঞ্ঞঞ্চ, ৰত্থিযং হরিচন্দনং॥

Gāvo dāso hiraññañca, vatthiyaṃ haricandanaṃ.

১১০.

110.

‘‘অস্সিত্থিযো রতনং মণিকঞ্চ, যঞ্চাপি মে চন্দিমসূরিযা অভিপালযন্তি।

‘‘Assitthiyo ratanaṃ maṇikañca, yañcāpi me candimasūriyā abhipālayanti;

ন তস্স হেতু ৰিসমং চরেয্যং, মজ্ঝে সিৰীনং উসভোম্হি জাতো॥

Na tassa hetu visamaṃ careyyaṃ, majjhe sivīnaṃ usabhomhi jāto.

১১১.

111.

‘‘নেতা হিতা উগ্গতো রট্ঠপালো, ধম্মং সিৰীনং অপচাযমানো।

‘‘Netā hitā uggato raṭṭhapālo, dhammaṃ sivīnaṃ apacāyamāno;

সো ধম্মমেৰানুৰিচিন্তযন্তো, তস্মা সকে চিত্তৰসে ন ৰত্তো॥

So dhammamevānuvicintayanto, tasmā sake cittavase na vatto.

১১২.

112.

‘‘অদ্ধা তুৰং মহারাজ, নিচ্চং অব্যসনং সিৰং।

‘‘Addhā tuvaṃ mahārāja, niccaṃ abyasanaṃ sivaṃ;

করিস্সসি চিরং রজ্জং, পঞ্ঞা হি তৰ তাদিসী॥

Karissasi ciraṃ rajjaṃ, paññā hi tava tādisī.

১১৩.

113.

‘‘এতং তে অনুমোদাম, যং ধম্মং নপ্পমজ্জসি।

‘‘Etaṃ te anumodāma, yaṃ dhammaṃ nappamajjasi;

ধম্মং পমজ্জ খত্তিযো, রট্ঠা চৰতি ইস্সরো॥

Dhammaṃ pamajja khattiyo, raṭṭhā cavati issaro.

১১৪.

114.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, মাতাপিতূসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, mātāpitūsu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১১৫.

115.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, পুত্তদারেসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, puttadāresu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১১৬.

116.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, মিত্তামচ্চেসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, mittāmaccesu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১১৭.

117.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, ৰাহনেসু বলেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, vāhanesu balesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১১৮.

118.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, গামেসু নিগমেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, gāmesu nigamesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১১৯.

119.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, রট্ঠেসু জনপদেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, raṭṭhesu janapadesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১২০.

120.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, সমণব্রাহ্মণেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, samaṇabrāhmaṇesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১২১.

121.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, মিগপক্খীসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, migapakkhīsu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১২২.

122.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, ধম্মো চিণ্ণো সুখাৰহো।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, dhammo ciṇṇo sukhāvaho;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

১২৩.

123.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, সইন্দা দেৰা সব্রহ্মকা।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, saindā devā sabrahmakā;

সুচিণ্ণেন দিৰং পত্তা, মা ধম্মং রাজ পামদো’’তি॥

Suciṇṇena divaṃ pattā, mā dhammaṃ rāja pāmado’’ti.

তত্থ সব্বাপীতি, জনিন্দ, অহমেতং এককোৰ পটিচ্ছাদেত্ৰা আনেস্সামি, তস্মা ঠপেত্ৰা মমঞ্চ তুৰঞ্চ অঞ্ঞা সব্বাপি পজা ইমস্স কতস্স আকারমত্তম্পি ন জঞ্ঞা ন জানিস্সন্তি। ভুসেহীতি তায সদ্ধিং অভিরমন্তো অত্তনো তণ্হাৰনথং ভুসং করোহি ৰড্ঢেহি মনোরথং পূরেহি। সজাহীতি মনোরথং পন পূরেত্ৰা সচে তে ন রুচ্চতি, অথ নং সজাহি ময্হমেৰ পটিদেহি। কম্মকরন্তি, সম্ম অভিপারক, যো মনুস্সো পাপকং কম্মং করোন্তো, সো পচ্ছা মা ইধ অঞ্ঞে ইদং পাপকম্মং মঞ্ঞিংসু মা জানন্তূতি মঞ্ঞতি চিন্তেতি, দুচিন্তিতমেতং তস্স। কিংকারণা? পস্সন্তি ভূতানি করোন্তমেতন্তি যে চ বুদ্ধা পচ্চেকবুদ্ধা বুদ্ধপুত্তা ইদ্ধিযা যুত্তা, তে চ নং পস্সন্তিযেৰ। ন মে পিযাতি, সম্ম অভিপারক, অঞ্ঞো নু তে কোচি ‘‘ইধ লোকস্মিং সকলাযপি পথৰিযা ন মে উম্মাদন্তী পিযা’’তি এৰং সদ্দহেয্য।

Tattha sabbāpīti, janinda, ahametaṃ ekakova paṭicchādetvā ānessāmi, tasmā ṭhapetvā mamañca tuvañca aññā sabbāpi pajā imassa katassa ākāramattampi na jaññā na jānissanti. Bhusehīti tāya saddhiṃ abhiramanto attano taṇhāvanathaṃ bhusaṃ karohi vaḍḍhehi manorathaṃ pūrehi. Sajāhīti manorathaṃ pana pūretvā sace te na ruccati, atha naṃ sajāhi mayhameva paṭidehi. Kammakaranti, samma abhipāraka, yo manusso pāpakaṃ kammaṃ karonto, so pacchā mā idha aññe idaṃ pāpakammaṃ maññiṃsu mā jānantūti maññati cinteti, ducintitametaṃ tassa. Kiṃkāraṇā? Passanti bhūtāni karontametanti ye ca buddhā paccekabuddhā buddhaputtā iddhiyā yuttā, te ca naṃ passantiyeva. Na me piyāti, samma abhipāraka, añño nu te koci ‘‘idha lokasmiṃ sakalāyapi pathaviyā na me ummādantī piyā’’ti evaṃ saddaheyya.

সীহোৰ সেলস্স গুহন্তি, মহারাজ, সচে ত্ৰং তং ইধ ন আনেসি, অথ যথা সীহো কিলেসপরিল়াহে উপ্পন্নে সীহপোতিকায ৰসনট্ঠানং মণিগুহং উপেতি, এৰং তস্সা ৰসনট্ঠানং গচ্ছ, তত্থ অত্তনো পত্থনং পূরেহীতি। সুখপ্ফলন্তি, সম্ম অভিপারক, পণ্ডিতা অত্তনো দুক্খেন ফুট্ঠা সমানা ন সুখৰিপাকদাযককম্মং পরিচ্চজন্তি, সম্মোহিতা ৰাপি হুত্ৰা মোহেন মূল়্হা সুখেন মত্তা পাপকম্মং নাম ন সমাচরন্তি। যথাসুখং, সামি, করোহি কামন্তি, সামি সিৰিরাজ, অত্তনো দাসিং পরিচারেন্তস্স গরহা নাম নত্থি, ত্ৰং যথাসুখং যথাজ্ঝাসযং কামং করোহি, অত্তনো ইচ্ছং পূরেহীতি। ন তেন সো জীৰতীতি, সম্ম অভিপারক, যো ‘‘ইস্সরোম্হী’’তি পাপং করোতি, কত্ৰা চ কিং মং দেৰমনুস্সা ৰক্খন্তীতি ন উত্তসতি ন ওত্তপ্পতি, সো তেন কম্মেন ন চ দীঘকালং জীৰতি, খিপ্পমেৰ মরতি, দেৰতাপি পন ‘‘কিং ইমস্স পাপরঞ্ঞো রজ্জেন, ৰরমস্স ৰাল়ুকঘটং গলে বন্ধিত্ৰা মরণ’’ন্তি লামকেন চক্খুনা ওলোকেন্তি।

Sīhova selassa guhanti, mahārāja, sace tvaṃ taṃ idha na ānesi, atha yathā sīho kilesapariḷāhe uppanne sīhapotikāya vasanaṭṭhānaṃ maṇiguhaṃ upeti, evaṃ tassā vasanaṭṭhānaṃ gaccha, tattha attano patthanaṃ pūrehīti. Sukhapphalanti, samma abhipāraka, paṇḍitā attano dukkhena phuṭṭhā samānā na sukhavipākadāyakakammaṃ pariccajanti, sammohitā vāpi hutvā mohena mūḷhā sukhena mattā pāpakammaṃ nāma na samācaranti. Yathāsukhaṃ, sāmi, karohi kāmanti, sāmi sivirāja, attano dāsiṃ paricārentassa garahā nāma natthi, tvaṃ yathāsukhaṃ yathājjhāsayaṃ kāmaṃ karohi, attano icchaṃ pūrehīti. Na tena so jīvatīti, samma abhipāraka, yo ‘‘issaromhī’’ti pāpaṃ karoti, katvā ca kiṃ maṃ devamanussā vakkhantīti na uttasati na ottappati, so tena kammena na ca dīghakālaṃ jīvati, khippameva marati, devatāpi pana ‘‘kiṃ imassa pāparañño rajjena, varamassa vāḷukaghaṭaṃ gale bandhitvā maraṇa’’nti lāmakena cakkhunā olokenti.

অঞ্ঞাতকন্তি, মহারাজ, অঞ্ঞেসং সন্তকং তেহি সামিকেহি পদিন্নং দানং যে অত্তনো ধম্মে ঠিতা পটিচ্ছন্তি, তে তত্থ পটিচ্ছকা চ দাযকা চ সব্বেপি সুখপ্ফলমেৰ কম্মং করোন্তি। পটিগ্গাহকে হি পটিগ্গণ্হন্তে তং দানং দাযকস্স মহন্তং ৰিপাকং দেতীতি। যো অত্তদুক্খেনাতি, সম্ম অভিপারক, যো অত্তনো দুক্খেন পীল়িতো তং পরস্স দহতি, অত্তনো সরীরতো অপনেত্ৰা পরস্স সরীরে খিপতি, পরস্স ৰা সুখেন অত্তনো সুখং দহতি, পরস্স সুখং গহেত্ৰা অত্তনি পক্খিপতি, ‘‘অত্তনো দুক্খং হরিস্সামী’’তি পরং দুক্খিতং করোতি, ‘‘অত্তানং সুখেস্সামী’’তি পরং দুক্খিতং করোতি, ‘‘অত্তানং সুখেস্সামী’’তি পরস্স সুখং নাসেতি, ন সো ধম্মং জানাতি। যো পন এৰং জানাতি ‘‘যথেৰিদং ময্হং সুখদুক্খং, তথা পরেস’’ন্তি, স ৰেদি ধম্মং জানাতি নামাতি অযমেতিস্সা গাথায অত্থো।

Aññātakanti, mahārāja, aññesaṃ santakaṃ tehi sāmikehi padinnaṃ dānaṃ ye attano dhamme ṭhitā paṭicchanti, te tattha paṭicchakā ca dāyakā ca sabbepi sukhapphalameva kammaṃ karonti. Paṭiggāhake hi paṭiggaṇhante taṃ dānaṃ dāyakassa mahantaṃ vipākaṃ detīti. Yo attadukkhenāti, samma abhipāraka, yo attano dukkhena pīḷito taṃ parassa dahati, attano sarīrato apanetvā parassa sarīre khipati, parassa vā sukhena attano sukhaṃ dahati, parassa sukhaṃ gahetvā attani pakkhipati, ‘‘attano dukkhaṃ harissāmī’’ti paraṃ dukkhitaṃ karoti, ‘‘attānaṃ sukhessāmī’’ti paraṃ dukkhitaṃ karoti, ‘‘attānaṃ sukhessāmī’’ti parassa sukhaṃ nāseti, na so dhammaṃ jānāti. Yo pana evaṃ jānāti ‘‘yathevidaṃ mayhaṃ sukhadukkhaṃ, tathā paresa’’nti, sa vedi dhammaṃ jānāti nāmāti ayametissā gāthāya attho.

পিযেন তে দম্মীতি পিযেন কারণভূতেন পিযং ফলং পত্থেন্তো দম্মীতি অত্থো। পিযং লভন্তীতি সংসারে সংসরন্তা পিযমেৰ লভন্তি। কামহেতুকন্তি, সম্ম অভিপারক , কামহেতুকং অযুত্তং কত্ৰা ‘‘অত্তানং ৰধিস্সামী’’তি মে পরিৰিতক্কো উপ্পজ্জতি। ময্হ সতিন্তি মম সন্তকং। ‘‘ময্হ সতী’’তিপি পাঠো, মম সন্তকাতি এৰং মঞ্ঞমানো সচে ত্ৰং তং ন কামেসীতি অত্থো। সব্বজনস্সাতি সব্বা সেনিযো সন্নিপাতাপেত্ৰা তস্স সব্বজনস্স অযং ময্হং অহিতাতি পরিচ্চজিস্সামি। ততো অৰ্হযেসীতি ততো তং অপরিগ্গহিতত্তা আনেয্যাসি। অদূসিযন্তি অনপরাধং। কত্তেতি তমেৰ অপরেন নামেন আলপতি। সো হি রঞ্ঞো হিতং করোতি, তস্মা ‘‘কত্তা’’তি ৰুচ্চতি। ন চাপি ত্যস্সাতি এৰং অকিচ্চকারীতি নগরে তৰ কোচি পক্খোপি ন ভৰেয্য।

Piyena te dammīti piyena kāraṇabhūtena piyaṃ phalaṃ patthento dammīti attho. Piyaṃ labhantīti saṃsāre saṃsarantā piyameva labhanti. Kāmahetukanti, samma abhipāraka , kāmahetukaṃ ayuttaṃ katvā ‘‘attānaṃ vadhissāmī’’ti me parivitakko uppajjati. Mayha satinti mama santakaṃ. ‘‘Mayha satī’’tipi pāṭho, mama santakāti evaṃ maññamāno sace tvaṃ taṃ na kāmesīti attho. Sabbajanassāti sabbā seniyo sannipātāpetvā tassa sabbajanassa ayaṃ mayhaṃ ahitāti pariccajissāmi. Tato avhayesīti tato taṃ apariggahitattā āneyyāsi. Adūsiyanti anaparādhaṃ. Katteti tameva aparena nāmena ālapati. So hi rañño hitaṃ karoti, tasmā ‘‘kattā’’ti vuccati. Na cāpi tyassāti evaṃ akiccakārīti nagare tava koci pakkhopi na bhaveyya.

নিন্দন্তি ন কেৰলং উপৰাদমেৰ, সচেপি মং কোচি সম্মুখা নিন্দিস্সতি ৰা পসংসিস্সতি ৰা, দোসং ৰা পন আরোপেন্তো গরহিস্সতি, তম্পাহং নিন্দং পসংসং গরহঞ্চ সব্বং সহিস্সামি, সব্বমেতং মম আগচ্ছতূতি ৰদতি। তম্হাতি যো এতে নিন্দাদযো ন গণ্হাতি, তম্হা পুরিসা ইস্সরিযসঙ্খাতা সিরী চ পঞ্ঞাসঙ্খাতা লক্খী চ থলট্ঠানতো সুৰুট্ঠিসঙ্খাতো আপো ৰিয অপেতি ন পতিট্ঠাতীতি। এত্তোতি ইতো মম তস্সা পরিচ্চত্তকারণা। ধম্মাতিসারঞ্চাতি ধম্মং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তং অকুসলং ৰা যং কিঞ্চি হোতি। পচ্চুত্তরিস্সামীতি সম্পটিচ্ছিস্সামি ধারযিস্সামি। থাৰরানং তসানন্তি যথা মহাপথৰী খীণাসৰানঞ্চ পুথুজ্জনানঞ্চ কিঞ্চি সম্পটিচ্ছতি সব্বং অধিৰাসেতি, তথেৰাহম্পি সব্বমেতং সম্পটিচ্ছিস্সামি অধিৰাসেস্সামীতি দীপেতি। একোৰিমন্তি অহং একোৰ ইমম্পি অত্তনো দুক্খভারং হারযিস্সামি ধারযিস্সামি ৰহিস্সামি। ধম্মে ঠিতোতি ৰিনিচ্ছযধম্মে পৰেণিধম্মে তিৰিধসুচরিতধম্মে চ ঠিতো হুত্ৰা।

Nindanti na kevalaṃ upavādameva, sacepi maṃ koci sammukhā nindissati vā pasaṃsissati vā, dosaṃ vā pana āropento garahissati, tampāhaṃ nindaṃ pasaṃsaṃ garahañca sabbaṃ sahissāmi, sabbametaṃ mama āgacchatūti vadati. Tamhāti yo ete nindādayo na gaṇhāti, tamhā purisā issariyasaṅkhātā sirī ca paññāsaṅkhātā lakkhī ca thalaṭṭhānato suvuṭṭhisaṅkhāto āpo viya apeti na patiṭṭhātīti. Ettoti ito mama tassā pariccattakāraṇā. Dhammātisārañcāti dhammaṃ atikkamitvā pavattaṃ akusalaṃ vā yaṃ kiñci hoti. Paccuttarissāmīti sampaṭicchissāmi dhārayissāmi. Thāvarānaṃ tasānanti yathā mahāpathavī khīṇāsavānañca puthujjanānañca kiñci sampaṭicchati sabbaṃ adhivāseti, tathevāhampi sabbametaṃ sampaṭicchissāmi adhivāsessāmīti dīpeti. Ekovimanti ahaṃ ekova imampi attano dukkhabhāraṃ hārayissāmi dhārayissāmi vahissāmi. Dhamme ṭhitoti vinicchayadhamme paveṇidhamme tividhasucaritadhamme ca ṭhito hutvā.

সগ্গূপগন্তি , দেৰ, পুঞ্ঞকম্মং নামেতং সগ্গূপগং হোতি। যঞ্ঞে ধনন্তি যঞ্ঞধনং, অযমেৰ ৰা পাঠো। সখাতি উম্মাদন্তীপি মম সহাযিকা, ত্ৰম্পি সহাযকো। পিতরোতি ব্রহ্মানো। সব্বেতি ন কেৰলং দেৰব্রহ্মানোৰ, সব্বে রট্ঠৰাসিনোপি মং পস্সথ, ‘‘ভো, সহাযকস্স ভরিযা সহাযিকা ইমিনা গেহে কতা’’তি নিন্দেয্যুং। ন হেতধম্মন্তি ন হি এতং অধম্মিকং। যং তে মযাতি যস্মা মযা সা তুয্হং দিন্না, তস্মা এতং অধম্মোতি ন ৰদিস্সন্তি। সতন্তি সন্তানং বুদ্ধাদীনং খন্তিমেত্তাভাৰনাসীলাচারসঙ্খাতানি ধম্মানি সুৰণ্ণিতানি সমুদ্দৰেলাৰ দুরচ্চযানি, তস্মা যথা সমুদ্দো ৰেলং নাতিক্কমতি, এৰমহম্পি সীলৰেলং নাতিক্কমিস্সামীতি ৰদতি।

Saggūpaganti , deva, puññakammaṃ nāmetaṃ saggūpagaṃ hoti. Yaññe dhananti yaññadhanaṃ, ayameva vā pāṭho. Sakhāti ummādantīpi mama sahāyikā, tvampi sahāyako. Pitaroti brahmāno. Sabbeti na kevalaṃ devabrahmānova, sabbe raṭṭhavāsinopi maṃ passatha, ‘‘bho, sahāyakassa bhariyā sahāyikā iminā gehe katā’’ti nindeyyuṃ. Na hetadhammanti na hi etaṃ adhammikaṃ. Yaṃ te mayāti yasmā mayā sā tuyhaṃ dinnā, tasmā etaṃ adhammoti na vadissanti. Satanti santānaṃ buddhādīnaṃ khantimettābhāvanāsīlācārasaṅkhātāni dhammāni suvaṇṇitāni samuddavelāva duraccayāni, tasmā yathā samuddo velaṃ nātikkamati, evamahampi sīlavelaṃ nātikkamissāmīti vadati.

আহুনেয্যো মেসীতি, মহারাজ, ত্ৰং মম আহুনপাহুনসক্কারস্সানুচ্ছৰিকো। ধাতা ৰিধাতা চসি কামপালোতি ত্ৰং মম, দেৰ, ধারণতো ধাতা ইস্সরিযসুখস্স ৰিদহনতো ৰিধাতা ইচ্ছিতপত্থিতানং কামানং পালনতো কামপালো। তযী হুতাতি তুয্হং দিন্না। কামেন মেতি মম কামেন মম পত্থনায উম্মাদন্তিং পটিচ্ছাতি এৰং অভিপারকো রঞ্ঞো দেতি। রাজা ‘‘ন ময্হং অত্থো’’তি পটিক্খিপতি। ভূমিযং পতিতং সাকুণিকপচ্ছিং পিট্ঠিপাদেন পহরিত্ৰা অটৰিযং খিপন্তা ৰিয উভোপি নং জহন্তেৰ। ইদানি রাজা পুন অকথনত্থায তং সন্তজ্জেন্তো ‘‘অদ্ধা হী’’তি গাথমাহ। তত্থ কত্তুপুত্তাতি পিতাপিস্স কত্তাৰ, তেন নং এৰং আলপতি। ইদং ৰুত্তং হোতি – অদ্ধা ত্ৰং ইতো পুব্বে ময্হং সব্বধম্মং অচরি, হিতমেৰ ৰুড্ঢিমেৰ অকাসি, ইদানি পন পটিপক্খো হুত্ৰা বহুং কথেসি, ‘‘মা এৰং ৰিপ্পলপসি, অঞ্ঞো নু তে দ্ৰিপদো নরো, কো ইধ জীৰলোকে অরুণেযেৰ সোত্থিকত্তা, সচে হি অহং ৰিয অঞ্ঞো রাজা তৰ ভরিযায পটিবদ্ধচিত্তো অভৰিস্স, অন্তোঅরুণেযেৰ তৰ সীসং ছিন্দাপেত্ৰা তং অত্তনো ঘরে করেয্য, অহং পন অকুসলভযেনেৰ ন করোমি, তুণ্হী হোহি, ন মে এতায অত্থো’’তি তং সন্তজ্জেসি।

Āhuneyyo mesīti, mahārāja, tvaṃ mama āhunapāhunasakkārassānucchaviko. Dhātā vidhātā casi kāmapāloti tvaṃ mama, deva, dhāraṇato dhātā issariyasukhassa vidahanato vidhātā icchitapatthitānaṃ kāmānaṃ pālanato kāmapālo. Tayī hutāti tuyhaṃ dinnā. Kāmena meti mama kāmena mama patthanāya ummādantiṃ paṭicchāti evaṃ abhipārako rañño deti. Rājā ‘‘na mayhaṃ attho’’ti paṭikkhipati. Bhūmiyaṃ patitaṃ sākuṇikapacchiṃ piṭṭhipādena paharitvā aṭaviyaṃ khipantā viya ubhopi naṃ jahanteva. Idāni rājā puna akathanatthāya taṃ santajjento ‘‘addhā hī’’ti gāthamāha. Tattha kattuputtāti pitāpissa kattāva, tena naṃ evaṃ ālapati. Idaṃ vuttaṃ hoti – addhā tvaṃ ito pubbe mayhaṃ sabbadhammaṃ acari, hitameva vuḍḍhimeva akāsi, idāni pana paṭipakkho hutvā bahuṃ kathesi, ‘‘mā evaṃ vippalapasi, añño nu te dvipado naro, ko idha jīvaloke aruṇeyeva sotthikattā, sace hi ahaṃ viya añño rājā tava bhariyāya paṭibaddhacitto abhavissa, antoaruṇeyeva tava sīsaṃ chindāpetvā taṃ attano ghare kareyya, ahaṃ pana akusalabhayeneva na karomi, tuṇhī hohi, na me etāya attho’’ti taṃ santajjesi.

সো তং সুত্ৰা পুন কিঞ্চি ৰত্তুং অসক্কোন্তো রঞ্ঞো থুতিৰসেন ‘‘তুৰং নূ’’তি গাথমাহ। তস্সত্থো – মহারাজ, ত্ৰঞ্ঞেৰ সকলজম্বুদীপে সব্বেসং নরিন্দানং সেট্ঠো, ত্ৰং অনুত্তরো, ত্ৰং ৰিনিচ্ছযধম্মপৰেণিধম্মসুচরিতধম্মানং গোপাযনেন ধম্মগুত্তো, তেসং ৰিদিতত্তা ধম্মৰিদূ ত্ৰং সুমেধো, সো ত্ৰং যং ধম্মং গোপেসি, তেনেৰ গুত্তো চীরং জীৰ, ধম্মঞ্চ মে দেসেহি ধম্মপালক, ধম্মগোপক, রাজৰরাতি।

So taṃ sutvā puna kiñci vattuṃ asakkonto rañño thutivasena ‘‘tuvaṃ nū’’ti gāthamāha. Tassattho – mahārāja, tvaññeva sakalajambudīpe sabbesaṃ narindānaṃ seṭṭho, tvaṃ anuttaro, tvaṃ vinicchayadhammapaveṇidhammasucaritadhammānaṃ gopāyanena dhammagutto, tesaṃ viditattā dhammavidū tvaṃ sumedho, so tvaṃ yaṃ dhammaṃ gopesi, teneva gutto cīraṃ jīva, dhammañca me desehi dhammapālaka, dhammagopaka, rājavarāti.

অথ রাজা ধম্মং দেসেন্তো ‘‘তদিঙ্ঘা’’তিআদিমাহ। তত্থ ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো, যস্মা মং ত্ৰং চোদেসি, তস্মাতি অত্থো। সতন্তি বুদ্ধাদীহি সপ্পুরিসেহি আসেৰিতং। সাধূতি সুন্দরো পসত্থো। ৰিনিচ্ছযপৰেণিসুচরিতধম্মে রোচেতীতি ধম্মরুচি। তাদিসো হি জীৰিতং জহন্তোপি অকিচ্চং ন করোতি, তস্মা সাধু। পঞ্ঞাণৰাতি ঞাণসম্পন্নো। মিত্তানমদ্দুব্ভোতি মিত্তস্স অদুস্সনভাৰো। ঠিতধম্মস্সাতি পতিট্ঠিততিৰিধধম্মস্স। আসেথাতি আসেয্যুং নিসীদেয্যুং। দেসনাসীসমেৰ চেতং, চত্তারোপি ইরিযাপথে সুখং কপ্পেয্যুন্তি অযং পনেত্থ অত্থো। সীতচ্ছাযাযাতি পুত্তদারঞাতিমিত্তানং সীতলায ছাযায। সঙ্ঘরেতি সকঘরে, অত্তনো গেহেতি অত্থো। অধম্মবলিদণ্ডাদীহি অনুপদ্দুতা সুখং ৰসেয্যুন্তি দস্সেতি। ন চাহমেতন্তি, সম্ম অভিপারক, যমেতং অসমেক্খিত্ৰা কতং অসাধুকম্মং, এতং অহং ন রোচযামি। যে ৰাপি ঞত্ৰানাতি যে ৰা পন রাজানো ঞত্ৰা তুলেত্ৰা তীরেত্ৰা সযং করোন্তি, তেসাহং কম্মং রোচেমীতি অধিপ্পাযো। উপমা ইমাতি ইমস্মিং পনত্থে ত্ৰং ময্হং ইমা দ্ৰে উপমা সুণোহি।

Atha rājā dhammaṃ desento ‘‘tadiṅghā’’tiādimāha. Tattha iṅghāti codanatthe nipāto, yasmā maṃ tvaṃ codesi, tasmāti attho. Satanti buddhādīhi sappurisehi āsevitaṃ. Sādhūti sundaro pasattho. Vinicchayapaveṇisucaritadhamme rocetīti dhammaruci. Tādiso hi jīvitaṃ jahantopi akiccaṃ na karoti, tasmā sādhu. Paññāṇavāti ñāṇasampanno. Mittānamaddubbhoti mittassa adussanabhāvo. Ṭhitadhammassāti patiṭṭhitatividhadhammassa. Āsethāti āseyyuṃ nisīdeyyuṃ. Desanāsīsameva cetaṃ, cattāropi iriyāpathe sukhaṃ kappeyyunti ayaṃ panettha attho. Sītacchāyāyāti puttadārañātimittānaṃ sītalāya chāyāya. Saṅghareti sakaghare, attano geheti attho. Adhammabalidaṇḍādīhi anupaddutā sukhaṃ vaseyyunti dasseti. Na cāhametanti, samma abhipāraka, yametaṃ asamekkhitvā kataṃ asādhukammaṃ, etaṃ ahaṃ na rocayāmi. Ye vāpi ñatvānāti ye vā pana rājāno ñatvā tuletvā tīretvā sayaṃ karonti, tesāhaṃ kammaṃ rocemīti adhippāyo. Upamā imāti imasmiṃ panatthe tvaṃ mayhaṃ imā dve upamā suṇohi.

জিম্হন্তি ৰঙ্কং। নেত্তেতি যো গাৰিযো নেতি, তস্মিং জেট্ঠকউসভে। পগেৰাতি তস্মিং অধম্মং চরন্তে ইতরা পজা পগেৰ চরতি, অতিৰিয করোতীতি অত্থো। ধম্মিকোতি চত্তারি অগতিগমনানি পহায ধম্মেন রজ্জং কারেন্তো। অমরত্তন্তি দেৰত্তং। রতনন্তি সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকরতনং। ৰত্থিযন্তি কাসিকৰত্থমেৰ। অস্সিত্থিযোতি ৰাতসমগতিঅস্সেপি উত্তমরূপধরা ইত্থিযোপি। রতনং মণিকঞ্চাতি সত্তৰিধরতনঞ্চ মহগ্ঘভণ্ডকঞ্চ। অভিপালযন্তীতি আলোকং করোন্তা রক্খন্তি। ন তস্সাতি তস্স চক্কৰত্তিরজ্জস্সপি হেতু ন ৰিসমং চরেয্যং। উসভোম্হীতি যস্মা অহং সিৰীনং মজ্ঝে জেট্ঠকরাজা হুত্ৰা জাতো, তস্মা চক্কৰত্তিরজ্জকারণম্পি ন ৰিসমং চরামীতি অত্থো। নেতাতি মহাজনং কুসলে পতিট্ঠাপেত্ৰা দেৰনগরং নেতা, হিতকরণেন তস্স হিতা, ‘‘সিৰিরাজা কির ধম্মচারী’’তি সকলজম্বুদীপে ঞাতত্তা উগ্গতো, সমেন রট্ঠপালনতো রট্ঠপালো। অপচাযমানোতি সিৰীনং পোরাণকরাজূনং পৰেণিধম্মং অপচাযমানো। সোতি সো অহং তমেৰ ধম্মং অনুৰিচিন্তযন্তো তস্মা তেন কারণেন অত্তনো চিত্তস্স ৰসে ন ৰত্তামি।

Jimhanti vaṅkaṃ. Netteti yo gāviyo neti, tasmiṃ jeṭṭhakausabhe. Pagevāti tasmiṃ adhammaṃ carante itarā pajā pageva carati, ativiya karotīti attho. Dhammikoti cattāri agatigamanāni pahāya dhammena rajjaṃ kārento. Amarattanti devattaṃ. Ratananti saviññāṇakāviññāṇakaratanaṃ. Vatthiyanti kāsikavatthameva. Assitthiyoti vātasamagatiassepi uttamarūpadharā itthiyopi. Ratanaṃ maṇikañcāti sattavidharatanañca mahagghabhaṇḍakañca. Abhipālayantīti ālokaṃ karontā rakkhanti. Na tassāti tassa cakkavattirajjassapi hetu na visamaṃ careyyaṃ. Usabhomhīti yasmā ahaṃ sivīnaṃ majjhe jeṭṭhakarājā hutvā jāto, tasmā cakkavattirajjakāraṇampi na visamaṃ carāmīti attho. Netāti mahājanaṃ kusale patiṭṭhāpetvā devanagaraṃ netā, hitakaraṇena tassa hitā, ‘‘sivirājā kira dhammacārī’’ti sakalajambudīpe ñātattā uggato, samena raṭṭhapālanato raṭṭhapālo. Apacāyamānoti sivīnaṃ porāṇakarājūnaṃ paveṇidhammaṃ apacāyamāno. Soti so ahaṃ tameva dhammaṃ anuvicintayanto tasmā tena kāraṇena attano cittassa vase na vattāmi.

এৰং মহাসত্তস্স ধম্মকথং সুত্ৰা অভিপারকো থুতিং করোন্তো ‘‘অদ্ধা’’তিআদিমাহ। নপ্পমজ্জসীতি অত্তনা কথিতধম্মং নপ্পমজ্জসি তত্থেৰ ৰত্তেসি। ধম্মং পমজ্জাতি ধম্মং পমুস্সিত্ৰা অগতিৰসেন গন্ত্ৰা। এৰং সো তস্স থুতিং কত্ৰা ‘‘ধম্মং চরা’’তি ধম্মচরিযায নিয্যোজেন্তো উত্তরিপি দস ওৰাদগাথা অভাসি। তাসমত্থো হেট্ঠা তেসকুণজাতকে (জা॰ ২.১৭.১ আদযো) ৰণ্ণিতোৰ।

Evaṃ mahāsattassa dhammakathaṃ sutvā abhipārako thutiṃ karonto ‘‘addhā’’tiādimāha. Nappamajjasīti attanā kathitadhammaṃ nappamajjasi tattheva vattesi. Dhammaṃ pamajjāti dhammaṃ pamussitvā agativasena gantvā. Evaṃ so tassa thutiṃ katvā ‘‘dhammaṃ carā’’ti dhammacariyāya niyyojento uttaripi dasa ovādagāthā abhāsi. Tāsamattho heṭṭhā tesakuṇajātake (jā. 2.17.1 ādayo) vaṇṇitova.

এৰং অভিপারকসেনাপতিনা রঞ্ঞো ধম্মে দেসিতে রাজা উম্মাদন্তিযা পটিবদ্ধচিত্তং ৰিনোদেসি।

Evaṃ abhipārakasenāpatinā rañño dhamme desite rājā ummādantiyā paṭibaddhacittaṃ vinodesi.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি। তদা সুনন্দসারথি আনন্দো অহোসি, অভিপারকো সারিপুত্তো, উম্মাদন্তী উপ্পলৰণ্ণা, সেসপরিসা বুদ্ধপরিসা, সিৰিরাজা অহমেৰ অহোসিন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Tadā sunandasārathi ānando ahosi, abhipārako sāriputto, ummādantī uppalavaṇṇā, sesaparisā buddhaparisā, sivirājā ahameva ahosinti.

উম্মাদন্তীজাতকৰণ্ণনা দুতিযা।

Ummādantījātakavaṇṇanā dutiyā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫২৭. উম্মাদন্তীজাতকং • 527. Ummādantījātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact